Document · PDF

A3b. bijlage 1- Kerkenvisie Kerkenpaspoort Liemers en Doesburg.pdf

Raadsavond 10 mei 2022, gemeente DuivenBij agendapunt: - informatie van het college ter kennisname22.151 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

KERKENPASPOORTEN Liemers & Doesburg Versie juli 2021 In opdracht van:

Inleiding Dit kerkenpaspoort heeft als doel om in een oogopslag te zien wat de toekomst is van de kerkgebouwen in de Liemers en Doesburg. Per kerkgebouw is er een kerkenpaspoort opgemaakt na een gesprek met de eigenaar van het gebouw (voorjaar 2021). In het paspoort wordt de huidige stand van zaken, het toekomstperspectief en de historische waarde van het gebouw omschreven. Dit kerkenpaspoort maakt onderdeel uit van de kerkenvisie Liemers & Doesburg. Deze kerkenvisie heeft als doel om met kerkeigenaren, locatieraden, erfgoedorganisaties, inwoners en andere belanghebbenden het gesprek te voeren over de toekomst van de religieuze gebouwen. Door met elkaar in kaart te brengen wat de wensen en mogelijkheden zijn, kunnen kansen worden benut om waar mogelijk kerken als religieus erfgoed te behouden en de leefbaarheid te vergroten.

Categorieën De kerkgebouwen zijn onderverdeeld in onderstaande categorieën, die staan benoemd bovenaan ieder paspoort: A. B. C.

D. E.

Blijft in religieus gebruik. Blijft in religieus gebruik maar wordt afhankelijk van medegebruik. Kerkgebouw verliest religieus gebruik en gaat in principe herbestemd worden. Het kerkgebouw is herbestemd. Nu religieus gebruik, toekomst is onzeker.

OVERZICHT VAN DE KERKEN ZEVENAAR 1. Sint Helenakerk Aerdt 2. St-Galluskapel Angerlo

3. St-Galluskerk Angerlo 4. St.-Franciscuskerk Babberich 5. St.-Martinuskerk Herwen 6. St.-Martinuskerk Giesbeek 7. Dorpskerk Lathum 8. Dorpskerk Lobith

DOESBURG 19. Anadolu Moskee Doesburg 20. Ooipoortkerk Doesburg 21. Bethelkerk Doesburg 22. Nieuw-Apostolische Kerk Doesburg 23. Gasthuiskerk Doesburg 24. Grote- of Martinikerk Doesburg 25. St.-Martinuskerk Doesburg

26. Gereformeerde Kerk Doesburg

9. Heilige Maria Onbevlekt Ontvangen Lobith

DUIVEN

10. Sint Martinuskerk Oud-Zevenaar

27. De Stek Duiven

11. Heilige Martinuskerk Pannerden

28. Heilige Remigiuskerk Duiven

12. Heilige Gerardus Majellakerk Spijk

29. Heilige Andreaskerk Groessen

13. Gereformeerde Kerk Tolkamer

30. Heilige Antonius Abtkerk Loo

14. Heilige Andreaskerk Zevenaar

31. Samen op Weg Kapel Duiven

15. Ontmoetingskerk Zevenaar

WESTERVOORT

16. Molukse Kerk Zevenaar

32. Rooms Katholieke St. Werenfriduskerk

17. Koninkrijkszaal Zevenaar

33. Protestantse Werenfriedkerk

18. Mevlana Moskee Zevenaar

34. kerkgebouw ‘De Verzameling’

Op de volgende kaarten kunt u klikken op de verschillende gebouwen, u gaat dan direct naar het kerkenpaspoort over dat gebouw. Via de pijltjes kunt u door het paspoort bladeren, via het icoon van het huis onderaan de pagina, keert u weer terug naar deze pagina.

Categorieën GEMEENTE ZEVENAAR A. Blijft in religieus gebruik B. Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik

6 3

C. Verliest functie en wordt herbestemd D. Duurzaam herbestemd E. Nu religieus gebruik, toekomst onzeker

18 14 10 1

5 8 13

9 12

Categorieën GEMEENTE DOESBURG A. Blijft in religieus gebruik B. Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik C. Verliest functie en wordt herbestemd

23 22

D. Duurzaam herbestemd E. Nu religieus gebruik, toekomst onzeker

25 19

Categorieën GEMEENTE DUIVEN A. Blijft in religieus gebruik B. Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik C. Verliest functie en wordt herbestemd D. Duurzaam herbestemd

E. Nu religieus gebruik, toekomst onzeker

31 30

Categorieën GEMEENTE WESTERVOORT A. Blijft in religieus gebruik B. Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik C. Verliest functie en wordt herbestemd

34*

D. Duurzaam herbestemd E. Nu religieus gebruik, toekomst onzeker

*= geen kerkenpaspoort van aanwezig

Samenvatting KERKENPASPOORT Uit de gevoerde gesprekken met de eigenaren blijkt dat 10 gebouwen in religieus gebruik blijven en 6 gebouwen al herbestemd zijn (met name woningen). Voor ruim de helft van de religieuze gebouwen in de Liemers en Doesburg speelt dat er op dit moment wordt gezocht naar een nieuwe bestemming, het gebouw afhankelijk wordt van medegebruik om open te kunnen blijven of dat het gebruik in de toekomst onzeker is. Op de volgende pagina is een overzicht te zien van alle behoeften die uit de gesprekken met gebouweigenaren naar voren kwamen. Vooral de kerkeigenaren uit categorie B, C en E hebben behoefte aan meer kennis over o.a. subsidiemogelijkheden, wat mogelijk is qua mede- of herbestemming en inspirerende voorbeelden. Op 28 april 2021 is een daarom een informatiebijeenkomst gehouden voor alle eigenaren waarin o.a. de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, het Restauratiefonds en de Kerkvernieuwers op deze thema’s in zijn gegaan. Naast de informatiebijeenkomst, worden n.a.v. deze behoeften op 11 september 2021 tijdens de Open Monumentendag, fietsroutes georganiseerd langs de religieuze gebouwen in de Liemers en Doesburg.

Toekomst gebouwen A

Verliezen religieus gebruik + wordt herbestemd

Blijven in religieus gebruik

E. ? 3

D. 6 Is herbestemd

Nu religieus gebruik, toekomst onzeker

B. 6 Blijven in religieus gebruik en wordt afhankelijk van medegebruik

Vervolg samenvatting KERKENPASPOORT

Deze fietsroutes worden gratis beschikbaar gesteld via de app ‘Izi travel’, waardoor mensen een route kunnen volgen langs de verschillende kerken met daarbij direct allerlei informatie over de gebouwen (geschiedenis, gebruik en ideeën toekomst). Op 11 september zelf krijgen de eigenaren de mogelijkheid hun kerk open te stellen en verhalen te delen uit de geschiedenis en plannen te delen voor de toekomst. Daarnaast fietsen de wethouders en ambtenaren van de betrokken gemeenten ook mee. De routes blijven ook na 11 september beschikbaar en onder beheer van Rafelroutes. Het doel is om op deze manier blijvend informatie beschikbaar te stellen aan de inwoners van de Liemers en Doesburg over wat de verschillende religieuze gebouwen te bieden hebben, verhalen lezen/horen over de geschiedenis en de plannen voor de toekomst. De kerkeigenaren kunnen op deze manier inwoners ook vragen mee te denken en ideeën ophalen, bijv. in het geval van herbestemming/medebestemming. Daarnaast kan er op deze manier ook afstemming en inspiratie ontstaan tussen de eigenaren onderling, maar ook tussen de eigenaren en de andere partijen in de omgeving zoals een dorpshuis. Tot slot is het een kans om op een laagdrempelige manier meer in beeld te komen als verhuurlocatie.

Behoeften gebouweigenaren A

Afstemming over activiteiten

Inspiratie voorbeelden/stappenplan

Kennis over subsidies

Meer in beeld komen als verhuurlocatie

Draagkracht en draagvlak van inwoners

Kennis over erfgoed/monumenten

Betrokkenheid van gemeente

Sint Helenakerk Aerdt

KERKENPASPOORT

nr.1

Stand van zaken De van oorsprong Katholieke kerk was tot 2017 in bezit van de Protestantse Kerk Rijnwaarden. Vanwege verminderd kerkbezoek is ervoor gekozen om de kerk over te dragen aan de Stichting Oude Gelderse Kerken (SOGK). De SOGK ontzorgt wat betreft het onderhoud (brandblussers, orgel, advies over temperatuur etc.) en een lokale werkgroep, bestaande uit 5 leden, zorgen voor een cultureel programma in de kerk. De lokale werkgroep organiseert zo’n 4-5 exposities per jaar (o.a. van de kunstkring Rijnwaarden), concerten (o.a. jong talent) en stelt de kerk in de zomer op zondagen open voor fietsers en wandelaars. Daarnaast houdt de schutterij een jaarlijks feest in de kerk en wordt er een midwinterfeest gegeven waar het hele dorp welkom is. Tot slot wordt de kerk ook gebruikt voor uitvaarten, huwelijken, verjaardagen en lezingen. De werkgroep stemt deze activiteiten af met het lokale dorpshuis. Kerkweg 26 Aerdt

De werkgroep is verantwoordelijk voor het organiseren van activiteiten en haalt hiermee een bijdrage op voor het onderhoud, de SOGK is verantwoordelijk voor het onderhoud.

