07. 201740465-Bijlage B2-Rapport Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen
Tekst van het document
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 | <Naam hoofdstuk> (kop 1, Roboto vet) 1 1.1 <Naam paragraaf> (kop 2, Roboto medium) 1 1.1.1 <Naam subparagraaf> (kop 3, Roboto medium) 1 1.2 <Inwonersperspectief> 1 1.3 <Relevante data m.b.t. invloedrijke factoren> 2 1.4 <Situatie gewenst (doel van het onderzoek)> 2 Hoofdstuk 2 | <Plan van aanpak> 4 2.1 <Stappenplan> 4 2.2 Planning 6 Hoofdstuk 3 | Projectteam en -organisatie 7 3.1 Projectteam 7 3.2 Projectorganisatie 7 3.3 Uitgangspunten en risico’s m.b.t. het uitvoeren van de opdracht 7 Optioneel Hoofdstuk 4 | Kunstmatige intelligentie en privacy en informatiebeveiliging 9 4.1 Kunstmatige Intelligentie alleen opnemen als het van toepassing is/als met AI wordt gewerkt 9 4.2 Privacy en informatiebeveiliging alleen opnemen bij het verwerken van vertrouwelijke of persoonsgegevens 9 Hoofdstuk 5 | Investering en facturatie 10 Tot slot Advies of implementatie? Kies via de beslisboom de juiste voorwaarden 12
Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Hoofdstuk 1| Samenvatting 2 1.1 Aanleiding en opdracht 2 1.2 Context: brede zorgen in het fysieke domein 2 1.3 Hogere kostenstijging dan de compensatie: koopkrachtverlies 3 1.4 Resultaten van de analyse 3 Hoofdstuk 2 | Aanpak van het onderzoek 11 Hoofdstuk 3 | Zorgen in het fysieke en ruimtelijk domein bij gemeenten 13 3.1 Druk door tekortschietende indexatie 13 3.2 Druk vanuit de woningbouwopgave 14 3.3 Reconstructie oude wijken 14 3.4 Vervanging civiele infrastructuur 15 3.5 Noodzakelijke vervanging voldoende in beeld? 15 Hoofdstuk 4 | Gebouwen en onderwijshuisvesting 16 4.1 Gebouwen 16 4.2 Onderwijshuisvesting 20 Hoofdstuk 5 | Openbare ruimte 26 5.1 Wegen 26 5.2 Groen 31 5.3 Civiele Kunstwerken 36 5.4 Openbare Verlichting 40 5.5 Spelen 45 5.6 Riolering/Water 48 Geraadpleegde bronnen 53 - 1 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Hoofdstuk 1| Samenvatting 1.1 Aanleiding en opdracht De gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar bereiden zich voor op een gezamenlijke toekomst in het kader van een mogelijke gemeentelijke herindeling. Als onderdeel van dit voorbereidingsproces heeft de provincie Gelderland een concept-herindelingsscan opgesteld. In aanloop naar de verdere besluitvorming is bij de betrokken gemeenten de behoefte geuit aan een verdiepend inzicht in de financiële staat van het onderhoud van de kapitaalgoederen.
Ervaringen uit eerdere herindelings- en fusieprocessen laten zien dat onvoorziene financiële consequenties of achterstallig onderhoud aan openbare voorzieningen (zoals wegen, gebouwen en riolering) een belangrijke risicofactor vormen. Opdracht: een financieel technische analyse Om het herindelingstraject met financiële transparantie en zekerheid te kunnen vervolgen, is BMC verzocht een financieel-technische analyse uit te voeren naar de actuele onderhoudsplannen en -voorzieningen van de vier gemeenten. Het doel van deze verkenning is om eventuele financiële risico's, waaronder ook de effecten van prijsstijgingen in de markt op het toekomstige onderhoudsniveau, vroegtijdig in kaart te brengen ter ondersteuning van een zorgvuldige besluitvorming door de colleges en gemeenteraden. Aanpak Om een onderbouwd en onafhankelijk beeld te krijgen van de financiële staat van de onderhoudsplannen en -voorzieningen van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar, is een gestructureerde methodiek gehanteerd. Deze aanpak combineert een kwantitatieve bureaustudie van beleidsmatige en financiële documenten met kwalitatieve en verdiepende werksessies met de betrokken gemeentelijke budgethouders en financiële adviseurs. Inhoudelijk richt deze analyse zich op de financiële en budgettaire aspecten van de kapitaalgoederen binnen de fysieke leefomgeving en het maatschappelijk vastgoed.
Dit omvat onder meer de wegen, riolering, water, civieltechnische kunstwerken, het groen, de openbare verlichting, speelvoorzieningen, gemeentelijke gebouwen en onderwijshuisvesting. Voor een juiste interpretatie van de resultaten is het van belang te benadrukken dat het onderzoek een verkenning 'op papier' betreft. Wij hebben geen fysieke inspecties op locatie uitgevoerd. Er is gewerkt op basis van de feitelijke gegevens, uitgangspunten en kwalitatieve inschattingen zoals die zijn vastgelegd in de officiële beheerplannen en raadsstukken van de vier gemeenten. Qua tijdshorizon sluit de analyse primair aan bij de huidige meerjarenbegrotingen, die lopen tot en met het jaar 2030. Aanvullend is bekeken of er in de plannen voor de periode na 2030 sprake is van substantiële afwijkingen of piek-investeringen ten opzichte van het gemiddelde onderhoudsniveau in de jaren 2027–2030. 1.2 Context: brede zorgen in het fysieke domein De Nederlandse gemeenten kampen in toenemende mate met financiële zorgen binnen het fysieke domein. Dat varieert al naargelang de grootte en de opgaven van de gemeente. Een plattelandsgemeente kent andere opgaven dan een stedelijke gemeente.
En een gemeente die door de jaren heen geleidelijk - 2 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen aan is gegroeid heeft weer andere uitdaging dan gemeenten die in een groeikernfase een explosieve groei hebben doorgemaakt. Niettemin zien we wel als rode draad dat Nederlandse gemeenten in toenemende mate voor een grote vervangingsopgave staan die naar de toekomst financieel nog onvoldoende is afgedekt. Bovendien stijgen de kosten in het fysieke domein harder dan de compensatie die gemeenten hiervoor ontvangen via het gemeentefonds. Tenslotte zorgen ook de kosten voor klimaatadaptatie, zoals het tegengaan van hittestress in versteende wijken of het versneld afvoeren van hemelwater voor hogere uitgaven. De conclusies en de risico’s die in deze analyse voor de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar worden geschetst moeten dan ook worden bezien en afgezet tegen deze achtergrond 1.3 Hogere kostenstijging dan de compensatie: koopkrachtverlies De kostenstijging in het fysieke domein ligt de laatste jaren hoger dan de compensatie die gemeenten daarvoor ontvangen en waarmee ze hun budgetten verhogen. Sinds 2020 is de kostenontwikkeling Grond- weg en waterbouwsector gemiddeld 16% sterker gestegen dan de compensatie die de gemeenten via het gemeentefonds hebben ontvangen.
Naarmate de plannen en de bijbehorende budgetten ouder zijn, wordt het risico op koopkrachtverlies van de budgetten allengs groter. 1.4 Resultaten van de analyse 1.4.1 Gebouwen Doesburg De gemeente Doesburg werkt met een actueel (D)MJOP met een looptijd van 2023-2032. Het gebouwonderhoud is binnen de gemeente Doesburg goed op orde. Momenteel verdwijnen er diverse gebouwen uit de vastgoedportefeuille. Het voormalige stadhuis en het pand aan de Nieuwstraat worden verkocht, en de sloop aan de Armgardstraat wordt gedekt uit projectopbrengsten. De opbrengsten van deze verkopen (waaronder €925.000) komen ten goede aan de algemene reserve. Het onlangs verbouwde stadskantoor zorgt voor een financiële meevaller. Doordat groot onderhoud als investering naar voren is gehaald tijdens deze verbouwing, dalen de gemiddelde jaarlasten in het nieuwe MJP van 1,9 miljoen naar circa 900.000. De huidige structurele dotatie van 385.000 aan de voorziening is hierdoor toereikend om het gebouwonderhoud ook na 2030 op te vangen. Het onderdeel gebouwbeheer kent voor de gemeente Doesburg ook een aantal risico’s. Zo is er een financieel risico rondom de conditie van de Martinitoren. Recent onderzoek wijst uit dat het natuursteen vergruist.
