201714775-Bijlage 6 Onderzoek ontplofbare oorlogsresten (geanonimiseerd)

CONFLICTPERIODE

PROJECT WELLEVELDSESTRAAT DUIVEN

E. O.

TE

KENMERK BB25-297-OC-01

(CONCEPT)

OPDRACHTGEVER GEMEENTE

DUIVEN

Documentcode BB25-297-OC-01

Aantal pagina’s 56

Datum 24

oktober

2025

Status Concept

Bezoek- en postadres Damstraat

24

3371 AD Hardinxveld-Giessendam +31

(0)10 820 29 20 info @beobom.nl KVK:

BTW:

61002046 NL08541. 59. 587. B01

Afbeelding voorzijde: Brandende oliewagons na de luchtaanval te Duiven , 5 september 1944. Bron: nationaalonderduikmuseum. nl

INHOUD MANAGEMENTSAMENVATTING

. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

5

INLEIDING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.

ALGEMEEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. 1

Aanleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

1. 2

Begrenzing onderzoeks- en projectgebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

1. 3

Doel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

1. 4

Beperkingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

1. 5

Terminologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

1. 6

Niet gesprongen explosieven (NGE) vs. conventionele explosieven (CE) en OO . . . . . . . . 9

1. 7

Eerder uitgevoerde onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

2.

ONDERZOEK CONFLICTPERIODE (1939-1945) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2. 1

Inleiding en methode . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

2. 2

Literatuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

2. 3

Gemeentearchief en provinciaal archief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

2. 4

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

2. 5

Nationaal Archief Den Haag (NA) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

2. 6

Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

2. 7

Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) 1971-heden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

2. 8 Luchtfotocollectie Wageningen UR , Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2. 9

Krantenberichten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

2. 10

Collectie NIMH collecties 409 en 575 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

2. 11

National Archives , Kew , Surrey . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

2. 12

Bundesarchiv/Militärarchiv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

2. 13

The National Archives and Records Administration , Washington D. C. (NARA) . . . . . . . . 27

2. 14

Getuigenverklaringen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

2. 15

Kadaster . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

2. 16

Library and Archives Canada (LAC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

2. 17

Overige bronnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

3.

BRONNENANALYSE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3. 1

Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

3. 2

Chronologische gebeurtenissenlijst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

3. 3

Mijnenvelden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

3. 4 4.

Ruimingen ontplofbare oorlogsresten (1945-heden) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 LUCHTFOTOANALYSE

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .

44

4. 1

Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

4. 2

Resultaat luchtfotoanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

4. 3

Hoogteverschillen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

5.

BEOORDELING EN EVALUATIE BRONNENMATERIAAL

.. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .

50

5. 1

Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

5. 2

Indicaties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

5. 3

Contra-indicaties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

5. 4

Leemten in de kennis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

5. 5

Mogelijk aan te treffen (sub)soorten ontplofbare oorlogsresten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51

5. 6

Beoordeling indicaties en horizontale afbakening verdacht gebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51

5. 7

Verticale afbakening verdacht gebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

5. 8

Advies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 BIJLAGEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

MANAGEMENTSAMENVATTING Ten behoeve van het project ‘Welleveldsestraat e. o. Duiven’ in de gemeente Duiven staan diverse bodemroerende werkzaamheden gepland. De Arbeidsomstandighedenwet stelt dat er gezorgd moet

worden voor een veilige werkplek. Uit dien hoofde dient een onderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten te worden uitgevoerd. Dit onderzoek wordt een onderzoek ontplofbare oorlogsresten (hierna: OO) conflictperiode genoemd. Het onderzoek is uitgevoerd conform het vrijwillig Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (hierna: CSVROO versie 2024-01 , d. d. 1 maart 2024). Voorliggend rapport heeft betrekking op het projectgebied te Duiven zoals getoond in dit onderzoek. In de voor dit onderzoek conflictperiode geraadpleegde bronnen zijn vele feitelijke indicaties voor de

aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied aangetroffen. Artilleriebeschietingen Canadese troepen november 1944 – april 1945 Als gevolg van veelvuldige artilleriebeschietingen door Canadese troepen in de periode november 1944 – april 1945 geldt het gehele projectgebied als verdacht op verschoten geschutmunitie met kalibers van 25 ponder , 3. 7 inch en 4. 2 inch. Deze ontplofbare oorlogsresten kunnen worden aangetroffen tot een diepte van maximaal circa 2. 00m-MV ten tijde van de Tweede Wereldoorlog , ofwel circa 7. 80m+NAP.

Advies: Voorafgaande aan het uitvoeren van de geplande werkzaamheden in verdacht gebied , adviseert BeoBOM het volgende: Het laten uitvoeren van een opsporingsproces conform het CS-OOO indien werkzaamheden plaats gaan vinden binnen de verdachte , niet-naoorlogs geroerde laag. N. B. : op het kaartmateriaal in- en behorende bij deze rapportage worden mogelijk verdachte gebieden , indicaties en gebeurtenissen buiten het projectgebied getoond , welke niet direct van invloed zijn op het projectgebied maar die wel zijn geconstateerd. Omwille van de volledigheid worden deze tevens

Buiten de contouren van het projectgebied , zoals getoond , kan niet worden gewerkt zonder aanvullend onderzoek. weergegeven.

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

5

BB25-297-OC-01

5

6

8)BeoBOM

INLEIDING Onderzoek OO

-

Welleveldsestraat

Conflictperiode e.o.

te Duiven

Opdrachtgever

Gemeente

Projectadres

Welleveldsestraat, Visserlaan

EEL TV Aordels- er

nT

Duiven

BB25-297-0C-01

Uitvoering

onderzoek

ontplofbare oorlogsresten conflictperiode bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten conflictperiode conform het CS-VROO

Werkomschrijving

samenstellen

Doelstelling

Uitvoering

Autorisatie rapportage

mm

en

onderzoek OO

conflictperiode

bodembelastingkaart

(geanonimiseerd)

(geanonimiseerd)

Adviseur, senior deskundige

opsporing ontplofbare oorlogsresten, bevoegd management

lid

Auteur(s) Naam

Functie

(geanonimiseerd) BA

Historisch Onderzoeker

(geanonimiseerd) MA EN

Senior

Paraaf

Historisch Onderzoeker

Bodembelastingkaart DEEL

Functie

(geanonimiseerd) BA

Historisch Onderzoeker/

J. Van MSc

der Velden

MA

« GIS-operator

Paraaf

Steller

en

1.

