05. 201740463-Bijlage B-Herindelingsscan
Tekst van het document
Daarom is voor een wat objectiever vergelijk ook een tabel gemaakt van de algemene reserve per inwoner. Kleinere gemeenten hebben vaak een kleinere balans, daarom is vergelijk per inwoner het meest objectief. Grafiek 2.5. Ontwikkeling algemene reserve per inwoner (x € 1) In bovenstaande grafiek is te zien dat de algemene reserve per inwoner bij Duiven in 2024 het hoogste ligt. Gevolgd door Zevenaar, Doesburg en daarna Westervoort. Met gemiddeld wordt het gemiddelde van de vier gemeenten bedoeld. Ontwikkeling totaal vaste activa op basis van jaarrekeningen 2021-2024 In grafiek 2.6 is de ontwikkeling van het totaal aan vaste activa opgenomen. Onder de vaste activa vallen bijvoorbeeld het gemeentelijke vastgoed, gronden, wegen/riolering (aanlegkosten), divers materieel dat gebruikt wordt door de eigen (onderhouds)dienst en de financiële vaste activa. De gronden die bestemd zijn voor de grondexploitatie behoren niet tot de vaste activa. De waarde op de balans van de vaste activa neemt jaarlijks toe door nieuwe investeringen en neemt af door ontvangen bijdragen in investeringen en de jaarlijkse afschrijvingen. In de grafiek zien we bij zowel Doesburg, Duiven, en Westervoort een trend van een toename van de vaste
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 22 activa. De investeringen zijn in die jaren dus hoger dan de afschrijvingen. Bij Zevenaar is het beeld wat wisselender in de jaren 2021-2024. De boekwaarde neemt af van 2021 naar 2022, vervolgens neemt deze weer wat toe, om vervolgens weer af te nemen richting 2024. Van 2021 naar 2022 zien we een daling van de materiële vaste activa met ongeveer € 21 miljoen. Voor het verloop van 2023 naar 2024 geldt dat de afname met name veroorzaakt is doordat de uitzettingen in ’s Rijks schatkist (onderdeel van de financiële vaste activa) zijn afgenomen van 2023 naar 2024 met bijna € 11 miljoen. Grafiek 2.6. Boekwaarde van de vaste activa per gemeente (x € 1.000) Ontwikkeling nettoschuld op basis van jaarrekeningen 2021-2024 In grafiek 2.7 is de ontwikkeling van de schuld opgenomen. Hiervoor is gebruik gemaakt van de “netto schuld4.” Bij de berekening van de netto schuld worden alle leningen, zowel de langlopende als de korte leningen verminderd met de (tijdelijk) uitgezette gelden en kortlopende vorderingen. Bij de gecorrigeerde netto schuld worden de uitkomsten van de netto schuld verminderd met de doorgeleende gelden. Grafiek 2.7.
Nettoschuld per gemeente (x € 1.000) 4 Netto schuld: zie wetten.nl - Regeling - Regeling vaststelling wijze waarop kengetallen worden vastgesteld en opgenomen in begroting en jaarverslag provincies en gemeenten - BWBR0036853
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 23 Hier valt op dat de ontwikkeling van de nettoschuld per gemeente op Zevenaar na vrij stabiel is. Doesburg had in 2021 geen nettoschuld, deze is in de periode daarna wel wat gestegen, maar is van een laag niveau. De omvang van de nettoschuld van Duiven en Westervoort is vergelijkbaar met elkaar. Enige opvallende is dat de nettoschuld bij Duiven licht daalt en bij Westervoort licht stijgt. Bij Zevenaar is het beeld per jaar 2021-2024 wat wisselender. Dit hangt samen met de ontwikkeling van de grondportefeuille. In 2021 had Zevenaar voor de grondexploitatie een kengetal van 15%, dit kengetal blijft nagenoeg gelijk in 2022 en daalt in 2023 naar 10%, maar neemt vervolgens toe naar 16,9 % in 2024. Er zijn meer gronden in exploitatie gekomen, die vertegenwoordigen een boekwaarde aan de activazijde van de balans, maar zijn gefinancierd met geleend geld en dat zorgt voor een toename van het vreemd vermogen (toename leningen) aan de passivazijde van de balans. Daarmee neemt de nettoschuld toe. De hoogte van de schulden zijn in geen van de gemeenten zorgelijk. In de paragraaf over de kengetallen over de financiële positie gaan wij hier nader op in.
2.7 Kengetallen over de financiële positie Volgens het BBV zijn gemeenten verplicht in hun begroting en jaarrekening een aantal voorgeschreven kengetallen op te nemen, te weten de volgende: Tabel 2.3 toelichting financiële kengetallen Kengetal Toelichting 1. Netto schuldquote Geeft aan hoeveel schulden de gemeente heeft ten opzichte van haar totale baten. 2. Netto schuldquote gecorrigeerd Geeft aan hoeveel schulden de gemeente heeft ten opzichte van haar totale opbrengsten gecorrigeerd voor doorgeleende gelden. 3. Solvabiliteitsratio Geeft aan welk aandeel van het vermogen van de gemeente bestaat uit eigen vermogen. 4. Grondexploitatie Geeft aan hoeveel gemeentelijke middelen er vast zit in grondexploitatie. 5. Structurele exploitatieruimte Geeft aan wat het structurele jaarresultaat is ten opzichte van de jaarlijkse baten. 6. Belastingcapaciteit Geeft aan hoe hoog de lokale belastingen zijn ten opzichte van de rest van Nederland (100% is gemiddeld). Deze kengetallen zeggen iets over de risico’s en over de financiële mogelijkheden van een gemeente. Gemeenten hoeven in hun begroting/jaarrekening de kengetallen niet individueel te beoordelen, maar moeten ze in samenhang betrekken bij hun eigen oordeel over de financiële positie. De eerste drie kengetallen zeggen iets over de verhoudingen binnen de balans en komen aan bod in deze paragraaf.
Het kengetal grondexploitatie komt aan bod in hoofdstuk 7 van dit rapport dat over de grondexploitatie van de gemeenten gaat. Het kengetal structurele exploitatieruimte is aan bod geweest in de paragraaf 2.2 van dit hoofdstuk over het structureel en reëel begrotingsevenwicht van de huidige gemeenten. Tenslotte zal het kengetal belastingcapaciteit aan de orde komen in hoofdstuk 6 van dit rapport over belastingen en heffingen. In het uitvoeringsprogramma Interbestuurlijk Toezicht (IBT) van provincie Gelderland is aangesloten bij de zogeheten ‘signaleringswaarden’ die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten en die zijn afgesproken door alle provinciale toezichthouders in het Vakberaad Gemeentefinanciën. In de tabel hieronder is te zien welke waarden bij welke categorie (A, B of C) behoren. De provincie neemt deze kengetallen op in de begrotingsbrieven aan de gemeenten en deze zijn ingedeeld in de onderstaande drie categorieën waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest.
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Tabel 2.4 signaleringswaarden financiële kengetallen Kengetal | Waarde | Categorie | Categorie | Categorie kengetal | A | B | C 1) | Netto schuldquote | <90% | 90-130% | >130% 2) | Netto schuldquote gecorrigeerd | <90% | 90-130% | >130% 3) | Solvabiliteitsratio | >50% | 20-50% | <20% 4) | Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% 5) | a. Structurele exploitatieruimte | Begr én | Begr of | Begr én begroting | MJR > 0% | MJR > 0% | MJR < 0% b. Structurele exploitatieruimte meerjarenraming 6) | Belastingcapaciteit | <95% | 95-105% | >105% 7) | Weerstandsvermogen | > 1,0 | 0,8 – 1,0 | < 0,8 Tabel 2.5 scores op signaleringswaarden per gemeente Kengetal | Doesburg | Duiven | Westervoort | Zevenaar Netto schuldquote (JRR24) | A | A | A | A Netto schuldquote gecorrigeerd (JRR24) | A | A | A | A Solvabiliteitsratio (JRR24) | A | B | C | B Grondexploitatie (BEGR26) | A | A | A | A Structurele exploitatieruimte (BEGR26) | A | A | A | B Belastingcapaciteit (JRR24) | C | A | B | A Weerstandsvermogen | A | A | A | A A: Netto schuldquote & de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente in een percentage van de jaaromzet.
Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Er moet immers rente worden betaald over de schulden en dit bedrag kan niet worden gebruikt voor andere uitgaven. Grafiek 2.8 Netto schuldquote jaarrekeningen 2021-2024 per gemeente 24 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 25 Grafiek 2.9 Netto schuldquote (gecorrigeerd) jaarrekeningen 2021-2024 per gemeente De nettoschuldquote wordt berekend door de som van de langlopende schulden, kortlopende schulden en de overlopende passiva te verminderen met de som van de vorderingen op korte termijn en de overlopende activa. Voor de berekening van de gecorrigeerde netto schuldquote worden de verstrekte geldleningen nog in mindering gebracht. De nettoschuldquote (grafiek 2.8) en de nettoschuldquote gecorrigeerd (grafiek 2.9) van alle vier de gemeenten vallen bij alle jaarrekeningen 2021-2024 in de minst risicovolle categorie A (lager dan 90%). Doesburg en Duiven hebben de laagste nettoschuldquote en nettoschuldquote gecorrigeerd, gevolgd door Westervoort en daarna Zevenaar. De gemeenten Doesburg en Duiven scoren beter dan het Gelderse gemiddelde. Westervoort zit iets ongunstiger ten opzichte van het Gelderse gemiddelde, maar wijkt daar niet sterk van af.
Zevenaar heeft de hoogste nettoschuldquote en nettoschuldquote gecorrigeerd, maar valt nog steeds in alle jaren in categorie A. Dat de nettoschuldquote van Zevenaar hoger is dan in de andere drie gemeenten heeft te maken met het actievere grondbeleid van deze gemeente. De schommelingen in de schuldquote hebben te maken met de schommelingen in de baten uit de grondexploitaties. De aankoop en verwerving van gronden gebeurt vaak met geleend geld en geldleningen zorgen ervoor dat de nettoschuldquote stijgt. Daar staat tegenover dat grondexploitatie bij goede resultaten bij kan dragen aan de nettowinst voor de gemeente en als dat zich voordoet kunnen de reserves van de gemeente weer gaan groeien. Aan de andere kant nemen daarmee de risico’s ook toe. Grondexploitaties kunnen ook verliesgevend zijn en dat heeft dan weer een negatief effect op de reserveontwikkeling. Vandaar dat het kengetal nettoschuldquote dat ook aangeeft in die zin. Een hogere schuld door meer grondexploitatie brengt hogere risico’s met zich mee, maar biedt daarnaast kansen op een winstgevend bedrijfsresultaat. Verder valt op dat bij Doesburg in de jaren 2021-2023 en Duiven in de jaren 2022-2023 de nettoschuldquote gecorrigeerd een negatief kengetal hebben.
De uitgeleende gelden aan derden zijn in die jaren hoger zijn dan de schulden van de betreffende gemeenten en dat geeft een negatief kengetal en is daarmee een teken dat de gemeente meer geld uitleent dan dat het zelf geld leent. B. Solvabiliteitsratio gemeenten De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen. Een hogere ratio betekent (op dit onderdeel) een lager risico. Ook voor deze
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 26 ratio is op basis van de balans een landelijke norm gehanteerd. Wanneer de helft of meer van het totale vermogen uit eigen vermogen bestaat, dan is een gemeente ruim voldoende solvabel. Is het kengetal voor solvabiliteit lager dan 20%, dan is er veel vreemd vermogen aanwezig en wordt dat als risicovol beoordeeld door de provincie. Grafiek 2.10 Solvabiliteitsratio jaarrekeningen 2021-2024 per gemeente In bovenstaande grafiek valt op dat Doesburg het beste scoort op solvabiliteit. In elk jaar 2021- 2024 is deze boven de 50% en scoort de gemeente een A (minst risicovol). De gemeente Duiven scoort een B op solvabiliteit en Zevenaar ook. De solvabiliteit van Zevenaar is wat lager dan het Gelderse gemiddelde, maar dat wordt grotendeels veroorzaakt doordat de gemeente een wat actiever grondbeleid heeft dan de andere gemeenten. Zoals reeds benoemd bij het kengetal nettoschuldquote geldt bij de solvabiliteit eveneens dat de aankoop en verwerving van gronden vaak gebeurt met geleend geld en geldleningen zorgen ervoor dat de solvabiliteit daalt. Het vreemd vermogen neemt dan namelijk toe (meer leningen) en dat zorgt dat de solvabiliteit daalt. Voor Westervoort geldt dat de score voor solvabiliteit een C (meest risicovol) is, omdat deze onder de 20% valt.
De lage score op solvabiliteit heeft te maken met financieel moeilijkere tijden voor Westervoort in 2020 en 2021. De gemeente heeft in het begrotingsjaar 2021 onder preventief toezicht gestaan van de provincie, omdat de financiële situatie zeer zorgelijk was. Na een omvangrijk bezuinigingsmaatregelenpakket en een herstelplan heeft de gemeente in 2021 het tij weten te keren en is Westervoort bij de begrotingsbeoordeling 2022 onder repressief toezicht geplaatst. Dat de gemeente goed heeft gewerkt aan financieel herstel is te zien aan de ontwikkeling van de solvabiliteit. De solvabiliteit was 9% bij de jaarrekening 2021, deze is elk jaar gestegen en stond bij de jaarrekening 2024 op 17%. Als de gemeente 20% of hoger gaat scoren in de komende jaren zal dat categorie B kunnen worden. 2.8 Weerstandsvermogen Om een beeld te kunnen vormen van de financiële positie van de nieuwe gemeente is het noodzakelijk om inzicht te krijgen in de mogelijkheden van de nieuwe gemeente om risico’s te kunnen opvangen, ofwel het weerstandsvermogen van een gemeente. Hoe hoger het weerstandsvermogen van een gemeente, hoe beter ze in staat kan worden geacht om risico’s financieel op te vangen.
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 27 Het weerstandsvermogen van een gemeente wordt onder andere bepaald door de flexibiliteit in de begroting, de onbenutte belastingcapaciteit, de vrij beschikbare reserve(s) en door vervolgens deze uitkomst af te zetten tegen de aanwezige risico’s voor de gemeente. Voor deze financiële scan is een vergelijking gemaakt tussen de afzonderlijke gemeenten en het Gelderse gemiddelde. Uitgangspunt hierbij is de informatie zoals opgenomen in de gemeentelijke begrotingen 2026. 2.9 Weerstandscapaciteit huidige gemeenten In de onderstaande tabel zijn de verschillende onderdelen van de weerstandscapaciteit van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar weergegeven op basis van de meest recente stand van zaken bij de begroting 2026. Tabel 2.6 Weerstandscapaciteit Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar bij begroting 2026 (bedragen x € 1000) De cijfers zijn ontleend aan de respectievelijke paragrafen weerstandsvermogen uit de begroting 2026 van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar. In tabel 2.5 staat weergegeven welke onderdelen de gemeenten hebben meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit. Conform het GTK 20205 is het toegestaan om al deze onderdelen mee te nemen in de berekening van de weerstandscapaciteit. In de praktijk zien we dat gemeenten hier verschillend mee omgaan.
De gemeente Duiven neemt de omvang van de onbenutte belastingcapaciteit mee in de berekening van de weerstandscapaciteit, de andere drie gemeenten doen dat niet. Neemt niet weg dat twee van de drie andere gemeenten wel onbenutte belastingcapaciteit hebben, maar die dus niet meenemen in de berekening van de weerstandscapaciteit. Westervoort heeft geen onbenutte belastingcapaciteit meer. De onbenutte belastingcapaciteit is volgens de berekening van de provincie voor Doesburg € 1 miljoen, voor Duiven € 1,6 miljoen, voor Westervoort € -0,4 miljoen en voor Zevenaar € 1,3 miljoen. 5 Zie paragraaf 7.5 Weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risico’s van het GTK 2020 op p. 22 en 23. De onbenutte belastingcapaciteit is het verschil tussen het gehanteerde tarief voor onroerende zaakbelastingen (OZB) en het tarief dat gehanteerd wordt voor ‘artikel-12 gemeenten’. Tevens behoort het verschil tussen de gehanteerde tarieven voor afvalstoffenheffing en rioolheffing en tarieven om te komen tot 100% kostendekkendheid voor afval en riool tot de onbenutte belastingcapaciteit. Artikel 12 van de Financiële verhoudingswet (Fvw) regelt een aanvullende uitkering (onder voorwaarden) als de gemeente ernstige financiële problemen heeft. Eén van de voorwaarden is een minimum OZB-tarief. Het verschil tussen dit tarief en het werkelijke tarief van de gemeente, is de onbenutte belastingcapaciteit.