Stichting Oude Gelderse Kerken

Er kunnen 100-150 mensen in de kerk. Er ligt ook een begraafplaats naast de kerk.

1300

Rooms-katholiek Culturele activiteiten Duurzaam herbestemd CATEGORIE

KERKENPASPOORT

Sint Helenakerk Aerdt

nr.1

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De 16e eeuwse kerk bestaat uit een toren uit de 13e-14e eeuw dat aan de zuidzijde begeleid wordt door een smalle zijbeuk, de natuurstenen banden verlevendigen het metselwerk. De kruisribgewelven van het schip rusten op zware ronde zuilen. De gewelfribben rusten op gebeeldhouwde kraagstenen, waarvan enkelen voorzien van koppen Het koor is hoger dan het schip en is driezijdig gesloten. Het koor dateert uit de 15e eeuw. De sluitstenen van het koor bevatten onbewerkte wapenschildjes. b. Omgevingswaarde Voor het dorp Aerdt heeft de kerk een grote omvang. De kerk speelt een belangrijke rol in de skyline van Aerdt (en directe omgeving). Het groene terrein rond de kerk is ingevuld door een gazon met lage haagjes en jonge bomen. Tussen de kerk en de dijk ligt het kerkhof.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: forse laat-gotische dorpskerk uit de 16e eeuw, toren mogelijk uit XII B • Ligging: aan de rand van het dorp aan de dijk, omgeven door een ruime tuin en een kerkhof • Zintuigen: uitstekende akoestiek en een orgel uit 1846 van H. Haffmans

c. Gebruikswaarde De kerk wordt onder andere gebruikt voor exposities, concerten, huwelijkssluitingen en uitvaartdiensten, incidenteel vind er nog kerkdiensten plaats. De kerk is oorspronkelijk aan Sint Helena gewijd. Rond de feestdag van Sint Helena (18 augustus) vindt in Aerdt de jaarlijkse kermis plaats. d. Toekomstwaarde De kerk wordt nu verhuurd. De uitstekende akoestiek is een kwaliteit die meer gebruikt kan worden in de toekomst.

Sint Helenakerk Aerdt Toekomstperspectief Dankzij de SOGK is het gebouw duurzaam herbestemd. Er is enig verloop in de vrijwilligers van de werkgroep, maar er haken ook weer nieuwe mensen aan.

Behoefte De lokale werkgroep heeft geen verdere behoefte aan ondersteuning. Bij vragen kunnen en voor ondersteuning kunnen ze bij Stichting Oude Gelderse Kerken terecht.

St.-Galluskapel Angerlo

KERKENPASPOORT

nr.2

Stand van zaken en toekomstperspectief Deze schuurkerk is inmiddels in eigendom van een particulier. De eigenaar heeft het voornemen om van de kerk een woning te maken

Doesburgseweg 2 Angerlo Particulier bezit (geen vrije toegang) 1949

Rooms-katholiek Woning Duurzaam herbestemd CATEGORIE

D Foto’s Gelders Genootschap

KERKENPASPOORT

St.-Galluskapel Angerlo

nr.2

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De parochiekapel Sint Gallus (ook wel St. Martinuskapel genoemd) is in 1949 oorspronkelijk gebouwd als parochiekerkje. Deze kleine kerk heeft geen kerktoren, maar is wel voorzien van een dakruiter met klok. Door plaatselijk initiatief is dit kerkje vlak na de tweede wereldoorlog gebouwd als noodkerkje voor het katholieke volksdeel in het dorp Angerlo. Op de plek van Sint Galluskapel stond vroeger een schuur, de eenvoudige vormen van de kapel herinneren aan het voormalige agrarische karakter daarvan. Zowel het exterieur als het interieur zijn eenvoudige en sober opgezet. Het sobere materiaalgebruik en terughoudende decoratie van het interieur zijn het gevolg van de beperkte middelen die beschikbaar waren kort na de oorlog. Het schuurkerkje is ontworpen door J.W. Weiss in een traditionalistische bouwstijl (Delftse School). Weiss was een gemeente architect, die vooral lokaal actief was.

• Gemeentelijk monument

b. Omgevingswaarde Het kerkje valt pas op als je er langs rijdt. Het terrein aan de voorzijde van de kerk is bestraat en bezit één smalle boom. Aan de achterzijde wordt de kerk van een openbare parkeerplaats gescheiden middels een lage haag . De zijgevel staat op de rooilijn, grenzend aan de stoep.

• Opzet: eenvoudige, sobere vormgeving als noodkerk na WOII

c. Gebruikswaarde De kerk is aan de eredienst onttrokken en verkocht.

• Architectuur: belangrijke plaats in het oeuvre van J.W. Weiss als toenmalige gemeentearchitect

d. Toekomstwaarde Er zijn plannen om de kerk een nieuwe bestemming te geven, hiermee zal de toekomst van het kerkgebouw zijn gewaarborgd.

Karakteristieke kwaliteiten:

• Zintuigen: bescheiden afmetingen, veel ramen voorzien van glas-in-lood

St.-Galluskerk Angerlo

KERKENPASPOORT

nr.3

Stand van zaken Deze kerk is één van de oudste romaanse kerken in Nederland. Naast de kerk is er een pastorie en een bijgebouw. De kerk is in eigendom van de PKN Angerlo-Doesburg. Deze gemeente bestaat uit een fusie tussen de Hervormde Gemeente van Angerlo, de Hervormde Gemeente van Doesburg, de Gereformeerde Kerk Doesburg en de Evangelisch-Lutherse Gemeente. De gemeente heeft circa 750 actieve leden. De gemeente heeft twee gebouwen: de Grote Kerk in Doesburg en de Sint Galluskerk in Angerlo. Eén dienst in de maand vindt plaats in Angerlo, de overige in Doesburg. In de winter wordt dit schema omgedraaid i.v.m. de stookkosten. In Angerlo wordt de dienst door ongeveer 30 mensen bezocht. Er is een stichting opgericht ter behoud van de kerk. Er zijn zo’n 10 vrijwilligers betrokken. Deze stichting zoekt naar nevenbestemming van de kerk en organiseert o.a. exposities. Het gebouw heeft echter een aantal beperkingen (vast banken, weinig licht) waardoor het organiseren van andere activiteiten in de kerk lastig is.

Dorpsstraat 31 Angerlo

Circa 1100

De pastorie wordt verhuurd aan stichting Komdersuut, een pioniersplek met als doel om verschillende generaties elkaar te laten ontmoeten en een plek te bieden voor een inhoudelijk gesprek en inspiratie. Zij hebben de pastorie opgeknapt (sanitair, keuken). Het is nog niet duidelijk of zij op de langere termijn genoeg middelen kunnen genereren om op deze plek te blijven.

PKN

Het bijgebouw, de Wemershof, wordt o.a. gebruikt voor het koffie drinken na de dienst. Het wordt ook mondjesmaat verhuurd bijv. door de muziekschool.