ALGEMEEN

1. 1

Aanleiding

Ten behoeve van het project ‘Welleveldsestraat e. o. Duiven’ in de gemeente Duiven staan diverse bodemroerende werkzaamheden gepland. Voorafgaand aan de werkzaamheden zal zoals gesteld in de

Arbeidsomstandighedenwet gezorgd moeten worden voor een veilige werkplek. Uit dien hoofde dient voorafgaande aan de geplande werkzaamheden een onderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten te worden uitgevoerd. Een dergelijk onderzoek wordt een onderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode (1939-1945) genoemd.

1

Voorliggend onderzoek is opgesteld conform de bij opdrachtverstrekking meest actuele versie van het vrijwillig CS-VROO (1 maart 2024). 1. 2

Begrenzing onderzoeks- en projectgebied

Het projectgebied is begrensd op basis van de door opdrachtgever verstrekte gegevens en de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). Deze begrenzing wordt getoond in onderstaande figuur. Alle afbeeldingen waarop het projectgebied te zien zijn , zijn noord-zuid georiënteerd. Aan enkele afbeeldingen is ter verduidelijking een schaallat toegevoegd. Dit is gedaan om ook bij uitsneden de afstanden goed te kunnen inschatten. Tevens is een noordpijl toegevoegd aan de afbeeldingen waarbij dit als wenselijk wordt gezien.

5

6 Figuur 1: De begrenzing van het projectgebied te Duiven (groene kader). Bron satellietbeeld: World Imagery.

1. 3

Doel

Voorliggend onderzoek betreft een onderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode. Een onderzoek conflictperiode heeft als doel te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van aanwijzingen (indicaties) voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten , en indien deze ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

7

BB25-297-OC-01

aanwijzingen bestaan , het verdachte gebied af te bakenen. Een dergelijk onderzoek bestaat zowel uit het inventariseren als het beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Het eindresultaat is voorliggende rapportage en een bijbehorende Gebeurtenissenkaart en Bodembelastingkaart OO conflictperiode , waarop de op OO verdachte en onverdachte gebieden op basis van het onderzoek

conflictperiode worden weergegeven. 1. 4

1

Beperkingen

Met de opdrachtgever zijn geen beperkingen overeengekomen wat betreft de uitvoering van het onderzoek. 1. 5

Terminologie

Voor

het opstellen van Onderzoeken Conflictperiode en Na-Conflictperiode worden voor alle ontplofbare oorlogsresten-gerelateerde werkvlakken een zevental gebieden onderscheiden. Voor de verduidelijking wordt dit onderscheid in onderstaande diagram weergegeven: Projectgebied – gebied waarbinnen de reguliere werkzaamheden uitgevoerd gaan worden. Dit gebied wordt bepaald aan de hand van de door de opdrachtgever aangeleverde gegevens. Onderzoeksgebied – het gebied waarbinnen het onderzoek conflictperiode is uitgevoerd. Het CSVROO schrijft voor dat de rapportage tenminste de begrenzing van het onderzoeksgebied omvat. Als begrenzing van het te onderzoeken gebied heeft BeoBOM ervoor gekozen geen vaste buffer rond het projectgebied te nemen om te voorkomen dat gebeurtenissen over het hoofd worden gezien. Ten behoeve van ieder onderzoek conflictperiode wordt onderzocht op geografische relevante namen , dat wil zeggen dat de gebeurtenissen met betrekking tot de geografische locaties waarbinnen het projectgebied is gelegen worden onderzocht. Er wordt op die manier op bijvoorbeeld straat- , buurtschap- , plaats- , gemeente- en provincieniveau gezocht naar oorlogshandelingen en andere relevante gebeurtenissen.

De gevonden gebeurtenissen die in de bronnen worden gekoppeld aan een geografisch relevante locatie en mogelijk relevant zijn voor het projectgebied worden vervolgens gerapporteerd in het onderzoek conflictperiode. Ook wanneer deze gebeurtenissen na een nadere analyse geen invloed blijken te hebben op het projectgebied of de directe omgeving hiervan. Er wordt dus niet zozeer gekeken naar een vaste afstand (buffer) rondom het projectgebied , maar naar gebeurtenissen die in de bronnen worden gekoppeld aan bepaalde locaties die relevant zouden kunnen zijn voor het projectgebied. Omwille van het schetsen van een historische context (bijvoorbeeld het duiden van gebeurtenissen binnen een breder kader zoals een geallieerde operatie als Market Garden) kunnen ook gebeurtenissen op grote afstand van het projectgebied worden genoemd. Verdacht gebied conflictperiode – het deel van het onderzoeksgebied waarbinnen , blijkens het beschikbare onderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode , sprake is (geweest) van de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten na de conflictperiode. Verdacht gebied na-conflictperiode – het deel van het onderzoeksgebied waarbinnen , na uitvoering van het onderzoek na-conflictperiode , nog steeds sprake is van de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.

Opsporingsgebied – gebied waar het verdachte gebied en het projectgebied elkaar overlappen. Wanneer sprake is van een opsporingsgebied dienen aanvullende maatregelen te worden genomen , ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

8

BB25-297-OC-01

5

6

welke kunnen bestaan uit een opsporingsproces als omschreven in het CS-OOO , maar ook uit aanvullend bureauonderzoek of andere beheersmaatregelen. Onverdacht gebied conflictperiode – het gebied dat op basis van het onderzoek conflictperiode niet als ‘verdacht gebied’ is aangemerkt. Dat wil zeggen: niet meer verdacht dan de overige onderzochte Nederlandse bodem waar geen sprake is van specifieke aanwijzingen voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.

1

Onverdacht gebied na-conflictperiode – het gebied dat op basis van het onderzoek naconflictperiode (aanvullend) als onverdacht is aangemerkt , ofwel niet langer verdacht op de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Figuur 2: Schematische weergave van de verschillende deelgebieden.

1. 6

Niet gesprongen explosieven (NGE) conventionele explosieven (CE) en OO

vs.

In de praktijk worden vaak de termen NGE (Niet Gesprongen Explosieven) of CE (conventionele

explosieven) gehanteerd wanneer men doelt op de omgang met ontplofbare oorlogsresten. NGE is een overkoepelende term waarmee bijvoorbeeld ook explosieven voor terroristische doeleinden kunnen worden aangeduid. CE was de term waarmee binnen het WSCS-OCE gedoeld werd op: ‘Fabrieksmatig geproduceerde explosieven die zijn achtergebleven als gevolg van oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog , waarop de richtlijnen van het WSCS-OCE van toepassing zijn. ’ Binnen deze definitie vielen ook:

5

CE die geen explosieve stoffen (meer) bevatten; restanten van CE die door leken als zodanig herkenbaar zijn; voorwerpen die door leken kunnen worden aangemerkt als CE; wapens of onderdelen daarvan.