Dit vergt op afzienbare termijn een grootschalige restauratie waarvan de financiële omvang momenteel nader in kaart wordt gebracht voor formele bestuurlijke besluitvorming. Daarnaast loopt er een traject voor een nieuwe sportaccommodatie ter vervanging van Sporthal Beumerskamp. De bestuurlijke discussie richt zich hierbij op het type sportaccommodatie en de vraag of de exploitatie in samenwerking met een private partij zal plaatsvinden. Een hiervoor uit te schrijven tender moet aantonen of een dergelijke samenwerking realistisch is, de gemeente voldoende waarborgen biedt en of dit kan resulteren in een lagere exploitatielast. Besluitvorming hierover vindt op zijn vroegst in 2027 plaats. Het financiële risico in de aanloop hiernaartoe is vooralsnog afgedekt door een bestaande reservering voor renovatie in het jaar 2030. Tot slot zijn er een aantal specifieke plannen (zoals de brandweerkazerne en - 3 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen het jongerencentrum) waarbij de verduurzamingsopgave nog onvoldoende is meegenomen, wat op termijn extra investeringen vergt. Duiven Vanaf 2022 heeft de gemeente Duiven een inhaalslag gemaakt, waardoor het vastgoed inmiddels structureel op orde is.
Het begrip "achterstallig onderhoud" is eigenlijk niet meer van toepassing; doordat het vizier de afgelopen jaren scherp is gezet, is dit getransformeerd naar puur regulier en planmatig onderhoud. Het huidige onderhoud is gebaseerd op onafhankelijke conditiemetingen en actuele Meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s). Momenteel wordt er gewerkt aan geheel nieuwe MJOP’s die eind dit jaar gereed moeten zijn. Om het risico op prijsstijgingen in de markt af te dekken, wordt in de begroting gewerkt met een jaarlijkse indexatie van 3,5% op de budgetten. Specifiek ten aanzien van vastgoed speelt er momenteel een verkooptraject rondom 'Vitaal Centrum Fase 2 (inclusief het tien jaar oude zwembad, dat momenteel wordt bijgewerkt en naar verwachting binnen een jaar gereed is). Verduurzamingsambities zijn in beeld richting de doelen voor 2050, maar leveren op dit moment geen onvoorziene, zware budgetclaims op voor de periode tot 2040. Bij investeringen wordt duurzaamheid wel direct meegenomen, mits het gebouwen betreft die in de portefeuille blijven. Westervoort Vanaf 2022 is een stevige inhaalslag gemaakt om een historisch achterstallig onderhoud in te lopen. Net als in Duiven is het vastgoed inmiddels op orde gebracht en is de fase van achterstallig onderhoud afgesloten. Huidige onderhoudsplannen zijn gebaseerd op onafhankelijke conditiemetingen (NEN 2767 / RVB BOEI).
Er wordt momenteel gewerkt aan geheel nieuwe MJOP’s die eind van het jaar gereed moeten zijn. Het huidige gemeentehuis is bestemd voor sloop en transformatie naar woningbouw. Om kapitaalvernietiging te voorkomen, wordt op dit pand bewust gestuurd op minimale instandhouding. Noodzakelijke grote ingrepen, zoals dakvervangingen, worden bewust uitgesteld omdat het gebouw binnen afzienbare tijd plaatsmaakt. De herbestemmingsinvesteringen rondom het gemeentehuis maken overigens onderdeel uit van een bredere grondexploitatie (GREX) waar ook forse subsidies (circa 2,5 miljoen) en toekomstige verkoopopbrengsten tegenover staan. Dit betreft dan ook geen zuivere, eenzijdige kostenpost voor het vastgoedbeheer. Verduurzamingsambities zijn in beeld richting 2050, maar leveren op dit moment geen onvoorziene, zware budgetclaims op voor de periode tot 2030. Zevenaar Het beheer van het gemeentelijk vastgoed in Zevenaar kent een uitdaging bij de sportaccommodaties, die per begin 2021 weer zijn overgenomen van sportbedrijf Ataro. Veel sporthallen, zoals die bij locatie Heerenmäten, stammen uit de jaren zeventig en tachtig en zijn verouderd. Om het onderhoud van het vastgoed te kunnen bekostigen, is een budgetclaim ingediend om de structurele dotatie te verhogen van circa € 573.000 naar € 810.000. Deze extra benodigde middelen (ruim twee ton) zijn volledig toe te schrijven aan de sportgebouwen.
Indien toegekend, is het reguliere gebouwonderhoud afdoende gedekt tot en met het jaar 2036. Om dit meerjarig financieel goed vast te leggen, wordt er momenteel een nieuw operationeel Beheerplan Vastgoed opgesteld. - 4 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen 1.4.2 Onderwijshuisvesting Doesburg De drie basisscholen in Doesburg zijn verouderd. Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) schetst een opgave voor vervangende nieuwbouw en renovatie, onder andere voor De Wetelaar. Als het huidige plan autonoom wordt uitgevoerd, leidt dit na 2030 tot een geschatte stijging van de structurele kapitaallasten met ongeveer 500.000. Door krimpende leerlingaantallen en mogelijke afstemming met de buurgemeente Zevenaar (bijvoorbeeld het combineren van de verzorgingsgebieden Angerlo en Beinum tot één nieuwe school) kunnen deze lasten door synergievoordelen mogelijk worden teruggedrongen. Dit blijft uiteraard een bestuurlijke afweging voor de toekomstige fusiegemeente. Hoewel het IHP een duidelijke doorkijk biedt, zijn in de basisramingen diverse projectafhankelijke kosten nog buiten beschouwing gelaten.
Voor toekomstige besluitvorming rondom nieuwbouw moet nog rekening worden gehouden met de volgende componenten, die per project via een aparte businesscase uitgewerkt dienen te worden: ● In de ramingen is geen rekening gehouden met de sloopkosten van bestaande schoolgebouwen en de kosten voor het huren of kopen van tijdelijke huisvesting (noodlokalen) tijdens de bouw. ● Kosten voor grondaankoop, bodemsanering, stedenbouwkundige voorwaarden of infrastructurele aanpassingen (zoals verkeersmaatregelen rondom de nieuwe scholen) zijn buiten beschouwing gelaten. ● De stap van BENG (bijna energieneutraal gebouw) naar ENG (energieneutraal gebouw) is bovenwettelijk en valt buiten de standaard raming. Daarnaast is er geen investering opgenomen voor extra ruimtebehoefte ten behoeve van inclusief onderwijs, of voor meubilair of het onderwijsleerpakket bij groeiende scholen. Duiven Voor het primair onderwijs (PO) voorziet het huidige integrale huisvestingsplan (IHP) in de dekking voor de eerste vier jaar. Voor de periode daarna (na 2030) wordt een momenteel nog ongedekte bouwopgave verwacht. De keuze om nu slechts vier jaar vooruit te begroten is in Duiven een bewuste beleidsmatige strategie.
Vanwege demografische onzekerheden wil de gemeente pas over vier jaar een definitief investeringsbesluit nemen over het al dan niet verplaatsen van een bestaande school van Duiven-Zuid naar Duiven-Noord, in plaats van nu direct in een geheel nieuwe school te investeren. Een belangrijk dossier is tevens het regionale IHP voor het voortgezet onderwijs (VO), waarin Duiven, Zevenaar en Montferland samenwerken. Hier is een investering van circa veertig miljoen euro aan de orde, waarvoor op korte termijn bestuurlijke besluitvorming volgt (gepland voor september 2026). Een mogelijk vertragend risico in dit besluitvormingsproces betreft een nog te nemen besluit over de integratie van een nabijgelegen gymzaal in dit project, dat in bestuurlijk overleg nog nader afgestemd moet worden. Westervoort In tegenstelling tot Duiven heeft Westervoort voor het primair onderwijs (PO) wél een lange doorkijk van 8 tot 12 jaar gemaakt in het IHP, inclusief een financiële paragraaf. Dit was mogelijk omdat de demografische ontwikkelingen in Westervoort (zeker rondom de komst van nieuwe woonwijken) strakker - 5 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen en beter te voorspellen zijn. In de gemeente Westervoort lopen de korte termijn projecten voor het basisonderwijs (waaronder IKC De Brug en de Montessorischool) via de begroting.