PKN Angerlo-Doesburg

Kerkdiensten + exposities Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik CATEGORIE

KERKENPASPOORT

Sint Galluskerk Angerlo

nr.3

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De romaanse Sint Galluskerk is het oudste kerkgebouw van de Liemers en Doesburg. De kerk bevat bouwdelen uit verschillende periodes. Al in 1033 werd een eenbeukig pre-romaans kerkje gebouwd van ijzeroersteen. Het romaanse turfstenen schip stamt uit circa 1100, de noorderzijbeuk stamt uit de 12e eeuw en het turfstenen koor stamt uit de 14e eeuw. Karakteristiek voor de romaanse bouwstijl zijn de oorspronkelijke vierkante pijlers in de kerk en de rondbogen bij raam- en deuropeningen. Kort na de oorlog werd de zwaar beschadigde kerk gerestaureerd. De kerk werd in de oorspronkelijke romaanse staat teruggebracht met behulp van oude turfstenen en donkere ijzeroerstenen. Hierbij werden het schip en zijbeuk weer voorzien van een romaanse dakhelling, de gotische schipvensters werden vervangen door romaanse vensters en de toren werd in baksteen herbouwd.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: het oudste kerkgebouw van de Liemers en Doesburg. Het materiaalgebruik geeft het gebouw een bijzondere uitstraling. • Opzet: sobere afwerking en kleine, hooggeplaatste ramen, geeft een ingetogen sfeer. De historie is meteen voelbaar. • Ligging: de ruime ligging van het ensemble in het groen met hoge bomen heeft een bijzondere waarde.

b. Omgevingswaarde De kerk heeft een centrale ligging in Angerlo en wordt omsloten door drie wegen. Het terrein rondom de kerk is ingericht met gras en hoge bomen en wordt middels een lage haag afgescheiden van de weg en een aanliggende speelplek. Door de vrije ligging is er goed zicht op de kerk. De bescheiden spits is pas te zien als je de kerk nadert. Voor de omgeving heeft de kerk een hoge historische waarde. c. Gebruikswaarde De banken bevinden zich aan de zijden van het schip waardoor iedereen goed zicht heeft op het koor en de spreekstoel. De banken zijn bereikbaar via het middenpad of via de noorderzijbeuk waar exposities kunnen plaats vinden. Het bankenplan zorgt voor een maximaal aantal zitplaatsen, maar belemmerd ook de vrije indeling voor andere functies. De massieve wanden (van tufsteen en oerijzersteen) en kolommen en de hooggeplaatste ramen zorgen voor de beleving van een intieme sfeer en bescheidenheid, maar kan ook donker overkomen. Parkeren langs de stoep of weg is mogelijk.

St.-Galluskerk Angerlo d. Toekomstwaarde De kerk heeft potentie om nog meer te functioneren als meervoudig gebruik voor de gemeenschap van Angerlo. De kerk biedt kansen wanneer het vloeroppervlak vrij indeelbaar is. Het zal nader onderzocht moeten worden of dit (deels of geheel) gerealiseerd kan worden, bijvoorbeeld door een deel van de banken verrijdbaar te maken, de vloerindeling te wijzigen, of de banken op creatieve wijze her te gebruiken. Naast de nu al voorkomende organisatie van exposities kan ook gedacht kan worden aan bijvoorbeeld bijeenkomsten, lezingen, (boeken)beurs/ruilbeurs. Bij het multifunctionele gebruik kunnen ook de tuin, de pastorie en de Wemershof betrokken worden. Het beperkte licht kan voor bepaalde gebruik juist een kracht zijn, met een goed verlichtingsplan kunnen de gebruiksmogelijkheden van de kerk versterkt worden.

Toekomstperspectief De PKN-gemeente bezit twee kerken en zet met name in op de verhuur van de Grote Kerk in Doesburg om inkomsten te genereren om beide gebouwen te behouden. De gemeente wil wel onderzoeken of er meer kansen zijn om de Sint Galluskerk te verhuren voor extra inkomsten.

Behoefte Meer verhuur, waarbij een focus ligt op de verhuur van de Grote Kerk in Doesburg.

St.-Franciscuskerk Babberich

KERKENPASPOORT

nr.4

Stand van zaken & toekomstperspectief Door de teruglopende kerkbezoeken heeft het bestuur van de RK Parochie St. Willibrordus besloten om de kerk te sluiten. Per 1 januari 2021 zijn er geen reguliere zondagvieringen meer in deze kerk. Het in stand houden en onderhouden van deze kerklocatie kan de parochie zich niet meer veroorloven. Bij het zoeken naar een nieuwe bestemming van de kerk wil de parochie rekening houden met het Katholieke erfgoed, leefbaarheid en gemeenschapsopbouw. Nieuw gebruik moet respectvol zijn naar huidige gebruik. Bij verkoop van het gebouw moet de exploitatie voor 10 jaar gewaarborgd zijn. Deze kerk is verkocht aan een ontwikkelaar om er (zorg)appartementen van te maken. De foyer wordt multifunctioneel en blijft beschikbaar voor de vrijwilligers van de kerk. Deze foyer is een relatief kleine ruimte die ingezet wordt als stiltecentrum.

Babborgaplein 5 Babberich St. Willibrordus parochie

1955

Rooms-katholiek

De kerk staat momenteel te koop. De kerk verliest functie en wordt herbestemd. CATEGORIE

KERKENPASPOORT

St.-Franciscuskerk Babberich

nr.4

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De Franciscus van Assisi uit 1955-1956 is gebouwd onder invloed van de Bossche School naar ontwerp van architect J. de Jong (zijn leermeester was Dom Hans van der Laan). Kenmerkend zijn de sobere architectuur met geometrische vormen en horizontale lijnen. Opvallend is dat de voorgevel scheef staat ten opzichte van het kerkgebouw. Het kerkinterieur stamt deels uit de oude paterskerk die werd gebouwd in 1858 en gesloopt werd in 1955. De toegepaste kunst in de kerk is van belang voor het oeuvre van de bekende kunstenaar Tonny Ros (mozaïek boven de ingang uit 1983) en Lelieveld (glas-inloodramen uit 1982). De kerk vormt een ensemble met de pastorie (1967), het klooster (1885), de begraafplaats, calvarieberg, kloostermuur en beelden.

Karakteristieke kwaliteiten: • Geen monumentale status • Ensemble: kerk, pastorie, klooster, begraafplaats, calvarieberg, kloostermuur en beelden • Opzet: religie (kerk) en wonen (appartementen in klooster) • Architectuur: goed voorbeeld van Bossche School en van belang voor het oeuvre van Jan de Jong • Interieur: elementen uit de oude paterskerk

b. Omgevingswaarde De ligging van de kerk aan de rand van het dorp is beeldbepalend. De westzijde van de kerk (voorgevel met entree) is gelegen aan het Babborgaplein. Aan de oost- en noordzijde grenst het gebouw aan een klooster met patio. De Beekseweg scheidt de kerk aan de zuidzijde van het tegenoverliggende landgoed Halsaf, waarvan het terrein oorspronkelijke deel uit maakte. c. Gebruikswaarde De Sint Franciscuskerk is inmiddels onttrokken aan de eredienst. d. Toekomstwaarde Het plan is om het kerkgebouw her te bestemmen voor woningbouw en een maatschappelijke functie. Het gebouw is verkocht. Met de herbestemming wordt de toekomst van het gebouw veilig gesteld.

St.-Martinuskerk Herwen

KERKENPASPOORT

nr.5

Stand van zaken Door de teruglopende kerkbezoeken heeft het bestuur van de RK Parochie St. Willibrordus besloten om de kerk te sluiten. Per 1 januari 2021 zijn er geen reguliere zondagvieringen meer in deze kerk. Het in stand houden en onderhouden van deze kerklocatie kan de parochie zich niet meer veroorloven. Bij het zoeken naar een nieuwe bestemming van de kerk wil de parochie rekening houden met het Katholieke erfgoed, leefbaarheid en gemeenschapsopbouw. Nieuw gebruik moet respectvol zijn naar huidige gebruik. Bij verkoop van het gebouw moet de exploitatie voor 10 jaar gewaarborgd zijn. Het kerkgebouw heeft een flinke achterstand in onderhoud. De kerk is momenteel gesloten vanwege Corona. Wel is er iedere week de gelegenheid om een kaarsje op te steken. Na Corona wil de locatieraad een afscheidsviering organiseren. Naast het koor kwamen er nog maar circa 10 mensen naar de kerk. De kerk werd bezocht door inwoners van Herwen en Aerdt. De locatieraad heeft aangegeven geen behoefte te hebben om van deze kerk een dorpshuis of een andere maatschappelijke voorziening te maken. De dorpen Aerdt en Herwen hebben beiden een dorpshuis, die voor zover zij weten prima draaien. Er is geen behoefte aan een tweede sociaal culturele accommodatie. De kerk is naar hun mening niet geschikt voor appartementen omdat er dan niet voldoende daglicht is.

De glas in lood ramen hebben allen een monumentale status.

Keurbeek 9 Herwen St. Willibrordus parochie

De locatieraad hoopt dat het parochiecentrum (dat aan de kerk vast is gebouwd) beschikbaar blijft voor de vrijwilligers van het kerkhof, repetities van het koor en voor de themabijeenkomsten.

