05. 201740463-Bijlage B-Herindelingsscan
Tekst van het document
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort - Zevenaar Onderzoek naar de financiële posities van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar en de nieuwe gemeente na een bestuurlijke fusie Versie : 1.0 Status : Definitief Datum : 14 juli 2026 Afdeling : Bestuurszaken: Team Bestuur, Toezicht en Weerbaarheid Auteur : Provincie Gelderland
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Documentinformatie Aanvrager: | Colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar Opsteller: | Provincie Gelderland Met medewerking van: | Financieel adviseurs gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar Versie: | 1.0 Datum: | 14 juli 2026 Verzonden: | 14 juli 2026 aan de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar Openbaar: | Vanaf 15 september 2026 Onderzoeksvraag: | De colleges van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar hebben de provincie Gelderland gevraagd om de financiële uitgangspositie van de afzonderlijke gemeenten én de financiële effecten van een mogelijke herindeling inzichtelijk te maken met een herindelingsscan. De scan kan helpen een beeld te verkrijgen van de huidige financiële situatie van de vier gemeenten en van de effecten die een herindeling heeft op de financiële positie. Doel van dit rapport: | Het in beeld brengen van de financiële positie van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar en van de nieuwe gemeente na herindeling aan de hand van een aantal financiële parameters en indicatoren. Daarnaast het in beeld brengen van de financiële consequenties van een herindeling.
2 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 3 Inhoud Samenvatting............................................................................................................................................ 5 Conclusies ........................................................................................................................................ 5 Aanbevelingen ................................................................................................................................ 8 1 Inleiding en doel van de herindelingsscan ................................................................................... 10 1.1 Inleiding................................................................................................................................. 10 1.2 Aanleiding voor de herindelingsscan ................................................................................... 10 1.3 Doel van de herindelingsscan ............................................................................................... 10 1.4 Werkwijze bij het financiële onderzoek naar de nieuw te vormen gemeente .................... 10 1.5 Leeswijzer ..............................................................................................................................
12 2 Financiële positie op basis van begroting en jaarrekening.......................................................... 14 2.1 Inleiding................................................................................................................................. 14 2.2 Structureel en reëel begrotingsevenwicht huidige gemeenten ........................................... 14 2.3 Financieel perspectief nieuwe gemeente ............................................................................. 17 2.4 Gemeenschappelijke regelingen ........................................................................................... 18 2.5 Balansverhoudingen (Schulden en Vermogen) .................................................................. 20 2.6 Ontwikkelingen Eigen vermogen, algemene reserve, bezittingen en schulden ................ 20 2.7 Kengetallen over de financiële positie ................................................................................. 23 2.8 Weerstandsvermogen .......................................................................................................... 26 2.9 Weerstandscapaciteit huidige gemeenten ........................................................................... 27 2.10 Risico’s huidige gemeenten .................................................................................................
28 2.11 Weerstandsvermogen huidige gemeenten, Gelderse gemiddelde en nieuwe gemeente .. 29 2.12 Omvang en doel reserves en voorzieningen ......................................................................... 31 2.13 Sociaal Domein ......................................................................................................................33 2.14 Jaarrekeningen ..................................................................................................................... 38 2.15 Conclusie en aanbevelingen .................................................................................................. 41 3 Directe financiële effecten ............................................................................................................ 46 3.1 Inleiding................................................................................................................................ 46 3.2 Algemene uitkering na herindeling ..................................................................................... 46 3.3 Frictiekostenvergoeding ....................................................................................................... 47 3.4 Bestuurskosten .....................................................................................................................
48 3.5 Conclusies ............................................................................................................................. 49 4 Financiële uitgangspositie nieuw te vormen gemeenten en geplande grote investeringen ...... 50 4.1 Eigen vermogen per inwoner ............................................................................................... 50 4.2 Algemene reserve per inwoner ............................................................................................. 51 4.3 Boekwaarde vaste activa per inwoner .................................................................................. 52 4.4 Nettoschuld per inwoner ..................................................................................... 53 4.5 Toplijst nieuwe investeringen per gemeente ...................................................... 53 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 4 4.6 Conclusies en aanbevelingen financiële positie nieuw te vormen gemeente en investeringsopgave ................................................................................................................ 61 5 Onderhoud kapitaalgoederen en investeringsopgave.................................................................
63 5.1 Inleiding................................................................................................................................ 63 5.2 Gemeentelijke praktijk ......................................................................................................... 63 5.3 Beleidskader/beheerplan ..................................................................................................... 63 5.4 Actualiteit beheerplannen ....................................................................................................65 5.5 Kwaliteitsniveau ................................................................................................................... 68 5.6 Financiën onderhoud kapitaalgoederen en investeringen ................................................. 69 5.7 Conclusies en aanbevelingen ................................................................................................ 73 6 Gemeentelijke belastingen en heffingen ...................................................................................... 76 6.1 Inleiding................................................................................................................................. 76 6.2 Belastingaanslagen voor huishoudens .................................................................................