Met de ingang van 2021 is het WSCS-OCE als het ware opgesplitst in een tweetal nieuwe certificatieschema’s , te weten het CS-OOO (Certificatieschema Opsporing Ontplofbare Oorlogsresten) en het CS-VROO (Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten). Deze laatste heeft betrekking op het voorliggende onderzoek. Onder ontplofbare oorlogsresten wordt verstaan alle achtergelaten ontplofbare munitie en nietgesprongen munitie zoals bedoeld in artikel 4.10 , eerste lid , onderdeel d , van het Arbeidsomstandighedenbesluit (1997). Artikel 4. 10 luidt als volgt: Artikel 4. 10. Ontplofbare oorlogsresten 1.

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

In dit artikel wordt verstaan onder:

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

9

BB25-297-OC-01

6

ontplofbare munitie: conventionele munitie die explosieve stoffen bevat als bedoeld in het protocol inzake ontplofbare oorlogsresten van 28 november 2003 (Trb. 2004 , 227) met inbegrip van mijnen , valstrikken en andere mechanismen; b. achtergelaten ontplofbare munitie: ontplofbare munitie die tijdens een gewapend conflict niet is gebruikt , die is achtergelaten of gedumpt door een partij bij een gewapend conflict en al dan niet voor ontsteking zijn geprepareerd , van een ontsteking zijn voorzien , op scherp zijn gezet of anderszins voor gebruik zijn voorbereid; c. niet-gesprongen munitie: in een gewapend conflict gebruikte ontplofbare munitie die ontstekingsgereed is , van een ontsteking is voorzien , op scherp is gezet of anderszins voor gebruik is voorbereid , en die niet tot ontploffing is gekomen; d. ontplofbare oorlogsresten: achtergelaten ontplofbare munitie en niet-gesprongen munitie. 2. In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten , wordt , alvorens werkzaamheden worden aangevangen , hiernaar een oriënterend onderzoek ingesteld. 3. Indien het oriënterend onderzoek de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten die gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van werknemers niet uitsluit wordt een nader onderzoek ingesteld. 4.

Indien uit het nader onderzoek blijkt dat gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten , worden die ontplofbare oorlogsresten opgespoord of andere passende maatregelen getroffen om dit gevaar te voorkomen. 5. Het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een bedrijf dat voor de te verrichten arbeid in het bezit is van een certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten dat is afgegeven door Onze Minister of een door hem aangewezen certificerende instelling. 6. De arbeid ten behoeve van het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een daarvoor gekwalificeerde persoon die is geregistreerd in het Register veilig werken defensiemedewerkers of het Register veilig werken met explosieve stoffen , bedoeld in artikel 1.5j , eerste lid , onderdelen b of d , dan wel door een persoon van wie de beroepskwalificaties zijn gecontroleerd en toereikend bevonden overeenkomstig de artikelen 23 , 27 en 28 van de Algemene wet erkenning EU-beroepskwalificaties en die deze arbeid verricht onder voortdurend toezicht van een daarvoor gekwalificeerde persoon die is geregistreerd in het Register veilig werken met explosieve stoffen. 7. Het ruimen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door explosievenopruimingseenheden van het Ministerie van Defensie. 8.

Een bewijs van registratie en herregistratie in het Register veilig werken met explosieve stoffen dan wel een afschrift van een dergelijk bewijs is op de arbeidsplaats aanwezig. 9. Artikel 1. 5ha is van overeenkomstige toepassing. 10. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld ter uitvoering van het tweede tot en met vijfde lid. a.

Er worden de volgende 16 hoofdsoorten van ontplofbare oorlogsresten onderscheiden:

Klein-kalibermunitie (KKM); Geschutmunitie; Handgranaten; Geweergranaten; ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

10

BB25-297-OC-01

1

5

6

Munitie voor granaatwerpers; Raketten; Afwerpmunitie; Submunitie; Onderwatermunitie; Landmijnen; Valstrikken; Explosieve stoffen; Vuurwerken; Vernielingsmiddelen; Ontstekingsinrichtingen; Toebehoren van munitie. 1. 7

1

Eerder uitgevoerde onderzoeken

In het kader van dit onderzoek is nagegaan of in het verleden in , of in de nabijheid van , het projectgebied reeds (voor)onderzoeken door derden zijn uitgevoerd. Hiervoor heeft BeoBOM de

volgende bronnen geraadpleegd: De VEO bommenkaart;

Gemeenten waarbinnen het onderzoeksgebied is gelegen; ProRail indien in het onderzoeksgebied railinfrastructuur aanwezig is; Rijkswaterstaat , waterschap en/of provincie indien in het onderzoeksgebied infrastructuur aanwezig is die in het beheer van één of meerdere van deze organisaties is; Andere explosievenopsporingsbedrijven. 1 Uit deze inventarisatie zijn onderstaande (voor)onderzoeken naar voren gekomen: Rood BeoBOM , Aanvullend vooronderzoek conventionele explosieven Spoortracé Arnhem-Zevenaar (kenmerk: 2015-65-VO-07 , d. d. 3 september 2015)

Overlappend met het projectgebied heeft BeoBOM heeft een vooronderzoek uitgevoerd langs het spoor in Duiven. Binnen en nabij het projectgebied zijn verschillende verdachte gebieden afgebakend. De relevante delen van de conclusie luiden: Verdacht gebied geschutmunitie (verschoten) Het gehele werkgebied kan worden beschouwd als zijnde verdacht op de aanwezigheid van CE in de vorm van geschutmunitie van diverse kalibers. Het grootst aangetroffen kaliber bedraagt de 3. 7 inch brisantgranaat (Brits). Dergelijke CE kunnen , op basis van de beschikbare sondeergegevens , binnen het gehele werkgebied worden aangetroffen tot een diepte van maximaal 250m-MV , ofwel 690m+NAP. , Verdacht gebied geschutmunitie (achtergelaten) Ter plaatse van het verdachte gebied achtergelaten geschutmunitie kan CE in de vorm van achtergelaten geschutmunitie van onbekend kaliber worden aangetroffen. Dergelijke CE kunnen binnen het gehele

1 Onderzoeken

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

uitgevoerd door andere explosievenopsporingsbedrijven worden niet altijd op verzoek gedeeld.

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

11

BB25-297-OC-01

5

6

1940-1945 ofwel 690m+NAP werkgebied worden aangetroffen tot een diepte van maximaal 250m-MV , , (25, meter geldt als de maximale diepte van een loopgraaf , schuttersput of geschutopstelling).