1904

Katholiek

De kerk staat momenteel te koop. De kerk verliest functie en wordt herbestemd. CATEGORIE

KERKENPASPOORT

St.-Martinuskerk Herwen

nr.5

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde In 1904-1905 is deze kerk gebouwd op de plek van een voorgaande kerk uit 1818-1819 die in 1904 werd gesloopt. De dorpskerk in neogotische stijl is (een van de) laatste kerk(en) van de hand van de architect Alfred Tepe. Opvallend zijn de omvang en het bouwvolume. Verder vallen ook het silhouet en de oriëntatie NW-ZO in plaats van O-W op. Opmerkelijk zijn de uitgebouwde sacristie die bekroond is met een fraaie schoorsteen, de detaillering van de vormgeving van het exterieur en het rijk maar gedeeltelijk gewijzigd interieur. De kerk bezit enkele aanbouwen uit 1932 tegen de rechterzijgevel en een aanbouw uit 1987 aan de rechterzijde van één bouwlaag met een schilddak. Het interieur bevat diverse elementen uit de voorgaande kerk en veel elementen uit de periode 1904-1928. De kerk heeft hoge, gebrandschilderde ramen van onder ander Max Weiss, deze geven samen met de kleurrijke wandtegels en beschilderingen van de kruisribgewelven en kolommen kleur aan de kerk. De hoogte van de binnenruimte zorgt voor licht en lucht.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: een van de laatste kerken in het oeuvre van de bekende architect Alfred Tepe • Ligging: door omvang en ligging een beeldbepalend element voor Herwen en omgeving

• Zintuigen: kleurrijk interieur, licht en ruimtelijk

b. Omgevingswaarde De kerk ligt iets terug ten opzichte van de Keurbeek en wordt deels van de weg gescheiden door middel van een lage, gemetselde muur en deels door een laag, stalen hekwerk. Links van de Sint Martinus kerk ligt het kerkhof. Tegen de rechterzijde is het parochiecentrum gebouwd. Het terrein aan de straatzijde is bestraat en deels voorzien van grind, verder bevinden zich hier een aantal hoge bomen, lage heesters en wordt het terrein aan de rechterzijde afgesloten door een lage haag. Vanwege haar omvang en markante silhouet is de Sint Martinus kerk sterk beeldbepalend voor Herwen en omgeving die bepaald wordt door een dijken- en polderlandschap. c. Gebruikswaarde Aan de overzijde van de Keurbeek bevinden zich parkeervakken. De Sint Martinuskerk is aan de eredienst onttrokken. Tot de verkoop blijft de kerk in gebruik voor specifieke vieringen zoals een uitvaart, huwelijk of schuttersviering. De vaste kerkbanken staan multifunctioneel gebruik in de weg.

St.-Martinuskerk Herwen d. Toekomstwaarde Als rijksmonument is het van groot belang om het gebouw te behouden als beeldbepalend element voor het dorp Herwen en haar omgeving. Er zal gezocht moeten worden naar een passende bestemming. Bij een herbestemming (met verduurzaming) is het van belang om de sfeer en ruimtebeleving van het interieur (deels) te waarborgen. Door het creëren van een (gedeeltelijk) vrij indeelbare vloer ontstaan meer kansen voor meervoudig gebruik van het kerkgebouw. De koppeling met het parochiecentrum vergroot de mogelijkheden voor een herbestemming. Vroegtijdige afstemming met RCE en de gemeentelijke monumentencommissie wordt geadviseerd.

Toekomstperspectief De Parochie heeft contact met een potentiele koper. Het gaat om een Nederlandse wijnhandelaar die een wijngaard in Frankrijk heeft. De wijnhandelaar wil vanuit de kerk wijn gaan verkopen, wijnproeverijen organiseren en de kerk als opslag gebruiken. De koper wil zoveel mogelijk van de kerk intact laten. Mogelijk worden kerkbanken verplaatst of verwijderd. De parochie heeft samen met de koper een hoorzitting georganiseerd voor de inwoners. Zij hebben positief gereageerd op de plannen. Er waren circa 50 mensen aanwezig.

Behoefte De aanwezigen bij het gesprek geven aan nergens behoefte aan te hebben. Wel zijn ze uitgenodigd voor de startbijeenkomst van de kerkenvisie. Daarop reageerden ze positief en gaven ze aan dat ze daar misschien wel ideeën op konden doen. Mogelijk kan het Gelders Genootschap de koper/gemeente helpen bij het nader bepalen van de erfgoedwaarden voor het verstrekken van een vergunning.

St.-Martinus Giesbeek

KERKENPASPOORT

nr.6

Stand van zaken Door de teruglopende kerkbezoeken heeft het bestuur van de RK Parochie St. Willibrordus besloten om de kerk te sluiten. Het in stand houden en onderhouden van deze kerklocatie kan de parochie zich niet meer veroorloven. Bij het zoeken naar een nieuwe bestemming van de kerk wil de parochie rekening houden met het Katholieke erfgoed, leefbaarheid en gemeenschapsopbouw. Nieuw gebruik moet respectvol zijn naar huidige gebruik. Bij verkoop van het gebouw moet de exploitatie voor 10 jaar gewaarborgd zijn. Tot de overdracht aan een nieuwe eigenaar kan het kerkgebouw gebruikt worden voor oecumenische vieringen, trouwen, uitvaarten, dopen en andere vieringen. Het is niet meer mogelijk om een Eucharistieviering in de kerk te houden, hiervoor moeten de leden naar de Andreaskerk in Zevenaar. Dicht bij de kerk staat een cultuurcentrum, een schuttersgebouw en een sporthal. Kerkstraat 39 Giesbeek St. Willibrordus parochie

1909

Katholiek

Kerk gaat sluiten. De kerk verliest functie en wordt herbestemd. CATEGORIE

KERKENPASPOORT

St.-Martinus Giesbeek

nr.6

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De Sint Martinuskerk in Giesbeek werd in 1908-1909 gebouwd door de architect Th. Slinger in een neogotische bouwstijl. Deze kerk verving de kerk uit 1834. Bij deze typerend voor begin van de 20e eeuwse bouwstijl werd teruggegrepen op de gotiek van de Middeleeuwen. De toren stamt deels uit 1948-1949. De kerk is middels een tussenlid verbonden aan de pastorie. In 2006 is de pastorie verkocht. Het interieur van de kerk is in 2007-2008 verbouwd ten behoeve van multifunctioneel gebruik, waarbij in de kerkzaal een nieuwe tegelvloer is aangebracht. Desondanks is de neogotische bouwstijl met eenvoudige, maar subtiele versieringen in baksteen en natuursteen nog goed waarneembaar. De hoge glas in lood ramen van het koor en de Mariakapel zijn nog oorspronkelijk en waardevol. Verder heeft de kerk een sober interieur met witte wanden en kruisribgewelven in baksteen. De toren is in 2008-2009 gereconstrueerd.

Karakteristieke kwaliteiten: • Gemeentelijk monument • Architectuur: karakteristiek wegens sobere, neogotische bouwstijl typerend voor begin 20e eeuw • Zintuigen: veel lichtinval door hoge neogotische ramen • Ensemble: kerk met pastorie en begraafplaats • Gebruik: multifunctioneel gebruik is al aanwezig

b. Omgevingswaarde De kerk vormt samen met de pastorie en begraafplaats een markant ensemble door haar bouwvolume en de ligging in het hogere deel van het dorp Giesbeek, niet ver van de dijk van de IJssel. Het terrein rondom de kerk is bestraat. Aan de voorzijde wordt het terrein van de weg gescheiden door een hekwerk, aan de rechterzijde wordt het terrein van de Tuinstraat gescheiden door een hekwerk met heesters en een enkele boom. Aan de achterzijde is een groot grasveld aanwezig met aan de overzijde van de Pastoor Slingerstraat de begraafplaats. c. Gebruikswaarde De Sint Martinuskerk is inmiddels aan de eredienst onttrokken. Tot de verkoop blijft de kerk in gebruik voor specifieke vieringen. Door de verbouwing van het interieur zijn er een aantal ruimtes gerealiseerd die multifunctioneel gebruik mogelijk maken. In het voorste gedeelte van de kerk zorgt het bankenplan voor een maximaal aantal zitplaatsen, maar belemmert tevens een flexibele indeling voor andere functies. De hoge ramen zorgen voor veel lichtinval.