Voor de periode na 2030 staan er nog drie scholen op de planning voor aanpak. Hoewel de prioriteitsvolgorde al formeel helder is en de initiële ramingen zijn gemaakt, moeten de formele investeringsbesluiten nog worden genomen. Dit vormt een bekende, maar toekomstige claim voor de nieuwe fusiegemeente. Een actueel en groot financieel risico is hierbij dat de bijbehorende bedragen zijn vastgesteld op prijspeil 2024. In de huidige conjunctuur zullen de daadwerkelijke bouwkosten over enkele jaren fors hoger uitvallen, wat een aanzienlijk koopkrachtverlies/indexatierisico voor deze plannen met zich meebrengt. Tot slot heeft Westervoort geen eigen voorzieningen voor het voortgezet onderwijs (VO) binnen de gemeentegrenzen, waardoor de gemeente buiten de investeringsopgaven en kosten van het regionale IHP voor het VO valt. Zevenaar Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het primair onderwijs is tot 2030 financieel sluitend verwerkt in de begroting. Zevenaar vernieuwt elke drie jaar één school, waardoor alle 16 basisscholen in een cyclus van 50 jaar worden vernieuwd. In de planperiode direct na 2030 volgen twee grote vervangingsopgaven met een totale investering van circa € 8,8 miljoen (De Tragelijn en De Sprankel). Daarnaast is Zevenaar onderdeel van het regionale IHP voor het voortgezet onderwijs (VO) samen met de gemeenten Duiven en Montferland.
1.4.3 Wegen Doesburg Tot en met 2030 is het onderhoud van de wegen in Doesburg gedekt via de onderhoudsplannen die in de begroting zijn verwerkt. In de doorkijk voor de jaren na 2030 wordt een substantieel hoger investeringsniveau voorzien (gemiddeld € 860.000 per jaar, met een langjarig gemiddelde van 1,48 miljoen per jaar) dat niet in de meerjarenbegroting is verwerkt. Dit wordt veroorzaakt door de vervanging van de aanlegpiek uit de jaren 2005 - 2012 die in de jaren na 2030 in beeld komt.Hoewel de jaarlijkse dotatie voor het onderhoud van wegen ( € 150.000) en de specifieke jaarlijkse dotatie aan de bestemmingsreserve Rehabilitatie Wegen (€ 125.000) tezamen op zichzelf ontoereikend zijn voor dit niveau, is uit de werksessie gebleken dat de robuuste stand van de kapitaallasten reserve rehabilitatie (circa € 2 miljoen) voldoende financiële buffer biedt. Hiermee zijn deze hogere investeringen tot in ieder geval 2035 afgedekt. Bovendien worden wegreconstructies in de praktijk steeds meer integraal gekoppeld aan de rioolvervanging, wat onnodige kosten voorkomt. Duiven De gemeente Duiven werkt met een omvangrijke onderhoudsvoorziening voor wegen. De stand van de voorziening bedraagt per 1-1-2026 € 13,7 miljoen. Een belangrijke inkomstenbron voor deze voorziening zijn de degeneratievergoedingen (AVOI) voor kabels en leidingen.
In 2029 wordt een onderhoudspiek verwacht, die uit de voorziening kan worden gedekt. Omdat er gewerkt wordt met een structurele dotatie aan de onderhoudsvoorziening van ruim € 1,1 miljoen blijft er na verwerking van de onderhoudspiek in 2029 nog een omvangrijke voorziening over om in de jaren daarna het onderhoud te kunnen dekken. Hoewel er momenteel nog geen nieuw beleidsmatig wegenplan ligt (mede door de vertraagde - 6 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen implementatie | van een nieuw | beheersysteem), is er | wel | een actuele financiële doorkijk beschikbaar op basis van inspecties. Westervoort In Westervoort | was | sprake | van achterstallig | onderhoud op de wegen. Om dit in te lopen is een budget beschikbaar | gesteld | van | € 2 | miljoen. | In 2026 | zal naar | verwachting | de | laatste | tranche | worden weggewerkt. Net | als in Duiven | vloeien | ook | in Westervoort | de degeneratievergoedingen (voor kabels en leidingen) deels | in de | wegenvoorziening, al is de opbrengst hier naar verhouding iets kleiner omdat een groter deel | naar | de algemene | dienst | gaat. Na | 2030 | wordt | er door de veroudering | van de | voormalige groeikernwijken | een | stijging | in de | onderhoudsbehoefte | verwacht.
| In tegenstelling | tot Duiven | heeft Westervoort | echter een | relatief bescheiden wegenvoorziening (circa € 1 miljoen per 1-1-2026) om deze toekomstige opgaven en pieken in het groot onderhoud op te vangen. Zevenaar Vanwege | de | groei | in de | jaren | ‘60 en ‘70 (alsmede | de opgave | in voormalig | Rijnwaarden) | neemt | de onderhouds- | en vervangingsbehoefte in | Zevenaar verder toe. | Sinds | 2018 | wordt deze | opgave integraal aangepakt | via wijkgerichte | revitaliseringsprojecten, | waarmee | fysieke | achterstanden | effectief worden ingelopen. Voor het onderhoud wordt in de financiële actualisatie van het IBOR vanaf 2027 jaarlijks € 1.975.000 in de voorziening | gestort | (voorheen | € | 1.750.000, | aangevuld | met | € | 225.000 | vanuit | de | dekking | bijdrage nutsgelden). Om de geplande projecten uit te voeren, wordt in de periode 2027–2030 jaarlijks circa € 2,4 miljoen | aan | de | voorziening | onttrokken | (daarna | dalend | naar | € 2,1 miljoen). | Zelfs met | deze | tijdelijke piekonttrekkingen | blijft de spaarvoorziening | voldoende | dekkend. | Wanneer | de vaste | storting | na 2030 wordt | gecontinueerd, | leidt dit niet tot een | budgetverhoging | ten opzichte | van | het referentiejaar 2030.
Daarnaast wordt voor de periode 2027-2031 een gemiddeld vervangingskrediet beschikbaar gesteld van € 1.474.000 per jaar (opgebouwd uit investeringen voor wegen, straatmeubilair en revitaliseringsprojecten). Wanneer dit wordt gecontinueerd na 2030, leidt dit wél tot een budgetverhoging in de exploitatie, doordat de kapitaallasten hiervan in de begroting worden opgenomen en jaarlijks cumuleren. 1.4.4 Groen Doesburg Het | onderhoudsplan | in Doesburg | is verouderd. | Er | wordt | gewerkt | vanuit | het bomenbeheerplan 2014-2018. Momenteel wordt een nieuwe inventarisatie uitgevoerd om de actuele stand van zaken en de reële risico's betrouwbaar te kwantificeren, en wordt er in samenwerking met de buurgemeenten gewerkt aan een nieuw, geüniformeerd beleidsplan. Er dreigt een dure vervangingsgolf na 2030 door de massale aantasting van | essen | (essentaksterfte) en | paardenkastanjes. | Daarnaast | moet | 13% van het areaal (741 bomen) | wegens | een | te krappe | standplaats | op | termijn | worden | gekapt. | Een | extra | risico dat | in de werksessie naar voren kwam, is het structurele gebrek aan renovatiebudget. Met de huidige middelen kan enkel het dagelijks onderhoud worden bekostigd, maar ontbreekt de dekking voor het cyclisch renoveren van plantsoenen.
- 7 - BMC, Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Duiven Het groenonderhoud in Duiven sluit aan op de IBOR kwaliteitsniveaus (niveau B). Waar in eerdere plannen nog sprake van een structurele bezuiniging van € 100.000, is deze in de praktijk niet doorgevoerd, waardoor het afgesproken kwaliteitsniveau op peil blijft. De groenbudgetten worden jaarlijks geïndexeerd met 5%, om koopkrachtverlies in een overspannen groenmarkt te voorkomen. De budgetten voor grootschalige wijkrenovaties blijken na 2030 nog onvoldoende geborgd. In Duiven wordt verwacht dat na 2030 door de veroudering van het boomareaal en de toename van bomen door klimaatadaptieve maatregelen de onderhoudskosten (specialistisch onderzoek, wortelopdruk) structureel zullen stijgen. Westervoort Net als in Duiven sluit ook in Westervoort het groenonderhoud aan op de kwaliteitsniveaus die in het IBOR zijn aangegeven. Voor groen wordt een indexatie toegepast van 5% ter demping van het koopkrachtverlies. Westervoort heeft voor de vervanging van de groenbudgetten in de periode 2027 t/m 2029 een bedrag van € 80.000 opgenomen. Continuering van deze cyclus leidt tot hogere kapitaallasten in de periode na 2030. Daarnaast ontbreken voor de lange termijn nog structurele middelen voor de natuurlijke vervanging van bomen en voor grootschalige wijkrenovaties.