Verdacht gebied klein-kalibermunitie , hand- en geweergranaten en (munitie voor) granaatwerpers Rond de locaties van de diverse wapenopstellingen , schuttersputten en loopgraven kunnen CE in de vorm van klein-kalibermunitie , hand- en geweergranaten en (munitie voor) granaatwerpers worden 1940-1945 ofwel tot 690m+NAP.’ aangetroffen tot een diepte van maximaal 250m-MV , ,

1

Blauw BeoBOM , Onderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Ploen Noord (kenmerk: BB23-417 , d. d. 2 februari 2024)

Gelegen op ca. 1 kilometer van voorliggend projectgebied heeft BeoBOM een vooronderzoek , conform CS-VROO , uitgevoerd. Het relevante onderdeel van de conclusie luidt: ‘Geschutopstellingen , mangaten en/of andere militaire objecten Uit archiefstukken en luchtfoto’s blijkt dat de Duitse bezetter gedurende de oorlog in en rondom het projectgebied geschutopstellingen , mangaten en andere militaire objecten heeft aangelegd. Het is aannemelijk dat ook de geallieerden tijdens de voorbereidingen op operatie Quick Anger in de eerste week van april 1945 gebruikt hebben gemaakt van dezelfde posities. Daarom kan op sommige plekken binnen het projectgebied achtergelaten geschutmunitie , klein-kalibermunitie , hand- en geweergranaten , alsmede munitie voor granaatwerpers worden aangetroffen. Op basis van EODD-gegevens is het kaliber van de eventueel achtergelaten geschutmunitie 25 ponder (Brits) , maar het is mogelijk dat ook Duitse kalibers (2 cm) worden aangetroffen. De maximale diepteligging van deze soorten ontplofbare cm en 88, oorlogsresten is bepaald op 250m-MV , ten tijde van de Tweede Wereldoorlog , ofwel 780m+NAP.’ ,

5

6

Figuur 3: De ligging van de verschillende (voor)onderzoeken t. o. v. het huidige projectgebied (groen). Bron satellietbeeld: World Imagery.

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

12

BB25-297-OC-01

2.

ONDERZOEK

CONFLICTPERIODE

2. 1

Inleiding en methode

(1939-1945)

Het bronnenonderzoek voor het onderzoek conflictperiode vindt plaats op basis van een inventarisatie van gebeurtenissen en informatie de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties) of juist de afwezigheid daarvan (contra-indicaties). Voor het onderzoek dienen de relevante bronnen te worden geïdentificeerd en geraadpleegd. In elk geval dienen te worden geraadpleegd de in onderstaande tabel als ‘verplicht’ (conform de eisen van het CS-VROO) aangemerkte bronnen. De als ‘aanvullend’ aangeduide bronnen worden geraadpleegd indien daarvoor aanleiding bestaat. Onderstaande tabel is niet limitatief. In het vervolg van deze rapportage wordt gemotiveerd waarom een aanvullende bron wel of niet is geraadpleegd. De eventuele leemten in de kennis zijn gespecificeerd in paragraaf 4 van hoofdstuk 5.

Bron Literatuur Gemeentearchief en provinciaal archief Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Nationaal Archief Den Haag (NA) Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) Luchtfotocollectie Wageningen UR , Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh Krantenberichten Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) , collectie 575 Nederlands Instituut voor Militaire Historie , collectie 409 The National Archives te Londen , gegevens aangaande luchtaanvallen door de Royal Air Force The National Archives te Londen , gegevens aangaande artilleriebeschietingen / grondgevechten Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg National Archives and Records Administration II (NARA College Park , VS) Getuigenverklaringen Kadaster (naoorlogs kaartmateriaal) Héritage Canadiana , gegevens aangaande artilleriebeschietingen / grondgevechten

2. 2

Verplicht (CSVROO) √ √ √

Aanvulle nd

Geraadpleegd

Paragraaf

√ √ √

2. 2. 2. 3. 2. 4.

√ √

√ √

2. 5. 2. 6.

√ √

√ √

2. 7. 2. 8.

√ √

√ √

2. 9. 2. 10.

√ √

2. 10. √

√ √ √

√

2. 11.

√ √

2. 12. 2. 13.

√ √

2. 14. 2. 15. 2. 16.

Literatuur

Ten behoeve van een Onderzoek Conflictperiode worden diverse literatuurbronnen geraadpleegd , zowel enkele standaardwerken als eventuele specifieke regionale informatiebronnen (macro- en microniveau). Conform het CS-VROO zijn de volgende (standaard)werken geraadpleegd:

Molenaar , F.J. , De luchtverdediging in de meidagen 1940 (2 delen , Den Haag 1970).

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

13

5

2. 11.

√ √

2

BB25-297-OC-01

6

Nierstrasz e. a. (Ministerie van oorlog , hoofdkwartier van de chef van de generale staf , krijgsgeschiedkundige afdeling) , De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II (diverse delen , Den Haag 1952-1963). Tevens worden voor elk onderzoek conflictperiode geraadpleegd:

Amersfoort , H. en Kamphuis , P. , Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied (‘s-Gravenhage 2012). Eversteijn , T. , Bombardementen , raketbeschietingen , neergekomen vliegtuigverliezen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (z. p. 2011).

V-wapens

en

militaire

Foreman , J. , The Fighter Command War Diaries volume 5: July 1944 to May 1945 (z. p. 2005).

Klep , C. en Schoenmaker , B. , De bevrijding van Nederland 1944-1945: oorlog op de flank (’s Gravenhage

2

1995).

Korthals-Altes , A. , Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940 – 1945 (Wormer 1984). Middlebrook , M. en Everitt , C. , The Bomber Command War Diaries. An operational reference book 19391945 (Surrey 2011).

Zwanenburg , G.J. , En nooit was het stil… Kroniek van een luchtoorlog (2 dln. , z.p. , z. j. ). Specifiek voor het huidige projectgebied zijn daarnaast onderstaande literatuurbronnen verzameld en geraadpleegd: Bollen , H. en Vroemen , P , Canadezen in actie (Warnsveld 1994). Copp , T. , Cinderella Army. The Canadians in Northwest Europe 1944-1945 (Toronto , Buffalo en Londen 2006).