St.-Martinus Giesbeek KERKENPASPOORT d. Toekomstwaarde Het multifunctioneel gebruik van de kerk kan vergroot worden door te onderzoeken hoe het vloeroppervlakte van het voorste gedeelte van de kerk vrij indeelbaar kan worden gemaakt door bijvoorbeeld (deels) gebruik te maken van verrijdbare banken of losse stoelen waarbij de banken ergens in de kerk hergebruikt worden. Geadviseerd wordt een integraal advies voor verduurzaming op maat, rekening houdend met de monumentale waarden. Vroegtijdige afstemming met de gemeentelijke monumentencommissie is daarbij gewenst.

Toekomstperspectief Een werkgroep bestaande uit inwoners en leden van de locatieraad, heeft onderzocht of ze het gebouw in eigendom kunnen overnemen. In hun plan wilden ze het voorste gedeelte, Maria en Jozef zijde en het Priesterkoor beschikbaar houden voor de vieringen/diensten. Tevens wilden ze in deze ruimte starten met een (heilige) beelden museum. Onlangs hebben ze besloten om hun initiatief tot overname te stoppen. Er was te weinig draagvlak vanuit de geloofsgemeenschap en de inwoners om de plannen te realiseren. Het parochiebestuur gaat nu op zoek naar een koper voor het gebouw.

Dorpskerk Lathum

KERKENPASPOORT

Stand van zaken De Dorpskerk Lathum wordt gebruikt door de PKN LathumGiesbeek. Een gemeente met 300 leden (150 belijdend, 150 doopleden) waarvan zo’n 75 leden actief zijn. De leden zijn op leeftijd, vooral het actieve deel is tussen de 50 en 90 jaar. Zo’n 30 vrijwilligers zijn betrokken bij het in stand houden van de kerkdiensten, de diaconie en het bezoek van ouderen. Verder biedt de kerk onderdak aan het oudste kabinet orgel van Nederland (1736). De kerk is een aantal jaar geleden fors gerestaureerd d.m.v. subsidie van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed en de Provincie Gelderland. Op dat moment is er ook een stichting opgericht met als doel om culturele activiteiten in de kerk te organiseren en zo ook extra inkomsten te genereren en zodat het kerkgebouw meer wordt gezien als gebouw van het hele dorp. Deze stichting organiseert concerten en lezingen, hierop komen mensen uit de verre omgeving af.

Kerkstraat 8 Lathum PKN Lathum-Giesbeek

De onderhoudsstaat van de kerk is goed/uitstekend. De helft kosten van het onderhoud komen uit een bijdrage van het rijk, een kwart vanuit de PKN-gemeente en een kwart vanuit de culturele activiteiten.

1300-1400

PKN

De kerk biedt ruimte aan zo’n 100 mensen. Kerkdiensten + culturele activiteiten Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik CATEGORIE

nr.7

KERKENPASPOORT

Dorpskerk Lathum

nr.7

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De protestantse kerk in Lathum is een gotische kerk zonder gewelf, met driezijdig gesloten koor en een westtoren en spits. Het koor werd mogelijk al in de 14e eeuw gebouwd als kapel. De bouw van het schip en de toren volgden eind 15e eeuw, toen de kapel tot kerspelkerk van Bahr en Lathum werd verheven. Dit is onder andere te zien aan het verschillende formaat stenen van het schip en het koor. Een gevelsteen boven de toreningang herinnert aan de verwoesting van slot Bahr in 1495 en de overbrenging van de eredienst naar deze kapel. In 1614 werd de bovenste halve geleding van de toren opgetrokken. In de tweede helft van de 19e eeuw werd de oorspronkelijk eikenhouten kap aan het oog onttrokken, waardoor een kerkzaal ontstond. In 1973 werd er een nieuwe plavuizenvloer en elektrische vloerverwarming aangebracht. Het kerkinterieur is in 2005 grondig gerestaureerd.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: gotische zaalkerk met verschillende bouwfasen, koor mogelijk uit de 14e eeuw • Zintuigen: sober, verschillende formaten stenen tonen goed de bouwhistorie. Historie voelbaar • Opzet: flexibele vloerindeling, veel lichtinval en sobere afwerking • Ligging: de kerk heeft een hoge historische en beeldbepalende waarde voor de omgeving

b. Omgevingswaarde De kerk ligt in de dorpskern van Lathum, aan het begin van de hoofd toegangsweg tot het dorp. De kerk ligt haaks op deze weg. Het terrein rondom de kerk is ingericht met een groene begraafplaats, enkele bomen en links van de kerk een klein pand onder zadeldak: het kerkelijk centrum De Wheme. Middels een hek van baksteen en gietijzer wordt het terrein afgescheiden van de weg. Aan de achterzijde van de kerk bevinden zich uitgestrekte weilanden en bomen. Door de relatief vrije ligging is de kerk, met name de spits, goed zichtbaar in de omgeving. De kerk heeft een hoge historische en beeldbepalende waarde voor de omgeving. c. Gebruikswaarde Tijdens de restauratie van het kerkinterieur in 2005 zijn de kerkbanken vervangen door stoelen ten behoeve van multifunctioneel gebruik van de kerk. De stoelen zorgen voor een vrij in te delen ruimte. Naast kerkdiensten worden er culturele activiteiten georganiseerd in de kerk, zoals concerten en lezingen. De relatief grote spitsboogvensters laten veel licht binnen. Parkeren is mogelijk langs de weg en op enkele parkeervakken aan de overzijde van de weg. d. Toekomstwaarde Omdat de kerkbanken zijn vervangen door eenvoudig verplaatsbare stoelen, is het vloeroppervlak zeer flexibel in te delen. Als gevolg wordt de kerk tegenwoordig dan ook multifunctioneel gebruikt.

Dorpskerk Lathum Toekomstperspectief Gezien het afnemende aantal leden en de hoge gemiddelde leeftijd, is het de vraag hoe lang de PKN-gemeente zijn bijdrage aan het onderhoud (zo’n 5000,per jaar) kan leveren. En nog belangrijker dan het financiële vraagstuk, is het vraagstuk hoe het vrijwilligersbestand op peil kan worden gehouden. De gemiddelde leeftijd van de vrijwilligers is hoog. Nu de beheerder van de begraafplaats bijvoorbeeld heeft aangegeven te willen stoppen, is het lastig om hier een vervanger voor te vinden. De gemeente zou het liefst ook, bijv. via de stichting ter behoud van de kerk, vrijwilligers willen trekken die enthousiast zijn om het culturele erfgoed te behouden.

Daarnaast voert de gemeente gesprekken met andere PKN-gemeenten uit de regio (Duiven, Rijnwaarden, Zevenaar, Didam, Westervoort en Lathum) over mogelijke samenwerking in de toekomst. Deze gesprekken zijn nog in de verkennende fasen.

Behoefte - Binden en vinden van vrijwilligers, o.a. via de nieuwe stichting. - Uitwisseling tussen andere kerken over de activiteiten op het culturele vlak. Een idee is om bijv. een carrousel met activiteiten die langs de verschillende kerken in de regio gaat te organiseren.

Dorpskerk Lobith

KERKENPASPOORT

nr.8

Stand van zaken De Protestantse Gemeente Rijnwaarden is een kleine geloofsgemeenschap. De gemeente is gevormd vanuit de zes dorpen Aerdt, Herwen, Lobith, Pannerden, Spijk en Tolkamer, alle liggend in het buitengebied van de Rijnwaarden.

Vroeger bestond deze gemeente uit 3 kerken: van links naar rechts: Lobith, Tuindorp en Aerdt. De kerk in Tuindorp is herbestemd tot woning, zie kerk nr. 13 in dit paspoort. De kerk in Aerdt is overgedragen aan de SOGK, zie kerk nr. 1. De begraafplaats in Aerdt heeft de Protestantse gemeente nog wel in beheer en eigendom.

Markt 15 Lobith

Momenteel bezoeken circa 40 mensen de kerkdienst. Als de eigen predikant spreekt dan loopt dit aantal op tot 50-55 leden. Financieel gaat het momenteel minder goed met de kerk. Er zijn te weinig leden om de kosten te betalen. De voorzitter van kerkrentmeester zegt: “Wij leven van het levend geld” Bij navraag over hoelang hij een toekomst voor de kerk ziet, geeft hij een schatting van 15 tot 20 jaar. Ze teren in op hun reserves en krijgen af en toe nog erfenissen.

