Bijlagen bij toelichting bestemmingsplan 150kV Born-Graetheide Vastgesteld
Tekst van het document
Hier geldt een onderzoeksplicht voor bodemingrepen dieper dan 30 cm en daarbij groter dan 500 m2. Daarnaast loopt een gedeelte door een zone met een lage archeologischje verwachting die echter wel staat aangemerkt als provinciaal aandachtsgebied (categorie 5). Voor deze categorie geldt een onderzoeksplicht voor ingrepen dieper dan 30 cm en daarbij groter dan 10.000 m2. Bij de Dorpsstraat/Maasweg Guttecoven ligt het plangebied direct tegen een nietRijksbeschermd archeologisch monument (AMK terrein 11.212 (terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse tijd). Dergelijke AMK-terreinen vallen samen met zones rondom Archis waarnemingen/vindplaatsen onder categorie 2 op de beleidskaart). Hier geldt een onderzoeksplicht voor ingrepen dieper dan 30 cm en daarbij groter dan 50 m 2.8 Het meest noordelijke deel het plangebied valt binnen de gemeente Echt-Susteren. De gemeente Echt-Susteren heeft een archeologische verwachting- en beleidsadvieskaart opgesteld.9 Voor dit deel van het plangebied geldt een hoge archeologische verwachting voor droge landschappen. Deze archeologische verwachting strekt zich uit over relatief grote gebieden, en betreft voornamelijk een verwachting op het aantreffen van resten van bewoning en begraving. Hier geldt een onderzoeksplicht voor bodemingrepen dieper dan 40 cm en daarbij groter dan 1000 m2.
Een klein deel van het plangebied valt binnen een zone met een middelhoge archeologische verwachting voor natte landschappen. Archeologische waarden in natte landschappen hebben meestal betrekking op geïsoleerde ‘puntlocaties’ (bruggen, boten, fuiken, etc.). Hier geldt eveneens een onderzoeksplicht voor bodemingrepen dieper dan 40 cm en daarbij groter dan 1000 m2.
7
Beleidsnota Archeologie en Monumenten Sittard-Geleen 2012, bijlage 4. Verhoeven et al, 2010a. 9 Verhoeven et al, 2010b. 8
De gemeentelijke beleidsadvieskaarten gelden als onderlegger voor het toewijzen van archeologische dubbelbestemmingen in bestemmingsplannen. Zie bijlage 8 voor een overzicht van de gemeentelijke beleidscategorieën binnen het plangebied. 2.3.2 Archeologische Monumenten De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van belangrijke archeologische terreinen in Nederland. In het plangebied zijn geen AMK-terreinen geregistreerd. In de directe omgeving van het plangebied (in een straal van een kilometer rondom het plangebied) zijn vijftien AMK-terreinen geregistreerd (zie tabel 1 en bijlage 5) waarvan er één direct aan de contouren van het plangebied grenst.
Tabel 1. Monumenten in het plangebied en in de directe omgeving van het plangebied. monumentnummer
complex
datering
waarde
8398
nederzetting, onbepaald
Ijzertijd
zeer hoge archeologische waarde
8399
Motte/kasteelhe Middeleeuwen vroeg Duvel/vliedberg Middeleeuwen laat
zeer hoge archeologische waarde beschermd
10645
Kasteel
Middeleeuwen laat
zeer hoge archeologische waarde
11147
Grafveld, onbepaald
Romeinse Tijd
archeologische waarde
11212
nederzetting, onbepaald
Romeinse Tijd
hoge archeologische waarde
11213
nederzetting, onbepaald
Neolithicum en Ijzertijd
zeer hoge archeologische waarde
11249
nederzetting, onbepaald
Romeinse Tijd
hoge archeologische waarde
11601
Kasteel
Middeleeuwen laat
hoge archeologische waarde
16535
nederzetting, onbepaald
Middeleeuwen laat - Nieuwe Tijd
hoge archeologische waarde
16536
nederzetting, onbepaald
Middeleeuwen laat - Nieuwe Tijd
hoge archeologische waarde
16537
nederzetting, onbepaald
Middeleeuwen laat - Nieuwe Tijd
hoge archeologische waarde
16538
nederzetting, onbepaald
Middeleeuwen laat - Nieuwe Tijd
hoge archeologische waarde
16539
nederzetting, onbepaald
Middeleeuwen laat - Nieuwe Tijd
hoge archeologische waarde
16540
nederzetting, onbepaald
Middeleeuwen laat - Nieuwe Tijd
hoge archeologische waarde
Het plangebied grenst aan de contouren van een archeologisch monument van hoge archeologische waarde (nr. 11212). Het betreft een terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse Tijd. Het bodemprofiel is redelijk intact. Het is niet waarschijnlijk dat het om een villa-complex gaat.
Ca. 700 ten westen van deelgebied Noord-Centraal ligt een terrein met sporen van begraving uit de Romeinse Tijd (nr. 11147). Het betreft een terrein van archeologische waarde. Ca. 15 meter ten westen van het midden van het plangebied ligt een beschermd terrein van zeer hoge archeologische waarde (nr. 8399). Hier zijn resten van een ’Abschnittmotte’ daterend uit de Vroege of Late Middeleeuwen aanwezig. Het betreft een bijzonder gave kasteelheuvel, de zogenaamde Heksenberg. Aansluitend aan dit terrein liggen de resten van een kasteel uit de Late Middeleeuwen (nr. 10645) binnen een gebied van zeer hoge archeologische waarde. Ten oosten van deelgebied Zuid-Oost liggen twee terreinen van hoge archeologische waarde. Op ca. 700 meter ligt een terrein met resten van een kasteel uit de Late Middeleeuwen (nr. 11601) en ca. 900 meter van het plangebied ligt een terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse Tijd (nr. 11249). Ten zuiden van deelgebied Zuid-Oost liggen twee terreinen van zeer hoge waarde waar sporen van bewoning uit het Neolithicum (vuursteenvindplaats) en uit de IJzertijd zijn aangetroffen. Beide vindplaatsen (nr. 8398 en nr. 11213) omvatten twee hogere gedeelten van een golvend lössplateau, ter weerszijden van een laagte, en liggen respectievelijk 450 en 700 meter van het plangebied vandaan. Mogelijk moeten deze twee monumenten als één beschouwd worden.
Daarnaast liggen er in de omgeving van het plangebied meerdere terreinen van hoge archeologische waarden waar de historische kernen van de omliggende dorpen gesitueerd zijn. Het betreft de historische kernen van Holtum (nr. 16535), Buchten (nr. 16536), Born (16537), Guttecoven (nr. 16538), Einighausen (nr. 16539) en Limbricht (nr. 16540). Binnen deze terreinen zijn bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd aanwezig. 2.3.3 Archeologische waarnemingen en onderzoeken Graetheide Graetheide is door de provincie Limburg aangewezen als provinciaal archeologisch aandachtsgebied. Hier geldt een hoge verwachting voor de aanwezigheid van nederzettingen en grafvelden van de Lineair Bandkeramische cultuur en andere archeologische perioden vanaf het Midden-Neolithicum tot de Late Middeleeuwen. Tot in de Middeleeuwen bestond het gebied vrijwel geheel uit onontgonnen gronden. Tegenwoordig is het gebied vrijwel geheel in gebruik voor agrarische doeleinden. 10 De (pre)historische bewoning lijkt zich te clusteren langs de beek- en droogdalen en de terrasranden. In de nabijheid van deze locaties was makkelijk water beschikbaar. Door de goede afwatering van de lössplateaus ontwikkelden zich radebrikgronden die uitermate geschikt waren voor akkerbouw.
Volgens een onderzoek door Archol uit 201211 wordt er in diverse verwachtingsmodellen vanuit gegaan dat de meeste bewoning zich bevindt binnen een afstand van 300-500 meter van een droog- of beekdal. Archis
10 11
Wijk et al, 2012. Wijk et al, 2012.
In het Archeologisch Informatiesysteem (Archis3) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed staan alle bekende archeologische vondsten/waarnemingen en onderzoeken geregistreerd. In het plangebied zijn 15 vondstlocaties geregistreerd (zie tabel 5 en bijlage 5). In de directe omgeving, binnen een straal van 1000 m, zijn veel vondstlocaties geregistreerd (>50). Ook zijn meerdere archeologische onderzoeken ter plaatse en rond het plangebied uitgevoerd.