Zevenaar Zevenaar kent een structureel budget van bijna € 5 miljoen voor onderhoud van groen. Voor de vervanging van groen wordt niet gewerkt met een structurele storting in de voorziening maar met vervangingsbudgetten die worden geactiveerd. Op basis van de financiële actualisatie van het IBOR is voor de periode 2027-2031 een totale investering van € 1.665.000 voorzien voor de revitalisering van groen en bomen. Dit komt neer op een gemiddelde investering van € 333.000 per jaar. Vervangingen die vanaf 2027 en 2030 gaan plaatsvinden, leiden daardoor tot een jaarlijkse cumulatie van kapitaallasten van circa € 20.000 op de exploitatiebegroting. Hoewel vanwege de ouderdom van het areaal na 2030 meer boomspecialistisch onderhoud nodig is, wordt dit risico beperkt geacht doordat groen en bomen integraal meelopen in de wijk- en buurtrevitaliseringen. In 2021 is vanwege de snoeiachterstand een bestemmingsreserve ingesteld; de laatst resterende € 300.000 wordt naar verwachting in 2026 volledig ingezet, met een mogelijke uitloop naar 2027. Om de stijgende loon- en marktkosten bij aanbestedingen op te vangen, zijn de reguliere onderhoudsbudgetten de afgelopen jaren reeds structureel verhoogd. 1.4.5 Civiele kunstwerken Doesburg Voor de Civiele kunstwerken in Doesburg wordt gewerkt aan een nieuw meerjarenonderhoudsplan dat eind 2026 wordt vastgesteld.
Waar het voorgaande plan een enorme investeringspiek van zo’n vier miljoen euro voorspelde voor de periode na 2040, is nu de verwachting dat dit lager zal zijn. Het daadwerkelijke financiële risico is laag, omdat grote infrastructurele werken (zoals sluizen en grote bruggen) in eigendom en beheer van het waterschap zijn. De gemeente beheert zelf voornamelijk historische (stads)muren en enkele fiets- en voetgangersbruggen. Financieel zijn er op dit gebied geen grote verrassingen en worden er geen grote claims voor de begroting na 2030 verwacht. - 8 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Duiven Duiven is vanaf 1981 gegroeid als groeikern, wat direct doorwerkt in de leeftijdsopbouw van de 79 civiele kunstwerken. | Het | areaal | bestaat | voornamelijk | uit één | viaduct | over | het | spoor, | fietstunnels, | kleinere (verkeers)bruggen en keermuren. Omdat | de technische levensduur | van houten | bruggen 30 jaar en van betonnen kunstwerken | 60 jaar is, bereikt | een aanzienlijk deel kort na 2030 gelijktijdig het einde van de levensduur. | Hoewel | dit resulteert | in een | vervangingspiek, | leert de | ervaring dat dergelijke | pieken in | de meerjarenramingen in de praktijk vaak uitvlakken. Westervoort Net als Duiven kent Westervoort het verouderingseffect van de uitbreiding in de jaren zeventig en tachtig.
Westervoort | bezit hoofdzakelijk | kleinere constructies zoals houten | vlonderbruggen, duikers | en kleinere keermuren | (zoals | fietsbruggen). | Volgens | recente | ambtelijke | afstemming | is het | areaal | kwalitatief momenteel | goed | op | orde. | Het | beheer | hiervan | is financieel | sober | ingericht | via de | reguliere wegenbegroting. Een belangrijk verschil in de financiële systematiek ten opzichte van Duiven is dat groot onderhoud aan kunstwerken in | Westervoort niet uit een onderhoudsvoorziening wordt bekostigd, maar direct ten laste wordt gebracht van de exploitatie. Zevenaar Het | areaal | aan | civiele | kunstwerken | in | Zevenaar | bleek | na | hernieuwde | inventarisatie | groter | dan aangenomen. | In | plaats | van | circa | 80 | staan | er | nu | 125 | kunstwerken | geregistreerd. | Om | deze areaaluitbreiding | op te vangen, | is berekend | dat | er voor de | komende | tien jaar (2027-2036) | circa 3,75 miljoen | aan | opgaven | ligt. In het | nieuwe | plan (IBOR) | is daarom | voor de | periode t/m 2036 | een hogere structurele reservering (gemiddeld circa € 375.000 per jaar) aangevraagd vanaf de begroting 2027 om het beheer | sluitend te | maken. | Het inhoudelijke | beleidskader uit | het IBOR | blijft gehandhaafd; | de herziening betreft uitsluitend een financiële actualisatie.
1.4.6 Riolering Doesburg Doesburg voert het waterbeheer uit op basis van het Watertakenplan Olburgen 2023–2027. Opvallend is het hoge tarief voor de rioolheffing van € 489 per huishouden. Dit wordt deels veroorzaakt doordat in het verleden | integrale wegreconstructies (zoals bij het Noordelijk Molenveld) volledig uit de rioolheffing zijn gefinancierd. In 2026 starten nieuwe inspecties ter voorbereiding op het opvolgende watertakenplan. Uit een recente, gerichte inspectie van 11 kilometer riool is inmiddels gebleken dat circa 4 kilometer op korte termijn vervangen moet worden, de kapitaallasten hiervan zijn echter al in de begroting opgevangen. Duiven Duiven | werkt | met een spaarsysteem voor toekomstige | vervangingen via | een omvangrijke | Voorziening Riolering (€ | 13,08 | miljoen | per eind 2026). | De | rioolheffing | is 100% kostendekkend en wordt geheven op basis | van het | waterverbruik | per | m³. Het | actuele | beleid | is vastgelegd in het | Integraal Watertakenplan (2022–2026), maar een nieuw ontwerp-watertakenplan is reeds ambtelijk voorbereid en wordt binnenkort aan | de raad | voorgelegd. | Reiniging | en inspecties | liggen | volledig | op schema; | er is geen | sprake | van - 9 - BMC, Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen achterstallige onderhoudsrisico's.
Er is in het nieuwe plan slechts een beperkte tariefstijging van circa 1,5% (exclusief inflatie) nodig om ook de financiële piek na 2040 te bekostigen. Westervoort Westervoort hanteert een kostendekkend vast tarief per perceel (€ 269,42 in 2026). In tegenstelling tot Duiven kiest Westervoort voor het kapitaliseren van investeringen in plaats van het opbouwen van een spaarvoorziening. Het tarief is stabiel en bevindt zich onder het prijspeil van Zevenaar. De verordeningen (rioolaansluit- en hemelwaterverordening) zijn in Westervoort identiek aan die van Duiven, wat de latere harmonisatie ten dele vereenvoudigt. Er worden voor de komende tien jaar geen grote financiële tegenvallers of achterstanden verwacht. Zevenaar Het Ontwerp Watertakenplan De Liemers 2027–2031 staat klaar voor besluitvorming. Om grootschalige rioolvervangingen, de klimaatadaptieopgave (DPRA) en het verwerken van btw-compensatie te dekken, stijgt de rioolheffing vanaf 2027 met 6,8% per jaar (excl. inflatie). Hiervan is 4% toe te schrijven aan het doorbelasten van de niet-compensabele BTW op investeringen en 2,8% aan daadwerkelijke kostenstijgingen. 1.4.6 Overige Ook de andere kapitaalgoederen zijn in beeld gebracht in dit rapport. Vanzelfsprekend vloeien daar ook verschillen uit tussen de gemeenten, maar die verschillen zijn weinig materieel en weinig onderscheidend in het kader van dit onderzoek.
- 10 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Hoofdstuk 2 | Aanpak van het onderzoek Fase 1: Bureaustudie en documentanalyse Het traject is gestart met een analyse van de door de gemeenten beschikbaar gestelde beheerplannen, nota’s kapitaalgoederen en financiële begrotingsstukken. Per categorie kapitaalgoederen is gekeken naar de actualiteit en resterende looptijd van de geldende plannen, aangezien een recent vastgesteld plan doorgaans minder financiële risico's herbergt dan een gedateerd document. Daarnaast is getoetst in hoeverre de benodigde exploitatie- en investeringsbudgetten volledig zijn verwerkt in de meerjarenbegroting. Tot slot is het theoretische koopkrachtverlies berekend dat ontstaat doordat de prijsstijgingen in de grond-, weg- en waterbouwsector (GWW) de afgelopen jaren hoger lagen dan de reguliere indexering vanuit het Gemeentefonds. Fase 2: Verdiepende werksessies en toetsing Om de uitkomsten uit de documentanalyse te valideren, te duiden en van de juiste context te voorzien, zijn verdiepende werksessies georganiseerd met ambtelijke vertegenwoordigers van de vier gemeenten. Aan deze sessies namen financiële adviseurs, beleidsmedewerkers openbare ruimte en beheerders van maatschappelijk vastgoed en onderwijshuisvesting deel.