Protestantse gemeente Rijnwaarden 1160

Nederlandse Hervormde Kerk NK Kerkdiensten + maatschappelijke functies. Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik CATEGORIE

De Protestantse Gemeente Rijnwaarden is in gesprek met Protestantse gemeente Zevenaar over een samenwerking. Het idee speelt om te rouleren met de diensten. Iedere week op een andere locatie een dienst aanbieden. Hiermee kunnen ze de kosten van een dominee verlagen en hoeft niet iedere kerk elke week het gebouw warm te stoken. De kerkrentmeester beseft zich wel dat hiermee nog steeds alle kerkgebouwen onderhoud nodig hebben en de lasten als verzekering ed. er niet mee verlaagd worden. Ook is zijn inschatting dat een groot deel van de mensen niet wil gaan rijden naar een andere kerk en de bezetting in totaal dus lager zal zijn. Er wordt minimaal onderhoud uitgevoerd aan het monument, omdat daar geen geld voor is. Op het dak van de kerk zit asbest.

Dorpskerk Lobith KERKENPASPOORT Stand van zaken - vervolg In het naastgelegen gebouw ‘de ontmoeting’ wordt na de kerkdienst koffie geschonken. Daarnaast wordt deze ruimte af en toe gebruikt voor yoga, themabijeenkomsten en is een keer verhuurd als stemlokaal. Ook hebben ze afgelopen jaar weer 4500 oliebollen gebakken voor Tanzania. Dit bijgebouw is circa 15 jaar oud.

nr.8

KERKENPASPOORT

Dorpskerk Lobith

nr.8

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De Hervormde Dorpskerk in Lobith werd in 1660 gebouwd door Jan Kerstins, stadsmetselaar van Huissen, op de plaats van een in 1648 verwoeste kapel. Het betreft een zaalkerk, op het dak is een dakruiter geplaatst. De kerk is voorzien van relatief grote spitsboogvensters. In de langsgevel aan de straat bevindt zich een barok natuurstenen poortje met zware kroonlijst en de tekst Anno 1660. In 1661 werd de kerk ingewijd en werden er twee klokken van Peter IV van Trier in de dakruiter gehangen. Deze hangen er nog steeds. In de kerk staat een zeldzaam tweeklaviers kabinetsorgel dat rond 1790 is gemaakt door H.H. Hess, en in 1848 werd aangekocht. Het plafond is ooit tijdens een renovatie door een schilder voorzien van een wolkenlucht schildering. De kroonluchters zijn niet origineel. Aan de noordzijde van de kerk staat een eenlaags nieuwbouw ontmoeting centrum dat bij de kerk hoort en daarmee in verbinding staat.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: 17e-eeuwse zaalkerk met vrij veel elementen uit de bouwtijd, opvallend natuurstenen poortje • Opzet: sobere afwerking, veel historische interieurelementen • Zintuigen: vrij veel lichtinval door relatief grote spitsboogvensters • Ligging: centrale ligging in Lobith, goed zichtbaar vanaf de markt • Ensemble: kerk en ontmoetingscentrum

b. Omgevingswaarde De kerk ligt in het centrum van Lobith aan de Markt, een parkeerterrein en marktplein. De kerk wordt verder omsloten door wegen en bebouwing. De lengteas van de kerk is noordwest-zuidoost georiënteerd. Aan de westzijde staat een laag gebouw dat in gebruik is als supermarkt. Aan de noordzijde staat een eenlaags nieuwbouw ontmoeting centrum dat bij de kerk hoort en daarmee in verbinding staat. De kerk wordt middels een afwijkende bestrating en een rij lindenbomen afgescheiden van de weg en de markt. c. Gebruikswaarde De banken bevinden zich in drie rijen in het schip, aan de zijkanten en in het midden, en zijn bereikbaar via twee paden. Het bankenplan zorgt voor een maximaal aantal zitplaatsen, maar belemmert tevens een flexibele indeling voor andere functies. De relatief grote spitsboogvensters laten vrij veel licht binnen. Er is voldoende parkeerplek op het algemene parkeerterrein op de markt.

Dorpskerk Lobith d. Toekomstwaarde De kerk heeft potentie om nog meer te functioneren als multifunctioneel gebouw. De kerk biedt kansen wanneer het vloeroppervlak vrij indeelbaar is. Het zal nader onderzocht moeten worden of dit (deels of geheel) gerealiseerd kan worden, bijvoorbeeld door een deel van de banken verrijdbaar te maken, de vloerindeling te wijzigen, of de banken op creatieve wijze her te gebruiken. Het moderne bijgebouw van de kerk biedt al veel mogelijkheden voor meervoudig gebruik. Hierbij kan gedacht worden aan een buurthuisfunctie, cultureel-maatschappelijke activiteiten als exposities, lezingen of een (boeken)beurs/ruilbeurs, of bijvoorbeeld verhuur als vergaderruimte.

Toekomstperspectief De kerk zou met name het bijgebouw vaker willen verhuren. Het dorpshuis gaat binnenkort sluiten. Deze is in eigendom van de gemeente. Ze hebben gesprekken gehad met verschillende verenigingen die nu gebruik maken van het dorpshuis, maar ze zijn een erg lage huur gewend: 10 euro voor een avond. Voor dit bedrag kan de kerk de ruimte niet gaan verhuren omdat de onkosten, zoals warm stoken, dan hoger zijn. Ze hoeven geen winst te maken, maar verhuur moet wel kostendekkend zijn.

Naast het dorpshuis is er ook nog een sporthal van de gemeente. Hier is de bezetting de afgelopen jaren steeds lager.

Behoefte - Meer info/kennis/ideeën over hoe ze verhuurders kunnen vinden en wat dan een redelijke prijs is. - Meer info over subsidies die gerelateerd zijn aan leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen. - De gemeente mag vaker bij ze komen voor incidentele of permanente verhuur, zoals een tijd geleden voor de huur van de Ontmoeting als stemlokaal. - Meer info over hoe ze bewoners of initiatieven naar de Ontmoeting krijgen.

Heilige Maria Onbevlekt Ontvangen Lobith

KERKENPASPOORT

nr.9

Stand van zaken Op dit moment wordt er eens per maand een eucharistieviering gehouden in de kerk, de andere zondagen is er een dienst van Woord en Communie. Er komen zo’n 30 tot 70 bezoekers naar deze diensten en er zijn zo’n 150 tot 200 vrijwilligers betrokken. Zij regelen o.a. de actie Kerkbalans, de schoonmaak, het kerkblad, de processie, er zijn twee koren, een koster etc. De leeftijd van de leden ligt tussen de 55 en 80 jaar. Naast de kerk staat een parochie, hier zit o.a. het secretariaat. Het gebouw heeft achterstallig onderhoud.

Markt 4 Lobith St. Willibrordus parochie

1887

RKK

Kerkdiensten Nu religieus gebruik, toekomst onzeker CATEGORIE

KERKENPASPOORT

Heilige Maria Onbevlekt Ontvangen Lobith

nr.9

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De Rooms-Katholieke Parochiekerk O.L. Vrouw Onbevlekt Ontvangen werd in 1886 gebouwd ter vervanging van een kerkje uit 1842. Het is een belangrijk werk van architect Alfred Tepe. De kerk is gebouwd in een sobere, maar rijzige stijl met karakteristieke kenmerken uit de neogotiek zoals spitsboogvensters. In 1939 werd het oorspronkelijke koor vernieuwd en vergroot door architect B. Koldewey. Het koorstuk in gebrandschilderd glas van Max Weisman werd toen ook aangebracht. Tevens werd de toren voorzien van een zadeldakvormig dak. De uitbreiding vertoont invloeden van de Delftse school. Het interieur van de kerk bestaat uit stenen gewelven met een eenvoudige kleurstelling die gelijk is in het oude en nieuwe deel. De oudere tegelvloer in het schip geeft de grens met de nieuwbouw uit 1939 aan. Na oorlogsschade werd de kerk in 1945 gerestaureerd. De huidige pastorie werd in 1890 aan de oostzijde gebouwd. Het verbindingselement tussen de pastorie en kerk is voorzien van dezelfde gekoppelde spitsboogvensters als in koor.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: belangrijk ontwerp van architect Alfred Tepe in karakteristieke neogotische stijl, met jaren dertig uitbreiding van architect Koldewey • Zintuigen: open, ruimtelijke en lichte beleving door hoge stenen gewelven in eenvoudige kleurstellig en spitsboogvensters • Ligging: beeldbepalend in de historische dorpskern van Lobith • Ensemble: gezamenlijke ligging van kerk, pastorie en begraafplaats op een lagergelegen zelfstandig achtergebied

b. Omgevingswaarde De kerk ligt in de historische dorpskern Lobith op het lagergelegen stuk grond dat wordt omsloten door de Dorpsdijk, de Walhof en de Markt. De kerk is bereikbaar en goed zichtbaar vanaf de Markt dankzij een pad dat recht op de toren afloopt. Het overige deel van de kerk gaat grotendeels schuil achter de bebouwing langs de omringende straten en het kerkhof met begroeiing aan de noordzijde.

c. Gebruikswaarde In de kerk zijn vier rijen banken, twee in het schip en een in elke zijbeuk. De banken zijn gericht op het altaar in het koor en dus langs de middenas opgesteld. Via het middenpad in het schip, en een pad in de zijbeuken zijn de banken te bereiken. Hoewel het bankenplan zorgt voor een maximaal aantal zitplaatsen, staat dit multifunctioneel gebruik in de weg. De hoge, gepleisterde gewelven en vensters zorgen voor de beleving van een ruimtelijke, open en lichte ruimte. Parkeren kan op de algemene parkeerplaats op de Markt achter de kerk.