Tabel 5
Vondstlocaties binnen het plangebied
ZaakID 3041641100
Verwervind archeologisch: (veld)kartering
Aard vuurstenen artefacten uit het Neolithicum, Bronstijd, Ijzertijd, Romeinse tijd en Middeleeuwen. Bijzondere vondsten zijn delen van een glazen La Tene armband uit de Late Ijzertijd, en bronzen munten, haarnaals en beeldje uit de Romeinse tijd
3122430100
archeologisch: (veld)kartering
Neolithische, bronstijd, Ijzertijd en Romeinse Tijd artefacten aangetroffen. Bewoning uit het Neolithicum aangetroffen.
3128700100
niet-archeologisch: graafwerk niet-archeologisch: graafwerk
aardewerk en een maalsteen (ligger) uit de Ijzertijd
archeologisch: (veld)kartering archeologisch: (veld)kartering
geslepen vuurstenen bijlafslag uit het Neolithicum
3236600100
indirect: archief
dakpan en aardewerk uit de Romeinse tijd
3236609100
indirect: archief
dakpan uit de Romeinse tijd en een vuurstenen kling uit het Neolithicum
3236690100
indirect: archief
vuurstenen bijl uit het neolithicum aangetroffen
3236706100
indirect: archief
3255490100
niet-archeologisch: metaaldetector
vuurstenen spitsen aangetroffen uit het Meso- en Neolithicum een bijl uit de Bronstijd en bronzen munten en artefacten uit de Romeinse tijd
3255499100
niet-archeologisch: metaaldetector archeologisch: (veld)kartering archeologisch: (veld)kartering archeologisch
3129219100
3211693100 3211993100
3278892100 3279101100 3292872100
Pingsdorfer Waare aangetroffen bij het afgraven van een weide. Vindplaats uit de Late Middeleeuwen aangetroffen.
ca. 40 stuks vuursteen en een grote hoeveelheid Romeins aardewerk die duiden op een nederzetting, waaronder een dakpan, wrijfschaal, en handgevormd en gedraaid aardewerk
4 munten uit de Romeinse tijd Vuurstenen afslagbijl uit het neolithicum glazen armband en kraal uit de Ijzertijd vuurstenen afslagbijl uit het Neolithicum, scherven van een dolium uit de Romeinse tijd en niet dateerbaar handgevormd aardewerk
Binnen het plangebied zijn 15 vondstlocaties bekend; met name vondsten daterend uit het Neolithicum of uit de IJzertijd/Romeinse tijd. Daarnaast zijn er vondsten gedaan uit de Middeleeuwen.
Bijzondere vondsten zijn delen van een glazen La Tène armband uit de Late IJzertijd, bronzen munten, en een beeldje uit de Romeinse Tijd. Het grootste deel van de vondsten wijst op de aanwezigheid van een vindplaats. In de directe omgeving van het plangebied zijn veel vondsten aangetroffen. De spreiding hiervan lijkt zich voornamelijk te concentreren langs de op de geomorfologische kaart aangegeven droog- en beekdalen. Deze vondsten dateren uit de Steentijd t/m de Nieuwe Tijd. Ten oosten van het centrale deel van het plangebied is een duidelijk cluster aan vondstlocaties aanwezig. Hier zijn voornamelijk vuursteen vondsten uit het Mesolithicum – Neolithicum aangetroffen, gelegen tussen twee dalvormige laagtes. Daarnaast is een grote hoeveelheid vondstlocaties bekend verspreid rondom deelgebied Zuid-Oost, tussen de Bornerweg en de Beukenboomsweg. De datering van deze vondstlocaties loopt uit een van het Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd, en bestaat uit allerlei vondstcategorieën. In de nabijheid van het plangebied is in 2015 een bureauonderzoek en veldonderzoek (verkennende en karterende fase, Archis 3292118100) uitgevoerd in het kader van de vervanging van enkele 150 kV mastlocaties.
Hierbij is een archeologische verwachting opgesteld die grotendeels ook geldt voor het onderhavige plangebied: een hoge verwachting voor wat betreft prehistorische nederzettingen die vanaf het Neolithicum dateren, evenals voor nederzettingsresten uit de IJzertijd-Romeinse Tijd. Voor wat betreft de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd is sprake van een lage archeologische verwachting. Voor de onderzochte mastlocaties ter hoogte van deelgebied Noord-Centraal geldt vanwege de aanwezigheid van rivierafzettingen een verwachting op nederzettingen met een archeologische laag. Hieronder zouden grondsporen aanwezig kunnen zijn van nederzettingen of huisplaatsen uit de Steentijd t/m de Middeleeuwen. Voor de onderzochte mastlocaties ter hoogte van deelgebied Zuid-Oost geldt vanwege de aanwezigheid van radebrikgronden een verwachting voor vuursteensites en nederzettingen met een vondststrooiing van overwegend aardewerk. Deze nederzettingen komen vanaf het Neolithicum/Bronstijd voor. In het kader van ditzelfde onderzoek is in 2016 een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd ca. 50 meter ten noordwesten van het noordelijkste punt van de onderhavige plangebied. Tijdens dit onderzoek (Archis 3987034100) is in een laklaag vondstmateriaal uit de IJzertijd aangetroffen, maar geen sporen die direct wijzen op nederzettingsactiviteiten.
Ter hoogte van het noordelijkse deel van het plangebied is in 2015 een booronderzoek (Archis 3292872100) uitgevoerd waarbij vondsten uit het Neolithicum en de Romeinse Tijd zijn aangetroffen. Tijdens het booronderzoek is vastgesteld dat er polder- en ooivaaggronden aanwezig zijn, waarvan de bovenste 20 tot 35 cm verstoord is. Hier geldt een lage archeologische verwachting voor jager- verzamelaars, en een hoge verwachting landbouwende samenlevingen. In de zuidwestelijke hoek van het Nedcar industrieterrein dat het noordeljk deel van het plangebied doorkruist, is in 2014 een booronderzoek uitgevoerd (Archis 2466201100) in verband met de realisatie van een fabrieksterrein. In het gehele plangebied werd een ophogingslaag van 90 tot 110 cm dik aangetroffen. De hieronder gelegen oorspronkelijke afzettingen bestaan uit leem, zand en grind en zijn geïnterpreteerd als rivierafzettingen (eventueel met een dun laagje löss). De bodemingrepen ten behoeve van de realisatie van het fabrieksterrein reikten niet dieper dan de aangetroffen verstoorde opghogingslaag. De
voorgenomen plannen konden hier worden uitgevoerd zonder verder archeologisch onderzoek. Het meest noordoostelijke deel van het plangebied overlapt met gebied waar in 2015 een bureauonderzoek is uitgevoerd (Archis 3299490100) in het kader van de geplande verbreding van de A2 en aanpassing van de beeklopen van de Geleenbeek en de Rode Beek. Er is een hoge archeologische verwachting uitgesproken voor het aantreffen van archeologische waarden uit de prehistorie, Romeinse Tijd en Vroege- en Volle Middeleeuwen. De verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd is laag. Nader archeologisch onderzoek is aanbevolen. 2.3.4 Ondergrondse bouwhistorische waarden en mogelijke verstoringen Er zijn geen boven- of ondergrondse bouwhistorische waarden in het plangebied bekend. Gezien het grotendeels agrarisch grondgebruik kan er sprake zijn van oppervlakkige tot diepgaande verstoring ten gevolge van ploegen, woelen etc.
Figuur 3: Ligging plangebied op de Kaart van de Verstedelijking. Bron: Landschapsatlas van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, versie 4.5.6.
2.4 Historische situatie Op de Kadasterkaart 1811-1832 is te zien dat het plangebied door bouwland, heidegrond en bosgrond loopt. De kasteelplaatsen Wolfrath en Born zijn aanwezig, evenals de omliggende dorpen Holtum, Buchten, Born, Guttecoven, Einighausen en Limbricht. Op de topografische militaire kaart van 1850, en de Bonnebladen van 1894 – 1937, is te zien dat het plangebied (nog steeds) bijna geheel bestaat uit heide- en bosgebied. Er zijn op meerdere plekken stijlranden aangegeven, want kenmerkend is voor het heuvellandschap van Limburg. Mede als gevolg van de politieke verdeeldheid in Limburg in de 18e eeuw, was de provincie gedurende de 19e eeuw de armste regio van Nederland. Rond 1820 werd de Graetheide geprivatiseerd. De grond werd gekocht door mensen met geld die er grote boerderijen bouwden. Voor de kleine boeren was dit een ramp. Ze konden met het vee nergens meer naartoe. Ook daardoor is de streek erg verarmd. Deze perioden van stagnatie zijn terug te zien aan de hand van de groeifases van de omliggende dorpen. Op de Kaart van de Verstedelijking is de uitbreiding van de omliggende dorpen sinds 1200 goed te zien (zie figuur 3). Guttecoven en Einighausen hebben als enige twee omstreeks 1500 nog een uitbreiding gehad van hun historische kern. Hierna kwam pas in 1980 de volgende groei.