Dit is de ruimte die een gemeente in theorie nog heeft om de ozb te verhogen. Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken, dan wel middelen heeft vrijgemaakt, om niet-begrote financiële tegenvallers op te vangen zonder ingrijpende beleidswijzigingen. Het weerstandsvermogen bestaat uit twee onderdelen, namelijk de weerstandscapaciteit en de risico’s. Het weerstandsvermogen geeft de verhouding tussen deze twee onderdelen aan. Omschrijving Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar 1. Algemene reserve 6.782 25.659 6.093 33.446 2. Bestemmingsreserves 3. Onbenutte belastingcapaciteit * 1.207 4. Onvoorziene uitgaven 15 Totaal 6.797 26.866 6.093 33.446 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Verder neemt Doesburg nog een kleine post mee voor onvoorziene uitgaven. De andere drie gemeenten doen dat niet. Wat alle vier de gemeenten wel gemeen hebben en dat doen eigenlijk alle andere Gelderse gemeenten ook, is dat ze de algemene reserve (of een deel daarvan) meenemen in de berekening van de weerstandscapaciteit. 2.10 | Risico’s huidige gemeenten Voor de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit verzamelen de gemeenten eerst alle kwantificeerbare risico’s.
Vervolgens worden deze risico’s met behulp van een systeem waarin onder meer de kans waarop een risico zich voordoet teruggerekend tot een | reëel risicobedrag. Tabel 2.7 Risico's Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar bij begroting 2026 (bedragen x € 1.000) Omschrijving | Doesburg | Duiven | Westervoort | Zevenaar Risico's | 1.730 | 7.566 | 3.610 | 7.200 In tabel 2.7 staat de berekening van de totale risico’s per gemeente. Om deze wat nader te duiden hebben we van elke gemeente een top 5 gemaakt van de hoogst ingeschatte risico’s. Zodat inzicht wordt verkregen van de omvang van die top 5, maar ook | om te beschouwen of de risico’s die door de gemeenten benoemd worden gelijkenissen vertonen, of dat er verschillen tussen zitten. De provincie heeft als toezichthouder de top 5 benoemde risico’s vastgelegd bij de beoordeling van de begroting 2026 van de gemeenten. Die staan weergegeven in tabel 2.8.
Tabel 2.8 top 5 risico’s risico-inventarisatie voor de weerstandscapaciteit bij begroting 2026 Gemeente/ | Top 1 | Top 2 | Top 3 | Top 4 | Top 5 risico Doesburg | Personeel | Open einde | Fluctuaties | Cybercrime | Verleende regelingen | gemeentefonds | garanties en sociaal domein | geldleningen Ingeschat | €480.000 | € 375.000 | € 300.000 | € 250.000 | € 200.000 risicobedrag Duiven | Algemeen risico | Jeugdzorg open | Algemene | Cybersecurity | Gemeen- 6% algemene | einde regeling | uitkering | schappelijke uitkering/ | regelingen belasting- Capaciteit Ingeschat | € 2.910.000 | € 1.600.000 | € 560.000 | € 400.000 | € 308.000 risicobedrag Westervoort | Algemene | Ontwikkeling | Jeugdzorg | Woonplaats- | WMO uitkering | Westervoort- | beginsel Noord, incl. verplaatsen sportvelden Ingeschat | € 787.500 | € 500.000 | € 460.000 | € 405.000 | € 247.500 risicobedrag Zevenaar | Niet realiseren | Voortgang | Algemene | Bylandse brug | Aantrekken en geraamde | hervormings- | uitkering wijkt | behouden van opbrengst- | agenda | af van begroting | gekwalificeerd waarde grex | personeel Ingeschat | € 2.974.000 | € 2.900.000 | € 2.100.000 | €2.000.000 | € 1.600.000 risicobedrag 28 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 29 Doesburg De gemeente Doesburg benoemt het aantrekken en vasthouden van personeel als grootste risico van de gemeente.
Gezien de relatief kleine omvang van de ambtelijk organisatie van de gemeente en de aanwezigheid van eenpitters is goed voor te stellen dat de gemeente dit als een groot risico benoemd. De risico’s open einde regeling sociaal domein en fluctuaties gemeentefonds zijn algemene risico’s die bij alle gemeenten spelen, maar voor kleinere gemeenten risicovoller kunnen zijn, doordat de marges en de totale omvang van de begroting kleiner zijn. Tegenvallers kunnen dan zo’n impact hebben dat er op andere terreinen bezuinigd moet gaan worden. Cybercrime wordt door Doesburg genoemd als risico in de top 5, maar gezien de hacks en data-phishing die soms bij gemeenten voorkomen is goed voor te stellen dat het als een aanzienlijk risico wordt gezien. Als laatste noemt Doesburg verleende garanties en geldleningen als risico’s. Gelden en garanties die bij derden zijn uitgezet en die mogelijk niet terugbetaald zouden kunnen worden. Duiven De gemeente Duiven benoemt een veelheid aan kleinere algemene risico’s in één totaalbedrag Hiervoor hanteren zij een percentage van 6% van de uitkering uit het gemeentefonds/ belastingcapaciteit. Voor jeugdzorg is eveneens een aanzienlijk risicobedrag opgenomen, omdat het om een open einde regeling gaat met een toenemende kostenontwikkeling. Als derde risico wordt door de onvoorspelbaarheid en de onzekerheden omtrent het gemeentefonds een risico opgenomen.
Voor cybersecurityrisico’s is een verzekering niet mogelijk, daarom heeft Duiven hiervoor een risico opgenomen. Bij de gemeenschappelijke regelingen wordt het risico gelopen dat eventuele tekorten moeten worden bijgepast. Westervoort De gemeente Westervoort heeft als grootste risico het gemeentefonds benoemd. De onvoorspelbaarheid en onzekerheden omtrent het gemeentefonds in combinatie met de afhankelijkheid van haar inkomsten hiervan zorgen voor een risico. Een ander benoemd risico betreft de ontwikkeling van Westervoort-Noord. Indien deze ontwikkeling niet doorgaat komen de voorbereidingskosten en de gronden die voor hogere prijzen dan landbouwgrond zijn aangekocht ten laste van de exploitatie. Voor jeugdzorg is een aanzienlijk risicobedrag opgenomen, omdat het om een open einde regeling gaat waarbij de kosten deels onvoorspelbaar zijn. Voor het woonplaatsbeginsel en de kosten Wmo is eveneens een bedrag opgenomen bij de risico’s om dezelfde redenen als bij jeugdzorg. Zevenaar De gemeente Zevenaar beoordeelt de mogelijk niet te realiseren opbrengsten van de grondexploitatie als grootste risico. Gezien de omvang van de grondportefeuille en ook het jaarrekeningresultaat van 2024 is goed voor te stellen dat dit als grootste risico wordt benoemd.
De conjunctuurgevoeligheid van de grondexploitatie en de regels voor bouwen kunnen een negatief effect hebben op het grondexploitatieresultaat. Zevenaar benoemt verder de voortgang van de hervormingsagenda van het sociaal domein en de algemene uitkering als top 2 en top 3 risico. Hiervoor geldt dat het risico’s zijn die bij alle gemeenten spelen, maar door de onzekerheid over de bezuinigingen van Rijkswege op de hervormingsagenda en ook onzekerheid over de langere termijn ontwikkeling van het gemeentefonds zijn het risico’s die een grote financiële impact vormen op de beschikbare middelen van de gemeente. Verder benoemt Zevenaar de ontwikkeling van de Bylandse Brug nog als een voornaam risico en het aantrekken en behouden van gekwalificeerd personeel. Een risico dat we ook bij Doesburg zien benoemd, maar dan als top 1 risico. 2.11 Weerstandsvermogen huidige gemeenten, Gelderse gemiddelde en nieuwe gemeente Voor het bepalen van het weerstandsvermogen wordt de term weerstandsratio gebruikt. Deze wordt bepaald door de hiervoor genoemde weerstandscapaciteit te delen door de berekende risico’s. Een factor van 1 geeft aan dat er voldoende weerstandscapaciteit Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 aanwezig is om de geïdentificeerde risico’s op te vangen.