76 6.3 Belastingaanslagen voor bedrijven.......................................................................................78 6.4 Ontwikkeling belastingen en heffingen ................................................................................78 6.5 Scenario’s na een herindeling ............................................................................................... 79 6.6 Overige belastingen en heffingen ........................................................................................ 80 6.7 Conclusie en aanbevelingen .................................................................................................. 81 7 Grondexploitatie ........................................................................................................................... 83 7.1 Inleiding................................................................................................................................ 83 7.2 Keuzes bij de uitvoering van grondbeleid ........................................................................... 83 7.3 Financiële kengetallen grondexploitatie ............................................................................. 85 7.4 Huidige grondexploitaties Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar ......................... 85 7.5 Benoemde risico’s grondexploitaties in de begroting 2026 van de gemeenten ................
89 7.6 Conclusie een aanbeveling grondexploitatie ...................................................................... 94 8 Bijlagen ..........................................................................................................................................95 8.1 Bijlage 1: Mutatie uitkering Gemeentefonds ...................................................................... 96 8.2 Bijlage 2: Berekening tijdelijke maatstaf herindeling ......................................................... 97 8.3 Bijlage 3: Deelname in gemeenschappelijke regelingen ................................................... 98 8.4 Bijlage 4: IV3 taakvelden taakveld 6 sociaal domein ......................................................... 99 8.5 Bijlage 5: Geraadpleegde bronnen: ................................................................................... 100 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Samenvatting Als provincie hebben we een belangrijke, faciliterende rol bij herindelingsprocessen. Niet alleen omdat Gedeputeerde Staten (GS) na besluitvorming in de gemeenteraden een zienswijze moeten indienen bij de Minister van Binnenlandse Zaken (BZK), maar ook omdat we als partner omzien naar de belangenafweging van alle Gelderse gemeenten.
Vanuit deze rol hebben we als provincie Gelderland, op verzoek van de burgemeester en wethouders van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar, een herindelingsscan uitgevoerd naar de financiële positie van de afzonderlijke vier gemeenten en de financiële gevolgen van een mogelijke bestuurlijke fusie. Hierbij is met ambtelijke input vanuit de vier gemeenten, op basis van de meerjarenbegroting 2026-2029 en de jaarrekeningen 2021-2024 een vergelijking gemaakt van de financiële positie van de vier gemeenten op een aantal financiële indicatoren. Gesteld kan worden dat de gemeenten Doesburg, Duiven en Zevenaar een goede financiële positie hebben. Westervoort heeft zich na het preventief toezicht van 2021 goed hersteld en scoort een voldoende. Bij drie (Doesburg, Duiven en Zevenaar) van de vier gemeenten liggen de verschillende indicatoren op basis waarvan we dit oordeel kunnen geven nagenoeg allemaal boven het gemiddelde van Gelderland. Alleen Westervoort wijkt hier in negatieve zin wat vanaf, maar heeft de afgelopen vijf jaren wel goed gewerkt aan financieel herstel. Dit rechtvaardigt de conclusie dat de nieuwe heringedeelde gemeente financieel gezond zal zijn, als men alle financiële kenmerken van de vier afzonderlijke gemeenten bij elkaar optelt.
De toekomstige ontwikkelingen, zoals de hervormingsagenda jeugd, de beoogde structurele bezuinigingen op de huishoudelijke hulp medio 2029 en de komende herverdeling van het Gemeentefonds kunnen de begrotingen van alle vier gemeenten nog fors gaan beïnvloeden. In deze samenvatting kunt u de belangrijkste conclusies en aanbevelingen lezen. Voor meer achtergrondinformatie verwijzen wij naar de volgende hoofdstukken van deze scan en naar de conclusies en aanbevelingen waarmee elk hoofdstuk wordt afgesloten en die hieronder zijn samengevat: Conclusies Financiële positie op basis van begroting 2026 en jaarrekeningen 2021 | -2024 • | De begrotingen 2026 van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar voldoen alle vier aan de voorwaarden van repressief toezicht (toezicht achteraf door de provincie). • | Bij alle vier de gemeenten is het eerste jaar 2026 sluitend, de gemeente Westervoort heeft nog een structureel en reëel tekort in 2027 en de gemeenten Doesburg en Zevenaar hebben nog een reëel en structureel tekort in 2028. Het laatste jaar van de meerjare | nraming 2029 sluit bij alle vier de gemeenten.