De andere dorpen (Holtum, Buchten, Born en Limbricht) begonnen pas omstreeks 1900 hun historische kernen uit te breiden. Ook is op deze kaart te zien dat het noordelijk gelegen industrieterrein vanaf ca. 1980 aanwezig is.
3
Gespecificeerde archeologische verwachting
Op basis van de landschappelijke ontwikkeling van het gebied en de bekende archeologische en historisch-geografische waarden is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld voor het plangebied. Het VKA is dusdanig vormgegeven dat er zich zo min mogelijk vastgestelde archeologische waarden binnen het plangebied voor onderhavig bureauonderzoek bevinden. Binnen het plangebied bevinden zich geen archeologische monumenten (AMK-terreinen), en relatief weinig vondstlocaties. Bij de Dorpsstraat/Maasweg Guttecoven ligt het plangebied direct tegen een nietRijksbeschermd archeologisch monument (AMK terrein 11.212 - terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse tijd). De vondstlocaties binnen het plangebied zijn veelal wel een aanwijzing voor een archeologische vindplaats. Binnen het plangebied bevindt zich een clustering aan vondstlocaties tussen de Bornerweg en de Beukenboomsweg bij Limbricht. Hoewel het plangebied dus weinig bekende archeologische waarden kent, heeft het gebied volgens de gemeentelijke archeologische beleidskaarten wel overwegend een middelhoge tot hoge archeologische verwachting voor het aantreffen van archeologische resten (op basis van landschap, grondwaterstanden etc.). Het gaat dan om een brede archeologische verwachting voor het aantreffen van resten uit de periode vanaf het Paleolithicum tot en met de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd.
In principe is vanaf het Paleolithicum al menselijke bewoning en activiteit mogelijk geweest binnen het plangebied. De mogelijke archeologische sporen kunnen uiteenlopen van tijdelijke jachtkampjes van jager-verzamelaars uit het Paleolithicum/Mesolithicum tot nederzettingsterreinen uit de periode vanaf het Neolithicum/Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Binnen het onderhavig plangebied zijn veel vondstlocaties uit deze perioden bekend. Tot de eerste vondstcategorie behoren voornamelijk vondsten van bewerkt vuursteen en houtskool; tot de tweede categorie behoren o.a. grondsporen van structuren zoals boerderijen, bijgebouwen, sloten, greppels en afvalkuilen, en vondsten van o.a. aardewerk, bot en metaal. Deze sporen kunnen in principe op of vlak onder het maaiveld worden aangetroffen. Voor de periode Nieuwe tijd zijn op basis van historisch kaartmateriaal geen aanwijzingen voor bewoning aangetroffen; dit kan echter ook niet geheel worden uitgesloten. Mogelijk kunnen binnen het plangebied nog sporen van verkaveling of agrarisch landgebruik worden aangetroffen.
4
Conclusie en advies archeologie
4.1 Conclusie Voor het bureauonderzoek archeologie is een tweetal onderzoeksvragen opgesteld. Hieronder worden deze vragen beantwoord voor zover de geraadpleegde bronnen daarvoor benodigde gegevens hebben opgeleverd.
• Zijn mogelijk archeologische waarden in het plangebied aanwezig? De verwachting voor de aanwezigheid van archeologische waarden daterend uit de Paleolithicum t/m Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd is overwegend middelhoog tot hoog. Archeologische resten worden direct vanaf het maaiveld (of met name in het centrale deel van het plangebied onder een eventueel colluviumdek) verwacht. De resten zullen naar verwachting hoofdzakelijk bestaan uit aardewerk, vuursteen, metalen voorwerpen en bouwmateriaal. • Is het plangebied voldoende onderzocht. Zo nee, welke vorm van nader onderzoek of welke maatregelen worden geadviseerd? De exacte omvang en locatie van de bodemingrepen binnen het plangebied zijn nog niet bekend. Op grond van de opgestelde gespecificeerde verwachting zullen eventueel aanwezige archeologische resten door deze bodemingrepen worden bedreigd. Het plangebied dient nader te worden onderzocht om inzicht te krijgen in de aanwezigheid van archeologische resten in het plangebied. 4.2 Advies Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek wordt geadviseerd op de locatie van de geplande ingrepen een dubbelbestemming archeologie op te nemen conform bijlage 8.
Verder wordt voor het plangebied geadviseerd om de geplande bodemingrepen ter plaatse van het toekomstige kabeltracé zoveel mogelijk uit te voeren in gebieden die in bijlage 8 staan aangegeven met waarde 5 of 6 binnen de gemeente Sittard-Geleen. Dit zijn de zones met de relatief minst hoge verwachting op het aantreffen van archeologische waarden. Geadviseerd wordt om de zones die staan aangegeven met waarde 2 zoveel mogelijk te vermijden omdat hier sprake is van een vastgestelde archeologische vindplaats, of een hoge/zeer hoge kans daarop. Het gedeelte van het plangebied binnen de gemeente EchtSusteren heeft vrijwel geheel een hoge archeologische verwachting, en slechts voor een klein gedeelte een middelhoge archeologische verwachting, zodat er voor de ingrepen binnen dat gedeelte van het plangebied weinig mogelijkheden tot alternatieven zijn. Gezien de lengte van het VKA en het feit dat vrijwel het gehele gebied een middelhoge tot hoge archeologische verwachting heeft, wordt geadviseerd om zodra het concrete tracé bekend is voorafgaand aan de werkzaamheden een archeologisch vervolgonderzoek uit te laten voeren.
Er wordt geadviseerd om een vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een booronderzoek waarbij het archeologisch verwachtingsmodel wordt getoetst en de mate van intactheid van de bodem in kaart wordt gebracht, bijvoorbeeld door te boren in een raai met een tussenruimte van 50 meter tussen de boringen. Algemeen Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden toch onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de minister verplicht (vondstmelding via de bevoegde overheid).
Selectiebesluit bevoegde overheid De conceptversie van dit rapport is voorgelegd aan de gemeente Sittard-Geleen. De gemeente heeft het rapport laten toetsen door RAAP.12 Op basis van de beoordeling door RAAP heeft de gemeente Sittard-Geleen besloten niet in te stemmen met het advies zoals opgesteld door Sweco. De voornaamste opmerkingen betreffen het gebrek aan maatwerk vanwege de ten tijde van het opstellen van dit rapport nog niet exact bekende ligging van het tracé en het advies van Sweco om vervolgonderzoek uit te laten voeren in de vorm van een booronderzoek. De documenten behorend tot het selectiebesluit zijn in de bijlagen van deze rapporte toegevoegd.
12
Hensen, G., 2019. Toetsing bureauonderzoek in de gemeente Sittard-Geleen, d.d. 01-10-2019. Bijlage bij toetsing: Document SIT19a09, d.d. 01-10-2019.
5
Bureauonderzoek cultuurhistorie
5.1 Bronnen Voor de bekende cultuurhistorische waarden zijn de volgende bronnen geraadpleegd: Het bestemmingsplan13 De provinciale cultuurhistorische waardenkaart 14 De kaartlaag cultuurhistorie van de gemeentelijke archeologische beleidskaart van Sittard -Geleen.15 Viewer cultuurhistorie gemeente Sittard-Geleen16 Gemeentelijke monumentenlijst Sittard-Geleen17 Gemeentelijke website met betrekking tot cultuurhistorie Echt-Susteren18 5.2 Gemeentelijk beleid Het beleid op het gebied van cultuurhistorie richtte zich tot voor kort met name op losse objecten of structuren. Een meer gebiedsgerichte aanpak is momenteel in ontwikkeling. 19 De bescherming van cultuurhistorische elementen vindt meestal plaats door middel van dubbelbestemmingen in bestemmingsplannen.
Het plangebied van het VKA valt binnen een drietal bestemmingsplannen met een dubbelbestemming cultuurhistorie: het bestemmingsplan Buitengebied Sittard (vastgesteld 26-6-2013); het bestemmingsplan Buitengebied Born-Geleen (vastgesteld 26-6-2013); en in het noorden het bestemmingsplan Cultuurhistorie Echt-Susteren (vastgesteld 22-09-2016), zie figuur 4.20 De twee bestemmingsplannen Buitengebied hebben de zelfde formulering: de voor 'Waarde - Cultuurhistorie' aangewezen gronden zijn, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming(en), mede bestemd voor het behoud van ter plaatse bestaande cultuurhistorische en oudheidkundig waardevolle elementen (monumenten), patronen (beplantingspatronen, verkavelingen, wegenpatronen, het stedenbouwkundig beeld) en gebieden. Het is verboden op of in deze gronden zonder of in afwijking van een omgevingsvergunning van het bevoegd gezag de volgende werken, geen bouwwerk zijnde en/of werkzaamheden uit te voeren: a. veranderingen aan te brengen in het aanwezige verkavelingspatroon; b. geheel of gedeeltelijk het planten of rooien van bomen, bosschages, houtwallen en singels; c. geheel of gedeeltelijk dempen/graven van watergangen; d. aanbrengen van verhardingen.