Gerritsen , B. , Duiven , Groessen , Loo. Uit de historie van drie Liemerse dorpen (Zevenaar 2013). Heugten , W. F. W. M. van , Th. M. J. Jonker en M. M. Rebholtz , Ik herinner me… Persoonlijke herinneringen aan de periode 1940-1945 , verzameld door de Historische Kring Duiven-Groessen-Loo bij de gelegenheid van de herdenkingen in mei 1995 van het einde van de Tweede Wereldoorlog (Duiven 1995). Huurman , C. , Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd , 1939-’45 (Eindhoven 2001). Janssen , G.B. , Oorlog over het Gelders Eiland (Zevenaar 1995). 2. 3

Gemeentearchief en provinciaal archief

Ten behoeve van dit onderzoek conflictperiode is conform het CS-VROO een aantal archiefstukken uit

het provinciaal en de relevante gemeentelijke archieven geïnventariseerd en geanalyseerd. Gedurende de oorlog was het projectgebied gelegen in de gemeente Duiven. Derhalve zijn de stukken uit het archief van deze gemeente geraadpleegd. Verder zijn stukken uit het provinciaal archief te Arnhem (Gelders Archief) geïnventariseerd en geraadpleegd. Conform het CS-VROO wordt in deze archieven ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

14

BB25-297-OC-01

5

6

$BeoBOM

altijd geprobeerd

luchtbescherming, stukken met betrekking tot het betrekking tot oorlogsschade te raadplegen. Verdere relevante stukken zoals politierapporten, brandrapporten, verdedigingswerken of stukken met betrekking tot huisnummering en vernummering worden ook geraadpleegd indien beschikbaar. ruimen

stukken

munitie

van

en

De gemeentearchieven of sleutelwoorden

met

betrekking

stukken

provinciale archieven worden,

en

doorzocht.

In

het

verleden

verschillende soorten zoekmachines op op

bepaalde

zoektermen.

tot

met

Zo zijn

er

na

zo

mogelijk, niet met behulp van zoektermen

is gebleken

dat

verschillende

archiefinstellingen

er

houden, waarbij niet altijd even gevoelig gereageerd wordt

zoekmachines

die alleen werken

met exacte

termen, waarbij

een

zoekopdracht op de term ‘schade’ dan geen inventarissen met de naam ‘oorlogsschade’ zou opleveren. Om deze reden neemt BeoBOM altijd de gehele inventaris door, om te voorkomen dat er relevante stukken

gemist

worden.

De

geraadpleegde

en

inventarisnummers.

betekent dit dat

stukken zijn hieronder in een overzicht opgenomen,

of in de

beschouwd

omgeving relevant’, dan betekent dit dat van

voor

Het

bijvoorbeeld

kan dan

voor

de

mogelijke aanwezigheid

het projectgebied. Indien in het

er

betreffende

de mogelijke aanwezigheid

aangetroffen

toegangs-

er staat aangegeven dat een dossier als ‘relevant’ is beoordeeld, betreffende dossier gegevens zijn aangetroffen die als indicaties of contra-

indicaties? kunnen worden binnen-

van

Indien

in het

er

met vermelding

gaan

om

van

een

van

ontplofbare oorlogsresten

dossier wordt aangemerkt als

dossier geen

zijnde ‘niet

indicaties of contra-indicaties zijn

ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied.

personeelslijsten,

financiële gegevens

of regelgeving

die verder

niets zeggen over de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Indien relevant is de gevonden informatie weergegeven in de tabel met chronologische gebeurtenissen in hoofdstuk 3.

Gemeentearchief Het

gemeentearchief

is op 13 oktober 2025

Streekarchivariaat De Liemers

en

1024 Archief

Duiven

Toeg.nr 1024

_

van

de gemeente

opgehaald

door

(geanonimiseerd)

Doesburg, locatie Duiven

Inv.nr

Omschrijving

4 155

Huisnummerlijst 1957 Opgave schadegevallen

157

Opgaven

158

Declaraties

287

Toestand van

[1923] 1940-1969 [1982] Relevant

betreffende

Ja aan

bomen

1940-1941

Nee,

geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten.

oorlogsgeweldsschade oorlogsgeweldschade

Ja

betreffende

het

gemeentehuis

na

de

Nee,

geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten.

beëindiging van

de

oorlog

Nee,

geen

betrekking projectgebied. 355

403

Politierapporten

1940-1946

Onder

indicatie wordt

op

het

Ja

_

d

Stukken

betreffende de

gemeente eigendommen

?

(aantoonbare)

verstaan:

wederopbouw

en herstel

oorlogsschade

van

Nee,

geen

betrekking projectgebied.

(aantoonbare) op

het

gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het onderzoeksgebied, of een gedeelte van ontplofbare oorlogsresten. Een contra-indicatie betreft een gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het verdacht gebied, of een gedeelte daarvan, als onverdacht kan worden aangemerkt. Een gebrek aan informatie over oorlogshandelingen binnen een projectgebied in een verder compleet lijkend archief kan ook als contraindicatie worden beschouwd, aangezien dit er expliciet op wijst dat er geen oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden. daarvan, verdacht is op de aanwezigheid

Toeg. nr

Inv. nr 881

Omschrijving Stukken betreffende de gemeentelijke luchtbeschermingsdienst

882

Stukken betreffende alarmering luchtbescherming

887 889

Verslag van de evacuatie in 1944 Proces-verbaal betreffende een dodelijk ongeval door eigenhandig ontgrendelen van een granaat in Duivensche Broek te Duiven

895 896

Stukken betreffende de verstrekking van munitie en ruiming van explosieven Stukken betreffende de brandweerorganisatie en brandrapporten

898

Brandrapporten

921 956 977 1028

Uitvoering van een wegenplan tot herstel van oorlogsschade in Duiven Opgave van verwoeste boerderijen tijdens de oorlog Stukken betreffende opruiming en onteigening van puin na de oorlog Herstel oorlogsschade aan scholen in Loo

1029

Herstel oorlogsschade aan scholen in Duiven

1030

Herstel oorlogsschade aan scholen in Groessen

1057

Landsverdediging in de bezettingstijd

11231124 1147

Schade-uitkeringen Wederopbouw

1153

Opgave oorlogsgetroffenen aan de AVO te Arnhem

1154 1163

Opgave oorlogsschade aan panden Herstelverklaringen van schade aan gebouwen en landerijen door oorlogshandelingen in 1944/1945 Uitbetaling van schade aan gebouwen door oorlogshandelingen in 1944/1945 op naam aanvrager Herstel van oorlogshandelingen aan gemeentewoningen Stukken betreffende wederopbouw en herstel van oorlogsschade; opgaven tewerkgestelde arbeidskrachten en opgaven herstelkosten door Bouw- en woningtoezicht in de kring Duiven. Plaatsing oorlogsgedenktekens

11651171 1186 1187

1191

Stukken betreffende militaire graven

Relevant Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Ja Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Ja Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Ja Ja Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Ja Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Ja Ja

Inv. nr 187 188

Omschrijving Munitietransporten per spoor , met rampenplan munitietransporten gemeente Duiven 1981-1982 Ruiming van achtergebleven oorlogstuig 1985-1989

Ja Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten.

