3. 201366394 – Integraal HuisvestingsPlan primair onderwijs Duiven (vastgesteld in de raad van 20 november 2018).docx

Strategisch Huisvestingsplan Primair Onderwijs gemeente Duiven Uitvoeringsperiode: 2018-2035

Versie: Datum: Auteurs:

Definitief 31 augustus 2018 Dick Boschman en Henkjan Kok

0

Inhoud 1.

2.

Realisatie Onderwijshuisvesting op Maat .......................................................................................3 1.1.

Aanleiding................................................................................................................................3

1.2.

Proces ......................................................................................................................................3

1.3.

Status van het IHP ...................................................................................................................4

Visie op onderwijshuisvesting van de toekomst .............................................................................5 2.1.

Zorgplicht.................................................................................................................................5

2.2.

Visies........................................................................................................................................5

2.2.1.

Gemeente Duiven:...........................................................................................................5

2.2.2.

Visie Schoolbesturen .......................................................................................................6

2.2.3.

Overeen gekomen visie gemeente en schoolbesturen ...................................................7

2.3.

2.3.1.

Onderwijs 2032................................................................................................................8

2.3.2.

Passend Onderwijs ..........................................................................................................8

2.3.3.

Modernisering Onderwijs(tijd) ........................................................................................9

2.3.4.

21e eeuwse vaardigheden ...............................................................................................9

2.3.5.

Integrale Kindcentra ......................................................................................................10

2.3.6.

Bewegingsonderwijs......................................................................................................11

2.3.7.

Decentralisatie jeugdzorg ..............................................................................................11

2.3.8.

Onderwijsrendement en onderwijskwaliteit .................................................................11

2.3.9.

Gezondheid en duurzaamheid.......................................................................................11

2.3.10.

Frisse Scholen ................................................................................................................12

2.3.11.

Duurzaamheid en Energie .............................................................................................12

2.4.

3.

4.

Landelijke ontwikkelingen .......................................................................................................8

Veranderingen in het onderwijsstelsel..................................................................................13

2.4.1.

Integraal Huisvestingsplan (IHP)....................................................................................13

2.4.2.

Renovatie.......................................................................................................................13

2.4.3.

Investeringsverbod Primair Onderwijs ..........................................................................14

Randvoorwaarden .........................................................................................................................15 3.1.

Samenwerking gemeente en schoolbesturen .......................................................................15

3.2.

De school in relatie tot de samenleving (IKC-vorming) .........................................................15

3.3.

Flexibiliteit en multifunctioneel gebruik................................................................................15

3.4.

Duiven gaat voor kwaliteit.....................................................................................................17

De onderwijs accommodaties in beeld .........................................................................................18 4.1.

Algemeen...............................................................................................................................18

4.2.

In gesprek met de samenleving.............................................................................................19

4.2.1.

Dialoogavond.................................................................................................................19

1

4.2.2. 5.

Avond dorpsraden Groessen en Loo .............................................................................21

Basisgegevens................................................................................................................................22 5.1.

Spreiding van het aanbod in Duiven......................................................................................22

5.2.

Leerlingen- en ruimtebehoefte ontwikkeling ........................................................................22

6.

5.2.1.

De Leerlingenontwikkeling: ...........................................................................................22

5.2.2.

Ruimtebehoefte ontwikkeling .......................................................................................23

Omgevings-, Onderwijskundige- en technische analyse per gebouw ...........................................24 6.1.

De omgevingsanalyse ............................................................................................................24

6.2.

De onderwijskundige analyse................................................................................................24

6.2.1. 6.3. 7.

Een passende jas............................................................................................................25

De technische optimalisatie ..................................................................................................25

Uitwerking en Financiën................................................................................................................27 7.1.

Inleiding .................................................................................................................................27

7.2.

Financiële uitgangspunten: ...................................................................................................27

7.3.

Financiële consequenties op basis van bovenstaand onderzoek en uitgangspunten: ..........28

7.4.

Beoordeling per gebouw op basis van overeen gekomen visie en criteria: ..........................28

8.

Uitvoeringsagenda (Planning) .......................................................................................................30 8.1.

Fase 1.....................................................................................................................................30

8.2.

Fase 2.....................................................................................................................................30

8.3.

Fase 3.....................................................................................................................................31

9.

Financiële consequenties ..............................................................................................................32 9.1.

Algemeen...............................................................................................................................32

9.2.

Afwijking van normbedragen ................................................................................................32

9.3.

Raming...................................................................................................................................33

10.

Vervolg procedure .....................................................................................................................34

11.

Bijlagen: .....................................................................................................................................35

Bijlage 1: Rapport Condiplan integraal ..............................................................................................35 Bijlage 2: Rapport Condiplan samenvatting ......................................................................................35 Bijlage 3: Notitie bekostiging IKC.......................................................................................................35 Bijlage 4: Concretisering Huisvestingsvoorstel VNG PO/VO (Bestuursakkoord) ...............................35 Bijlage 5: BENG: Wettelijke eis voor energieneutraal bouwen .........................................................35 Bijlage 6: Total Cost of Ownership (TCO) en IHP’s.............................................................................35 Bijlage 7: Omgevingsanalyse onderwijsgebouwen............................................................................35

2

1. Realisatie Onderwijshuisvesting op Maat 1.1. Aanleiding De gemeente vindt goede onderwijshuisvesting een belangrijke factor voor de kwaliteit van het onderwijs in Duiven. Het is belangrijk voor de ontwikkeling en onderwijskwalificatie van onze jonge kinderen en jeugd, waarvoor we met elkaar – scholen en gemeente – verantwoordelijk zijn. Goede huisvesting is ook belangrijk voor alle medewerkers in onze scholen. Al die leerlingen en medewerkers verdienen ook goede huisvesting! Vanuit dat belang willen we samen met de schoolbesturen blijven investeren in kwalitatieve, functionele, eigentijdse scholen, die de diverse onderwijskundige en maatschappelijke vraagstukken aankunnen. De gemeente en de schoolbesturen staan voor een grote opgave. Door demografische ontwikkelingen is er in bijna alle scholen sprake van leegstand. Daarnaast hebben een aantal schoolgebouwen in het basisonderwijs een hoge leeftijd en zijn verouderd. Samen met de schoolbesturen willen we voorkomen dat er in de nabije toekomst steeds meer middelen nodig zijn voor de instandhouding van de huisvesting en daarmee steeds minder middelen beschikbaar zijn voor het onderwijs zelf. In dit Integraal Huisvestingsplan wordt de vraag beantwoord of we moeten blijven investeren in oude scholen of dat het beter is om samen met de schoolbesturen te werken aan een fasegewijze vernieuwing.

Deze vraag stond centraal in het traject dat we in 2016 samen met de schoolbesturen zijn gestart en nu met de vaststelling van dit Strategisch Integraal Huisvestingsplan kunnen afronden. Daarnaast is er gekeken op welke wijze schoolgebouwen multifunctioneel kunnen worden ingezet in relatie tot het totale accommodatiebeleid van de gemeente. Vanuit de ambitie voor behoud van keuzevrijheid, een goede spreiding en bereikbaarheid èn passend onderwijs, is gekozen voor een integrale aanpak die terug is te vinden in dit Strategisch Integraal Huisvestingsplan waarin het tussen schoolbesturen en gemeente overeen gekomen beleid staat beschreven, inclusief het investeringsprogramma voor de eerste fase (periode 20182023), met een doorkijk naar fase 2 (2023- 2028) en fase 3(2028-2033).