Voor de gemeenten Duiven en Westervoort is de afstemming specifiek gezocht met de betrokken ambtenaren binnen de gemeenschappelijke werkorganisatie 1Stroom. De sessies boden de gelegenheid om de cijfermatige bevindingen te toetsen en specifieke risico's scherper in beeld te brengen. Fase 3: Rapportage In de laatste fase zijn de inzichten uit de bureaustudie en de uitkomsten van de gesprekken samengebracht in een uniform analysekader. Dit heeft geleid tot een helder risicoprofiel per gemeente en biedt de colleges en gemeenteraden de benodigde sturingsinformatie in het kader van het herindelingstraject. Analysekader en leeswijzer tabellen Om de bevindingen tussen de vier gemeenten (Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar) op een vergelijkbaar abstractieniveau te presenteren, worden in de inhoudelijke hoofdstukken per categorie twee typen tabellen gehanteerd: ● Overzichtstabel per gemeente met de algemene uitgangspunten Deze tabellen bieden op macroniveau inzicht in de beleidsmatige basis per gemeente, onderverdeeld naar beheerplan, kwaliteitsniveau, looptijd, achterstallig onderhoud, financiële methodiek en prijsbijstelling.
● Gemeentespecifieke tabel Per gemeente gaan we in een tabel dieper in op het financiële beeld aan de hand van vijf vaste criteria: ○ Looptijd plan: Is het geldende beheerplan actueel of verlopen? ○ Dekking in de begroting: Zijn de benodigde middelen (via de exploitatie, reserves of voorziening) sluitend verwerkt in de meerjarenbegroting t/m 2030? - 11 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen ○ Consequenties na 2030: Welke structurele lastenstijgingen, investeringspieken of vervangingsgolven zijn na het einde van de begrotingsperiode te verwachten? ○ Koopkrachtrisico’s: In hoeverre worden de budgetten beschermd tegen boveninflatoire prijsstijgingen in de bouw- en GWW-sector? Bijvoorbeeld via automatische indexatie. ○ Overige risico’s: Specifieke inhoudelijke of technische aandachtspunten. Zoals verduurzaming, kwaliteitsverlagingen, eigendomsvraagstukken of achterstallig onderhoud. - 12 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Hoofdstuk | 3 | | | Zorgen | in | het | fysieke | en | ruimtelijk | domein | bij gemeenten In een vorig jaar door BMC uitgevoerde analyse werd geconcludeerd dat gemeenten in toenemende mate werden | geconfronteerd | met | de | zorgen | in het | fysieke | domein.
| Deze | zorgen | zijn | niet zo | zeer onderscheidend voor de | vier gemeenten, | maar zal | zeker ook van invloed zijn op het perspectief van de nieuwe | heringedeelde | gemeente. | Deze | zorgen | schetsen | wij hier in het kort. Voor | de goede orde: | we schetsen | hier een | algemene | context | die van | toepassing | is op het | brede | beeld | van | de Nederlandse gemeenten. | In dat licht moet | ook | de analyse | van de onderhoudsplannen in de volgende hoofdstukken worden bezien. 3.1 Druk door tekortschietende indexatie Sinds enkele jaren | groeit het gemeentefonds mee met het achtjaarlijks gemiddelde van de groei van de economie, aangevuld met het prijspeilpercentage | voor het Bruto Binnenlands Product voor het lopende jaar. In de gesprekken werd aangegeven dat het PBBP-percentage onvoldoende compensatie biedt voor de kostenstijgingen. | Dit blijkt onder | meer | uit het feit dat het PBBP-percentage | lager uitvalt dan | het gewogen | gemiddelde | van | de loonontwikkeling | bij de sector | overheid | en | de prijsontwikkeling | van | de materiële overheidsconsumptie. Specifiek vallen niet alleen de kostenstijgingen in het fysieke domein de laatste jaren (veel) hoger uit. De tekortschietende compensatie legt daardoor een (steeds grotere) druk op het financieel meerjarenbeeld van gemeenten. Daar komt bij dat de werkelijke inflatie achteraf hoger blijkt uit te vallen.
Dit krijgen gemeenten niet gecompenseerd. In de onderstaande tabel | is prijsontwikkeling | bij gemeenten afgezet tegen | die in de GWW-sector. | Veel gemeenten | hanteren | in navolging | van het gemeentefonds voor de | prijsstelling van hun | budgetten | het prijspercentage van het bruto binnenlands product. De ontwikkeling van dit percentage ligt net iets onder de prijsontwikkeling bij gemeenten. Prijsontwikkeling GWW-sector en gemeenten (1-1-2020 = 100) Jaar | GWW sector | Gemeenten1 | PBBP-percentage 2020 | 100.0 | 100.0 | 100.0 2021 | 115.3 | 103.2 | 102.4 2022 | 127.0 | 105.1 | 105.2 2023 | 133.6 | 112.2 | 111.7 2024 | 136.4 | 118.6 | 118.7 2025 | 136.4 | 126.7 | 125.5 2026 | 137.6 | 132.1 | 130.5 2026 (juni) | 149.5 | 133.8 | 132.2 (Bron: CBS en Macro-economische Verkenningen 2026) 1 Betreft een samengesteld percentage van loonvoet sector overheid (60%), prijs materiële overheidsconsumptie (imoc) (20%) en prijs overheidsinvesteringen (iboi) (20%). Omdat de cijfers GWWW sector | de stand per januari betreft, is hier de stand per 31 december van het voorgaande jaar genomen. - 13 - BMC, Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen 3.2 Druk vanuit de woningbouwopgave Er is sprake van een algeheel woningtekort in Nederland, waardoor van gemeenten wordt verwacht om bij te dragen aan het verhogen van het aantal woningen binnen de eigen gemeente.
De rijksbijdrage die hiervoor wordt verstrekt gaat uit van cofinanciering door de gemeenten. De woningbouwopgave gaat echter gepaard met grote investeringen. In een tijd waarin gemeenten worden geconfronteerd met bezuinigingsmaatregelen, creëert dit een spanningsveld tussen de dringende behoefte aan nieuwe woningen om de groeiende bevolking te huisvesten en de realiteit van de beperkte financiële middelen om dit te kunnen waarborgen. Gemeenten worden daarmee gedwongen om moeilijke keuzes te maken en prioriteiten te stellen, alsmede al geconfronteerd met een beperkte uitvoeringskracht van de eigen organisatie, wat mogelijk kan leiden tot vertragingen in woningbouwprojecten, een afname van de kwaliteit van de woningen of zelfs een volledige stopzetting van de bouwplannen. Sociale doelstelling legt druk op de planexploitatie Een veelgemaakte misvatting is dat de kosten van woningbouw minimaal in verhouding staan tot de opbrengsten uit grondexploitaties. Het Rijk erkent dat de woningbouwopgave veel van gemeenten verlangt en biedt daarom aanvullende middelen om deze taak te ondersteunen. Gemeenten geven echter aan dat de inkomsten uit grondexploitaties en de extra bijdrage vanuit het Rijk nog altijd niet toereikend zijn voor de totale kosten van de woningbouwopgave.
Gemeenten zijn verplicht om een bepaald percentage van nieuwbouw beschikbaar te stellen voor sociale huur, middenhuur of betaalbare koopwoningen. Door de lagere vraagprijs van deze woningen in vergelijking met de woningen in de vrije sector, worden vanuit deze grondexploitaties minder inkomsten gegenereerd. Netcongestie en stikstof werken kostenverhogend Er zijn echter nog externe factoren gesignaleerd die druk uitoefenen op de realisatie van de woningbouwopgave en daarmee ook de financiële begroting van gemeenten. Zo is er een brede consensus onder gemeenten dat de ontwikkelingen rondom netcongestie, de stikstofproblematiek, verduurzamingsopgave en de structureel groeiende kosten ervoor zorgen dat gemeenten steeds meer moeite hebben met het realiseren van de woningbouwopgave. Additionele groei-investeringen leggen een structurele druk op de gemeentebegroting Naast de investering in de woningbouw, moet ook geïnvesteerd worden in bijbehorende infrastructuur zoals wegen, openbare verlichting en riolering, maar ook in kapitaallasten van sport, onderwijs, welzijnsvoorzieningen en culturele voorzieningen. Dit legt extra druk op het structurele meerjarenbeeld. Immers, de kosten van onderhoud en kapitaallasten van de infrastructuur en voorzieningen zullen stijgen.