Voor een zo zuiver mogelijk vergelijk tussen de gemeenten zijn we bij de berekening van het weerstandsvermogen door de provincie alleen uitgegaan van de vrij beschikbare algemene reserve. De overige componenten (onbenutte belastingcapaciteit, bestemmingsreserve en post onvoorzien) zijn niet meegenomen in de berekening. Wij hebben ons hierbij gebaseerd op de begrotingscijfers 2026. Tabel 2.9 Weerstandsvermogen bij begroting 2026 Begroting 2026 | Doesburg | Duiven | Wester- | Zevenaar | Alle voort | gemeenten Gelderland Berekende risico’s | 1.730 | 7.566 | 3.610 | 7.200 | 554.176 (x € 1.000) Aantal inwoners | 11.175 | 25.214 | 15.371 | 45.708 | 2.173.425 Risicobedrag per | 154,81 | 300,07 | 234,86 | 157,52 | 254,98 inwoner (x € 1) Beschikbare | 6.782 | 25.659 | 6.093 | 33.446 | 1.481.483 weerstandscapaciteit (Vrij aanwendbare deel algemene reserve) (x € 1.000) Beschikbare | 606,89 | 1014,65 | 396,40 | 731,73 | 681,64 weerstandscapaciteit per inwoner (x € 1) Ratio | 3,9 (A) | 3,4 (A) | 1,7(A) | 4,6 (A) | 2,7 (A) Weerstandsvermogen In bovenstaande tabel 2.9 is te zien dat alle vier de gemeenten een A op de ratio voor het weerstandsvermogen scoren. Drie (Doesburg, Duiven en Zevenaar) van de vier gemeenten scoren hoger dan het Gelderse gemiddelde. Westervoort zit daaronder, maar scoort met een 1,7 score nog een ruime voldoende6 voor het weerstandsvermogen.
Bij Westervoort en Duiven is het risicobedrag per inwoner hoger dan bij Doesburg en Zevenaar. Dit heeft ook een negatiever effect op de berekening van de ratio van het weerstandsvermogen. | De beschikbare weerstandscapaciteit per inwoner is bij Westervoort het laagst, gevolgd door Doesburg, Zevenaar en Duiven. Overall gezien kan gezegd worden dat de geïnventariseerde risico’s in ruim voldoende (Westervoort) mate of uitstekende mate | (Doesburg, Westervoort en Zevenaar) | kunnen worden opgevangen met de beschikbare vrij aanwendbare incidenteel beschikbare middelen | . Voor de nieuw te vormen gemeente zal er een nieuwe | risico-inventarisatie moeten worden uitgevoerd. De risico’s en de omvang van die risico’s zullen naar verwachting namelijk wel (gedeeltelijk) verschillen ten opzichte van de huidige gemeenten. Bij een fusie van gemeenten vergroot de ambtelijke organisatie in vergelijk met de individuele gemeenten. Dit kan helpen bij het oplossen van de personele problemen die er nu spelen bij de huidige gemeenten en daarmee de risico’s verlagen. Verder geldt dat de herverdeling van het gemeentefonds bijvoorbeeld voordeliger of nadeliger zou kunnen uitpakken dan nu het geval is bij de afzonderlijke gemeenten, dat leidt weer tot andere risico’s en mogelijkheden.
Met betrekking tot het sociaal domein bevelen wij aan dat de gemeenten de risico’s hiervoor gezamenlijk gaan inventariseren | , om het beleid met het oog op de fusie zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen. 6 In het GTK 2020 p. 24, zijn de waarderingscijfers opgenomen voor het weerstandsvermogen. Een score tussen de 1,4 en 2 wordt als ruim voldoende beoordeeld, boven de 2 is de waardering uitstekend. 30 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 31 2.12 Omvang en doel reserves en voorzieningen In deze paragraaf geven we een beeld van de omvang en doel van de reserves en voorzieningen op hoofdlijnen en het vastgestelde beleid omtrent de reserves en voorzieningen per gemeente. Voor alle vier de gemeenten geldt voor de reserves is, dat ze: • Worden gevormd door bestemming van het resultaat; • Vrij besteedbaar zijn; • Tot het eigen vermogen behoren.
Ten aanzien van de voorzieningen geldt dat ze behoren tot het vreemde vermogen en worden gevormd wegens: • Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs in te schatten; • Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is in te schatten; • Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren. Voorzieningen moeten precies de omvang hebben van de achterliggende verplichting of risico. Ze mogen niet kleiner maar ook niet groter zijn. Doesburg De gemeenteraad van Doesburg heeft in juni 2025 de nota reserves en voorzieningen vastgesteld. De nota is een actualisatie van de voorgaande nota reserves en voorzieningen 2019. De reserves bij Doesburg zijn onderverdeeld in de algemene reserve en een aantal bestemmingsreserves. Een bestemmingsreserve is een reserve waaraan de gemeenteraad een bepaalde bestemming heeft gegeven. De algemene reserve bestaat uit componenten van het eigen vermogen waaraan de gemeenteraad geen bepaalde bestemming heeft gegeven. In de begroting 2026 is een overzicht opgenomen van de reserves en voorzieningen.
De reserves zijn in te delen in de algemene reserve + geprognosticeerd begrotingsresultaat, algemene bestemmingsreserves en dekkingsreserves voor kapitaallasten. In deze onderverdeling geeft dat het volgende beeld: Tabel 2.10 Eigen vermogen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 Algemene reserves 6.591 Geprognosticeerd resultaat 190 Dekkingsreserves kapitaallasten 14.368 Overige bestemmingsreserves 6.392 Totaal Eigen Vermogen 27.541 In de begroting is een overzicht weergegeven van de voorzieningen. In dat overzicht leidt de optelling van de voorzieningen het volgende beeld op. Er is geen voorziening voor verliesgevende complexen grondexploitatie aanwezig. Tabel 2.11 Voorzieningen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 Totaal voorzieningen 954 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 32 Duiven De nota reserves en voorzieningen van Duiven is door de raad vastgesteld in mei 2017. Het doel van deze nota is om het beleid van reserves en voorzieningen vast te leggen en deze stelt de raad in staat om de kaders vast te stellen voor de instelling van reserves en voorzieningen. In de begroting 2026 is een overzicht opgenomen van de reserves en voorzieningen. De gemeente Duiven heeft geen dekkingsreserves voor kapitaallasten. Een algemene reserve en overige bestemmingsreserves zijn wel aanwezig.
Tabel 2.12 Eigen vermogen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 Algemene reserves 29.153 Geprognosticeerd resultaat 0 Dekkingsreserves kapitaallasten 0 Overige bestemmingsreserves 7.945 Totaal Eigen Vermogen 37.098 In de begroting is een overzicht weergegeven van de voorzieningen. Wij hebben hier een onderscheid gemaakt naar de voorziening verliesgevende grondexploitaties en overige voorzieningen. Tabel 2.13 Voorzieningen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 VZ verliesgevende complexen GREX 4.245 Overige voorzieningen 36.997 Totaal voorzieningen 41.242 Bij de overige voorzieningen is een bedrag van € 14,8 miljoen opgenomen voor wegen en een bedrag van € 13,1 miljoen voor riolering. Westervoort De nota reserves en voorzieningen van Westervoort is door de raad vastgesteld in 2018. Het doel van deze nota is om het beleid van reserves en voorzieningen vast te leggen. Tevens zorgde deze actualisatie ervoor dat de doelen en aanwending van de reserves en voorzieningen werd vastgelegd. De gemeente Westervoort heeft geen dekkingsreserves voor kapitaallasten. Een algemene reserve en overige bestemmingsreserves zijn wel aanwezig. Tabel 2.14 Eigen vermogen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 Algemene reserves 7.338 Geprognosticeerd resultaat 0 Dekkingsreserves kapitaallasten 0 Overige bestemmingsreserves 2.630 Totaal Eigen Vermogen 9.968 In de begroting is een overzicht weergegeven van de voorzieningen.