Heilige Maria Onbevlekt Ontvangen Lobith d. Toekomstwaarde De kerk heeft potentie om multifunctioneel gebruikt te worden. Een flexibel indeelbaar vloeroppervlak biedt hiervoor kansen. Het zal nader onderzocht moeten worden of dit (deels of geheel) gerealiseerd kan worden, bijvoorbeeld door een deel van de banken verrijdbaar te maken. Er kan gedacht worden aan exposities, lezingen of concerten die ter plaatse van bijvoorbeeld het verhoogde koor of in de zijbeuken georganiseerd zouden kunnen worden.

Toekomstperspectief Op dit moment blijft de kerk in functie, in 2023 wordt dit opnieuw overwogen. De verwachting is dat de kerk dan uit dienst wordt genomen.

Behoefte - Bemiddeling in gesprekken met de provincie over subsidiemogelijkheden, bijv. wanneer er zowel woningen komen als ontmoetingsactiviteiten. - In Lobith zijn veel verenigingen met allemaal eigen (oude) gebouwtjes. Het zou het nuttig zijn om uit te zoeken of deze meer gebundeld kunnen worden en bijv. kunnen worden samengebracht in de kerk.

St.-Martinuskerk Oud-Zevenaar nr.10

KERKENPASPOORT

Stand van zaken Door de teruglopende kerkbezoeken heeft het bestuur van de RK Parochie St. Willibrordus besloten om de kerk te sluiten. Het in stand houden en onderhouden van deze kerklocatie kan de parochie zich niet meer veroorloven. Bij het zoeken naar een nieuwe bestemming van de kerk wil de parochie rekening houden met het Katholieke erfgoed, leefbaarheid en gemeenschapsopbouw. Nieuw gebruik moet respectvol zijn naar huidige gebruik. Bij verkoop van het gebouw moet de exploitatie voor 10 jaar gewaarborgd zijn. Stichting Sint Martinuskerk Oud-Zevenaar maakt zich sterk voor het openhouden van deze historische kerk. De Martinusraad is adviseur van deze stichting. De stichting heeft zich ingezet om van de St. Martinuskerk de hoofdkerk te maken. Maar nu wordt gevolgd dat de St. Andreaskerk de hoofdkerk wordt en dat de St. Martinuskerk levend blijft in de gemeenschap. De afgelopen 4 tot 5 jaar heeft er geen onderhoud meer plaatsgevonden aan het kerkgebouw. Kerkweg 8 Zevenaar St. Willibrordus parochie

1454

Rooms-katholiek Kerk gaat sluiten De kerk verliest functie en wordt herbestemd. CATEGORIE

KERKENPASPOORT

St.-Martinuskerk Oud-Zevenaar

nr.10

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde Oud-Zevenaar is de plek waar in de 9e eeuw het Christendom in de Liemers is begonnen. De Rooms Katholieke Sint Martinuskerk is van oorsprong de hoofdkerk van Zevenaar. Al in 1276 werd de kerk vermeld. Het middenschip, de noordbeuk, het driezijdig gesloten koor en de toren werden omstreeks 1454-1464 gebouwd in laat-gotische bouwstijl. Kenmerken voor deze bouwstijl zijn de nadruk op verticaliteit, spitsboogvensters en het kruisribgewelf. De gewelven in de noorderzijbeuk steunen op kraagstenen met gezichten. In de late middeleeuwen werd de zuidbeuk vernieuwd en verbreed om te dienen als ‘Mariakerk’. Tijdens oorlogsgeweld in 1572 werd de gotische torenspits in brand gestoken die bij haar val het kerkgebouw verwoestte. Na 1583 werd begonnen met het ingrijpend herstel van de Martinuskerk. Circa 1909 maakte de 16e-eeuwse zuidbeuk plaats voor de huidige neogotische zuidbeuk naar ontwerp van J.Th.J. Cuypers en J. Stuyt.

• Rijksmonument

b. Omgevingswaarde De kerk ligt in de zuidelijke punt van het dorp Oud-Zevenaar in de bocht van een dijk op een deels afgegraven terp. Zodoende ligt de kerk hoger dan het omliggende land. De voorzijde ligt aan een klein plein. Aan de overige drie zijden wordt kerk omsloten door de dijk met daarachter weilanden. De kerk is goed zichtbaar vanuit de nabije omgeving.

• Architectuur: forse middeleeuwse kerk met veel gotische kenmerken en een neogotische zuidbeuk naar ontwerp van J.Th.J. Cuypers en J. Stuyt

c. Gebruikswaarde In de kerk zijn vier rijen banken, twee in het schip en een aan elke zijde van het schip, te bereiken via een middenpad in het schip en een pad in beide zijbeuken. Deze vaste banken belemmeren multifunctioneel gebruik. De kerk is goed bereikbaar en parkeren kan op het plein voor de kerk.

• Opzet: van oorsprong de hoofdkerk van Zevenaar

d. Toekomst(waarde) Het is van belang om toekomstige kansen voor de kerk te onderzoeken, omdat de Sint Martinuskerk aan de eredienst wordt onttrokken. Wanneer het vloeroppervlak flexibel indeelbaar wordt gemaakt, bijvoorbeeld door de kerkbanken verrijdbaar te maken, biedt de kerk kansen voor meervoudig gebruik. De parkeerplaatsen en de fietsenstalling bij de kerk bieden mogelijkheden voor het organiseren van grotere evenementen als concerten en bruiloften. De kerk bestaat uit een grote, hoge ruimte. Het wordt het aanbevolen om te onderzoeken hoe deze ruimte duurzaam gebruikt zou kunnen worden.

Karakteristieke kwaliteiten:

• Ligging: door vrije ligging goed zichtbaar in de omgeving. Historische en beeldbepalende waarde

St.-Martinuskerk Oud-Zevenaar Toekomstperspectief Er wordt gewerkt aan een plan dat de kern van het dorp omvat met als centrale plek de kerk, als ook de verbinding met het achterland, De Gelderse Waard. De stichting heeft voor ogen om de kerk multifunctioneel te gaan gebruiken. Zo kan de kerk gebruikt worden als trouwlocatie, voor uitvaartdiensten, voor bijzondere vieringen, concerten enz. Met als doel om de kerk levend te houden voor de gemeenschap van Oud-Zevenaar/Ooy en toegankelijk te maken voor toerisme. Ze willen de kerk niet gaan verbouwen, alleen de kerkbanken eruit halen om zo meer flexibiliteit te hebben. Bij het realiseren van de plannen voor de kerk wordt er ook gekeken naar aansluiting bij woningbouwontwikkelingen in de buurt. Zo kan de connectie kerk en de gebiedsontwikkeling aantrekkelijk zijn voor de aanvraag van subsidies.

Behoefte De parochie en de Stichting hebben geen speciale behoefte aangegeven.

Heilige Martinuskerk Pannerden nr.11

KERKENPASPOORT

Erfgoedwaarden

Kerkstraat 2 Pannerden

a. Gebouwwaarde Deze kerk uit 1878 is een goed voorbeeld van de neogotiek en een representatief ontwerp van architect Alfred Tepe. De toren had aanvankelijk een hoge spitsnaald, deze is in WOII beschadigd en vervangen door de huidige stompe beëindiging. De toren bevat nog de tufstenen binnentoren van de oorspronkelijke middeleeuwse kerk, die bij de restauratie van 1968 weer goed in beeld is gebracht. Architect Tepe liet zich vooral inspireren door de Nederrijnse gotiek: van buiten baksteen, van binnen bepleisterd en beschilderd. Hij maakte het exterieur ingetogen, zonder ornamenten. De interieurs daarentegen werden luisterrijk versierd. Het interieur is nog gaaf, met altaar, kerkbanken en orgel. Vooral het houtsnijwerk is kenmerkend. Helaas zijn de glas in lood ramen in WOII verloren gegaan.