Tevens zullen meer inwoners ook een groter beroep doen op voorzieningen als zorg, onderwijs, sport en cultuur, wat leidt tot hogere exploitatiekosten van deze voorzieningen. Er zijn nu al gemeenten die aangeven dat extra inkomsten die worden verkregen uit het gemeentefonds en de OZB ontoereikend zijn om deze extra kosten te dekken. Hierbij gaan de lasten voor de baten uit. Wordt er onvoldoende geïnvesteerd om deze groei op te vangen, dan legt de uitbreiding een (te) grote druk op de voorzieningen in de bestaande stad. 3.3 Reconstructie oude wijken Naast de nieuwe woningbouwopgave moet bestaande woningbouw ook worden aangepakt en gereconstrueerd. Veel van deze wijken hebben verouderde infrastructuur, verouderde woningen en voorzieningen die niet meer voldoen aan de huidige eisen en standaarden. Hierbij speelt ook een verduurzamingsopgave. De noodzakelijke investeringen in het renoveren en verbeteren van de oudere - 14 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen wijken zullen nog meer druk leggen op de financiële ruimte van gemeenten, die al geconfronteerd worden met de hoge kosten van de woningbouwopgave. 3.4 Vervanging civiele infrastructuur TNO heeft in 2023 een prognose gemaakt van de kosten die de komende decennia gepaard zullen gaan met de vervanging van de civiele infrastructuur in Nederland.
TNO verwacht dat jaarlijkse kosten gaan oplopen van ongeveer € 2,4 miljard per jaar in de periode 2021 – 2030 naar € 2,9 miljard per jaar in de jaren 2030 – 2040. Vanaf 2040 zullen de jaarlijkse vernieuwingskosten jaarlijks naar verwachting meer dan € 3 miljard per jaar bedragen tot circa € 3,7 miljard per jaar aan het eind van deze eeuw. Ongeveer 55% van deze kosten komen voor rekening van de gemeenten. 3.5 Noodzakelijke vervanging voldoende in beeld? Wisselend beeld Op de vraag of deze noodzakelijke vervanging bij de Nederlandse gemeenten op termijn voldoende in beeld is, wordt wisselend geantwoord. Het heeft er alle schijn van dat deze opgave in de grote steden zwaarder wordt beleefd, dan in de kleinere en middelgrote gemeenten. Waar gemeenten zich wel over de hele linie zorgen over maken zijn de benodigde middelen voor de onderwijshuisvesting voor de middellange termijn. Sluipmoordenaar en veenbrand Gebrek aan reële compensatie, een boveninflatoire kostenstijging en investeringen die structureel een beslag leggen op financiële ruimte vormen een sluipmoordenaar voor de begrotingen van gemeenten. Sluipenderwijs wordt in menig gemeente ingeteerd op de “regelruimte” en de flexibiliteit binnen de begroting.
De ontwikkelingen in het fysieke en ruimtelijk domein leiden ertoe dat er al langer een veenbrand gaande onder de oppervlakte van de gemeentebegroting, die tot nu toe redelijk buiten het zicht is gebleven. Immers de afgelopen jaren schreven de gemeenten in hun jaarrekening steevast zwarte cijfers. Naar verwachting zullen die effecten, door de lagere gemeentefondsuitkering, de komende jaren veel nadrukkelijker aan de oppervlakte komen. - 15 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Hoofdstuk 4 | Gebouwen en onderwijshuisvesting 4.1 Gebouwen 4.1.1 Algemene uitgangspunten Doesburg | Duiven | Westervoort | Zevenaar Beheerplan | (D)MJOP en | Integraal beheerplan | Meerjarig | Integraal Vastgoedbeheerplan | gebouwen | Onderhoudsplan | Accommodatieplan (MJOP) | (IAP) Kwaliteitsniveau | Basisniveau is | Conditiescore 3 | Conditiescore 3 | Niet expliciet conditiescore 2 | (volgens de NEN 2767 | (volgens de NEN 2767 | vastgelegd (er wordt (volgens de NEN2767 | methodiek). | methodiek). | momenteel een nieuw methodiek) | Beheerplan Vastgoed opgesteld; huidige ramingen deels op basis van kengetallen) Looptijd | 2023-2032 | 2012-2036 | 2025-2034 | 2020-2040 Achterstallig | Specifieke ingrepen | Volledig weggewerkt. | Momenteel bezig met | Ja, specifiek bij onderhoud | benodigd. | een inhaalslag. | sporthallen.
Methodiek | Actueel (D)MJOP | Onafhankelijke | Onafhankelijke | Kengetallen / conditiemetingen | conditiemetingen (NEN | Raadsvoorstellen 2767 / RCB BOEI) Prijsbijstelling | Indexatie compensatie | Handmatige, jaarlijkse | Handmatige, jaarlijkse | Indexatie compensatie gemeentefonds | indexatie van 3,5% | indexatie van 3,5% | gemeentefonds 4.1.2 Doesburg De | gemeente | Doesburg | werkt | met | een | actueel | (D)MJOP | met | een | looptijd | van | 2023-2032. | Het gebouwonderhoud | is binnen | de | gemeente | Doesburg | goed | op orde. Momenteel | verdwijnen | er diverse gebouwen uit de vastgoedportefeuille. Het voormalige stadhuis en het pand aan de Nieuwstraat worden verkocht, | en de | sloop | aan | de Armgardstraat wordt gedekt | uit projectopbrengsten. De opbrengsten van deze verkopen (waaronder €925.000) komen ten goede aan de algemene reserve. Het onlangs verbouwde stadskantoor | zorgt voor een financiële meevaller. Doordat groot onderhoud als investering naar voren is gehaald tijdens deze verbouwing, dalen de gemiddelde jaarlasten in het nieuwe MJP van 1,9 miljoen naar circa 900.000. De huidige structurele dotatie van 385.000 aan de voorziening is hierdoor toereikend om het gebouwonderhoud ook na 2030 op te vangen. Het | onderdeel | gebouwbeheer | kent | voor | de | gemeente | Doesburg | ook | een | aantal | risico’s.
Zo is er | een financieel risico rondom de conditie van de Martinitoren. Recent onderzoek wijst uit dat het natuursteen vergruist. | Dit vergt | op | afzienbare termijn | een grootschalige | restauratie | waarvan | de financiële omvang momenteel | nader | in kaart | wordt | gebracht voor | formele bestuurlijke besluitvorming. Daarnaast loopt er een | traject | voor | een | nieuwe | sportaccommodatie | ter vervanging | van | Sporthal | Beumerskamp. | De bestuurlijke discussie richt zich hierbij op het type | sportaccommodatie en de vraag of de exploitatie in samenwerking met een private partij zal plaatsvinden. Een hiervoor uit te schrijven tender moet aantonen - 16 - BMC, Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen of een dergelijke samenwerking realistisch is, de gemeente voldoende waarborgen biedt en of dit kan resulteren in een lagere exploitatielast. Besluitvorming hierover vindt op zijn vroegst in 2027 plaats. Het financiële risico in de aanloop hiernaartoe is vooralsnog afgedekt door een bestaande reservering voor renovatie in het jaar 2030. Tot slot zijn er een aantal specifieke plannen (zoals de brandweerkazerne en het jongerencentrum) waarbij de verduurzamingsopgave nog onvoldoende is meegenomen, wat op termijn extra investeringen vergt.
Criterium Status Toelichting Looptijd plan Actueel (2023-2032) De gemeente werkt met een doorlopend MJOP, waarbij de dotatie aan de voorziening wordt bepaald op basis van de eerste 10 jaren uit dat plan. Elke 5 jaar wordt het MJOP geactualiseerd en wordt de dotatie aan de voorziening opnieuw vastgesteld. Daarnaast wordt jaarlijks (ambtelijk) bekeken of het MJOP nog in de pas loopt met de feitelijke staat van het onderhoud en waar nodig bijgesteld. Dekking in de begroting Sluitend binnen vastgoed De dekking is gerealiseerd via de structurele dotatie van € 385.000. Daarnaast is er rekening gehouden met verwachte eenmalige stortingen, zoals de geraamde opbrengst van € 925.000 voor de Nieuwstraat. Consequenties na 2030 Uitgavenpiek in 2032 Er wordt een uitgavenpiek verwacht in 2031 (€ 225.961) en 2032 (€ 576.760). De huidige structurele dotatie en de buffer in de voorziening zijn voldoende om dit op te vangen. Koopkrachtrisico’s Indexatie compensatie gemeentefonds Het totale MJP-budget steeg van € 4,3 miljoen (oud) naar € 6,4 miljoen (nieuw). Dit komt deels door het toevoegen van het nieuwe stadskantoor (à € 1,9 miljoen), maar ook door stevige prijsstijgingen. De reële bouwkosten stijgen harder (7-10%) dan de standaard compensatie vanuit het gemeentefonds (ca. 2,5%).