13
www.ruimtelijkeplannen.nl. https://portal.prvlimburg.nl/viewer/app/default. 15 Verhoeven/Ellenkamp 2010. 16 http://www.e-viewer.nl/index.html#MONUMENTEN/187269z337071z10/kaart/t. 17 www.sittard-geleen.nl. 18 https://www.echt-susteren.nl/cultuurhistorie. 19 www.echt-susteren.nl; www.sittard-geleen.nl. 20 www.ruimtelijkeplannen.nl. 14
Figuur 4: Dubbelbestemmingen archeologie op basis van de geldende bestemmingsplannen. Bron: ruimtelijkeplannen.nl.
Het verbod is niet van toepassing op: o normale onderhoudswerkzaamheden; o werken of werkzaamheden in het kader van het normale bodemgebruik; o werken of werkzaamheden, welke op het tijdstip van inwerkingtreding van het plan in uitvoering zijn dan wel krachtens een voor dat tijdstip verleende (omgevings)vergunning mogen worden uitgevoerd.
Het bestemmingsplan Cultuurhistorie Echt-Susteren geeft aan dat de voor 'Waarde Cultuurhistorie' aangewezen gronden, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming(en), mede bestemd zijn voor: • de instandhouding en versterking van ter plaatse aanwezige cultuurhistorische en oudheidkundig waardevolle elementen (monumenten en karakteristieke bebouwing), patronen (beplantingspatronen, verkavelingen, wegenpatronen, het stedenbouwkundig beeld) en gebieden, een en ander conform Bijlage 1 Cultuurhistorische waardenkaart (blad 1) en Bijlage 2 Cultuurhistorische waardenkaart (blad 2);21 • de instandhouding en bescherming van beeldbepalende panden en beeldbepalende schoorsteen, zoals opgenomen in Bijlage 30 Lijst beeldbepalende panden en beeldbepalende schoorsteen, ter plaatse van de aanduiding ‘karakteristiek’. 5.3 Bekende cultuurhistorische waarden Aan de noordzijde van het plangebied bevindt zich het Rijksmonument 509.931, de buitenplaats Wolfrath met parkaanleg (Wolfrath 1 Born).
De aanleg van de historische buitenplaats Wolfrath bestaat uit een in oorsprong vanaf het begin van de 18 e eeuw aangelegde formele structuur van een dubbel omgrachte plaats met aangrenzende kleine landschappelijke aanleg uit het begin van de 19e eeuw, welke ook binnen de grachten ligt, met buiten de grachten een haaks op de as van het huis gelegen dwarslaan (oude oprijlaan met oude laanbeplanting met linden), ten zuidoosten van de omgrachte plaats een weiland met 'grand canal' op de as van de omgrachte plaats en aangrenzend aan dit laatstgenoemde weiland een gaaf bewaard 18e eeuws hakhoutbos (toponiem: Sterrebos) met centraal een op de as van het 'grand canal' gerichte middenlaan met eiken (zichtas). Deze in de 18e en 19e eeuw tot stand gekomen formele structuur van de aanleg rondom Kasteel Wolfrath onderscheidt zich van de ontginningsstructuur van het omringende landschap. De parkaanleg is gewaardeerd als van ‘algemeen belang’, vanwege: de ouderdom, de vrijwel ongestoorde 18e-eeuwse formele structuur, de zeldzaamheidswaarde van deze structuur, met name van de oude oprijlaan, de aanleg van de grachten, het 'grand canal' en het gaaf bewaarde hakhoutbos met zichtlaan, de in de loop van de 19e eeuw in fasen tot stand gekomen uitbreiding van de 19eeeuwse formele structuur, de visueel-landschappelijke waarde, en de historisch visueel-landschappelijke waarde.
Vanwege de status van Rijksmonument dient bij ingrepen binnen het monument eerst een aanvraag te worden gedaan voor een monumentenvergunning bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (via de gemeente). Binnen het plangebied bevinden zich geen gebouwde gemeentelijke monumenten.
21
Bijlagen: https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.1711.BP20150990VG01/b_NL.IMRO.1711.BP20150990-VG01_rb.html.
De Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Limburg geeft inzicht in de archeologische, historisch-stedenbouwkundige en de historisch-geografische waarden van de regio. Het noordelijk deel van het plangebied overlapt met de contouren van de reeds genoemde Rijksbeschermde historische buitenplaats Wolfrath. Op de provinciale cultuurhistorische waardenkaart zijn nog enkele vlakken en lijnobjecten aangegeven (zie bijlage 9). Aan de uiterste noord- en zuidzijde van het plangebied is door middel van een gearceerd vlak aangegeven dat het om een gebied gaat met ‘bos, heide, woeste grond’. De lijnobjecten binnen het plangebied hebben in alle gevallen betrekking op historische wegen, of in twee gevallen, op een nog zichtbaar tracé van een oud mijnspoor of een ander spoor- of trambaan. Aan de noordzijde bevinden zich aan weerszijden van de Holtummerweg twee wegen die ouder zijn, of gelijktijdig aan de middeleeuwse verkaveling: de Elzenbroekerweg en de Grote Allee. Deze aanduiding/ouderdom geldt ook voor twee wegen in het centrale deel van het plangebied, de Sittarderweg en de haaks daarop staande Steenakkerweg; in het zuiden van het plangebied bevindt zich de Maasweg. Bij de Sittarderweg lopen nog twee zichtbare tracés van oude mijnsporen. De reeds genoemde Holtummerweg heeft de aanduiding van ‘veedriftweg’, ouder/gelijktijdig met de middeleeuwse verkaveling.
Daarnaast bevindt zich volgens de provinciale cultuurhistorische waardenkaart nog een aantal andere historische wegen van verschillende ouderdom, zie Bijlage 9.
6
Conclusie en advies cultuurhistorie
6.1 Conclusie Voor het bureauonderzoek cultuurhistorie is een tweetal onderzoeksvragen opgesteld. Hieronder worden deze vragen beantwoord voor zover de geraadpleegde bronnen daarvoor benodigde gegevens hebben opgeleverd.
• Zijn mogelijk cultuurhistorische waarden in het plangebied aanwezig? Binnen het plangebied bevindt zich het Rijksmonument 509.931, de buitenplaats Wolfrath met parkaanleg. De gebouwde elementen binnen het Rijksmonument zullen niet door de geplande ingrepen worden bedreigd. Het Rijksmonument buitenplaats Wolfrath heeft echter ook een ondergrondse component: bij buitenplaatsen worden ook ingrepen in de bodem vergunningplichtig geacht. Daarnaast bevinden zich enkele lijnobjecten binnen het plangebied, met name bestaande uit historische wegen die doorgaans haaks worden gekruist.
• Is het plangebied voldoende onderzocht. Zo nee, welke vorm van nader onderzoek of welke maatregelen worden geadviseerd? De exacte omvang en locatie van de bodemingrepen binnen het plangebied zijn nog niet bekend. TenneT realiseert in principe geen assets daar waar cultuurhistorische waarden aanwezig zijn. In het geval van het onderhavige project betreft het werk de aanleg van een (ondergronds) kabeltracé waardoor er geen gebouwde monumenten, cultuurhistorische vlakken, of -lijnobjecten worden bedreigd. Uitzondering hierop is het Rijksmonument 509.931, de buitenplaats Wolfrath met parkaanleg. Voor ingrepen die hier in de bodem worden uitgevoerd dient een monumentenvergunning te worden aangevraagd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (via de gemeente). Daarom wordt geadviseerd om geen bodemroerende ingrepen plaats te laten vinden binnen de contouren van het Rijksmonument. Mocht het uiteindelijke tracé toch door de contouren van het Rijksmonument moeten worden aangelegd dan is dit mogelijk door het ingangs- en uitgangspunt van een gestuurde boring buiten de contouren van het Rijksmonument te plaatsen, en de 150 kV-hoogspanningskabel vervolgens op een diepte van 2 meter -mv aan te leggen via een gestuurde boring.