Wij hebben hier een onderscheid gemaakt naar de voorziening verliesgevende grondexploitaties en overige voorzieningen. Tabel 2.15 Voorzieningen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 VZ verliesgevende complexen GREX 342 Overige voorzieningen 7.798 Totaal voorzieningen 8.140 Bij de overige voorzieningen is een bedrag van 4 miljoen opgenomen voor tariefsegalisatie riolering. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 33 Zevenaar De nota reserves en voorzieningen van Zevenaar stamt uit 2018. De gemeente geeft aan in de nota dat ze voor de integrale afweging van de beschikbare financiële middelen zoveel als mogelijk de financiële lasten in de exploitatie van de begroting opneemt. Het beleid is daarom om een zo beperkt aantal mogelijk aantal reserves in te stellen. Bij investeringen geldt eveneens dat de gemeente het wenselijk vindt om de financiële lasten zoveel mogelijk structureel in de exploitatie op te nemen. Daarmee is het budget voor de toekomstige vervanging verzekerd en geeft de meerjarenbegroting een zo goed mogelijk beeld van de werkelijke structurele lasten en baten van de gemeente. Ten aanzien van voorzieningen geldt hetzelfde, het uitgangspunt van de gemeente Zevenaar is om een zo beperkt aantal voorzieningen te hebben. De financiële lasten worden zoveel als mogelijk in de exploitatie van de begroting opgenomen.
In de begroting 2026 is een overzicht opgenomen van de reserves en voorzieningen. De reserves zijn in te delen in de algemene reserve, algemene bestemmingsreserves en dekkingsreserves voor kapitaallasten. In deze onderverdeling geeft dat het volgende beeld: Tabel 2.16 Eigen vermogen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 Algemene reserves 34.068 Geprognosticeerd resultaat 0 Dekkingsreserves kapitaallasten 17.053 Bestemmingsreserve grondexploitatie 0 Overige bestemmingsreserves 1.610 Totaal Eigen Vermogen 52.731 In de begroting is een overzicht weergegeven van de voorzieningen. In dat overzicht leidt de optelling van de voorzieningen het volgende beeld op. Er is geen voorziening voor verliesgevende complexen grondexploitatie aanwezig. Tabel 2.17 Voorzieningen (x € 1.000) saldo 31-12-2026 Totaal voorzieningen 13.761 2.13 Sociaal Domein Sinds 2015 zijn de jeugdzorg, uitbreiding van de WMO en de participatiewet gedecentraliseerd naar gemeenten. Deze decentralisatie ging gepaard met een bezuinigingstaakstelling vanuit het Rijk. Een trend die we de afgelopen jaren zien is dat de lasten voor het sociaal domein steeds verder blijven stijgen door een toenemende vraag naar deze voorzieningen, langere en complexere trajecten en door loon- en prijsontwikkelingen in de zorgsector. Deze opwaartse trend is bij alle vier de gemeente waar te nemen zoals te zien is in de onderstaande grafieken.
De totaalbedragen zijn een optelling van de lasten op de IV37 taakvelden behorend bij participatie, WMO, Jeugdzorg en sociale basisvoorzieningen.. De kostenstijging voor het gehele sociale domein bedraagt ruim 42% (begroting 2026 versus jaarrekening 2021) waarbij de toename van de zorgkosten jeugd met ruim 66% opvalt. De inflatie in diezelfde periode bedroeg 22%. De groei van uitgaven baart zorg voor de toekomst. De raden van de huidige gemeenten zullen besluiten moeten nemen die de stijgende lijn afremt. Anders kan het een goede financiële start van de nieuwe gemeente zeer negatief beïnvloeden. Wij adviseren ook nadrukkelijk de maatregelen in alle vier de gemeenten zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen. 7 IV3: informatie voor derden, data die bij begroting en jaarrekening door gemeenten aan het CBS worden aangeleverd . Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 34 Grafiek 2.11 Ontwikkeling lasten sociaal domein Doesburg (x € 1.000) In bovenstaande grafiek is te zien dat bijna elk jaar de totale lasten van het sociaal domein bij Doesburg zijn gestegen. Alleen het jaar 2023 was er een afname, maar vanaf jaarrekening 2024 is er weer een toename en verwacht de gemeente voor 2026 dat de kosten verder zullen stijgen. Met name de toename van de lasten van de jeugdzorg vallen op.
Dit zien we ook terug als de kosten per inwoner worden berekend, zoals te zien is in de onderstaande grafiek: Grafiek 2.12 ontwikkeling lasten sociaal domein per inwoner (x € 1)
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 35 Grafiek 2.13 Ontwikkeling lasten sociaal domein Duiven (x € 1.000) In bovenstaande grafiek is te zien dat elk jaar de totale lasten van het sociaal domein bij Duiven zijn gestegen. Alleen in het jaar 2023 stabiliseerde ontwikkeling zich iets, maar vanaf jaarrekening 2024 is er weer een toename en verwacht de gemeente voor 2026 dat de kosten verder zullen stijgen. Met name de toename van de lasten van de jeugdzorg vallen ook hier op. Het beroep op de WMO laat in Duiven eveneens een aanzienlijke stijging zien per jaar. Dit zien we ook terug als de kosten per inwoner worden berekend, zoals te zien is in de onderstaande grafiek: Grafiek 2.14 ontwikkeling lasten sociaal domein per inwoner Duiven (x € 1)
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 36 Grafiek 2.15 Ontwikkeling lasten sociaal domein Westervoort (x € 1.000) In bovenstaande grafiek is te zien dat elk jaar de totale lasten van het sociaal domein bij Westervoort zijn gestegen. Alleen in het jaar 2023 stabiliseerde ontwikkeling zich iets, maar vanaf jaarrekening 2024 is er weer een toename en verwacht de gemeente voor 2026 dat de kosten verder zullen stijgen. Met name de toename van de lasten van de jeugdzorg vallen ook hier op. Dit zien we ook terug als de kosten per inwoner worden berekend, zoals te zien is in de onderstaande grafiek: Grafiek 2.16 ontwikkeling lasten sociaal domein per inwoner Westervoort (x € 1)
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 37 Grafiek 2.17 Ontwikkeling lasten sociaal domein Zevenaar (x € 1.000) In bovenstaande grafiek is te zien dat bijna elk jaar de totale lasten van het sociaal domein bij Zevenaar zijn gestegen. Alleen in het jaar 2023 daalden de lasten iets, maar vanaf jaarrekening 2024 is er weer een toename en verwacht de gemeente voor 2026 dat de kosten verder zullen stijgen. Met name de toename van de lasten van de jeugdzorg en Wmo vallen hier op. Dit zien we ook terug als de kosten per inwoner worden berekend, zoals te zien is in de onderstaande grafiek: Grafiek 2.18 ontwikkeling lasten sociaal domein per inwoner (x € 1)
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 2.14 | Jaarrekeningen In de jaarrekening leggen burgemeester en wethouders verantwoording af aan de raad over het gevoerde (financiële) beleid. Vanuit het toezicht zijn een aantal zaken van belang bij de analyse en beoordeling van de jaarrekening: 1. | Wat is het structurele beeld? 2. | Hoe ontwikkelt de balans zich) (bijvoorbeeld de reserve en de schulden) 3. | Is sprake van grote afwijkingen op reguliere budgetten 4. | Is sprake van opeenvolgende jaren met tekorten? 5. | Is de jaarrekening getrouw en rechtmatig? In tabel 2.18 zijn de saldi volgens de vier gemeente opgenomen voor de jaarrekeningen 2021, 2022, 2023 en 2024. Tabel 2.18 Jaarrekeningsaldi Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar (x € 1.000) Jaar | Doesburg | Duiven | Westervoort | Zevenaar 2021 | 3.683 | 7.693 | 2.546 | 8.985 2022 | 2.165 | 6.652 | 4.448 | 11.395 2023 | 1.423 | 1.072 | 1.207 | 1.184 2024 | 1.021 | 450 | 1.075 | -2.537 Uit de bovenstaande tabel blijkt dat alle vier de gemeenten in alle vier de jaren 2021-2024 bijna allemaal een positief jaarrekeningresultaat hebben geboekt. Enige uitzondering hierop betreft de gemeente Zevenaar in 2024. In dat jaar boekte de gemeente een negatief jaarrekeningresultaat van iets meer dan € 2,5 miljoen negatief.