1.2. Proces In het schooljaar 2015-2016 hebben de schoolbesturen voor Primair Onderwijs en de Liemerse gemeenten subsidie van het ministerie van OCW ontvangen voor het aanstellen van een procesbegeleider leerlingendaling en voor het opstellen van de Transitieatlas Primair Onderwijs voor De Liemers. Met behulp van deze atlas was het mogelijk om scenario’s op te stellen waarin de gevolgen van de leerlingendaling voor de afzonderlijke scholen zichtbaar gemaakt konden worden. Samengevat werd uit de scenario’s duidelijk dat in de schoolgebouwen van de gemeente Duiven de komende jaren sprake zal zijn van toenemende leegstand en dat voor de basisschool in Loo maatregelen getroffen zouden moeten worden ten aanzien van de splitsingsnorm.

3

In nauwe samenwerking met de schoolbesturen heeft de gemeente een aanvraag ingediend bij de staatssecretaris van OCW tot wijziging van de splitsingsnorm binnen de gemeente Duiven. Deze is nu als volgt vastgesteld: Gebied Loo: 59 Gebied Duiven/Groessen 125 Door deze splitsingsnorm aan te passen is het mogelijk om de basisschool in Loo langer in de bekostiging te houden. Deze aanpassing maakte het voor de schoolbesturen en de gemeente mogelijk om zorgvuldig te gaan werken aan de totstandkoming van dit Strategisch Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor de gemeente Duiven voor het Primair Onderwijs.

1.3. Status van het IHP Na vaststelling van dit IHP beschikt de gemeente Duiven over een Strategisch Plan voor de onderwijshuisvesting waarin de gemeente na overleg met de schoolbesturen het huisvestingsbeleid voor de komende 15 jaar heeft bepaald en het investeringsprogramma voor de komende 4 jaar heeft vastgelegd. De uitwerking kent 3 fases: - Fase 1: investeringsprogramma periode 2018-2023 - Fase 2: Uitvoeringsplanning periode 2023-2028 - Fase 3: Doorkijk naar de periode 2028-2033 e.v.

4

2. Visie op onderwijshuisvesting van de toekomst 2.1. Zorgplicht De gemeente Duiven heeft de zorgplicht voor de huisvesting voor alle leerlingen in de gemeente. Deze zorgplicht is verankerd in de “Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Duiven” Vastgesteld in 2009. (hierna Verordening). De financiële vertaling daarvan werd zichtbaar in het jaarlijks vast te stellen bekostigingsplafond. In het overgrote deel van de gemeenten wordt dit jaarlijks uitgewerkt in het Integraal Huisvestings Plan Onderwijs (IHP). Dat laatste was binnen de gemeente Duiven niet gebruikelijk. De huidige Verordening heeft een operationeel karakter en omvat procedurele regels over de normen op basis waarvan schoolbesturen in aanmerking komen voor een huisvestingsvoorziening. Daarnaast worden rollen en verantwoordelijkheden alsmede de aard van de voor bekostiging in aanmerking komende voorzieningen beschreven. Kortgezegd: een schoolbestuur dient onderbouwd een aanvraag in voor een voorziening en de gemeente toetst die aanvraag aan wet- en regelgeving. De gemeente gaat vervolgens al dan niet over tot toekenning van de aanvraag en neemt de uit de eventuele toekenning voortvloeiende kapitaalslasten op in de gemeentelijke jaarbegrotingen. De zorgplicht is verankerd in de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en de Wet op de Expertise Centra (WEC).

De gemeente heeft een zorg voor (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding, eerste inrichting en leerpakketten, herstel van constructiefouten en herstel en vervanging bij schade door bijzondere omstandigheden (bijvoorbeeld vandalisme of schade door weersomstandigheden). De schoolbesturen gaan over de inhoud van het onderwijs. Voor de schoolgebouwen zijn ze verantwoordelijk voor onderhoud, aanpassingen, exploitatie en beheer. Daarnaast heeft de gemeente een rol in het in stand houden van het openbaar onderwijs.

2.2. Visies 2.2.1.Gemeente Duiven: A. Beleidsmatige context Onderwijshuisvesting is een belangrijk middel voor diverse beleidsmatige ontwikkelingen en ambities. Onderwijshuisvesting is belangrijk voor kwalitatief goed onderwijs. Het accommodeert diverse ontwikkelingen zoals passend onderwijs, IKC-vorming, de zorg voor een goed onderwijsrendement en draagt ook bij aan een gezondere exploitatie. De belangrijkste actuele ontwikkelingen worden hier genoemd. B. Visie gemeente onderwijshuisvesting Primair Onderwijs 1) Evenwichtige spreiding van de scholen waarbij diversiteit en verschillende onderwijsconcepten het uitgangspunt zijn. Het openbaar onderwijs is daarbij een speciale verantwoordelijkheid van de gemeente en is goed vertegenwoordigd in de gemeente. 2) Scholen en IKC's worden gehuisvest in gebouwen die passen bij de omvang van hun ruimtebehoefte. Dit kan betekenen dat verhuizing of medegebruik noodzakelijk is. Uitbreiding van de bestaande capaciteit zal alleen plaatsvinden als er sprake is van een

5

aantoonbaar en structureel capaciteitstekort en er binnen de wijk of aangrenzende wijken geen medegebruik mogelijk is (maximale afstand 2 km hemelsbreed). 3) Wisselingen in behoefte worden binnen de beschikbare capaciteit door de scholen of IKC’s zelf opgevangen; daar waar mogelijk wordt per wijk het flexibele deel van de capaciteit expliciet benoemd. Daar waar mogelijk/ noodzakelijk wordt de verbinding gelegd met overig maatschappelijk vastgoed. 4) Reductie leegstand voor zover mogelijk en wenselijk. Efficiënt gebruik maken van ruimtes, zodat leegstand wordt vermeden staat voorop. Leegstand in onderwijsaccommodaties wordt door alle partijen actief tegen gegaan. 5) Schoolbesturen mogen onderwijs m2s verhuren aan derden waarbij het in principe wel partijen moeten zijn die bijdragen aan IKC/ andere brede maatschappelijke gewenste functies. 6) Toekomst bestendige scholen: onderwijs technisch en gebouw technisch klaar voor de toekomst (frisse scholen concept + duurzaamheidsmaatregelen). 7) Duurzame gebouwen zijn standaard onderdeel van de gebouwelijke opgave. 8) Nieuwbouw vindt slechts plaats in die gevallen dat de school (zelfstandig) op basis van actuele prognoses een bestaansrecht heeft van ten minste 15 jaar. 9) In Loo en Groessen is los van de onderwijsaccommodaties specifiek aandacht voor de gymlokalen.

10) Door schoolbesturen wordt nog de gemeentelijke visie gevraagd op: - extra bewegingsonderwijs van 1,5 uur naar 3 uur (+ gebouwelijke consequenties) - we hebben kindcentra/ onderwijsaccommodaties waar scholen ook bewoner van zijn (we bouwen dus geen scholen meer) Hoe is eigenaarschap geregeld? - duurzaamheidsambitie voor de onderwijsaccommodaties - bij nieuwbouw (financiële) verantwoordelijkheid gemeente t.a.v. m2 voor kinderopvang, voor en naschoolse opvang. Wie gaat investeren c.q. exploiteren? C. Het coalitieakkoord gemeente Duiven voor de periode 2018 – 2022. De gemeentelijke visie/ ambitie ten aanzien van het primair onderwijs is ook terug te vinden in het in april 2018 geformuleerde coalitieakkoord dat de titel ‘Ruimte en Vertrouwen’ heeft mee gekregen. Voor het IHP is de onderwijspassage van belang: “We willen goed onderwijs in een goede en veilige omgeving. Verbetering van de huisvesting van ons basisonderwijs vraagt de komende jaren om flinke investeringen. We zien graag dat er verbindingen worden gelegd tussen onderwijs en de arbeidsmarkt. Ook op het vlak van verbinding tussen het onderwijs en de andere pijlers van het sociaal domein kan veel bereikt worden”. 2.2.2. Visie Schoolbesturen Liemers Novum (voor 1-8-2018 waren dit stichting Proles en SPO de Liemers) Kwalitatief hoogwaardig onderwijs.