Voor wat betreft de overige cultuurhistorische elementen (lijnelementen, voornamelijk historische wegen) wordt geconcludeerd dat gezien de aard van de geplande ingrepen (leidingsleuf) er geen onevenredige inbreuk zal worden gedaan op deze waarden. 6.2 Advies Voor ingrepen die ter plaatse van Rijksmonument 509.931 in de bodem worden uitgevoerd dient een monumentenvergunning te worden aangevraagd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (via de gemeente). Daarom wordt geadviseerd om ingrepen binnen de begrenzing van het Rijksmonument te voorkomen, bijvoorbeeld door middel van een gestuurde boring.
Literatuurlijst en gebruikte bronnen ahn.maps.arcgis.com archis.cultureelerfgoed.nl Atlas Limburg -- https://portal.prvlimburg.nl/viewer/app/default www.bodemloket.nl www.grondwatertools.nl/zuid-limburg-uniek www.topotijdreis.nl Verhoeven, M. & G.R. Ellenkamp, 2010a. Een Archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart voor de gemeente Sittard-Geleen. Deelrapport I: Samenvatting en aanbevelingen. RAAP-RAPPORT 2144. Verhoeven, M., G.R. Ellenkamp & D.M.G. Keijers, 2010b. Een archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart voor de gemeente Echt-Susteren. Deelrapport I: Samenvatting en aanbevelingen. RAAP-rapport 1951. Wijk, I.M. van, H. Fokkens, R. Jansen, A. Porreij-Lyklema & S. van As, 2012. Schijn bedreigt? Een evaluatie van toegepaste prospectiemethoden aan de westzijde van het Provinciaal Aandachtsgebied Graetheide. Archol rapport 178. Beleidsnota Archeologie en Monumenten Sittard-Geleen 2012. Vastgesteld door de Raad op 13 september 2012. Kaart van de Verstedelijking, in Landschapsatlas van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Versie 4.5.6.
Bijlage 1. Locatie van het plangebied
180.000
185.000
190.000
340.000 335.000 330.000
330.000
335.000
340.000
345.000
185.000
345.000
180.000
Plangebied
190.000
Ligging locatie Born-Graetheide Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:100.000 Formaat: A4
0
1.000
2.000
3.000
4.000
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
5.000
6.000 meter
´
H:\tmp_mapmaker\Born-Graetheide\mxd\A4P_Ligloc_20190522.mxd 22-5-2019 15:58:05
Legenda
Esri Nederland, Community Map Contributors
Bijlage 2. Geomorfologische kaart
183000
22R43
22R43
340000
33R41L
3N94
4E44
4E44
4G21ydl
336000 335000
3N94
6E42l
0R91
22R21ydl 0R91
182000
0R91 10A51
3N94 3N94
6E42l
3N94
4L91
10A51
3N94 3N94
184000
3N94
6E42l
10A51
6E42l
6E42l 6E42l
10A51
10A51
3N94 6E42l
Born-Graetheide
6E42l
12N91 22R21ydl
3N94 186000
Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:25.000 Formaat: A3
3N94
3N94
3N94 185000
3N94
Geomorfologische kaart
3N94
22R21ydl
10A51 3N94
3N94 183000
3N94
3N94
22R21ydl
3N94
3N94
6E42l
0R91 3N94 0R91
22R21ydl
5G21ydl
10A51
22R21ydl
6E42l
12A41yl
10A51
10A51
6E42l
22R21ydl
4G21ydl
10A51 0R91 6E42l 3N94 Esri Nederland, Community Maps Contributors 32R42L 187000
188000
0
250
500
750
1.000
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
1.250
1.500 meter
´
H:\tmp_mapmaker\Born-Graetheide\mxd\A3L_Geomorfologie_20190522.mxd 22-5-2019 15:47:15
5E42l 5E42l
3N94 3N94
6E42l
0R91
5E42l
22R21ydl
6E42l
6E42l
22R23
5E42l
10A51
24R21ydl
4G21ydl
337000
4G21ydl
22R21ydl
6E42l 22R21ydl
24R21ydl
4G21ydl
10A51
12A41yl 22R21ydl
12A41yl
4G21ydl
336000
5E42l
22R21ydl
43R41L
10A51
335000
337000
22R21ydl
3N94 12A41yl
22R21ydl
4E44
22R23
5E42l
5E42l
338000
22R23
10A51
12A41yl
22R23
4L91
4E44H
4E44H
22R23
0F91
5E42l
43R41L
22R43
3B53yc
339000
22R43
4E44H
22R43
22R23
4E44H
4E44
4E44H
3B53yc
22R23
0F91
10A51
4L91
Plangebied
22R23
4E44H
22R43
Legenda
3E44
0F91
4E44
3N94 4E44
188000
22R43
4E44
3N94
4N94
22R23
334000
33R41L
22R23
3N94
4E44
33R41L
334000
3N94
4E44H
33R41L
43R41H
0F91
187000
3E44
3N94
3N94
43R41L
186000
3E44
3N94
3N94
33R41L
185000
3E44
3N94
3N94
3N94
33R41L
339000
3N94
3N94
33R41L
338000
184000
33R41L
340000
182000
Bijlage 3. Bodemkaart
184000
|c OPHOOG
186000
KRn8
|g WATER
Zn23
Plangebied
KRn2
KRn1 KRd1
Ld5
|g WATER
339000
KRd7
KRd7
FG
|h BEBOUW
KRd7
Hn21
KRn2
Ln5
KRn2
|h BEBOUW
Ldh5
tZd23
KRn1
Ld5
|h BEBOUW Ld5
Rn95C Ld5
Rd90C
Rd10A
BLd5
BLd5
337000
Ldh5
BLh5
BLd5
KRd7
BLn5
BLd5
Ldh5
338000
338000
|a GROEVE
Ln5
FG KRd7
Legenda
Rn95C
Rn95C
|g WATER
|h BEBOUW
188000
KRd1
KRn8
Zn23
Rd90C
187000
KRd7
Zn23
340000
185000
340000
Rd10A
339000
183000
Zn23
Ld5
KRn2
Lnd5
Lnd5
BLd6 Ld5
337000
182000
BLd5
Zd20A
BLd5 Rn95C
336000
336000
Rd90A
Ld5
Rd10A
Bodemkaart
Ldd5 Ldd5
BLd5
335000
BLd6
335000
|h BEBOUW
Born-Graetheide
|h BEBOUW
BLd5 Ldd5
Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:25.000 Formaat: A3
0
Rd10A
|c OPHOOG
182000
183000
184000
185000
186000
Esri Nederland, Community Maps Contributors
187000
188000
250
500
750
1.000
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
1.250
1.500 meter
´
H:\tmp_mapmaker\Born-Graetheide\mxd\A3L_Bodemkaart_20190522.mxd 22-5-2019 15:37:35
|g WATER
Bijlage 4. Hoogtekaart (AHN)
188.000
182.000
185.000
188.000
338.000 335.000
P:\240\365047_002.914.20_Born-Graetheide\2. Do Work\02.bureauonderzoeken\05.Archeologie\9 GIS\4 mapmaker\mxd\A4P_AHN_20190522.mxd 22-5-2019 16:38:11
335.000
338.000
341.000
185.000
341.000
182.000
Legenda
Plangebied
AHN2
Meter +NAP
High : 56 Low : 29
AHN2
Born-Graetheide Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:40.000 Formaat: A4
0
400
800
1.200
1.600
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
2.000
2.400 meter
´
Bijlage 5. Archeologische inventarisatie (Archis)
( !
186.000
4012978100
187.000
3987034100
4012978100
3987034100 3987034100
340.000
( !
( !
3994802100
3208956100
( (! !
3210753100
4598990100
2344264100
( !! ( ( !
4035828100
( !
2381379100
3245340100 3245381100
( !
3299490100
2300207100 2300207100
340.000
185.000
4626975100
3997638100
3292872100
( !
2067106100
3292872100
3245398100
( !
3212381100
2014229100
2483706100 2119140100
( 2172747100!
4033170100
2172747100
2148569100 2891444100 ( !
( 2892408100 !
2980544100 ( !
2878971100 2249398100
2150982100
339.000
( !
3121483100
( !
2282778100
( !
2282778100
3180038100
( !
( !
2071123100 2048996100
3128700100
( !
( !
( !
( !
3236658100
2878988100 4004683100
3211693100
3233199100
4570582100
2358634100 3236666100
3292118100
339.000
2150982100
2408498100 ( !
( !
2986085100
( !
2986109100
3236844100 ( !
( !
2078877100 ( !
3279020100 2986117100 2986060100 ( !
( !
3255499100
3067643100
( ! ( !
( !
( !
2282801100 ! (2300191100
2899059100
3236682100! (
2300191100 ( ( ! !