Relevant Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten.

Provinciaal Archief ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

16

5

Ja

1081 Archief van de gemeente Duiven [1975] 1980-1989 [1996] Toeg. nr 1081

2

BB25-297-OC-01

6

Het provinciaal archief is reeds in het verleden bezocht door BeoBOM , waarbij niet meer te achterhalen viel wie dit heeft gedaan. Het archief is op 14 december 2023 aangevuld door Wouter Peet en Lina Smit. Gelders Archief Arnhem (GA) 1037 Militair Gezag in Gelderland Toeg. nr 1037

Inv. nr 39

Omschrijving PMC te Nijmegen: Correspondentie Brandweer en Luchtbescherming

62

PMC te Nijmegen: Stukken betreffende oorlogsschade uitkeringen van verzekeringen , december 1944-april 1945

69

PMC te Nijmegen: Stukken betreffende schade aan en wederopbouw van woningen en andere gebouwen , 1944

93

PMC te Nijmegen: Correspondentie met en betreffende (oud-) verzetsorganisaties , Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten , 1944-1945 PMC te Nijmegen: Correspondentie met en betreffende (oud-) verzetsorganisaties , Overige , 1944-1945 PMC te Nijmegen: Stukken betreffende de evacuatie van burgers , vooral in het Rijk van Nijmegen en de Betuwe , 1944-1945

94 97

104

175

de

PMC te Nijmegen: Rapporten over de situatie in de Bommelerwaard in 1944 , geschreven door C. H. van Maanen , gemeentesecretaris van Hurwenen , 1945 PMC te Arnhem: Stukken betreffende het begraven en identificeren van gesneuvelde militairen , 1945

191

PMC te Arnhem: Stukken betreffende het opruimen van mijnen en munitie , 1945

252

PMC te Arnhem: Correspondentie met en betreffende (oud-) verzetsorganisaties , Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten Hoofd van de Dienst Burgermijnopruiming/DMC Arnhem: Correspondentie van het hoofd van de Dienst Burgermijnopruiming van het MG Gelderland en de leider van het District Arnhem van de Dienst Burgermijnopruiming , 1945 Hoofd van de Dienst Burgermijnopruiming/DMC Arnhem: Rapporten Dienst Burgermijnopruiming

259

260

261

265

2. 4

en

Hoofd van de Dienst Burgermijnopruiming/DMC Arnhem: Dag- en weekrapporten betreffende het opruimen van mijnen en munitie , 1945 Hoofd van de Dienst Burgermijnopruiming/DMC Arnhem: Situatieschetsen van mijnenvelden

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied.

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD)

Ten behoeve van het onderzoek conflictperiode worden conform het CS-VROO in het NIOD ten minste

de collecties van het Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) en het Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077) geraadpleegd. In de collectie van het Departement van Justitie bevinden zich processen-verbaal met ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

17

BB25-297-OC-01

2

5

6

betrekking tot bomafworpen en andere luchtoorloggerelateerde gebeurtenissen in een aantal Nederlandse gemeenten. In de collectie van het Generalkommissariat bevindt zich een relatief compleet overzicht van bomafworpen en overige luchtoorloggerelateerde gebeurtenissen in Nederland tussen september 1940 en april 1941. Indien gemeentelijke archieven met betrekking tot luchtbescherming , bominslagen en luchtaanvallen ontbreken wordt dit gebrek aan informatie gedeeltelijk opgevangen door dit archief. Behalve bovengenoemde toegangen worden standaard enkele collecties geraadpleegd welke mogelijk aanvullende informatie bevatten over bijvoorbeeld luchtaanvallen en/of de aanwezigheid van Duitse troepen , troepenposities of verdedigingswerken (Groep Albrecht , 190a). Waar van toepassing (vaak afhankelijk van de locatie) worden ook aanvullende toegangen geraadpleegd. 077 Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West) Toeg. nr 077

Inv. nr 1328

Omschrijving Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen , 1940-1941

1332

Stukken betreffende vijandelijke luchtaanvallen , landingen van vijandelijke vliegeniers , het vinden van versperringsballons , het werpen van springstoffen en het gebruik van sabotagematerialen , 1940-1943

2

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

190a Groep Albrecht Toeg. nr 190a

Inv. nr 1

38

42

Diverse steden en dorpen in Gelderland

43 115

Diverse steden en dorpen in Gelderland (vervolg) Map , bevattende fotografische reproducties van diverse door de groep Albrecht vervaardigde berichten , rapporten en schetsen , alsmede enkele microfilms , 1945 Map , bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader gerubriceerde notities en berichten (merendeels in handschrift) , afkomstig van de groep Albrecht , z. d. Map , bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader gerubriceerde notities en berichten (merendeels in handschrift) , afkomstig van de groep Albrecht (vervolg) , z. d. Portefeuille , bevattende door de groep Albrecht verzamelde of vervaardigde schetsen , tekeningen , plattegronden e. d. van bunkers en andere verdedigingswerken , z. d. . Portefeuille , bevattende door de groep Albrecht verzamelde of vervaardigde schetsen , tekeningen , plattegronden e. d. van bunkers en andere verdedigingswerken , z. d.

116

117

122

123

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

Omschrijving Enige eindverslagen , alsmede gegevens over medewerkers van de groep Albrecht , afkomstig uit de volgende sectoren: het Noorden , Overijssel , de Achterhoek en Twente , D. A. A. (= Deventer , Arnhem , Apeldoorn)de , Veluwe en Gelderland , Alblasserwaard en de Betuwe , Utrecht , Amersfoort , Amsterdam , Woerden , Zuid-Holland , Zeeland , Zuid-Nederland , 1945. IJssellinie (deels samenvallend met de sectoren Achterhoek , Twente en Overijssel)

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

18

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied.

Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Ja Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

BB25-297-OC-01

5

6

Toeg. nr

Inv. nr 124

140

Omschrijving Portefeuille , bevattende door de groep Albrecht verzamelde of vervaardigde schetsen , tekeningen , plattegronden e. d. van bunkers en andere verdedigingswerken , z. d. Bevrijdingsrapporten , 1945

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

216k Departement van Justitie Toeg. nr 216k

Inv. nr 178

Omschrijving Dagboek van de Inspectie Luchtbescherming , 10 augustus 1942 – 12 april 1945

184

Rapporten de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten , van politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm , het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven , 23 juni 1943 - 28 april 1944 Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen , beschietingen , bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen Meldingen van luchtalarm in de provincies Gelderland en Overijssel , 18 september 1944 - 16 januari 1945

186

188

637

Register van ingekomen en uitgaande telefonische berichten , 28 oktober - 8 december 1944

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied.