Sociaal-emotionele en creatieve ontwikkeling hebben een belangrijke plek. Ouders en kinderen zijn de belangrijkste partners. De ontwikkeling van kinderen staat centraal! Verder en blijvend professionaliseren van docenten en directie. Lokale onderwijsvoorzieningen met doorgaande leer- en ontwikkellijnen > IKC-vorming. Goed geoutilleerde onderwijsgebouwen voor modern en digitaal onderwijs. Kwaliteit van het onderwijs gaat daarbij boven aanwezigheid van scholen in de kern; Scholen blijven bereikbaar voor alle inwoners > een afstand van 3 km is acceptabel;

6

-

Leegstand wordt zoveel mogelijk bestreden.

SCO R’IJssel De stichting neemt de maatschappelijk taak op zich om leerlingen te begeleiden tot volwaardige sociale individuen en hen voor te bereiden op optimaal passend vervolgonderwijs. Daartoe zijn 5 deeltaken benoemd: Elk kind krijgt binnen het regionale netwerk zo goed mogelijk passend onderwijs aangeboden. Doorlopend ontwikkelingsgericht werken en leren voor leerkrachten en leerlingen. Scholen zijn fysiek en mentaal bereikbaar. Scholen zijn kwalitatief hoogwaardig en bij de tijd. Scholen hebben met ouders de gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij het kind centraal staat. Groene Ring Goed, kwalitatief en bereikbaar Montessorionderwijs. 2.2.3. Overeen gekomen visie gemeente en schoolbesturen Vanuit de bovenstaande uitgangspunten en visie-uitspraken is een gezamenlijke visie voor de toekomst van de basisscholen in Duiven opgesteld. 1) Er is en blijft sprake van diversiteit in het onderwijsaanbod. Het accent ligt daarbij op de onderwijskundige grondslag en minder op de levensbeschouwelijke grondslag van de scholen. 2) Ondanks het feit dat er sprake is van vier schoolbesturen (na 1-8-2018: drie) wordt de ontwikkeling van de kinderen centraler gesteld dan de positie of het profijt van de individuele scholen/schoolbesturen. Elk kind krijgt het onderwijs dat het nodig heeft.

3) Alle onderwijsaccommodaties vertonen (op z’n minst) kenmerken van integrale kindcentra: met een duidelijke ontwikkelingslijn van 0 – 12 jaar (zie ook paragraaf 3.3). 4) Bij voorkeur is er in elke wijk een onderwijsaccommodatie. Daarbij hanteren we voor Duiven een ondergrens van 100 leerlingen1. 5) We realiseren ons dat het huidige aantal van negen schoollocaties in Duiven niet passend is bij de verwachte leerlingaantallen en derhalve met in achtneming van bovenstaande zal afnemen. 6) Alle onderwijsaccommodaties met een duurzame instandhoudingsverwachting worden de komende 10 jaar aangepast aan de eisen die het moderne onderwijs stelt en tevens aan de duurzaamheidseisen per 2020. 7) Ten aanzien van het verzoek van de schoolbesturen om bij de ontwikkeling van onderwijshuisvesting rekening te houden met de uitbreiding van het aantal uren bewegingsonderwijs is de stand van zaken dat dit onderwerp op dit moment nog niet verder is uitgewerkt door zowel schoolbesturen als de gemeente. Mogelijk wordt dit in de toekomst opnieuw geagendeerd.

1 De scholen in Loo en Groessen blijven hier buiten beschouwing.

7

2.3. Landelijke ontwikkelingen 2.3.1.Onderwijs 2032 Het Platform Onderwijs2032 heeft in 2015 in opdracht van de staatssecretaris van Onderwijs een maatschappelijke dialoog gevoerd over de inhoud van het primair en het voortgezet onderwijs. Het doel was te komen tot een visie op de kennis en de vaardigheden die leerlingen moeten opdoen met het oog op (toekomstige) ontwikkelingen in de samenleving. Het is duidelijk dat er een nieuwe koers in het onderwijs nodig is om leerlingen die nu voor het eerst naar school gaan de kennis en de vaardigheden mee te geven die ze nodig hebben wanneer ze in 2032 aan hun volwassen en werkende leven beginnen. Het Platform onderscheidt een aantal kenmerken van gewenst toekomstig onderwijs, waaronder een grotere nadruk op persoonsvorming (naast kennisontwikkeling en maatschappelijke vorming het derde hoofddoel van het onderwijs). Met een beter evenwicht tussen deze doelen kan het onderwijs leerlingen begeleiden in hun ontwikkeling tot zelfstandige volwassenen die vaardig, waardig en aardig zijn, voor zichzelf en voor hun omgeving. (Bron: Ons-Onderwijs 2032-Eindadvies-januari 2016) 2.3.2.Passend Onderwijs Wat wordt bedoeld met Passend Onderwijs? Passend onderwijs is een beleidsverandering, die uitgaat van het Ministerie van OCW. Het gaat het erom dat alle leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen op school.

Het nieuwe stelsel moet zo goed mogelijk onderwijs bieden aan kinderen die extra begeleiding nodig hebben. Het uitgangspunt van Passend onderwijs is de verantwoordelijkheid van schoolbesturen om voor elke leerling een passend onderwijsaanbod te realiseren. Als een school niet kan voorzien in de behoeften van het kind, dan wordt in overleg met de ouders uitgezocht welke school binnen het samenwerkingsverband dat wel kan. Een passend onderwijsaanbod houdt dus in dat onderwijs en ondersteuning moet aansluiten op de behoeften van het kind. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheden van het personeel en de wensen van de ouders. Doelen van Passend onderwijs Bij Passend onderwijs zijn er meerdere doelen opgesteld. - Het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Alle kinderen hebben recht op toegang tot onderwijs van goede kwaliteit. De kwaliteit van het onderwijs aan zorgleerlingen moet verbeterd worden door helder te formuleren wat zij precies gaan leren. - De ondersteuning aan kinderen met speciale zorgbehoeften moet beter, onder andere met behulp van handelingsgerichte diagnostiek (HGPD2)). Een nevendoel daarbij is het oplossen van de beperkingen van de bestaande wetgeving. - Er moet een landelijk dekkende structuur regionale netwerken komen. Binnen deze netwerken moet de onderwijszorgstructuur transparant zijn. - De kwaliteit van pabo’s en lerarenopleidingen moet beter.

Dat betekent dat nieuwe leerkrachten adequaat kunnen omgaan met verschillen tussen leerlingen.

2 *) Met HGPD slaagt de leerkracht erin de ontwikkeling van een leerling te stimuleren. De leerling leert zijn of haar

ontwikkelingskracht te benutten en méér eigenaar te zijn van de eigen ontwikkeling. HGPD is een manier van denken én van doen. Juist de positieve kwaliteiten en mogelijkheden van de 'zorgleerling' worden als uitgangspunt genomen 'waar is de leerling sterk in?'. Daarmee geeft HGPD een praktische invulling aan 'pedagogisch optimisme'. Een 'zorgleerling' is in deze optiek vooral een 'kansleerling'.