( !
( ! 3228858100 ! ( 3279094100
3255466100 ( !
( !
( (! !
( !
( !
( !
3129098100 ( !
Legenda
2282842100
3129105100
( !
3041658100
( !
3236674100
( !
2278890100
3279045100
3279086100 ( !
3279167100
3254997100 ( !
3128328100
3042151100
185.000
Plangebied ! (
( !
( !
3042168100 3255482100
2273973100
( 3228833100 ! ( !
( 3279037100!
( !
( !
( !
( !
( ( ! !
(! ! ( 3277352100
4659286100
3279012100
3279029100
( !
2249398100
( !
( !
( ! 3279134100 ( !
Vondstlocatie Onderzoeksmelding
Monumenten
Terrein van archeologische betekenis Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd
Esri Nederland, Community Map Contributors
186.000
Basiskaart archeologie - Noord
187.000
Born-Graetheide Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:15.000 Formaat: A4
0
150
300
450
600
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
750
900 meter
´
H:\tmp_mapmaker\Born-Graetheide\mxd\A4P_Archeologie_basiskaart_20190522.mxd 22-5-2019 15:53:41
338.000
( !
2078877100
338.000
( 3041641100! ! ( ( 3211993100 ! ( !
3126205100
( !
( !
( !
185.000
2723522100
( !
( !
3129098100
( !
( !
3235920100
3236722100 3214188100 ( !
( !
( !
2282842100
3129105100
( !
( !
3236739100 3236747100
3236730100
( 2980358100!
2309929100
( !
( !
3245349100 2300167100! (
( !
2300167100 ( !
( !
( !
3236714100 ( !
( !
3211960100
( !
!! ( (
( !
3278892100 3236690100! ( ( !
3042216100 3211514100
2882275100 ( ! ! (
( !
3236706100
3279101100
( !
( ! 2783836100 2784046100 ( !
3236503100
2393391100
4568988100
2882745100 11211
( !
3042208100
4644543100 336.000
2388661100 2282859100
( !
2008640100
3235353100 3236439100
2282850100
( 2783730100 !
3285590100
3042151100
2008640100
( !
( !
( !
2882761100 ( !
( 3211969100! ( !
( !
3129219100 ( !
( !
2882753100
3292118100
336.000
337.000
( !
186.000
337.000
184.000
3042192100 2784038100
2922012100
3259565100
( !
11212
( !
2412174100
3232486100
2784054100 2979995100 ( !
2142088100 2058723100
2282875100
2058723100 ( !
2249398100
2402235100 3259224100 ( !! (
( !
( !
( !
2882729100
4571010100 ( !
4571010100
Legenda
184.000
Plangebied ! (
Vondstlocatie Onderzoeksmelding
Monumenten
Terrein van archeologische betekenis Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd
3183846100
3042257100 ( ! ( !
3042305100
3259516100
2266067100
( !
3214196100 3042249100 ! ( Esri Nederland, Community Map Contributors (! ! (
185.000
Basiskaart archeologie - Zuid
186.000
Born-Graetheide Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:15.000 Formaat: A4
0
150
300
450
600
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
750
900 meter
335.000
3122430100
´
H:\tmp_mapmaker\Born-Graetheide\mxd\A4P_Archeologie_basiskaart_20190522.mxd 22-5-2019 15:53:41
335.000
3235734100
Bijlage 6. Topografische kaart 1850
185.000
186.000
187.000
183.000
184.000
185.000
186.000
187.000
339.000 338.000 337.000 336.000 335.000
335.000
336.000
337.000
338.000
339.000
340.000
184.000
340.000
183.000
Plangebied
TMK 1850
Born-Graetheide Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:30.000 Formaat: A4
0
300
600
900
1.200
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
1.500
1.800 meter
´
H:\tmp_mapmaker\Born-Graetheide\mxd\A4P_TMK1850_20190522.mxd 22-5-2019 16:01:56
Legenda
Esri Nederland, Kadaster
Bijlage 7. Bonneblad 1894-1937
182000
183000
184000
185000
186000
187000
188000
Legenda
340000 339000
Bonnebladen 1894 - 1937 335000
335000
Born-Graetheide Opdrachtgever: TenneT Projectnummer: 365047 Status: Definitief Datum: 22-5-2019 Schaal: 1:25.000 Formaat: A3
182000
183000
184000
185000
186000
Esri Nederland, Community Maps Contributors 187000
188000
334000
334000
0
250
500
750
1.000
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
1.250
1.500 meter
´
H:\tmp_mapmaker\Born-Graetheide\mxd\A3L_Bonnebladen_20190522.mxd 22-5-2019 15:48:20
337000 336000
338000
337000 336000
338000
339000
340000
Plangebied
Bijlage 8. Waarden gemeentelijke beleidskaarten
186000,000000
188000,000000
Legenda
Waarden gem. beleidskaarten
340000,000000
184000,000000
340000,000000
182000,000000
2 - AMK/waarneming/vondstlocatie/vindplaats 4 - hoog droog; middelhoog nat 5 - laag droog wel aandachtsgebied 6 - laag droog; laag nat hoog droog
338000,000000 336000,000000
Waarden gem. beleidskaarten Born-Graetheide
Opdrachtgever: TenneT TSO BV Projectnummer: 365047
Esri Nederland, Community Map Contributors 182000
,000000
184000
,000000
186000
,000000
188000
,000000
334000,000000
334000,000000
Status: Concept Datum: 6-6-2019 Schaal: 1:25.000 Formaat: A3 Getekend: CP - Gecontroleerd: WW 0
250
500
750
1.000
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
1.250
1.500 meter
´
P:\240\365047_002.914.20_Born-Graetheide\2. Do Work\02.bureauonderzoeken\05.Archeologie\9 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Cesco\Beleidskaarten.mxd 6-6-2019 14:12:06
338000,000000 336000,000000
middelhoog nat
Bijlage 9. Cultuurhistorische inventarisatie
184000,000000
186000,000000
188000,000000
Legenda Corridor voorkeurstracé
Bos, heide, woeste grond
340000,000000
340000,000000
Cultuurhistorische elementen (vlak) mijnbouwkolonie oude stads- of dorpskern sedert 1830 weinig en matig veranderde dorpskern
509931
sedert 1830 weinig of matig veranderd verkavelingspatroon Kastelen en kasteeldomeinen Rijksmonument 509931 - Wolfrath Historische buitenplaatsen
Cultuurhistorische elementen (lijn) (trace) stadswal of ander vestingwerk andere weg uit periode voor 1810 dijk holle weg- andere weg uit periode voor 1810
338000,000000
338000,000000
holle weg ouder dan of gelijktijdig met middeleeuwse verkaveling laan ouder dan of gelijktijdig met middeleeuwse verkaveling molenbeek nog grotendeels natuurlijke waterloop onverhard-andere weg uit periode voor 1810 onverharde weg uit periode 1810-1955 oude grens en oude grens herkenbaar in terrein na 1866 veedrift-andere weg uit periode voor 1810 veedrift-weg ouder dan of gelijktijdig met middeleeuwse verkaveling veedrift-weg uit periode 1810-1955 weg ouder dan of gelijktijdig met middeleeuwse verkaveling zichtbare trace mijnspoor of andere spoor- of trambaan
336000,000000
336000,000000
weg uit periode 1810-1955
Cultuurhistorische waarden Born-Graetheide
Opdrachtgever: TenneT TSO BV Projectnummer: 365047 Status: Concept Datum: 6-6-2019 Schaal: 1:25.000 Formaat: A3
Esri Nederland, Community Map Contributors 184000
,000000
186000
,000000
188000
,000000
334000,000000
334000,000000
Getekend: CP - Gecontroleerd: WW 0
250
500
750
1.000
© Sweco Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden
1.250
1.500 meter
´
P:\240\365047_002.914.20_Born-Graetheide\2. Do Work\02.bureauonderzoeken\05.Archeologie\9 GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Cesco\chw.mxd 6-6-2019 11:06:55
onverharde weg ouder dan of gelijktijdig met middeleeuwse verkaveling
Bijlage 10. Selectiebesluit gemeente Sittard-Geleen en beoordeling RAAP
Archeologisch advies nr. Intern nr. / contactpersoon gemeente Plangebied Betreft Onderliggend document
SIT19a9 Born-Graetheide 150kV net Selectiebesluit Paré, C. & W. Weerheijm, 2019. Bureauonderzoek archeologie en cultuurhistorie. Versterken 150 kV-net Born-Graetheide, SWECO Archeologische Rapporten, 2233, De Bilt.