St. Willibrordus parochie

1878

RKK

Kerk gaat sluiten. De kerk verliest functie en wordt herbestemd. CATEGORIE

KERKENPASPOORT

Heilige Martinuskerk Pannerden

nr.11

b. Omgevingswaarde De kerk heeft een vrije ligging in het centrum van Pannerden. Aan de noord- en oostzijde wordt de kerk omringd door bloemenperken, restanten van de oude begraafplaats, markante bomen en gazon, deels omgrensd door een lage stenen muur. Aan de westzijde bevindt zich een verhoogd kerkpleintje en aan de zuidzijde een parkeerplaats. Door de ligging is de kerk een belangrijk beeldbepalend element en voegt zich in het historisch weefsel van het dorp. De plek markeert al eeuwen het centrum van het dorp: waarschijnlijk stond hier al vóór het jaar 1000 een houten kerkje. De combinatie met het omliggende groen en plein zorgt voor een karakteristiek dorpsbeeld.

Bron: www.martinuspannerden.nl

Karakteristieke kwaliteiten: • Gemeentelijk monument • Architectuur: gaaf voorbeeld van de Neogotiek, met bijzondere interieurelementen • Zintuigen: interieur is licht en ruimtelijk • Ligging: belangrijk beeldbepalend element in het dorp • Ensemble: samenhang met het groen vormt een karakteristiek dorpsbeeld

c. Gebruikswaarde De kerk is ingericht op gebruik voor erediensten. Er is ruime inval van natuurlijk licht. De vaste kerkbanken staan multifunctioneel gebruik op dit moment in de weg. De parkeerplaats aan de zuidzijde van de kerk draagt bij aan de gebruikswaarde. d. Toekomst(waarde) Gebruik voor bijeenkomsten en concerten is binnen de huidige inrichting te realiseren. De huidige inrichting vormt een belemmering om het gebouw voor meerdere functies te gebruiken. De door de werkgroep Martinus Pannerden voorgestelde ingreep, waarbij het middendeel wordt omgebouwd tot appartementen, betekent een forse ingreep voor het exterieur en met name het interieur. Er is overleg geweest met de gemeente en de monumentencommissie. Het plan is goed ontvangen, waardoor een positief advies aan het college van B&W is voorgelegd.

Toekomstperspectief In Pannerden is in 2019 een werkgroep opgestaan die zich hard heeft gemaakt voor behoud van de kerk. De werkgroep van 10 leden bestaat uit inwoners, ondernemers en afvaardiging van de locatieraad. Het doel van de werkgroep is om het kerkgebouw te behouden voor de toekomst voor het dorp met een duurzame invulling. Doelstelling is om door middel van huuropbrengsten van appartementen het gebouw en gemeenschappelijke ruimte duurzaam in stand te houden. Op deze manier blijft een deel van de kerk behouden voor de inwoners van Pannerden. Hiermee spelen ze in op de woningbehoefte bij jongeren en ouderen en blijft er een gemeenschappelijke voorziening voor lokaal geloven, uitvaarten en ontmoeting.

Heilige Martinuskerk Pannerden Toekomstperspectief vervolg De werkgroep heeft in eerste instantie 3 scenario’s uitgewerkt voor het kerkgebouw. Uiteindelijk is 1 scenario gekozen waarbij rekening is gehouden dat de nieuwe functies niet concurreren met andere voorzieningen in het dorp. Bepalend bij de keuze van het uit te voeren scenario zijn geweest de financiële haalbaarheid en duurzame oplossing voor de lange termijn.

Het kerkgebouw wordt in drie delen verdeeld. Het priesterkoor (groene kleur op afbeelding) wordt een gemeenschapsruimte. In het geel gekleurde deel in het midden worden appartementen gerealiseerd. De toren blijft geheel intact en wordt onder andere de ingang naar de appartementen. Hiermee blijven de belangrijkste erfgoedwaarden van het gebouw behouden: de toren en het priesterkoorgedeelte. Het blijft dus zichtbaar dat het gebouw ooit een kerk was. Meer info over de plannen is te vinden op www.martinuspannerden.nl Vanuit de werkgroep wordt een stichting opgericht welke de exploitatie van de ontmoetingsruimte op zich zal nemen. Dit jaar wil de koper de bouwvergunning gaan aanvragen zodat de herbestemming gereed zal zijn medio/eind 2023. Dit alles onder voorbehoud.

Behoefte Voor de financiële haalbaarheid van het plan is de werkgroep (toekomstige stichting welke in oprichting is) nog wel afhankelijk van subsidies. Meer informatie, ondersteuning en medewerking hierin zou wenselijk zijn. Daarnaast zijn ze bereid om hun ervaringen en kennis te delen met andere werkgroepen die bezig zijn met herbestemming. Bron: www.martinuspannerden.nl

Heilige Gerardus Majellakerk Spijk

KERKENPASPOORT

nr.12

Stand van zaken Door de teruglopende kerkbezoeken heeft het bestuur van de RK Parochie St. Willibrordus besloten om de kerk te sluiten. Per 1 januari 2021 zijn er geen reguliere zondagvieringen meer in deze kerk. Het in stand houden en onderhouden van deze kerklocatie kan de parochie zich niet meer veroorloven. Bij het zoeken naar een nieuwe bestemming van de kerk wil de parochie rekening houden met het Katholieke erfgoed, leefbaarheid en gemeenschapsopbouw. Nieuw gebruik moet respectvol zijn naar huidige gebruik. Bij verkoop van het gebouw moet de exploitatie voor 10 jaar gewaarborgd zijn. Op dit moment zijn er geen activiteiten in de kerk. De sacristie (catechismusruimte) wordt gebruikt voor vergaderingen, er is hier een kleine expositie over het dorp tentoongesteld en voorbijgangers (bijv. lopers van het Pieterpad) kunnen hier zelf koffie pakken en even zitten. De pastorie is verhuurd geweest aan verschillende Syrische gezinnen en is tijdelijk een B&B (Huize Herispich) geweest, maar staat nu leeg. Kerkstraat 32 Spijk St. Willibrordus parochie

1914

RKK

Kerk gaat sluiten De kerk verliest functie en wordt herbestemd. CATEGORIE

KERKENPASPOORT

Heilige Gerardus Majellakerk Spijk

nr.12

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde Deze Neoromaanse kerk met 2 robuuste torens is in 1914 gebouwd naar ontwerp van de Amersfoortse architect Hermanus Kroes. De kerk vormt een ensemble met de pastorie. Het interieur bevat o.a. originele kerkbanken en heiligenbeelden. Opvallend zijn verder de heldere kleuraccenten en de geometrische plafondafwerking. Kenmerkend voor de Romaanse stijl zijn de rondbogen, kleine ramen en de (vergeleken met gotiek) wat lagere kerkruimte, waardoor een meer besloten en geborgen sfeer ontstaat. Daarnaast zijn er zeven bijzonder gebrandschilderde ramen boven het priesterkoor naar het ontwerp van glazenier Max Weiss uit Roermond.

Karakteristieke kwaliteiten: • Gemeentelijk monument • Architectuur: markant voorbeeld van Neoromaanse kerk • Ensemble: vormt de kern van het dorp, samen met pastorie, school en begraafplaats • Ligging: beeldbepalend voor het dorp, ook van grotere afstand

• Zintuigen: interieur heeft een geborgen sfeer.

b. Omgevingswaarde Door de ligging op een hoek en de markante torens is deze kerk een opvallende verschijning in de verder lage bebouwing in dit dorp. De kerk vormt een ensemble met pastorie, achtergelegen begraafplaats, een groot grasveld omgeven door hagen, en naastgelegen school. Dit ensemble vormt het centrum van dit redelijk nieuwe dorp. Ook van grotere afstand zijn de kerktorens goed zichtbaar, en daarmee heeft de kerk ook landschappelijke waarde. c. Gebruikswaarde De kerk is ingericht op gebruik voor erediensten. Er is beperkte inval van natuurlijk licht. De vaste kerkbanken staan multifunctioneel gebruik op dit moment in de weg. d. Toekomst(waarde) Eén van de scenario’s voor de toekomst van de kerk en de pastorie, is gebruik als gemeenschapsaccommodatie. Afhankelijk van de wensen zal een ingreep in het interieur hiervoor nodig zijn. Belangrijk hierbij is om de sfeer en de ruimtebeleving van het interieur (in ieder geval deels) te behouden. Vroegtijdige afstemming met de gemeentelijke monumentencommissie is gewenst.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Duiven&id=61b6f0b7-2982-4bc2-943b-5ec0de3d1ccc