8

Passend onderwijs heeft gevolgen voor de onderwijshuisvesting. Als meer kinderen met een extra zorgvraag op reguliere scholen instromen, moet de huisvesting daarvoor voldoende geschikt zijn of worden gemaakt. Dit is vooral een vraag van kwaliteit van de gebouwen in plaats van capaciteit. Concreet kan dan gedacht worden aan verzorgruimtes die nodig zijn, drempelloze toegangen of ruimtes waar met individuele kinderen apart gewerkt kan worden. 2.3.3.Modernisering Onderwijs(tijd) Ingaande 1 augustus 2015 geldt de wet ‘Modernisering Onderwijstijd’ voor het Voortgezet Onderwijs. Door de wet geldt voor scholen een urennorm voor de gehele schoolloopbaan, in plaats van een urennorm per leerjaar. Scholen mogen de uren naar eigen inzicht over alle leerjaren verspreiden, zolang leerlingen maar minimaal 189 dagen per jaar onderwijs krijgen. De verandering heeft als groot voordeel dat er meer maatwerk mogelijk is, en scholen meer flexibiliteit krijgen om het onderwijs te organiseren. Ook in het Primair Onderwijs zijn er ontwikkelingen gaande in de flexibilisering van onderwijstijd. Hiervoor is het Ministerie van OCW een pilot gestart met 12 scholen om de mogelijkheden en de knelpunten te onderzoeken. Er wordt nog verder onderzocht op welke wijze dit eventueel ook voor het PO tot gewijzigde regelgeving kan leiden. Landelijk zijn de Sterrenscholen daar voorbeeld van.

2.3.4.21e eeuwse vaardigheden 21e eeuwse vaardigheden, of 21st century skills, zijn competenties die leerlingen nodig hebben om succesvol deel te nemen in de maatschappij van de toekomst. De maatschappij verandert door technologie en digitalisering van een industriële naar een kennis- en netwerksamenleving. Gevolg is bijvoorbeeld dat meer mensenwerk wordt gedaan door machines. En bij steeds meer werk worden computers en ict gebruikt. Werk verandert, functies veranderen. Jongeren hebben 21e eeuwse vaardigheden nodig om hierop voorbereid te zijn. Het gaat om 11 competenties die weergegeven zijn in onderstaand model van de 21e eeuwse vaardigheden, van Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling (SLO) en Kennisnet. Het gaat bijvoorbeeld om vaardigheden als kritisch denken, creatief denken, probleem oplossen, ictbasisvaardigheden, informatievaardigheden, computational thinking3 vaardigheid; het begrip duidt op de combinatie van de vaardigheden computational thinking, mediawijsheid en informatievaardigheden. (Bron: Kennisnet)

3 Computational thinking is het denkproces waarmee problemen en hun oplossingen zo worden geformuleerd dat ze

kunnen worden gepresenteerd in een vorm die effectief kan worden uitgevoerd door een informatie verwerkende tussenpersoon, zoals een computer of een mens, of een combinatie van beide.” (Wing 2011)

9

2.3.5.Integrale Kindcentra Zowel op lokaal als landelijk niveau wordt gestreefd naar betere afstemming van en samenhang tussen onderwijs, kinderopvang, peuterspeelzalen en voor,- en vroegschoolse educatie. Om dit te realiseren, worden er in Nederland steeds meer IKC’s op vrijwillige basis gerealiseerd. De wetgeving voor de verschillende functies kent echter nog beperkingen voor verdergaande integratie van verschillende organisaties voor onderwijs, opvang en aanvullende functies. Diverse gremia roepen daarom de politiek op om beleid voor de totstandkoming van IKC’s te bevorderen zodat de lokale initiatieven op dit gebied mogelijk worden. Ook de schoolbesturen in het primair onderwijs in de gemeente Duiven streven naar de ontwikkeling van IKC’s als belangrijke voorziening en zien dit als onderdeel van het onderwijsconcept. Knelpunt bij de realisatie van IKC’s vormt de financiering van het Kinderopvang gedeelte. Het onderwijs valt onder de zorgplicht van de gemeente waarvan de bekostiging voor wat betreft het huisvestingsdeel wordt geregeld via de zgn. Huisvestingsverordening, maar dat geldt niet voor de Kinderopvang. Deze laatste organisaties beschikken echter niet over voldoende financiële draagkracht om de investeringen bij nieuwbouw bij IKC’s te kunnen financieren.

De gemeente Duiven heeft om de realisatie van nieuwe IKC’s toch mogelijk te maken een financieringsvoorstel opgesteld wat met de schoolbesturen is besproken (zie bijlage 3: Notitie Financiering en eigendomsrecht Onderwijsgebouwen en Integrale KindCentra).

10

2.3.6.Bewegingsonderwijs Op basis van de huidige norm van 1,5, uur bewegingsonderwijs (2 lessen) is het totale aantal voorzieningen in de gemeente Duiven voldoende om te kunnen voorzien in de capaciteitsbehoefte voor het bewegingsonderwijs voor het primair onderwijs. In Duiven gaat het om de sporthal Triominos die geëxploiteerd wordt door de gemeente. Anders ligt dit bij de scholen in Loo en Groessen die een eigen (in juridisch eigendom) gymzaal hebben. De gymzalen hebben een capaciteit van 26 klokuren (volledige bezetting) op basis waarvan de bekostiging is afgestemd voor de scholen. Omdat de scholen er maar voor gemiddeld 6-10 uren gebruik van maken, betekent dit een fors tekort voor het schoolbestuur op de exploitatie. Dit tekort wordt bij lange na niet ondervangen door de inkomsten als gevolg van verhuur aan verenigingen etc. Daarnaast blijft de bekostiging van het buitenonderhoud aan deze gymlokalen de verantwoordelijkheid van de gemeente. Voor deze gymzalen is de bekostigingsproblematiek een onderdeel dat dus zowel het schoolbestuur als de gemeente raakt, en vraagt om een gezamenlijke oplossing. 2.3.7.Decentralisatie jeugdzorg Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Er moet sprake zijn van een sluitende zorgstructuur waarbij er veel aandacht is voor preventie.

Hiervoor is een stevige basisinfrastructuur nodig, waarin vanzelfsprekend het onderwijs een belangrijke rol vervult4. Koppelingen tussen voorzieningen voor jeugdzorg en onderwijs liggen daarbij voor de hand om snel en adequaat preventief en curatief te kunnen optreden in situaties van jeugdproblematiek. 2.3.8.Onderwijsrendement en onderwijskwaliteit De druk op scholen neemt toe om de onderwijskwaliteit en het -rendement te vergroten. Scholen worden steeds nadrukkelijker beoordeeld op de onderwijsprestaties door de Onderwijsinspectie, maar ook door de onderwijsconsumenten i.c. de ouders. Dit betekent dat de (veelal beperkte) middelen van scholen ook vooral aangewend moeten worden voor het primaire proces van scholen: het organiseren van kwalitatief goed onderwijs. 2.3.9.Gezondheid en duurzaamheid Nederland telt ruim 7000 vestigingen basisonderwijs met in totaal meer dan 1.5 miljoen leerlingen. Aangezien op acht van de tien scholen het binnenklimaat onder de maat is, staan de gezondheid en de onderwijsprestaties van meer dan een miljoen kinderen onder druk. Ook voor de arbeidsomstandigheden van hun leerkrachten is deze situatie nadelig. De vraag dringt zich op wat op termijn de maatschappelijke kosten hiervan zijn.

Voor oplossingen die een beter binnenmilieu in basisscholen moeten bewerkstelligen, volstaat niet dat we ons uitsluitend op technische ingrepen en installaties richten. “Een gebouw is meer dan een optelsom van minimale wensen. Voor het welbevinden van leerlingen is naast goede pedagogische ondersteuning een stimulerend en gezond schoolgebouw een eerste vereiste. Ruimtelijke kwaliteit is daarop van wezenlijke invloed. Goed ontworpen en onderhouden scholen werken opbeurend voor zowel de lichamelijke gesteldheid als de gemoedstoestand van kinderen en onderwijskrachten. Sturen op architectonische kwaliteit geeft mede invulling aan het streven naar duurzaamheid. Een school die als duurzaam gebouw zichtbaar en beleefbaar is, speelt bovendien een educatieve rol in hoe wij omgaan met de (gebouwde) wereld waarin wij leven”. Citaat van Kennisplatform voor het onderwijs.