Inleiding/Project Tennet BSO BV heeft het voornemen om tussen de bestaande hoogspanningsstations Born en Graetheide een nieuwe 150kV kabelverbinding te realiseren. Het exacte verloop van het tracé is echter nog niet bekend. Wel is er een voorkeursalternatief (VKA) bepaald waarbinnen het tracé zal komen te liggen. Dit VKA heeft een breedte van 300 m en een lengte van 8 km. Het uiterst noordelijke deel ligt binnen de gemeente Echt-Susteren. Ergens binnen dit VKA wordt een werkstrook voorzien van 40 m; en vervolgens vinden binnen deze werkstrook open ontgravingen plaats met een breedte van 5 tot 10 m en een diepte van 1,5 tot 2 m. Om de voorgenomen ontwikkeling mogelijk te maken, wordt een nieuw bestemmingsplan opgesteld. Omdat de werkzaamheden die met de aanleg van de kabelverbinding gepaard gaan, kunnen leiden tot aantasting van eventueel aanwezige archeologische waarden, heeft de initiatiefnemer archeologisch onderzoek uit laten voeren. Het betrof een bureauonderzoek en cultuurhistorisch onderzoek. De resultaten van dit onderzoek zijn verwoord in het rapport: Paré, C. & W. Weerheijm, 2019. Bureauonderzoek archeologie en cultuurhistorie. Versterken 150 kV-net Born-Graetheide, SWECO Archeologische Rapporten, 2233, De Bilt, versie 11-07-2019. Op basis van de resultaten van dit bureauonderzoek wordt het definitief tracé binnen het VKA ingetekend.
De versie van 11-07-2019 betreft een conceptversie, die vooralsnog niet goedgekeurd kan worden. Resultaten /advies onderzoek Het VKA is tijdens de tracéstudie dusdanig vormgegeven dat er zich zo min mogelijk vastgestelde archeologische waarden binnen het gebied bevinden. Binnen het VKA bevinden zich geen archeologische monumenten (AMK-terreinen), en relatief weinig vondstlocaties. Bij de Dorpsstraat/Maasweg te Guttecoven ligt het plangebied direct tegen een niet-Rijksbeschermd archeologisch monument (AMK terrein 11.212 - terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse tijd). De vondstlocaties binnen het plangebied zijn veelal wel een aanwijzing voor een archeologische vindplaats. Binnen het VKA bevindt zich een clustering aan vondstlocaties tussen de Bornerweg en de Beukenboomsweg bij Limbricht. Hoewel het plangebied dus weinig bekende archeologische waarden kent, heeft het plangebied volgens de gemeentelijke archeologische beleidskaarten wel overwegend een middelhoge tot hoge archeologische verwachting voor het aantreffen van archeologische resten (op basis van landschap, grondwaterstanden et cetera). Het gaat dan om een brede archeologische verwachting voor het aantreffen van resten uit de periode vanaf het Paleolithicum tot en met de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd.
In principe is vanaf het Paleolithicum al menselijke bewoning en activiteit mogelijk geweest binnen het plangebied. De mogelijke archeologische sporen kunnen uiteenlopen van tijdelijke jachtkampjes van jager-verzamelaars uit het Paleolithicum/Mesolithicum tot nederzettingsterreinen uit de periode vanaf het Neolithicum/Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Binnen het plangebied zijn veel vondstlocaties uit deze perioden bekend. Tot de eerste
vondstcategorie behoren voornamelijk vondsten van bewerkt vuursteen en houtskool; tot de tweede categorie behoren o.a. grondsporen van structuren zoals boerderijen, bijgebouwen, sloten, greppels en afvalkuilen, en vondsten van o.a. aardewerk, bot en metaal. Deze sporen kunnen in principe op of vlak onder het maaiveld worden aangetroffen. Voor de periode Nieuwe tijd zijn op basis van historisch kaartmateriaal geen aanwijzingen voor bewoning aangetroffen; dit kan echter ook niet geheel worden uitgesloten. Mogelijk kunnen binnen het plangebied nog sporen van verkaveling of agrarisch landgebruik worden aangetroffen. Advies archeologie Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek wordt geadviseerd om op de locatie van de geplande ingrepen binnen het VKA een dubbelbestemming archeologie op te nemen conform de Waarden gemeentelijke beleidskaarten (bijlage 8 in rapport). Verder wordt voor het plangebied geadviseerd om de geplande bodemingrepen binnen het VKA zoveel mogelijk uit te voeren in gebieden die in bijlage 8 staan aangegeven met waarde 5 of 6 binnen de gemeente Sittard-Geleen. Dit zijn de zones met de relatief minst hoge verwachting op het aantreffen van archeologische waarden. Geadviseerd wordt om de zones die staan aangegeven met waarde 2 zoveel mogelijk te vermijden omdat hier sprake is van een vastgestelde archeologische vindplaats, of een hoge/zeer hoge kans daarop.
Het gedeelte binnen het VKA binnen de gemeente Echt-Susteren heeft vrijwel geheel een hoge archeologische verwachting, en slechts voor een klein gedeelte een middelhoge archeologische verwachting, zodat er voor de ingrepen binnen dat gedeelte van het plangebied weinig mogelijkheden tot alternatieven zijn. Gezien de lengte van het tracé en het feit dat vrijwel het gehele VKA een middelhoge tot hoge archeologische verwachting heeft, wordt geadviseerd om zodra het concrete tracé bekend is voorafgaand aan de werkzaamheden een archeologisch vervolgonderzoek uit te laten voeren. Er wordt geadviseerd om een vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een booronderzoek waarbij het archeologisch verwachtingsmodel wordt getoetst en de mate van intactheid van de bodem in kaart wordt gebracht, bijvoorbeeld door te boren in een raai met een tussenruimte van 50 meter tussen de boringen. Cultuurhistorische waarden Binnen het VKA bevindt zich het Rijksmonument 509.931, de buitenplaats Wolfrath met parkaanleg. De gebouwde elementen binnen het Rijksmonument zullen niet door de geplande ingrepen worden bedreigd. Het Rijksmonument buitenplaats Wolfrath heeft echter ook een ondergrondse component: bij buitenplaatsen worden ook ingrepen in de bodem vergunningplichtig geacht.
Daarnaast bevinden zich enkele lijnobjecten binnen het VKA, met name bestaande uit historische wegen die doorgaans haaks worden gekruist. Advies cultuurhistorie TenneT realiseert in principe geen assets daar waar cultuurhistorische waarden aanwezig zijn. In het geval van het onderhavige project betreft het werk de aanleg van een (ondergronds) kabeltracé waardoor er geen gebouwde monumenten, cultuurhistorische vlakken, of -lijnobjecten worden bedreigd. Uitzondering hierop is het Rijksmonument 509.931, de buitenplaats Wolfrath met parkaanleg. Voor ingrepen die hier in de bodem worden uitgevoerd dient een monumentenvergunning te worden aangevraagd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (via de gemeente). Daarom wordt geadviseerd om ingrepen binnen de begrenzing van het Rijksmonument te voorkomen, bijvoorbeeld door middel van een gestuurde boring. Advies beoordelaar (RAAP; lic./drs. G. Hensen) Het conceptrapport is door RAAP beoordeeld (zie externe toetslijst). De opmerkingen die RAAP op het conceptrapport had, dienen nog door SWECO in een eindversie van het
rapport te worden verwerkt. RAAP adviseert de gemeente om het advies van SWECO niet over te nemen. Voornaamste opmerkingen:
Er kan geen goed archeologisch advies gegeven worden indien de exacte ligging van het tracé en de daadwerkelijke verstoringen ter plaatse (diepte en wijze ontgravingen) nog niet bekend zijn. Het blijft erg algemeen en vaag. Wat betreft het kaartmateriaal van het beleid van de gemeente (rapport, bijlage 8), dient de daadwerkelijke kaart van de gemeente gebruikt te worden, en niet een uitgeklede versie of een zelf samengestelde kaart. Hierop dient het toekomstig tracé geprojecteerd te worden. Zolang de ligging van het tracé nog niet exact bekend is, dienen in het nieuwe bestemmingsplan de beleidsregels van de gemeente Sittard-Geleen opgenomen te worden waaraan vervolgens een dubbelbestemming ‘Waarde Archeologie’ gekoppeld is (zie onder, verbeelding en regels bestemmingsplan). Binnen de VKA gaat het voornamelijk om beleidscategorie 4, maar ook de categorieën 2, 5 en 6 zijn aanwezig. De categorieën 5 en vooral 6 komen binnen de VKA echter nauwelijks voor in vergelijking met de categorieën 4 en 2. Het advies om het tracé vooral binnen de categorieën 5 en 6 te projecteren, is dan ook niet zinvol. Het advies om vervolgonderzoek uit te laten voeren door middel van een booronderzoek kan niet gevolgd worden. De ervaring leert dat booronderzoek in dit gebied een vertekend beeld kan geven.