2

Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

226b Bureau Inlichtingen – Hoofdbureau Londen Toeg. nr 226b

2. 5

Inv. nr 119

Omschrijving Rapporten brieven over geallieerde bombardementen , en neergestorte vliegtuigen en treinbeschietingen , 27 april 1943 augustus 1944

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

Nationaal Archief Den Haag (NA)

In het Nationaal Archief worden conform het CS-VROO standaard diverse collecties geraadpleegd , in 2. 04. 53. 15 het bijzonder de verplichte toegangen (Binnenlandse Zaken/Rijksinspectie Luchtbescherming te Den Haag 1940-1943) en 2. 13. 167 (Bunkerarchief). Daarnaast zijn verschillende overige collecties welke betrekking hebben op bombardementen , oorlogsschade , verdedigingswerken en

5

diverse andere onderwerpen geraadpleegd.

2. 04. 53. 15 Inspectie Bescherming Bevolking Luchtaanvallen Toeg. nr 2. 04. 53. 15

Inv. nr 38

73

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

Omschrijving Ingekomen minuten en uitgaande brieven van en aan diverse overheidsinstellingen 1940-1941: Commissaris van de koningin in de provincie Gelderland Meldingen en processen-verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten , 1940-1941 , Gelderland

CONFLICTPERIODE

19

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

BB25-297-OC-01

6

2. 13. 167

Inventaris van het archief van het 2 e Geniecommandement , Bureau Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie (zgn. ‘Bunkerarchief’) Toeg. nr

Inv. nr 272 284 285 296

Omschrijving Blokkaarten van werken 1A t/m 7U

Registratie

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

-Overzichtskaarten

2. 13. 71 Ministerie van Defensie te Londen Toeg. nr 2. 13. 71

Inv. nr 1846 1848

Omschrijving Rapporten betreffende Gelderland Rapporten betreffende Achterhoek

verdedigingsstelsels

in

Nederland:

verdedigingsstelsels

in

Nederland:

Relevant Ja

2

Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied.

2. 08. 88 Bureau Financiering Wederopbouw Publiekrechtelijke Lichamen Toeg. nr 2. 08. 88

Inv. nr 136

Omschrijving Stukken betreffende de vergoeding van de kosten die uitgegeven zijn voor de ruiming van explosieven door gemeenten , 1940-1979.

Relevant Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

2. 13. 210 Commissie van Proefneming Toeg. nr 2. 13. 210

Inv. nr 23 24 t/m 26

Omschrijving Staten onontplofte projectielen (1940) Stukken ruimen (land)mijnen (1940-1941)

28

Onschadelijk maken NGE en vliegtuigbommen (1941-1942)

Relevant Ja Nee , geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. Nee , geen (aantoonbare) betrekking het op projectgebied.

2. 13. 25 Militair Gezag Toeg. nr 2. 13. 25

2. 6

Inv. nr 1540 1568

Omschrijving Stukken rubricering geheim archief of GA. Sectie IV Rapporten censuurdienst PTT betreffende bominslagen.

6

Relevant Ja Ja

Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA)

In het Semi-Statisch archief van Defensie te Rijswijk is conform het CS-VROO in de collectie MMOD (Mijn- en Munitieopruimingsdienst) nagegaan of binnen of in de directe nabijheid van het projectgebied in de periode 1945-1947 ruimingen van ontplofbare oorlogsresten zijn uitgevoerd.

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

20

5

BB25-297-OC-01

2. 7

Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) 1971-heden

Sinds 1971 worden meldingen van ruimingen (MORA’s) van ontplofbare oorlogsresten centraal geregistreerd door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD). De MORA’s uit deze periode zijn eveneens ondergebracht in het SSA te Rijswijk en worden op aanvraag als scan aangeleverd. Meldingen van ruimingen van na 2010 worden door de EODD alléén digitaal geregistreerd en in een excelbestand verstrekt. Deze zijn conform het CS-VROO in de rapportage verwerkt. Ten behoeve van de nauwkeurigheid en volledigheid wordt bij de aanvraag van MORA’s ten allen tijde rekening gehouden met eventuele wijzigingen in de gemeentelijke indelingen in de periode 1971-2010 en

mogelijk niet geheel correcte/foutieve registratie van de locatie (plaats/gemeente).

Om na te gaan of binnen , of in de directe nabijheid van , het projectgebied tevens sprake is van de aanwezigheid van mijnenvelden worden conform het CS-VROO standaard ook de gegevens uit de collectie mijnenveldkaarten , leg- en ruimrapporten van de EODD geraadpleegd.

2

Deze informatie kan gebruikt worden als verificatie van plaatsgevonden oorlogshandelingen of kan op zichzelf als indicatie of contra-indicatie dienen als deze uit andere bronnen ontbreken. 2. 8

Luchtfotocollectie Wageningen UR , Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh

Op

basis van luchtfotoanalyse kan in veel gevallen een nauwkeuriger beeld ontstaan van de oorlogshandelingen die op een bepaalde locatie hebben plaatsgevonden en de sporen die deze mogelijk hebben achtergelaten. Sporen die zichtbaar kunnen zijn op luchtfoto’s van goede kwaliteit zijn bijvoorbeeld kraters door artillerie- of bominslagen , aangelegde stellingen , versperringen of beschadigde of vernielde bebouwing. Als deze sporen (correct) worden geïnterpreteerd kunnen bijvoorbeeld inslaglocaties nauwkeuriger worden vastgesteld dan op basis van literatuur- of archiefonderzoek mogelijk zou zijn. Interpretatie van luchtfotomateriaal is niet altijd eenvoudig: door weersomstandigheden , grote opnamehoogte en andere factoren kan de beeldkwaliteit onvoldoende zijn. Luchtfoto’s blijven bovendien momentopnamen. Een bominslag kan bijvoorbeeld na enkele dagen door herstelwerkzaamheden al niet meer zichtbaar zijn. Om deze reden wordt altijd geprobeerd diverse luchtfoto’s van verschillende data en van goede kwaliteit aan te schaffen. Hoeveel luchtfoto’s beschikbaar zijn verschilt sterk per locatie. Ten

behoeve van dit onderzoek conflictperiode is conform het CS-VROO het beschikbare luchtfotomateriaal met betrekking tot de datums waarop de oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden geïnventariseerd in onderstaande luchtfotocollecties: Collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’ van de Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland / National Collection of Aerial Photography te Edinburgh; Wageningen UR te Wageningen; Kadaster te Zwolle; Laurier Military History Archive (LMH) , Waterloo (Canada). Indien volstaan kan worden met luchtfoto’s uit Nederlandse archieven (Wageningen UR en het Kadaster) worden alleen deze archieven geraadpleegd. Mocht er aanvullend luchtfotomateriaal nodig zijn wordt gebruik gemaakt van buitenlandse archieven. Voor de inventarisatie van luchtfotomateriaal