4 In de jeugdwet worden scholen met name genoemd als de preventieve voorzieningen in het kader van het jeugdbeleid

11

De huidige programma’s van eisen (PvE’s) leiden tot een ondermaats binnenmilieu en tot gebouwen die niet meer aan de verwachtingen voldoen. Immers, de aard, de intensiteit en de duur van het gebruik van schoolgebouwen zijn de afgelopen jaren sterk veranderd. Deze ontwikkelingen hebben consequenties voor de eisen die in de huidige tijd gesteld moeten worden aan goede huisvesting met een gezond binnenklimaat. Door zowel de binnenklimaat PvE’s als de ruimtelijke PvE’s te actualiseren, rekening houdend met een integrale aanpak van energiebesparing, kan een noodzakelijke kwaliteitsslag gemaakt worden. (Bron: Rijksbouwmeester: “Advies aan staatssecretaris van OCW inzake onderwijshuisvesting 2009)

2.3.10. Frisse Scholen Een frisse school is een schoolgebouw (basis- of voortgezet onderwijs) met een laag energiegebruik en een gezond binnenmilieu als het gaat om luchtkwaliteit, temperatuur, comfort, licht en geluid. Een energiezuinige, gezonde en duurzame school levert een bijdrage aan een duurzame wereld en is daarmee een statement aan leerlingen en de omgeving. Bij nieuwbouw of renovatie is het belangrijk om al in een vroeg stadium eisen te formuleren aan het ontwerp van het gebouw en de installaties. De maatregelen kunnen dan nog in het ontwerp worden geïntegreerd en zo kunnen kosten worden bespaard. Het uiteindelijke doel is een zo gezond, comfortabel en energiezuinig mogelijke school binnen het beschikbare budget. Het Programma van Eisen – Frisse Scholen gaat in op vijf thema’s: 1. energie, 2. lucht: binnen luchtkwaliteit, 3. temperatuur: thermisch comfort, 4. licht: visueel comfort, 5. geluid: akoestisch comfort. Voor ieder thema zijn drie ambitieniveaus vastgesteld: - klasse C (acceptabel) - klasse B (goed) en - klasse A (zeer goed). Daaraan zijn (prestatie)eisen gekoppeld. Klasse C is het basisniveau; gebaseerd op geldende weten regelgeving, zoals deze in het Bouwbesluit tot 2012 van kracht waren. De eisen zijn zo geformuleerd dat alle eisen die bij C staan ook voor B en A gelden, tenzij daar een zwaardere eis is opgenomen.

In 2012 en 2015 zijn de eisen in het Bouwbesluit voor nieuwbouw zodanig verzwaard, dat bij nieuwbouw voor de thema’s energie en lucht minimaal klasse B moet worden gerealiseerd. Voor een uitgebreide uiteenzetting over de normen en criteria met betrekking tot Frisse scholen, wordt verwezen naar het ‘Programma van eisen Frisse scholen 2015 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland’. 2.3.11. Duurzaamheid en Energie In het coalitieakkoord “Ruimte en Vertrouwen” is ten aanzien van duurzaamheid de volgende passage opgenomen: “Duurzaamheid is een belangrijk maatschappelijk thema. Bewustwording van de samenleving is daarbij de eerste belangrijke stap. We gaan op dit thema verder met het programma circulaire economie. Als initiator en aanjager gaan we aan de slag met de drie belangrijke pijlers: namelijk de energietransitie, de grondstoffentransitie en de klimaatadaptie. We gaan op dit terrein werken met een aantal pilots. We willen het Liemerse energieloket

12

toegankelijker maken en invulling geven aan de voorbeeldfunctie die wij als gemeente hebben met de gemeentelijke gebouwen. De aanpak van het maatschappelijk vastgoed sluit hier op aan”. Het optimaliseren en verduurzamen (conform BENG: zie bijlage 5) van de onderwijsgebouwen past in die lijn.

2.4. Veranderingen in het onderwijsstelsel Bij de sectorraden van het Primair en Voortgezet Onderwijs en de Vereniging Nederlandse Gemeenten leeft al langer de wens om gemeenten en schoolbesturen meer in staat te stellen om hun gezamenlijke verantwoordelijkheid voor (de kwaliteit van) onderwijshuisvesting waar te maken. Om dit tot uitdrukking te brengen hebben de drie partijen een gezamenlijk voorstel opgesteld: ‘Huisvestingsvoorstel VNG, PO-raad, VO-raad’ d.d. 14 december 2016. Het voorstel beschrijft een aantal maatregelen die de beoogde gezamenlijke verantwoordelijkheid moeten borgen en die meer evenwicht brengen in de relatie tussen gemeenten en schoolbesturen. In het rapport Concretisering Huisvestingsvoorstel PO-Raad, VO-Raad en VNG d.d. 13 april 2018 (bijlage 4) wordt de concretisering van het Huisvestingsvoorstel beschreven. 2.4.1.Integraal Huisvestingsplan (IHP) Het huidige stelsel behandelt aanvragen individueel binnen de systematiek van een jaarcyclus. Dit bemoeilijkt een beleidsrijke en integrale beschouwing van de benodigde investeringen in het scholenlandschap van een gemeente. De systematiek van de jaarcyclus leidt daarmee in gevallen tot een gefragmenteerde aanpak en overleg tussen de gemeente en de in die gemeente aanwezige schoolbesturen.

Om de beschreven doelen in het Huisvestingsvoorstel te concretiseren, wordt voorgesteld om de thans in de wet beschreven jaarcyclus te vervangen door een langere periode, waarin gemeenten na overleg met betrokken schoolbesturen het huisvestingsbeleid en het investeringsprogramma voor een periode van 4 jaar vastleggen in een meerjarenprogramma (IHP), met een doorkijk tot ten minste het 16e jaar. Omdat het vormen van een meerjarenprogramma (het IHP) niet vrijblijvend zou moeten zijn, zou de verplichting tot het maken daarvan verankering moeten vinden in de wet, waarbij partijen vrijheid hebben in de wijze van uitwerking van het meerjarenprogramma. De verankering in de wetgeving leidt daarmee tot aanpassing van de omschreven jaarcyclus in de WPO, de WVO en de WEC, zowel op het gebied van ‘het programma’ (WPO art. 95, WVO art. 76f en WEC art. 93), alsmede ter bepaling van ‘het bekostigingsplafond’ (WPO art. 93, WVO art. 76d en WEC art. 91). 2.4.2.Renovatie Volgens de in de wet (WPO, WVO en de WEC) opgenomen voorzieningen in huisvesting, valt renovatie niet onder de voor bekostiging in aanmerking komende voorzieningen. Vanwege deze lacune laten gemeenten en schoolbesturen kansen liggen; renovatie kan een volwaardig – en in een aantal gevallen een beter of duurzamer – alternatief zijn voor nieuwbouw en daarom beter passend zijn als huisvestingsoplossing.

Het ontbreekt naast duidelijkheid over bekostiging tevens aan een passend kader voor partijen om de afweging tussen nieuwbouw en renovatie te maken. Om renovatie als volwaardig alternatief voor vervangende nieuwbouw in te kunnen zetten, moet renovatie opgenomen worden als voorziening in de wet. Renovatie dient daarbij te leiden tot een startsituatie (of startconditie) die in functioneel en kwalitatief opzicht gelijkwaardig is aan nieuwbouw en gericht is op levensduurverlenging van ten minste 25 jaar.