Dit is veroorzaakt door een negatieve bijstelling voor de grondexploitaties van iets meer dan € 1 miljoen (o.a. prijscorrecties voor de actualisatie van budgetten en door vertraging van projecten en procedures), door een hogere toevoeging aan de pensioenvoorziening voor wethouders van bijna € 0,46 miljoen, door gestegen kosten voor de WMO van bijna € 0,28 miljoen, door extra uitgaven aan sportaccommodaties van € 0,25 miljoen en door een aantal mee- en tegenvallers die totaal optellen tot een negatief resultaat van | iets meer dan € 2,5 miljoen negatief. Ten behoeve van de voortgang van het volgen van de financiële positie van gemeenten bepaalt de provincie ook het structurele deel van een jaarrekeningsaldo. In de praktijk blijkt dat gemeenten het vaak lastig vinden om te bepalen wat hoort bij structurele- en incidentele baten en lasten. Vooral waar het gaat om afwijkingen van structureel geraamde budgetten is het lastig te bepalen of dit een structureel of incidenteel karakter heeft. In onze eigen becijfering zijn de jaarrekening 2021 t/m 2024 nagenoeg allemaal structureel in evenwicht. De hoge gerealiseerde saldi worden vaak voor een groot deel veroorzaakt door enkele forse incidentele meevallers en onderbesteding op lopende budgetten. De jaarrekening 2025 is nu nog in de concept-fase en moet nog door de gemeenteraden worden vastgesteld.
Vandaar dat deze cijfers nu niet zijn meegenomen in dit rapport. Getrouwheidsverklaring en rechtmatigheidsverklaring jaarrekening door accountant (2021-2022) en college van B&W (2023-2024) Sinds 2004 controleert de accountant elk jaar of de gemeente zich houdt aan de financiële regels (de rechtmatigheid) en of de jaarrekening klopt (getrouwheid). De controle op rechtmatigheid heeft gezorgd voor beter financieel beheer. De introductie van de rechtmatigheidsverantwoording door het college van B&W vanaf de jaarrekening 2023 is een belangrijke ontwikkeling in het financieel toezicht op de gemeenten. Het college is sinds 2023 zelf verantwoordelijk om verantwoording af te leggen over de financiële rechtmatigheid van zijn handelingen, wat bijdraagt aan een meer transparante en verantwoorde financiële bedrijfsvoering. Dit betekent dat het 38 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 39 college moet uitleggen dat ze zich aan de (financiële) wet- en regelgeving heeft gehouden. De accountantsverklaring en de rechtmatigheidsverklaring vullen elkaar vanaf 2023 aan. De accountant verklaart dat de jaarrekening een getrouwe weergave is van de baten en lasten en de activa en passiva. De accountant beoordeelt de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording en geeft aan of het college een “eerlijke verantwoording” heeft opgesteld.
Met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording, waarbij het verantwoorden en toelichten centraal staat, is het mogelijk om vooraf afspraken te maken tussen de raad en het college welke begrotingsonrechtmatigheden als gevolg van overschrijding van lasten en/of investeringen als acceptabel (passend in het beleid) worden beschouwd (dus onrechtmatig, maar acceptabel). In onderstaande tabellen geven wij aan of de onrechtmatigheden binnen de tolerantiegrenzen zijn gebleven (tot 2023 taak van de accountant) en of de accountant een verklaring voor getrouwheid heeft afgegeven. Daarnaast is beoordeeld of de jaarrekening tijdig door de gemeente aan gedeputeerde staten van Gelderland is verstuurd. Tabel 2.19 Getrouwheid- en rechtmatigheidsverklaringen door accountant (2021- 2022) en college van B&W rechtmatigheid (2023-2024) Gemeente Doesburg Jaar Getrouwheids verklaring accountant Rechtmatigheids- verklaring (binnen tolerantie) Voor 15 juli verstuurd aan GS Accountant 2021 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2022 Ja Nee Nee Stolwijk Kelderman 2023 Ja Nee Ja Stolwijk Kelderman 2024 Ja Nee Ja Stolwijk Kelderman Vanaf 2023 is de is de rechtmatigheidsverantwoording door het college van toepassing. De rol van de accountant blijft beperkt tot de toetsing van de getrouwheid van deze verantwoording. Voor zowel 2023 als 2024 was deze goedkeurend.
Uit de rechtmatigheidsverantwoording van het college blijken een aantal onrechtmatige aanbestedingen. De geconstateerde budget- en kredietoverschrijdingen hebben echter een acceptabel karakter. De onrechtmatige aanbestedingen betroffen voor een belangrijk deel inhuur van personeel van derden. Inmiddels maakt de gemeente (sinds begin 2025) gebruik van Flextender (Flextender is EA-proof). De gemeente Doesburg heeft inmiddels drie jaar op rij de tolerantiegrenzen voor de rechtmatigheid overschreden. Gemeenten die drie jaar op rij hun rechtmatigheid niet op orde hebben krijgen extra aandacht van het Ministerie van BZK. Bij aanhoudende problemen (drie jaar) onderneemt het Rijk actie, vaak in de vorm van intensiever toezicht en gesprekken met de gemeente, aangezien dit duidt op problemen in de bedrijfsvoering. De jaarrekening 2022 is op 13 juli 2023 vastgesteld door de raad en door de provincie ontvangen op 26 juli. Dat is 11 dagen na de wettelijk vastgelegde inzenddatum van 15 juli.
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 40 Tabel 2.20 Getrouwheid- en rechtmatigheidsverklaringen door accountant (2021- 2022) en college van B&W rechtmatigheid (2023-2024) Gemeente Duiven Jaar Getrouwheidsverklaring accountant Rechtmatigheids- verklaring (binnen tolerantie) Voor 15 juli verstuurd aan GS Accountant 2021 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2022 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2023 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2024 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman De gemeente Duiven heeft alle jaren een jaarrekening vastgesteld waarbij er geen bijzonderheden te vermelden zijn over de getrouwheid, rechtmatigheid, en tijdigheid van het aanleveren van de stukken. Dat Duiven alle jaren een goedkeurende verklaring voor getrouwheid heeft ontvangen ligt mede aan het feit dat de accountantscontrole vrij laat plaatsvindt waarbij er een lange doorlooptijd is. Hierdoor hebben zij meer tijd gekregen om zaken te herstellen waarmee fouten/afwijkingen konden worden weggestreept.
Tabel 2.21 Getrouwheid en rechtmatigheidsverklaringen door accountant (2021- 2022) en college van B&W rechtmatigheid (2023-2024) Gemeente Westervoort Jaar Getrouwheidsverklaring accountant Rechtmatigheids- verklaring (binnen tolerantie) Voor 15 juli verstuurd aan GS Accountant 2021 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2022 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2023 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2024 Ja Nee Nee Stolwijk Kelderman De gemeente Westervoort heeft over de jaarrekening 2024 de tolerantiegrenzen voor rechtmatigheid overschreden. De tolerantiegrens was € 1,7 miljoen, de daadwerkelijke overschrijding € 2,6 miljoen. De jaarrekening is op 30 september 2025 vastgesteld door de raad en de provincie heeft de jaarrekening ontvangen op 1 oktober 2025. Dat is 2,5 maanden na de wettelijke termijn van 15 juli. De gemeente heeft aan GS laten weten per brief dat er vertraging in het proces van de jaarrekeningcontrole is ontstaan, mede doordat het controledossier volgens de accountant niet voldoende was. Door personele wijzigingen in 2024-2025 in de organisatie 1stroom is het niet mogelijk gebleken om de jaarstukken voor Duiven en Westervoort gelijktijdig voor 15 juli af te krijgen. De jaarstukken van Westervoort zijn hierdoor niet voor 15 juli naar GS gestuurd. Ook de rechtmatigheidsverklaring was hierdoor pas later.