Overige risico’s Verduurzaming is op onderdelen onderbelicht Buiten de Martinitoren en de sporthal is 'van het gas af' (verduurzaming) nog onvoldoende meegenomen in de plannen voor onder andere de brandweerkazerne en het Jongerencentrum. 4.1.3 Duiven Vanaf 2022 heeft de gemeente Duiven een inhaalslag gemaakt, waardoor het vastgoed inmiddels structureel op orde is. Het begrip "achterstallig onderhoud" is eigenlijk niet meer van toepassing; doordat het vizier de afgelopen jaren scherp is gezet, is dit getransformeerd naar puur regulier en planmatig onderhoud. Het huidige onderhoud is gebaseerd op onafhankelijke conditiemetingen en actuele Meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s). Momenteel wordt er gewerkt aan geheel nieuwe MJOP’s die eind dit jaar gereed moeten zijn. Om het risico op prijsstijgingen in de markt af te dekken, wordt in de begroting gewerkt met een jaarlijkse indexatie van 3,5% op de budgetten. Specifiek ten aanzien van vastgoed speelt er momenteel een verkooptraject rondom 'Vitaal Centrum Fase 2 (inclusief het tien jaar oude zwembad, dat momenteel - 17 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen wordt bijgewerkt en naar verwachting binnen een jaar gereed is). Verduurzamingsambities zijn in beeld richting de doelen voor 2050, maar leveren op dit moment geen onvoorziene, zware budgetclaims op voor de periode tot 2040.
Bij investeringen wordt duurzaamheid wel direct meegenomen, mits het gebouwen betreft die in de portefeuille blijven. Criterium Status Toelichting Looptijd plan Actueel tot 2036 Het integraal beheerplan gebouwen (2012-2036) is leidend. Daarnaast wordt gewerkt aan een nieuwe nota vastgoedbeleid (2026-2040). Er komen eind dit jaar geheel nieuwe MJOP's. Dekking in de begroting Voldoende gedekt Groot onderhoud (componenten 1-25 jaar) wordt planmatig gedekt via dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen (GOG). Er is geen sprake van onderschrijding van de voorzieningen. Consequenties na 2030 Lange termijn geborgd De technische en financiële reserveringen zijn in beeld en geborgd via het beheerplan tot 2036 Koopkrachtrisico’s Gedeeltelijk gemitigeerd Om de effecten van prijsstijgingen op te vangen, wordt in de begroting gewerkt met een jaarlijkse indexatie van 3,5 procent, wat het risico op toekomstig koopkrachtverlies deels mitigeert. Tevens wordt er jaarlijks 2% (indexerings-)rente bijgeschreven over de stand van de GOG-voorzieningen. Overige risico’s Verduurzaming Hoewel de budgettaire impact tot 2040 beheersbaar lijkt, blijft de definitieve invulling van de verduurzamingsopgave richting 2050 het grootste onzekere risico. 4.1.4 Westervoort Vanaf 2022 is een stevige inhaalslag gemaakt om een historisch achterstallig onderhoud in te lopen.
Net als in Duiven is het vastgoed inmiddels op orde gebracht en is de fase van achterstallig onderhoud afgesloten. Huidige onderhoudsplannen zijn gebaseerd op onafhankelijke conditiemetingen (NEN 2767 / RVB BOEI). Er wordt momenteel gewerkt aan geheel nieuwe MJOP’s die eind van het jaar gereed moeten zijn. Het huidige gemeentehuis is bestemd voor sloop en transformatie naar woningbouw. Om kapitaalvernietiging te voorkomen, wordt op dit pand bewust gestuurd op minimale instandhouding. Noodzakelijke grote ingrepen, zoals dakvervangingen, worden bewust uitgesteld omdat het gebouw binnen afzienbare tijd plaatsmaakt. De herbestemmingsinvesteringen rondom het gemeentehuis maken overigens onderdeel uit van een bredere grondexploitatie (GREX) waar ook forse subsidies (circa 2,5 miljoen) en toekomstige verkoopopbrengsten tegenover staan. Dit betreft dan ook geen zuivere, eenzijdige kostenpost voor het vastgoedbeheer. Verduurzamingsambities zijn in beeld richting 2050, maar leveren op dit moment geen onvoorziene, zware budgetclaims op voor de periode tot 2030. - 18 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Criterium | Status | Toelichting Looptijd plan | Actueel tot 2034 | Het | Meerjarig | Onderhoudsplan | 2025-2034 | is het leidende | en actuele | kader. Nieuwe | MJOP’s | volgen eind dit jaar.
Dekking in de begroting | Gedekt via voorziening | Groot | onderhoud | wordt | gedekt | via de voorziening onderhoud gebouwen (structureel budget van 98.000 per jaar, incidenteel 102.000 in 2028. Consequenties na 2030 | Strategische claims | Het onderhoudsplan loopt | door tot 2034. Wel staan er | herbestemmingsinvesteringen | op | de planning: voor de transformatie/sloop van het gemeentehuis is in 2027 2,4 miljoen en in 2028 5,9 miljoen geraamd. Koopkrachtrisico’s | Geen automatische | Westervoort | indexeert | de | beheersbegroting | niet indexatie | automatisch. Budgetten blijven nominaal gelijk, tenzij vakgroepen | actief om | indexering | vragen. | In de algemene | begroting | wordt | gewerkt | met | een 3,5% indexatie om prijsstijgingen deels op te vangen. Overige risico’s | Achterstallig onderhoud | In 2025 | is een | incidenteel budget | van € 194.999 ingezet | om | achterstallig | onderhoud | aan | vier accommodaties in te lopen. Het inhalen hiervan blijft een | aandachtspunt | onder | de | provinciale begrotingsbrief 2026. 4.1.5 Zevenaar Het beheer van het gemeentelijk vastgoed in Zevenaar kent een uitdaging bij de sportaccommodaties, die per | begin | 2021 | weer | zijn | overgenomen | van | sportbedrijf | Ataro. | Veel | sporthallen, | zoals | die | bij locatie Heerenmäten, stammen uit de | jaren zeventig | en tachtig en | zijn verouderd.
| Om | het onderhoud van het vastgoed te kunnen bekostigen, is een budgetclaim ingediend om de structurele dotatie te verhogen van circa | € | 573.000 | naar | € 810.000. | Deze | extra | benodigde | middelen | (ruim | twee | ton) zijn | volledig toe te schrijven | aan de sportgebouwen. Indien toegekend, is het reguliere gebouwonderhoud afdoende gedekt tot en met het jaar 2036. Om dit meerjarig financieel goed vast te leggen, wordt er momenteel een nieuw operationeel Beheerplan Vastgoed opgesteld. Criterium | Status | Toelichting Looptijd plan | Actueel (2020-2040) | Het | Integraal | Accommodatieplan | (IAP) beslaat | 20 jaar, met | een | vierjaarlijkse herziening gepland | voor Q3/Q4 2026. Dit IAP is echter vooral strategisch; het werkelijke | financiële | Beheerplan | Vastgoed | op basis van MJOP's wordt momenteel nog geschreven. Dekking in de begroting | Sluitend mits verhoging | Het onderhoud is | financieel afdoende | gedekt tot en met 2036, mits de politiek instemt met de verhoging van de structurele dotatie naar € 810.000. Consequenties na 2030 | Verschuiving naar | Na | 2030 | verschuift | de | exploitatie | naar | volledig verduurzaming | verduurzaamde | panden | (ambitie energieneutraal | in 2040).