13

Om te komen tot een eenduidig en bij het meerjarenprogramma passend perspectief en kwaliteitsniveau, is een afwegingskader nodig ter begeleiding van de keuze tussen beide mogelijke voorzieningen: nieuwbouw of renovatie. Door het afwegingskader deel uit te laten maken van de verordening, wordt voor gemeente en schoolbesturen duidelijkheid gecreëerd over de vraag wanneer renovatie wordt toegepast en wanneer wordt overgegaan tot vervangende nieuwbouw. 2.4.3. Investeringsverbod Primair Onderwijs Hoewel de wet (WPO art. 148 en WEC art. 143) ruimte kan geven voor interpretatie, is deze bedoeld (en wordt in de praktijk als zodanig ook uitgelegd) als een verbod op investeringen in zaken anders dan omschreven. Daarmee is investeren in huisvesting ook verboden. Met betrekking tot het investeringsverbod is het voorstel om de WPO en de WEC (dan wel de toelichting daarop) zodanig aan te passen dat het overeenkomt met de betreffende bepalingen uit de WVO en dat schoolbesturen in het PO en SO daarmee de mogelijkheid krijgen om in huisvesting te investeren. In de voorbereidingen om te komen tot een nieuw IHP voor de gemeente Duiven zijn de gemeente en de schoolbesturen een aanpak overeen gekomen die aansluit bij het advies waarover de VNG, de PO-Raad en de VO-Raad het samen eens zijn geworden.

Aangezien deze overeenkomst bij het opstellen van dit IHP (nog) niet is omgezet is passende wetgeving worden de daaruit vloeiende investeringslasten voor bv. renovatie (vooralsnog) niet gedekt vanuit de uitkering van het gemeentefonds. 14

3. Randvoorwaarden 3.1. Samenwerking gemeente en schoolbesturen Ten gevolge van de decentralisatie van rijkstaken ontmoeten schoolbesturen en de gemeente elkaar steeds vaker. De uitvoering van zorg, ondersteuning, jeugd en werk hangen onderling met elkaar samen. Ze hebben vaak gevolgen voor dezelfde individuele jongeren of gezinnen. Daarom biedt het kansen als onderwijs en gemeenten hiervoor gezamenlijk beleid ontwikkelen. Onderwijs en gemeente vinden elkaar bijvoorbeeld in wijkteams of jeugd- en gezinsteams, maar ook bijvoorbeeld rond verzuimbeleid, leerlingenvervoer, passend onderwijs, taalbeleid en veiligheid in en rond de school. Ook bij het opstellen van het IHP is het een wettelijk vereiste dat schoolbesturen en de gemeente elkaar daarin vinden. Partijen dienen zich daarbij in te spannen om tot een gedragen besluit te komen. Mocht een gezamenlijk gedragen IHP in een uiterst geval niet realiseerbaar blijken, dan stelt de gemeente (College van B&W) het IHP vast, waarna deze de daarmee gepaard gaande budgetten ter besluitvorming aan de Raad voorlegt. Dit geldt ook voor het jaarlijks op te stellen uitvoeringsprogramma. Mocht er onverhoopt geen overeenstemming worden bereikt, dan beslist de gemeente, waarbij het genomen besluit vatbaar is voor bezwaar en beroep. In het IHP wordt tevens een financieringsparagraaf opgenomen.

Voor fase 1 (vier jaar) worden ‘harde’ afspraken gemaakt over deelname in de financiering en reserveert de gemeente de benodigde middelen in de gemeentelijke begroting, na goedkeuring daartoe van de Raad.

3.2. De school in relatie tot de samenleving (IKC-vorming) Voor de gemeente is de ontwikkeling van kindcentra van belang. Vanuit het perspectief van het gemeentelijk sociaal domein schept het concept van kindcentra optimale voorwaarden voor het realiseren van een doorgaande ontwikkelingslijn voor kinderen. In die zin kan integrale en inclusieve opvang en onderwijs voor alle kinderen van 0 – 12 jaar bijdragen aan een doorlopende ontwikkeling van kinderen. En daardoor draagt het concept bij aan de ontwikkeling van kinderen tot volwaardig burgerschap van volwassenen en dus tot de ontwikkeling van volwassenen die voor zichzelf en hun omgeving kunnen zorgen en kunnen participeren in de samenleving. Het Kindcentra-concept betekent dat opvang, onderwijs, welzijn, zorg etc. om het kind heen worden georganiseerd. Het kind staat letterlijk centraal. Bij de voorbereiding van dit IHP hebben de Duivense schooldirecteuren informatie aangeleverd over de wijk/het dorp waarin de school is gelegen. Dit geeft zicht op mogelijke kansen voor het verder verbinden van de school met de directe omgeving. Voor de gemeente ligt hier de taak om dat verbinden te stimuleren en daar waar nodig te faciliteren.

3.3. Flexibiliteit en multifunctioneel gebruik Het onderwijs (zowel PO als VO) maakt op dit moment qua onderwijsorganisatie een forse verandering door, steeds meer volgen kinderen onderwijs op maat. Dat stelt andere eisen aan het onderwijs gebouw. De traditionele keuze voor klaslokalen en gangen zien we nu nog terug in veel gebouwen, maar we zien steeds vaker dat ervoor wordt gekozen om het klassikale systeem te doorbreken. We zien dan het volgende gebeuren: - schoollokalen of groepsruimten zijn aangepast aan het zelf ontdekkend leren en zelfstandig werken; - het gebouw en de inrichting dagen leerlingen uit en stimuleren tot een dynamisch leerproces gericht op de verschillende leerstijlen van leerlingen;

15

-

meerdere instellingen gaan samenwerken in één gebouw ter bevordering van een gezamenlijk aanbod in de ontwikkeling van leerlingen; - domeinonderwijs; grotere groepen leerlingen werken in domeinen en maken hun eigen keuzes ten aanzien van het volgen van instructie, werken in stilteruimtes, computergebruik en samenwerken. In het overleg met de schoolbesturen is dit benoemd en dat heeft ertoe geleid dat in het bestuurlijk overleg is besloten om deze ontwikkeling mee te nemen in de kwalitatieve beoordeling van de bestaande schoolgebouwen. Concreet is dan de vraag aan de orde of het gebouw (nog) voldoet aan de eisen van het huidige onderwijs. Toekomstgericht is het belangrijk dat bij aanpassingen van gebouwen gestreefd wordt naar aanpassingen die flexibiliteit vergroten, omdat: - Daarmee ingespeeld kan worden op toekomstig ander gebruik van het gebouw; - Mogelijkheden ontstaan dat ook andere gebruikers het gebouw kunnen benutten; - Ingespeeld kan worden op fluctuerende leerlingaantallen. Cruciaal bij de IKC-vorming is de financiering van de m2 ten behoeve van de Kinderopvang. Met de besturen is overeen gekomen dat de gemeente Duiven die voor haar rekening neemt. Als onderlegger is daarvoor een beleidsstuk opgesteld en in het bestuurlijk overleg vastgesteld. In bijlage 3 is dit stuk integraal opgenomen.

De volgende regeling is overeen gekomen: De basis vormt een huurovereenkomst, waarin is geregeld dat de kinderopvangorganisaties rechtstreeks de huur- en exploitatielasten aan de gemeente betalen. Omdat onderwijs en kinderopvang vaak het gebouw hybride gebruiken, kan er ook voor worden gekozen om de kosten van de kapitaals- en afschrijvingslasten af te rekenen met de gemeente en de exploitatie en beheerskosten met het schoolbestuur. Dan zullen er twee samenhangende juridische overeenkomsten afgesloten moeten worden. Analoog aan de situatie bij oude gebouwen blijven de schoolbesturen ook verantwoordelijk voor de financiële consequenties bij leegstand in nieuwe gebouwen. In de praktijk betekent dit daarnaast, dat de kosten van de kapitaalsinvestering door de gemeente voor de kinderopvangvoorziening in het geval van leegstand ten laste zullen komen van het schoolbestuur. Hiermee wordt gestimuleerd dat het schoolbestuur zich verantwoordelijk blijft voelen voor het verkrijgen c.q. behouden van een kinderopvangorganisatie als partner in het IKC.

Om te voorkomen dat schoolbesturen langdurig (en daarmee in strijd met de wet) geconfronteerd zullen worden met de kapitaalslasten bij leegstand van de m2 kinderopvang in het IKC, verplichten de schoolbesturen en de gemeente zich ten opzichte van elkaar dat zij uiterlijk na 6 maanden leegstand met elkaar in gesprek gaan om een passende oplossing te vinden die de risico’s voor het schoolbestuur beperken. Dit kan o.a. door het faciliteren van alternatief gebruik van de leegstaande m2’s.