Dit jaar wordt alles ingezet om tijdig de rechtmatigheidsverklaring voor de stukken te krijgen en tijdig aan te bieden aan het GS. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 41 Tabel 2.22 Getrouwheid en rechtmatigheidsverklaringen door accountant (2021- 2022) en college van B&W rechtmatigheid (2023-2024) Gemeente Zevenaar Jaar Getrouwheidsverklaring accountant Rechtmatigheids- verklaring (binnen tolerantie) Voor 15 juli verstuurd aan GS Accountant 2021 Ja Ja Ja Baker Tilly 2022 Ja Ja Ja Stolwijk Kelderman 2023 Ja Nee Ja Stolwijk Kelderman 2024 Ja Nee Ja Baker Tilly De gemeente Zevenaar heeft over de jaarrekeningen 2023 en 2024 de tolerantiegrenzen voor rechtmatigheid overschreden. Over de jaarrekening 2023 heeft het college van B&W verklaart dat de baten en lasten alsmede de balansmutaties niet allemaal rechtmatig tot stand zijn gekomen. De tolerantiegrens voor rechtmatigheid was over de jaarrekening 2024 € 5,3 miljoen, de daadwerkelijke overschrijding € 7,5 miljoen. De oorzaken waren in beide jaren een aanbesteding die niet Europees is gedaan, een investeringsoverschrijding en overschrijding van de lasten in de exploitatie. 2.15 Conclusie en aanbevelingen In deze paragraaf gaan we kort in op de conclusies een aanbevelingen van elk onderzocht deel over de financiële positie van de betrokken gemeenten.
Conclusies beoordelingen begrotingen 2026 • De vier gemeenten vallen alle vier voor 2026 onder repressief toezicht. De begrotingen voldoen aan de vereisten van de gemeentewet, namelijk dat de begroting 2026 reëel en structureel sluitend is. • In het meerjarenperspectief zijn er nog structurele en reële tekorten bij Duiven in 2027 en bij Doesburg en Zevenaar in 2028. • De gemeenten Doesburg heeft het beheerplan verlichting niet actueel en Zevenaar heeft het beheerplan gebouwen niet actueel. • De gemeenten Duiven en Westervoort hebben achterstallig onderhoud. Duiven bij speelgelegenheden, Westervoort bij wegen en gebouwen. • De gemeente Duiven en Zevenaar maken gebruik van de surplus regeling algemene reserve. • Er zijn bezuinigingen opgenomen in de begrotingen van Westervoort, Duiven en Zevenaar. Aanbevelingen begrotingen 2026 • Werk de structurele en reële tekorten weg voor het jaar 2027. Dit met het oog op het Arhi- toezicht voor de begroting 2027 en het meerjarenperspectief. • Actualiseer de beheerplannen in 2026 (Doesburg en Zevenaar). • Haal achterstallig onderhoud in (gemeente Duiven en Westervoort). • Beoordeel een eventuele inzet van de surplus regeling algemene reserve. De surplus regeling algemene reserve zal onder Arhi-toezicht zoals bij elk begrotingsjaar opnieuw beoordeeld moeten gaan worden.
Er zal door GS getoetst worden of aan de voorwaarden van het Arhi-toezicht wordt voldaan, of het financieel gezien verantwoord is en of het in het belang is van de nieuw te vormen gemeente is om hiermee door te gaan. • Monitor de bezuinigingen. De provincie toetst de haalbaarheid van bezuinigingen. Bij het niet realiseren van bezuinigingen zal verder gezocht moeten gaan worden naar alternatieve dekkingsmiddelen. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Conclusies verhouding eigen vermogen, materiële vaste activa en nettoschuld • | De ontwikkeling van het eigen vermogen laat over de periode 2021-2024 een groei zien bij Doesburg (€ 26,6 miljoen JR 2021; € 29,3 miljoen JR 2024), Duiven (€ 36,4 miljoen JR 2021; € 41.2 miljoen JR 2024) en Westervoort (€ 3,5 miljoen JR 2021; € 9,4 miljoen JR 2024). Bij Zevenaar is in die periode eerst een toename in 2022 en 2023 en een afname in 2024 (€ 61,1 miljoen JR 2021; € 60,1 miljoen JR 2024). • | De ontwikkeling van de boekwaarde van de vaste activa laat een groei zien bij Doesburg (€ 27,9 miljoen JR 2021; € 36,4 miljoen JR 2024), Duiven (€ 62,1 miljoen JR 2021; € 79,1 miljoen JR 2024) en Westervoort (€ 30,2 miljoen JR 2021; € 33,0 miljoen JR 2024). De stijging is het snelst bij Duiven. Bij Zevenaar (€ 61,1 miljoen JR 2021; € 60,1 miljoen JR 2024) is het beeld wisselender.
Van 2021 op 2022 een afname, dan vervolgens een toename en daarna weer een afname. • | De ontwikkeling van de nettoschuld bij Duiven (€ 32,2 miljoen JR 2021; € 25,8 miljoen JR 2024) en Westervoort (€ 30,8 miljoen JR 2021; € 33,6 miljoen JR 2024) is vrij stabiel. Alleen Doesburg laat hier een flinke toename zien (€ 0,7 miljoen JR 2021; € 11,4 miljoen JR 2024). Bij Zevenaar is het beeld wat wisselender (€ 125,1 miljoen JR 2021; 107,6 miljoen JR 2022; € 103,7 miljoen JR 2023; € 127,0 miljoen JR 2024). Dit hangt samen met de ontwikkeling van de grondportefeuille. Aanbevelingen verhouding eigen vermogen, materiële vaste activa en nettoschuld • | Bescherm de vermogenspositie zoveel als mogelijk. Met het oog op de herindeling is het van belang dat de nieuw te vormen gemeente financieel gezien zo gezond mogelijk | van start kan gaan. Het interen op reserves is vanuit dat perspectief niet wenselijk. • | Stem de voorgenomen investeringen zoveel als mogelijk met elkaar af. Toets daarbij aan de criteria die gelden tijdens het Arhi-toezicht. Voldoet een investering aan de volgende voorwaarden: Onvoorzien, Onuitstelbaar, Onontkoombaar, Overeenstemming tussen fusiepartners, Dekking verzekerd. De toename of afname van de boekwaarde van de vaste activa hangt samen met het niveau van investeringen en afschrijvingen | .
• | Toets de komende investeringen ook op het effect op de nettoschuld van de gemeente. | De nettoschuld is bij alle vier de gemeenten niet risicovol. Conclusies analyse kengetallen nettoschuldquote, nettoschuldquote gecorrigeerd en solvabiliteit • | De nettoschuldquote en nettoschuldquote gecorrigeerd bevinden zich bij alle vier de gemeenten in de minst risicovolle categorie A (onder de 90%). Een teken dat de schulden ten opzichte van de netto baten van de gemeenten relatief laag zijn. • | De solvabiliteit is bij Doesburg in categorie A (minst risicovol), bij Duiven en Zevenaar in categorie B (gemiddeld risicovol) en bij Westervoort in categorie C (meest risicovol) omdat deze zich onder de 20% bevindt. Wel is deze de afgelopen jaren steeds met | een paar procentpunt gestegen. Aanbevelingen analyse kengetallen nettoschuldquote, nettoschuldquote gecorrigeerd en solvabiliteit • | Houdt de ontwikkeling van de nettoschuldquote en nettoschuldquote gecorrigeerd in de gaten, bij een overschrijding boven de 90% verhoogt het risiconiveau van A naar B | . • | Voor de solvabiliteit is het goed om te streven naar minimaal categorie B. Dan is de verhouding eigen vermogen en vreemd vermogen in een gezondere verhouding tot elkaar.