Uit de praktijk blijkt namelijk dat de lössprofielen soms lastig te interpreteren zijn (bijvoorbeeld doordat de E-horizont verward wordt met colluvium). Daarnaast geldt dat een booronderzoek in de karterende fase alleen een geschikte prospectietechniek is voor het opsporen van sites die zich kenmerken door een archeologische laag of een vondststrooiing met een voldoende hoge dichtheid. Bij andere type sites (met een lage vondstdichtheid (< 40 vondsten/m²) levert een booronderzoek een dusdanig lage opsporingskans op, dat dit geen betrouwbare prospectiemethode is. Alle tracédelen waar de kabelverbinding wordt aangelegd middels een open ontgraving dienen verder archeologisch onderzocht te worden door middel van een proefsleuvenonderzoek. Uitgezonderd is het gebied dat ligt binnen beleidscategorie 6. Voordeel van deze methode is dat 1) een beter beeld wordt gegeven in de mate van bodemverstoring en 2) bovendien direct een goed beeld wordt verkregen voor de aan-/afwezigheid van vindplaatsen binnen het tracé. Op basis van dit onderzoek kan vervolgens worden bepaald of verder onderzoek noodzakelijk is en hoe dit er dan uit dient te zien. Het plangebied dient daarbij te worden gedefinieerd als het volledige gebied dat verstoord wordt.
Dus niet alleen de open ontgraving, maar ook het gebied dat indirect verstoord wordt (werkstraat waar zware machines op aan- en afrijden, gebied waar nadien diepere grondverbetering plaatsvindt). In overleg met de gemeente moet – op basis van de recentste plannen – worden bepaald wat de breedte van het te onderzoeken tracé is.
Bovendien geldt in aanvulling hierop: - De breedte van de werkstraat moet zoveel mogelijk worden beperkt. - Bij wegzakking in de ondergrond dient gebruik te worden gemaakt van rijplaten, zodat de druk van de zware machine evenrediger op de ondergrond wordt verdeeld en daarmee de schade aan het archeologisch bodemarchief zoveel mogelijk wordt beperkt. - Het proefsleuvenonderzoek dient vóórafgaand aan de vergunningsaanvraag te worden uitgevoerd. De uitkomst van het onderzoek kan namelijk leiden tot aanvullende voorwaarden in de vergunning (archeologische begeleiding, opgraving, bescherming).
-
-
Gravend onderzoek dient te worden uitgevoerd op basis van een Programma van Eisen (PvE) dat dient te zijn goedgekeurd door de gemeentelijk archeoloog. In het PvE moet worden uitgegaan van het gehele gebied dat verstoord wordt (zie boven). Het PvE kan dan ook pas worden opgesteld als de exacte ingrepen bekend zijn en hierover nadere afspraken met de gemeente zijn gemaakt. Er geldt ten alle tijden een meldingsplicht bij het aantreffen van archeologische resten. Dit zal als voorwaarde worden opgenomen in de omgevingsvergunning. Diepe grondbewerking/-verbetering (diepploegen (>30 cm –Mv), etc.) van het perceel na afloop van de werkzaamheden is niet toegestaan (wel van de archeologisch onderzochte werkstraat). Hierover dienen bindende afspraken met de betreffende agrariër te worden gemaakt. Dit zal als voorwaarde worden opgenomen in de omgevingsvergunning.
Verbeelding en regels bestemmingsplan Voor de begrenzing van de onderscheidde beleidscategorieën: zie archeologische beleidskaart gemeente: - Beleidscategorie 2 dient in het bestemmingsplan te worden voorzien van een archeologische dubbelbestemming Waarde-Archeologie 1. Voor deze gebieden geldt, dat bij bodemverstoringen groter dan 50 m² en dieper dan 30 cm –Mv archeologisch onderzoek nodig is. - Beleidscategorie 4 dient in het bestemmingsplan te worden voorzien van een archeologische dubbelbestemming Waarde-Archeologie 2. Voor deze gebieden geldt, dat bij bodemverstoringen groter dan 500 m² en dieper dan 30 cm –Mv archeologisch onderzoek nodig is. - Beleidscategorie 5 dient in het bestemmingsplan te worden voorzien van een archeologische dubbelbestemming Waarde-Archeologie 3. Voor deze gebieden geldt, dat bij bodemverstoringen groter dan 10.000 m² en dieper dan 30 cm –Mv archeologisch onderzoek nodig is. - Beleidscategorieën 6 en 7 kennen geen archeologische beperkingen. Deze categorieën hoeven dan ook niet te worden voorzien van een dubbelbestemming Waarde Archeologie. Voor standaardregels gemeente: zie bijlage 1. Op basis van bovenstaande gegevens wordt de gemeente het volgende geadviseerd: -
Advies t.a.v. bestemmingsplan: opnemen dubbelbestemming Waarde-Archeologie voor de verschillende beleidscategorieën. Advies t.a.v. voorgenomen ontwikkelingen: proefsleuvenonderzoek (met eventuele doorstart naar een opgraving) ter plekke van open ontgravingen. Omvang hiervan in overleg met gemeente afstemmen. Het proefsleuvenonderzoek kan pas uitgevoerd worden indien exacte ligging van het tracé bekend is.
Besluit De gemeente Sittard-Geleen neemt bovenstaand advies integraal over. 01-10-2019 Gudrun Hensen, RAAP Zuid-Nederland Akkoord gemeentelijk archeoloog, gemeente Sittard-Geleen (Marion Aarts)
16-03-2020 Marion Aarts, gemeentelijk archeoloog Gemeente Sittard-Geleen
Marion.Aarts@sittard-geleen.nl 046-4777456; Aanwezig ma-di
Bijlage 1: Voorbeeldregels Artikel N Waarde - Archeologie xx N.1 Bestemmingsomschrijving a.
De gronden die op de plankaart zijn aangewezen als 'Waard e – Archeologie xx' zijn tevens bestemd voor doeleinden ter bescherming van de archeologische waarden.
b.
Deze bestemming is primair ten opzichte van de overige aan deze gronden toegekende bestemmingen.
N.2 Bouwregels a.
Binnen deze bestemming mogen uitsluitend gebouwen en bouwwerken, geen gebouwen zijnde, worden gebouwd die voor archeologisch onderzoek noodzakelijk zijn.
b.
Op de in lid 1 genoemde gronden mogen geen bouwwerken worden gebouwd, met uitzondering van: 1.
vervanging, vernieuwing of verandering van bestaand e bebouwing, waarbij de oppervlakte voor zover gelegen op of onder peil niet wordt uitgebreid;
2.
een bouwwerk dat zonder graafwerkzaamheden dieper dan 30 cm en zonder heiwerkzaamheden kan worden geplaatst;
3.
een bouwwerk met een oppervlakte tot ten hoogste xx m2, met dien verstande dat, indien graafwerkzaamheden plaatsvinden dieper dan 30 cm, burgemeester en wethouders de volgende voorwaarde kunnen verbinden aan de omgevingsvergunning:
Het laten begeleiden van de bodemverstorende activiteit door een deskundige op het terrein van de archeologische monumentenzorg die voldoet aan door het bevoegd gezag bij de omgevingsvergunning te stellen kwalificaties.
N.3 Afwijking van de bouwregels a.
Burgemeester en wethouders zijn bevoegd een omgevingsvergunning te verlenen vo or het afwijken van het bepaalde in lid 2, sub a met in acht neming van de voor deze gronden geldende overige bouwregels.
b.
Afwijking als bedoeld in lid 3, sub a wordt verleend, indien: 1.
op basis van archeologisch onderzoek is aangetoond dat de archeologische waarden niet onevenredig worden of kunnen worden geschaad;
2.
op basis van archeologisch onderzoek is aangetoond dat archeologische waarden op de betrokken locatie niet aanwezig zijn;
c.
Afwijking als bedoeld in lid 3, sub a wordt voorts verleend, indien mede o p basis van archeologisch onderzoek is aangetoond dat mogelijke schade kan worden voorkomen door aan de ontheffing voorwaarden te verbinden gericht op: 1.
het treffen van technische maatregelen, waardoor archeologische resten in de bodem kunnen worden behoude n;
2.
het doen van opgravingen of;
3.
het laten begeleiden van de bodemverstorende activiteit door een deskundige op het terrein van de archeologische monumentenzorg die voldoet aan door burgemeester en wethouders bij de vergunning te stellen kwalificaties