16

3.4. Duiven gaat voor kwaliteit Reeds vele jaren heeft de gemeente Duiven er voor gezorgd dat het onderwijs qua gebouwen goed wordt voorzien. De recente ontwikkelingen rond duurzaamheid, frisse scholen, leerlingendaling en gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en schoolbesturen voor de kwaliteit van de schoolgebouwen hebben er toe geleid dat de schoolbesturen en de gemeente gezamenlijke uitgangspunten hebben vastgesteld aan de hand waarvan de gebouwen worden beoordeeld (bestuurlijk overleg maart 2018): 1. Goed gespreid en divers aanbod voor basisonderwijs over de gemeente Duiven, incl. Loo en Groessen. Onder spreiding wordt het volgende verstaan: I. De criteria uit de Huisvestingsverordening zijn leidend (zie Modelverordening 2017, Bijlage III: Bijlage III – Criteria vaststellen capaciteit, ruimtebehoefte en aanvullende ruimtebehoefte; II. Goede verdeling over Duiven Noord en Duiven Zuid; III. In het kader van spreiding geldt een straal van 2 km. 2. Gemeente streeft naar robuuste scholen (ongeveer 200 lln. (incl. voorschool); 3. Het aantal dislocaties wordt teruggedrongen. (Conform de huisvestingsverordening zullen dislocaties worden opgeheven wanneer er voldoende ruimte (leegstand) beschikbaar is in een bestaande hoofdlocatie binnen de genormeerde afstand); 4. De gemeente zal niet investeren in dislocaties.

Indien een investering noodzakelijk is zal worden afgewogen of dat niet aanleiding is om de betreffende school op 1 locatie te gaan huisvesten; 5. Kwalitatief zet de gemeente in op Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG) en Frisse Scholen B. (bijlage 5) 17

4. De onderwijs accommodaties in beeld 4.1. Algemeen Door demografische ontwikkelingen is sprake van toenemende leegstand van alle schoolgebouwen in de gemeente. In het basisonderwijs is was er op 1-1-2018 circa 2.900 m2 aan normatieve leegstand5 (dit is circa 20 % van de totale capaciteit6 ). De verwachting is dat dit verder toeneemt. De locaties die niet meer gebruikt worden voor onderwijs vallen op grond van de onderwijswetgeving terug aan de gemeente. De afgelopen jaren zijn er 3 locaties teruggevallen aan de gemeente. De gemeente kan deze locaties voor andere doeleinden inzetten (andere functies dan wel her ontwikkelen). Dat is bij de voormalige Notenbalk en Boomgaard ook al gebeurd. De Timp is nog niet her ontwikkeld, wel vindt er “tijdelijke” verhuur plaats. De exploitatie van deze locaties ligt niet meer bij de schoolbesturen. Afhankelijk van de herbestemming zijn er mogelijk instandhoudingskosten voor de gemeente. Dit betreft veelal de kapitaallasten indien het gebouw nog niet is afgeschreven en veelal geringere exploitatiekosten voor de instandhouding. Bij herontwikkeling van de locatie dient de restantboekwaarde door de gemeente afgelost te worden. De toenemende leegstand betekent voor de schoolbesturen bij een ongewijzigd beleid een verhoging van de lasten per leerling voor de huisvesting; met minder middelen moet dezelfde huisvesting in stand worden gehouden.

Gemeente en schoolbesturen zijn het eens dat voorkomen moet worden dat er steeds meer middelen nodig zijn voor de huisvesting en steeds minder middelen beschikbaar zijn voor het onderwijsproces (leermiddelen, personeel). Er is ook sprake van technische én functionele veroudering van de scholen. De gemiddelde leeftijd van de schoolgebouwen is 38 jaar en is vooral in Duiven-Noord, Groessen en Loo hoog, waardoor de onderhoudskosten fors toenemen. De afweging tussen levensduurverlenging en vervanging door nieuwbouw wordt hierdoor actueler, temeer daar de kwaliteit van de in de jaren ’70 en ’80 gerealiseerde scholen, naar de maatstaven van nu, te wensen overlaat. In de soms te grote en veelal oude en niet meer functionele schoolgebouwen moeten de komende jaren ook belangrijke beleidsmatige ontwikkelingen plaatsvinden. In het kader van passend onderwijs stromen meer kinderen met een extra zorgvraag in op reguliere scholen. Ook de decentralisatie van de jeugdzorg naar de gemeente met een focus op preventie vraagt kwalitatieve onderwijsvoorzieningen. Daarnaast vraagt de vorming van Integrale KindCentra (IKC’s) vaak ook een noodzakelijke kwalitatieve verbetering van de onderwijsvoorziening (waarbij het in beginsel niet zo hoeft te zijn dat alles onder één dak plaats vindt, een netwerk IKC met andere maatschappelijke voorzieningen in de directe omgeving is ook een IKC).

Vanaf 1 januari 2015 zijn de schoolbesturen integraal verantwoordelijk voor het instandhouden van schoolgebouwen. Daar waar tot en met 2014 de gemeente nog verantwoordelijk was voor het groot of planmatig onderhoud, zijn de schoolbesturen dat als gevolg van gewijzigde wet- en regelgeving sinds 1 januari 2015 . In het kader van deze overdracht van het onderhoud en aanpassing naar de schoolbesturen heeft een actualisatie van het meerjaren onderhoud 5 Normatieve leegstand is het verschil tussen de feitelijke capaciteit van een gebouw en het wettelijk bekostigd

aantal m2 op basis van leerlingaantal. Dit is exclusief ander gebruik als kinderdagopvang, bso, bestuurskantoor, en andere kind gerelateerde functies die plaats hebben in de leegstaande onderwijs m2. 6 Het gebouw van de voormalige basisschool de Timp is bij deze berekening buiten beschouwing gelaten.

18

plaatsgevonden. In 2015 is geconstateerd dat er geen sprake is van achterstallig onderhoud bij de Duivense basisscholen. Kijkend echter naar het reguliere onderhoud dat nodig is in het basisonderwijs, is er de komende jaren een toenemend tekort op de uitgaven voor het onderhoud. Wanneer de kosten voor het onderhoud worden vergeleken met de Rijksinkomsten van de schoolbesturen, kan geconcludeerd worden dat de uitgaven aan het onderhoud van hun gebouwen gemiddeld 15% hoger liggen dan de bekostiging die zij hiervoor ontvangen. Wanneer er geen sprake was geweest van de doordecentralisatie van het onderhoud, zou dit onderhoud en de kosten voor rekening van de gemeente zijn geweest. Deze situatie kan betekenen dat schoolbesturen andere middelen moeten aanwenden voor het onderhoud (bijvoorbeeld middelen voor personeel en onderwijsleermiddelen) of dat het in het MeerJaren OnderhoudsPlan (MJOP) opgenomen onderhoud niet kan worden uitgevoerd. Beide gevolgen raken direct of indirect de kwaliteit van het onderwijs. In deze situatie is sprake van een “dubbel” negatief effect voor de schoolbesturen als gevolg van de leerlingendaling. Enerzijds is sprake van afnemende inkomsten door minder leerlingen, anderzijds is sprake van toenemende instandhoudingskosten.

De gemeente en schoolbesturen vinden het zorgelijk wanneer de instandhouding van de schoolgebouwen steeds meer middelen vraagt, waardoor er wellicht steeds minder middelen zijn voor het onderwijsproces. Ondanks de relatief oude schoolgebouwen in het basisonderwijs wat betreft stichtingsjaar, was er per 1-1- 2016 nog sprake van een boekwaarde van circa € 5,6 miljoen (waarvan ruim € 700.000,resterende boekwaarde voor de voormalig Boomgaard en Timp).