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

21

BB25-297-OC-01

5

6

in de buitenlandse luchtfotocollecties (JARIC en ACIU) wordt al dan niet gebruik gemaakt van de diensten van de Luftbilddatenbank gevestigd in Estenfeld , Duitsland. Door deze instantie wordt op

overzicht verstrekt van beschikbaar luchtfotomateriaal waarbij tevens de kwaliteit en schaal is vastgelegd. aanvraag een

Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte foto’s geselecteerd. Bij deze selectie is rekening gehouden met dekking , opnamedatum in relatie tot de oorlogshandelingen , kwaliteit (eigen beoordeling) van het fotobeeld en de schaal. Het streven daarbij is luchtfoto’s te gebruiken van (kort) vóór een gebeurtenis/oorlogshandeling , en van zo kort mogelijk ná de relevante gebeurtenis. Een belangrijke voorwaarde voor laatstgenoemde is dat de foto van zodanige kwaliteit is dat een interpretatie op oorlogsschade mogelijk is. Om de betrouwbaarheid van de conclusies te vergroten is zo mogelijk luchtfotomateriaal van meerdere verschillende opnamedata gebruikt. Over het algemeen kan worden gesteld dat hoe meer sprake is van (mogelijk) relevante oorlogshandelingen , hoe meer luchtfoto’s worden geraadpleegd. Wanneer geen sprake is van relevante oorlogshandelingen is volstaan met fotomateriaal van twee verschillende datums waarop de situatie binnen het projectgebied duidelijk zichtbaar is. Meestal wordt geprobeerd om dan een foto aan te schaffen van vóór militaire operaties in Nederland (vanaf 14 september 1944) en van ná de bevrijding van het projectgebied (verschillende data). Er is geen foto van ná de bevrijding van het projectgebied beschikbaar gebleken

2

In onderstaande tabel wordt het geheel van geraadpleegde luchtfoto’s weergegeven. Luchtfotonummer(s)

Sortie

3175

Kwaliteit

Dekking Bron

Motivatie

106G/2812 september 1944 Onbekend 61

Redelijk

100%

DOTKA

Om de situatie na de luchtaanval op 5 september 1944 nabij het projectgebied in te schatten.

4365

106G/F125 december 1944 Onbekend 2

Goed

100%

DOTKA

Om de situatie in Duiven gedurende de artilleriebeschieting binnen en nabij het projectgebied in te schatten.

3064

US 7GR/58 D

Onbekend

Goed

100%

DOTKA

Om de situatie binnen en nabij het projectgebied te bepalen tegen de bevrijding.

3092

106G/LI3 september 1945 B302

1:15. 000

Redelijk

100%

LUFT

De foto toont de situatie in het projectgebied enkele maanden na de Tweede Wereldoorlog.

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

Datum

18 maart 1945

CONFLICTPERIODE

Schaal

22

BB25-297-OC-01

5

6

Dekking luchtfotomateriaal

2

Figuur 4: Dekking 12 september 1944 ten opzichte van het projectgebied. Luchtfotonummer: 3175.

5

6 Figuur 5: Dekking 25 december 1944 ten opzichte van het projectgebied. . Luchtfotonummer: 4365.

ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

23

BB25-297-OC-01

2 Figuur 6: Dekking 18 maart 1945 opzichte van het projectgebied. Luchtfotonummer: 3064.

5

6 Figuur 7: Dekking 3 september 1945 ten opzichte van het projectgebied. Luchtfotonummer: 3092.

2. 9

Krantenberichten

Voor het onderzoek naar contra-indicaties in de vorm van explosievenruimingen in de periode 19401972 is conform het CS-VROO gezocht naar krantenberichten via www. delpher. nl. Bovendien is via

Google gezocht naar eventuele aanvullende krantenberichten uit regionale en nationale dagbladen. 2. 10

Collectie NIMH collecties 409 en 575

Conform aan het CS-VROO dienen uit het archief van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) verschillende collecties te worden geraadpleegd. Voor elk onderzoek conflictperiode wordt ONDERZOEK ONTPLOFBARE

OORLOGSRESTEN

CONFLICTPERIODE

24

BB25-297-OC-01

$BeoBOM

standaard

onderzoek

uitgevoerd in de collectie 575 ‘Duitse verdedigingswerken’ om na te gaan of binnen of in de nabijheid van het projectgebied sprake is van de aanwezigheid van verdedigingswerken en militaire objecten. Daarnaast wordt nagegaan of in de meidagen van 1940 mogelijk grondgevechten of artilleriebeschietingen hebben plaatsgehad. Hiervoor wordt allereerst onderzoek uitgevoerd in de collectie 492 ‘De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog Il’. Indien hier aanwijzingen worden voor het aangetroffen plaatsvinden van troepenbewegingen, beschietingen en/of in worden de collectie 409 grondgevechten ‘Gevechtsverslagen en -rapporten’ de relevante gevechtsverslagen van de (mogelijk) daarbij betrokken Nederlandse eenheden geraadpleegd. Omdat er voldoende informatie is over het achterwege blijven van gevechtshandelingen in Duiven in de van meidagen 1940, is de collectie 409 niet geraadpleegd. Collectie 422

P. Vroemen

Toeg.nr

Inv.nr

Omschrijving

422

416

War

Collectie 492

De

Diary

van

Relevant de 49th

(West Riding) Infantry Division

strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog

Toeg.nr

Inv.nr

Omschrijving

492

6

De

Collectie 575

Bureau

Inlichtingen/

Inv.nr

Omschrijving

575

465

Datum:

Oosten

Duitse

van

Conform

aan

Relevant

(geanonimiseerd); Schaal/code/blz.:

het

wordt

voor

door één

van

CS-VROO

uitgevoerd

invloed hebben op het projectgebied. De en

met 8 mei 1945.

onderdelen

Ja

| Ja

E/1887/45;

Omschrijving: Duiven, bijgevoegd

bij

Archives, Kew, Surrey