| Daarnaast | moet | na | 2030 | (en idealiter al eerder) | een definitieve keuze | worden | gemaakt | over het sportvastgoed: groot onderhoud blijven plegen of - 19 - BMC, Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Criterium | Status | Toelichting overgaan | tot | (gezamenlijke) | vervangende nieuwbouw. Koopkrachtrisico’s | Hoog op verduurzaming | De | opgave | van | € | 24 | miljoen | voor verduurzamingsmaatregelen | is | gebaseerd | op kengetallen, | met | een | geschat | afwijkingsrisico | van 25% door stijgende bouwkosten. Overige risico’s | Kosten, leefbaarheid en | Verduurzaming zit | niet in de onderhoudsvoorziening sporthal Heerenmäten | en | vergt | dure | ingrepen | (strippen, | asbest) | per raadsvoorstel. | Zevenaar | stuurt | tevens | op sanering van | 28% | tot 36% | leegstaande | overmaat, | wat | voor kernen | < | 1.500 | inwoners | specifieke leefbaarheidsplannen | vraagt. | Een specifiek risico | is sporthal | Heerenmäten: | de | naastgelegen | school wordt | compleet vernieuwd, maar voor de even oude sporthal is nog geen besluit genomen. 4.2 Onderwijshuisvesting 4.2.1 Algemene uitgangspunten Doesburg | Duiven | Westervoort | Zevenaar Beheerplan | IHP primair onderwijs | IHP Primair Onderwijs | IHP primair onderwijs | IHP (Integraal (Integraal | (PO) en Regionaal IHP | (Integraal | huisvestingsplan huisvestingsplan).
| Voortgezet Onderwijs | huisvestingsplan). | primair onderwijs) en (VO, samen met | regionaal IHP (voor Zevenaar en | voortgezet onderwijs, Montferland). | samen met Duiven en Montferland). Kwaliteitsniveau | Geen specifieke | Geen specifieke | Geen specifieke | Geen specifieke NEN-scores benoemd | NEN-scores benoemd. | NEN-scores benoemd. | NEN-scores benoemd (men stuurt op een vaste vervangingscyclus waarbij scholen na 50 jaar worden vernieuwd). Looptijd | 2025-2040 | PO: 2027-2043 | 2024-2028 (met een | PO: 2025-2050 (met financiële en | een vierjaarlijkse strategische doorkijk | evaluatie) VO: 2026-2041 (met | van 8 tot 12 jaar). vierjaarlijkse herijking) | VO: 2026-2041 (met vierjaarlijkse herijking). Achterstallig | Ja, bij De Wetelaar: | Nee. (Kort voor het IHP | Nee, maar er liggen wel | Nee (er wordt onderhoud | verwijderen/saneren | zijn er al twee nieuwe | nieuwbouw- en | planmatig gewerkt van bouwvallige | scholen gebouwd, | uitbreidingsopgaven op | met een cyclus waarbij tijdelijke unit met | waardoor het vastgoed | de korte en middellange | elke 3 jaar één school asbest. | een goed kwalitatief | termijn. | wordt vernieuwd). vertrekpunt heeft).
Methodiek | IHP-kader | PO: Strategische keuze | Projecten voor de korte | Driejaarlijkse - 20 - BMC, Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar om slechts 4 jaar vooruit te begroten i.v.m. demografische onzekerheden. Investeringsbesluiten worden gefaseerd genomen. VO: Regionale besluitvorming via GR termijn (tot 2028) zijn begroot. Voor de lange termijn is een strikte prioriteitsvolgorde bepaald, maar nog zonder formeel investeringsbesluit. Kapitaallasten komen direct ten laste van de exploitatie. vervangingscyclus waarbij de afschrijvingstermijn voor schoolgebouwen is verlengd naar 50 tot 60 jaar om de kapitaallasten te drukken. Budgettering op basis van rijksnormen (wat invloed heeft op het bouwheerschap). Prijsbijstelling VNG-normbedragen VNG-normbedragen Geen automatische indexatie. Investeringen voor de periode na 2030 zijn vastgesteld op prijspeil 2024. VNG-normbedragen met 2% structurele indexering per jaar 4.2.2. Doesburg De drie basisscholen in Doesburg zijn verouderd. Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) schetst een opgave voor vervangende nieuwbouw en renovatie, onder andere voor De Wetelaar. Als het huidige plan autonoom wordt uitgevoerd, leidt dit na 2030 tot een geschatte stijging van de structurele kapitaallasten met ongeveer 500.000.
Door krimpende leerlingaantallen en mogelijke afstemming met de buurgemeente Zevenaar (bijvoorbeeld het combineren van de verzorgingsgebieden Angerlo en Beinum tot één nieuwe school) kunnen deze lasten door synergievoordelen mogelijk worden teruggedrongen. Dit blijft uiteraard een bestuurlijke afweging voor de toekomstige fusiegemeente. Hoewel het IHP een duidelijke doorkijk biedt, zijn in de basisramingen diverse projectafhankelijke kosten nog buiten beschouwing gelaten. Voor toekomstige besluitvorming rondom nieuwbouw moet nog rekening worden gehouden met de volgende componenten, die per project via een aparte businesscase uitgewerkt dienen te worden: ● In de ramingen is geen rekening gehouden met de sloopkosten van bestaande schoolgebouwen en de kosten voor het huren of kopen van tijdelijke huisvesting (noodlokalen) tijdens de bouw. ● Kosten voor grondaankoop, bodemsanering, stedenbouwkundige voorwaarden of infrastructurele aanpassingen (zoals verkeersmaatregelen rondom de nieuwe scholen) zijn buiten beschouwing gelaten. ● De stap van BENG (bijna energieneutraal gebouw) naar ENG (energieneutraal gebouw) is bovenwettelijk en valt buiten de standaard raming. Daarnaast is er geen investering opgenomen voor extra ruimtebehoefte ten behoeve van inclusief onderwijs, of voor meubilair of het onderwijsleerpakket bij groeiende scholen.
Criterium Status Toelichting Looptijd plan Actueel (2025–2040) Het IHP is begin 2025 definitief vastgesteld voor een periode van 15 jaar. Technische schouwen dateren uit 2022/2024. - 21 - BMC , Financiële analyse onderhoud kapitaalgoederen Criterium | Status | Toelichting Dekking in de begroting | Gedeeltelijk gedekt | Korte termijn investeringen | (voor de asbestsanering en de verwijdering van de bouwvallige tijdelijke unit bij De | Wetelaar) | worden | gedekt | via | de bestemmingsreserve. Grote investeringen vanaf 2030 zijn momenteel | nog | ongedekt, | dit vergt nadere afstemming met de toekomstige fusiegemeente. Consequenties na 2030 | Uitgavenpiek | In 2030 | staat | € 3,4 | miljoen | gepland | voor | de nieuwbouw | van | De | Wetelaar | (inclusief boekwaarde-afboeking oud pand van | € 460.000). In 2033 volgt circa € 2,98 miljoen voor de renovatie van De Horizon. Koopkrachtrisico’s | Risico | Ramingen | zijn gebaseerd | op VNG-normbedragen (prijspeil 2025), die historisch gezien | ontoereikend zijn om | aan | het Bouwbesluit | te voldoen. | De | late uitvoering | zorgt | voor | een | risico | op budgetoverschrijdingen door oplopende bouwkosten.
Overige risico’s | Uitsluitingen in de | Er | is geen | rekening | gehouden | met | tijdelijke ramingen | huisvesting | (noodlokalen), | sloopkosten, locatie-afhankelijke | kosten | (grondsanering) | en eventuele | uitbreiding | voor | inclusief | onderwijs. Verduurzaming naar ENG is bovenwettelijk en vraagt om aparte businesscases. 4.2.3 Duiven Voor het primair onderwijs (PO) voorziet het huidige integrale huisvestingsplan (IHP) in de dekking voor de eerste vier | jaar. Voor de | periode daarna | (na | 2030) wordt een momenteel | nog ongedekte bouwopgave verwacht. De keuze om | nu slechts vier jaar vooruit te begroten is in Duiven een bewuste beleidsmatige strategie. | Vanwege | demografische | onzekerheden | wil de | gemeente | pas | over | vier | jaar | een | definitief investeringsbesluit | nemen | over | het al | dan niet verplaatsen van | een bestaande school van Duiven-Zuid naar Duiven-Noord, in plaats van nu direct in een geheel nieuwe school te investeren. Een belangrijk dossier is tevens het regionale IHP | voor het | voortgezet | onderwijs | (VO), waarin Duiven, Zevenaar | en | Montferland | samenwerken. Hier is een investering | van circa | veertig miljoen euro aan | de orde, | waarvoor op korte | termijn bestuurlijke besluitvorming volgt (gepland voor | september | 2026).