4.2. In gesprek met de samenleving 4.2.1.Dialoogavond In juni 2017 is er een dialoogavond voor Duiven-Noord georganiseerd waarvoor vertegenwoordigers vanuit het onderwijs en ouders/MR-leden zijn uitgenodigd. Dit leverde de volgende opbrengst op: 1. 2. 3. -

Welke kansen liggen er in Duiven-(Noord)? Géén plan voor Duiven Noord, maar voor heel Duiven. (We zijn Amsterdam niet!) Welke bedreigingen ziet u ? Niet teveel partners In de “OGtent” wordt ook al veel aangeboden. Cultuurhart? IKC hoofdtaak = onderwijs en kinderopvang “Bestuurspijn” = “Schoolpijn” Andere dossiers bepalen het onderwijsthema/-plan Wat moeten we niet over het hoofd zien? Willen kinderen wel alles onder 1 dak? Bij nieuwbouw ruimte overhouden om te groeien/krimpen Samenwerken met sport, muziek en kunst Netwerk IKC of alleen kindcentrum Zorg dat het kind zich op alle gebieden kan ontwikkelen, verspreid over de gemeente Integrale kindcentra koppelen aan dorpsaccommodatie

19

Toekomstgericht veranderen Start aan de andere kant: Van aanbod naar vraag (van ouders). Daarna antwoord (en dat kan IKC zijn, maar dat hoeft niet) - Dat er wat te kiezen moet blijven - De (Kinder) menselijke maat - Geografische ligging - De buurtfunctie (wijkgericht-)burgerschap 4. Welke partners zijn er mogelijk nog meer (naast voor-, vroegschoolse en basisonderwijs)? - Muziekschool - Bibliotheek - Jeugdzorg - Consultatiebureau - Kinderoefentherapie - Logopedie - Kindercoach/psycholoog (niet commercieel maar integraal!!) - Studiebegeleiding - Orthopedagogische dagbehandeling (Zozijn) 5. Tips en adviezen……… - Ingericht op verschillende leeftijdsgroepen (aantrekkelijk) - Startpunt: Visie gelijk uitbreiden naar heel Duiven (niet alleen kijken naar noord) - Focus op onderwijsgebouwen!! (niet alle leegstand van ander maatschappelijk vastgoed er bij betrekken) - Doorkijk naar 2030 - Bestuurlijke (van gemeente en schoolbesturen) wijsheid en lef/moed - Groot denken (neem ook bv. gym mee) - Voorbeelden: Amsterdam * Westervoort - Doen/ Visie op toekomst - Nadenken over school/IKC-grootte - Kind en zijn ontwikkeling leidend - Liemers lijstje – koppeling met VO - Gezonde school - Juiste evenwicht tussen opvang/basisschool in een IKC - Keus mogelijk - Goede spreiding over heel Duiven met grote en kleine scholen -

20

4.2.2. Avond dorpsraden Groessen en Loo De doelstelling van deze avond was om de dorpsraden te informeren over de huidige stand van zaken met betrekking tot de leerlingenkrimp, de gevolgen daarvan en samen te kijken naar oplossingen om te komen tot een adequate huisvesting voor de basisscholen en reductie van de leegstand. Dit in mogelijke combinatie met andere gebouwen in de beide kernen. Na een uitgebreide discussie is de conclusie dat de dorpsraden al veel doen en een cruciale rol vervullen in de verbinding; echter wel verschillend qua accenten in beide kernen en er lopen 2 trajecten met ieder een eigen tempo. Het is wijs om aan te sluiten bij beide tempo’s en mogelijke gevoeligheden in elke kern. Voorstel is om bijeenkomsten te beleggen met partners in beide kernen om hen deelgenoot te maken van de huisvestings-/bekostigingsvraagstukken van de scholen om vanuit dit perspectief alle gebouwen nader te beschouwen en kijken waar de gezamenlijke kansen liggen. Het eigenaarschap van de problematiek en de te kiezen oplossingen willen we zoveel mogelijk bij de inwoners en partners leggen. We starten echter wel vanuit de eigen problematiek van de scholen en kijken vanuit daar hoe de verbinding kan worden gelegd met de andere gebouwen.

21

5. Basisgegevens 5.1. Spreiding van het aanbod in Duiven Ten gevolge het gegeven dat in de afgelopen 20 jaar de nieuwbouw van woningen voornamelijk is gerealiseerd in Duiven-Zuid en dat er tegelijkertijd in datzelfde deel nieuwe scholen zijn gebouwd, is het aanbod van schoolgebouwen niet evenwichtig over Duiven verdeeld. Dit is vooralsnog een gegeven, herschikken van Duiven-Zuid naar Duiven Noord is financieel geen optie. Wel zal de leegstand in Duiven Zuid aangepakt moeten worden. In Duiven Noord zal gestuurd moeten worden op het handhaven van het huidige aanbod van scholen. Dankzij de nieuwe splitsingsgrens kunnen de scholen in Groessen en Loo de komende jaren blijven bestaan. Voor wat betreft spreiding en redelijke afstand worden de kwaliteitscriteria gehanteerd zoals vermeld bij 3.4.

5.2. Leerlingen- en ruimtebehoefte ontwikkeling 5.2.1.De Leerlingenontwikkeling: Ter voorbereiding op het IHP is door Bureau MOOZ een nieuwe leerlingenprognose opgesteld. Die prognose laat voor de Duiven het volgende beeld zien: In cijfers: Gem. prognose 2015

2018

2019

2020

2021

2022

2025

2028

2030

2032

Duiven

2.081

1.930

1.897

1.817

1.784

1.754

1.718

1.781

1.836

1.909

04ZG-00 IKC Joannes

144

146

141

126

123

116

109

116

121

126

06KE-00 IKC Remigius

376

343

339

324

316

309

305

314

325

338

06VL-00 Basisschool De Wiekslag

128

130

129

123

120

118

116

119

123

128

06YQ-00 Basisschool Bernadette

86

83

80

78

80

80

77

80

82

86

09LM-00 Basisschool De Kameleon

346

335

333

320

313

307

303

313

323

336

23FG-00 De Groene Ring

319

263

259

248

242

239

234

241

248

258

23HE-00 OBS Het Klokhuis

171

172

167

162

162

160

157

163

168

175

24CN-00 Het Veer

271

247

241

234

232

230

225

234

241

251

24MK-00 OBS Toermalijn

240

212

207

201

198

195

192

199

205

213

Grafisch:

22

Ten opzichte van de prognose van 2016 geeft de prognose overall in 2030 nagenoeg hetzelfde beeld ( 2016 – 1829 lln., 2018 – 1836 lln.) Een aantal scholen scoren marginaal wat hoger: De Wiekslag, Bernadette, De Kameleon, Het Klokhuis en het Veer, terwijl De Groene Ring wat lager uitkomt in de nieuwe prognose. Op basis van deze prognose is de conclusie dat er nog enige jaren sprake zal zijn van een lichte daling van het aantal kinderen dat een basisschool bezoekt, maar dat er na 2025 een lichte groei wordt verwacht. Deze verwachte groei ontwikkelt zich per school verschillend. 5.2.2.Ruimtebehoefte ontwikkeling De berekening van de huisvestingsbehoefte van een basisschool is gebaseerd op de modelverordening van de VNG. Deze modelverordening is door vrijwel alle gemeenten overgenomen ten tijde van de overdracht van de verantwoordelijkheid van het Rijk naar de lokale overheid. De laatste ingrijpende wijziging van de verordening betreft de vereenvoudiging van de bekostigingsregels door alle normen omtrent de toe te kennen vierkante meters huisvesting volgens een lineaire berekening vast te stellen. Deze regels zijn toegepast bij de beoordeling van de Duivense schoolgebouwen. Naam school