Conclusie beoordeling weerstandsvermogen • | De gemeenten Doesburg (ratio: 3,9), Duiven (ratio: 3,4) en Zevenaar (ratio: 4,6) hebben volgens de beoordeling van de provincie een uitstekend weerstandsvermogen en scoren hoger dan het Gelderse gemiddelde (ratio: 2,7), de gemeente Westervoort scoort een ruime voldoende (1,7). Alle gemeenten zitten in de minst risicovolle categorie A voor het weerstandsvermogen. Volgens de beoordeling van de provincie zijn alle vier 42 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 43 de gemeenten dus meer dan voldoende in staat om via de vrij algemeen beschikbare middelen de geïnventariseerde risico’s te kunnen opvangen. Aanbevelingen beoordelingen weerstandsvermogen • Ga voor de nieuw te vormen Liemerse gemeente een nieuwe risico-inventarisatie uitvoeren. • Harmoniseer de opgave van de weerstandscapaciteit. Duiven neemt de onbenutte belastingcapaciteit mee in de opgave van de weerstandscapaciteit, de andere drie gemeenten doen dat niet. Doesburg neemt een post onvoorzien mee, de andere gemeenten doen dat niet. Stem dit zoveel mogelijk met elkaar af. • Wij adviseren de maatregelen voor het sociaal domein in alle vier de gemeenten zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen en de risico’s hiervoor goed in kaart te brengen.
Conclusies omvang en doel van de reserves en voorzieningen • Alle vier de gemeenten hebben een algemene reserve die meer dan toereikend is voor het opvangen van de geïnventariseerde risico’s. • De gemeenten Doesburg en Zevenaar hanteren een dekkingsreserve voor het structureel dekken van kapitaallasten van investeringen. De gemeenten Duiven en Westervoort hanteren dit niet en laten de kapitaallasten van investeringen lopen via de exploitatie. • De gemeenten Duiven, Westervoort en Zevenaar hanteren een verliesvoorziening voor verliesgevende grondexploitatie projecten. De gemeenten Doesburg en Zevenaar hebben een dergelijke verliesvoorziening niet. Verliezen worden ten laste van het jaarresultaat verrekend. • De nota’s reserves en voorzieningen van Duiven (2017), Westervoort (2017) en Zevenaar (2018) zijn inmiddels meer dan 7 jaar oud. De nota reserves en voorzieningen van Doesburg is van recentere datum. Deze is in 2025 geactualiseerd. • De doelstellingen van de reserves en voorzieningen bij Duiven, Westervoort en Doesburg zijn conform hoe de meeste gemeenten dat doen volgens de modelverordening van de VNG. • Zevenaar heeft er in haar nota reserves en voorzieningen bewust voor gekozen om deze zo minimaal mogelijk te houden qua omvang. Zevenaar kiest er bewust voor om zo veel als mogelijk via de exploitatie te laten lopen.
Daarmee is het budget voor de toekomstige vervanging verzekerd en geeft de meerjarenbegroting een zo goed mogelijk beeld van de werkelijke structurele lasten en baten van de gemeente. Aanbeveling omvang en doel van de reserves en voorzieningen • Harmoniseer voor de nieuw te vormen gemeente het beleid voor de omvang en het doel van de reserves en voorzieningen. Bepaal bijvoorbeeld hoe om te gaan met dekkingsreserves kapitaallasten en verliesvoorzieningen voor de grondexploitatie. De nieuw te vormen gemeenten zal sowieso nieuwe financiële verordeningen moeten gaan vast laten stellen door de raad en er zal ook een nieuwe nota reserves en voorzieningen gaan komen. Gezien de wat verouderde nota’s reserves en voorzieningen van Duiven, Westervoort en Zevenaar tevens een mooi moment om het beleid te gaan actualiseren. Overwogen kan worden om op te nemen hoe om te gaan met het gebruik van het surplus van de algemene reserve. Conclusie ontwikkelingen sociaal domein • De lasten voor het sociaal domein stijgen jaarlijks behoorlijk fors. Dat geldt in dit onderzoek voor de vier onderzochte Liemerse gemeenten, maar het is een beeld dat we in heel Gelderland en Nederland ook zien. De kostenstijging voor het gehele sociale domein bedraagt in de Liemerse gemeenten ruim 42% (begroting 2026 vs jaarrekening 2021) waarbij de toename van de zorgkosten jeugd met ruim 66% opvalt.
De inflatie in diezelfde periode bedroeg 22%. De groei van uitgaven baart zorg voor de toekomst. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Aanbeveling ontwikkelingen sociaal domein • | De raden van de huidige gemeenten zullen besluiten moeten nemen die de stijgende lijn van kosten binnen het sociaal domein afremt. Anders kan het een goede financiële start van de nieuwe gemeente zeer negatief beïnvloeden. Wij adviseren ook nadrukkelijk de maatregelen in alle vier de gemeenten zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen, zowel beleidsmatig als in de uitvoering. Jaarrekeningresultaten, getrouwheidsverklaring, rechtmatigheidsverklaring en tijdigheid van inzending naar gedeputeerde staten van Gelderland Conclusies Jaarrekeningresultaten • | De vier Liemerse gemeenten laten in bijna alle jaarrekeningen uit de periode 2021-2024 positieve resultaten zien, waardoor het eigen vermogen in de meeste gevallen ook heeft kunnen toenemen in die periode. • | De enige uitzondering hierop is Zevenaar in 2024. Het jaarrekeningresultaat is - € 2,5 miljoen. Dit is voornamelijk veroorzaakt door een negatieve bijstelling voor de grondexploitaties van iets meer dan € 1 miljoen. De rest van het saldo wordt veroorzaakt door een aantal mee- en tegenvallers die totaal optellen tot een negatief resultaat van iets meer dan € 2,5 miljoen negatief.
Aanbeveling jaarrekeningresultaten • | Gezien de overwegend positieve jaarrekeningresultaten van de periode 2021-2024 van alle vier de Liemerse gemeenten kan in ieder geval geconstateerd worden dat er niet te krap is begroot vooraf. Blijf deze lijn vasthouden en begroot reëel maar conservatief. Door een voorzichtigheidsprincipe te hanteren is de kans op een negatief jaarrekening resultaat kleiner en dat is gunstig voor de ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente. De provincie volgt de ontwikkelingen van de jaarrekeningresultaten. Bij een eenmalig tekort in een jaar is dit door allerlei incidentele mee- en tegenvallers te verklaren, maar als een gemeente 3 jaar of meerdere jaren achter elkaar een negatief jaarrekeningresultaat heeft, dan wordt bij de beoordeling van de begroting door de provincie kritisch gekeken naar de realiteit van de ramingen. Conclusies getrouwheidsverklaring • | Alle vier de gemeenten hebben een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid van de jaarrekening voor de jaren 2021-2024. Conclusies rechtmatigheidsverklaring • | De gemeente Doesburg heeft drie jaar (jaarrekeningen 2022-2024) op rij geen goedkeurende verklaring voor de rechtmatigheid van de jaarrekening; • | De gemeente Duiven heeft alle jaren (jaarrekeningen 2021-2024) een goedkeurende verklaring voor de rechtmatigheid van de jaarrekening.
• | De gemeente Westervoort heeft over de jaarrekening 2024 geen goedkeurende verklaring voor de rechtmatigheid van de jaarrekening. • | De gemeente Zevenaar heeft over de jaarrekening 2023 en 2024 geen goedkeurende verklaring voor de rechtmatigheid van de jaarrekening. Conclusies tijdigheid aanlevering jaarrekening aan gedeputeerde staten van Gelderland • | De gemeente Doesburg heeft de jaarrekening 2022 niet tijdig toegestuurd aan de provincie. De jaarrekening is op 26 juli 2023 ontvangen, deadline is voor 15 juli 2023. • | De gemeente Westervoort heeft de jaarrekening 2024 niet tijdig toegestuurd aan de provincie. De jaarrekening is op 1 oktober 2025 ontvangen, deadline is voor 15 juli 2025. • | Voor de andere jaren en gemeenten geen bijzonderheden te vermelden. 44 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 45 Aanbevelingen getrouwheidsverklaring, rechtmatigheidsverklaring jaarrekening en tijdigheid van inzending naar gedeputeerde staten van Gelderland • Indien er meerdere jaren problemen ontstaan met betrekking tot de rechtmatigheid van de cijfers van de jaarrekening, verbeter dan de interne AO/IC binnen de gemeente en ga in gesprek met de accountant over voorgestelde verbeteringen. • Houdt de aanlevering richting Gedeputeerde Staten van Gelderland in de gaten.