• | Na consolidatie (samenvoeging) van | alle vier de begrotingen ontstaan cijfers die zeer positief afsteken tegen het Gelders gemiddelde | en tezamen zijn de optelsom van de vier gemeenten in alle vier de begrotingsjaren (2026, 2027, 2028 en 2029) reëel en structureel sluitend. • | Er ligt echter wel een fors risico bij | alle vier de gemeenten en dus ook bij de nieuwe gemeente: “De lasten in het sociaal domein lopen sterk op” | , een beeld overigens wat in lijn is met de landelijke ontwikkelingen. Maatregelen om dit af te remmen bevelen wij aan, anders komen andere uitgaven | op andere beleidsterreinen van de gemeenten in de verdrukking. De middelen kunnen immers maar één keer uitgegeven worden. • | De jaarrekeningen 2021 tot en met 2024 laten | bij alle vier de gemeenten overwegend positieve resultaten zien. Enige uitzondering hierop is Zevenaar | bij de jaarrekening 2024 met een tekort van € 2,5 miljoen. 5 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 • | Met betrekking tot de rechtmatigheid van de jaarrekeningen is er nog wel | verbetering mogelijk bij Doesburg, Westervoort en Zevenaar. Alleen bij Duiven was dit in de periode 2021-2024 allemaal in orde. • | De tijdigheid van aanlevering van de jaarrekening aan Gedeputeerde Staten van Gelderland vraagt eveneens aandacht.
| De jaarrekening 2022 van Doesburg was te laat aangeleverd en de jaarrekening van Westervoort 2024 ook. Vermogen en schulden • | De ontwikkeling van het eigen vermogen laat over de periode 2021 | -2024 een groei zien bij Doesburg (€ 26,6 miljoen JR 2021; € 29,3 miljoen JR 2024), Duiven (€ 36,4 miljoen JR 2021; € 41.2 miljoen JR 2024) en Westervoort (€ 3,5 miljoen JR 2021; € 9,4 miljoen JR 2024). Bij Zevenaar is in die periode eerst een toename in 2022 en 2023 en een afname in 2024 (€ 61,1 miljoen JR 2021; € 60,1 miljoen JR 2024). • | De ontwikkeling van de boekwaarde van de vaste activa laat een groei zien bij Doesburg (€ 27,9 miljoen JR 2021; € 36,4 miljoen JR 2024), Duiven (€ 62,1 miljoen JR 2021; € 79,1 miljoen JR 2024) en Westervoort (€ 30,2 miljoen JR 2021; € 33,0 miljoen JR 2024). De stijging is het snelst bij Duiven. Bij Zevenaar (€ 161,1 miljoen JR 2021; € 160,1 miljoen JR 2024) is het beeld wisselender. Van 2021 op 2022 een afname, dan vervolgens een toename en daarna weer een afname. • | De ontwikkeling van de nettoschuld is bij Duiven (€ 32,2 miljoen JR 2021; € 25,8 miljoen JR 2024) en Westervoort (€ 30,8 miljoen JR 2021; € 33,6 miljoen JR 2024) vrij stabiel. Doesburg laat hier een flinke toename zien (€ 0,7 miljoen JR 2021; € 11,4 miljoen JR 2024).
Bij Zevenaar is het beeld wat wisselender (€ 125,1 miljoen JR 2021; 107,6 miljoen JR 2022; € 103,7 miljoen JR 2023; € 127,0 miljoen JR 2024). Dit hangt samen met de ontwikkeling van de grondportefeuille. Weerstandsvermogen • | Het weerstandsvermogen is bij Westervoort ruim voldoende met een ratio van 1,7 bij de begroting 2026. • | De andere drie gemeenten Doesburg (ratio: 3,9), Duiven (ratio: 3,4) en Zevenaar (ratio: 4,6) hebben een uitstekend weerstandsvermogen en scoren hoger dan het Gelderse gemiddelde (ratio: 2,7). • | Alle vier de gemeenten zitten in de minst risicovolle categorie A voor het weerstandsvermogen. • | Volgens de beoordeling van de provincie zijn alle vier de gemeenten dus meer dan voldoende in staat om via de vrij algemeen beschikbare middelen de geïnventariseerde risico’s te kunnen opvangen. Directe financiële effecten Bij een gemeentelijke herindeling kunnen de financiële consequenties, zowel in positieve als in negatieve zin worden beïnvloed door de keuzes van de nieuwe raad. Een aantal zaken zijn niet beïnvloedbaar, maar treden op als gevolg van een herindeling; • | De algemene uitkering daalt structureel met € 1.048.839 (o.b.v. decembercirculaire 2025) per jaar, dit is 0,5 % (o.b.v. het totaal van alle vier begrotingen 2026). • | Verlaging van de kosten van bestuur.
Daarbij gaat het om de bezoldiging van burgemeester en wethouders en de vergoeding van raadsleden. Deze verlaging bedraagt ca € 1,6 miljoen. De kosten bedragen in de oude situatie bij de vier gemeenten in totaal ca € 3,5 miljoen. • | Voor frictiekosten (eenmalige kosten die ontstaan door het samenvoegen van de gemeenten, zoals personele kosten, harmonisatie van ICT-systemen, harmonisatie van processen en de integratie van huisvesting) ontvangen de gemeenten tezamen een incidentele bijdrage van in totaal ca. € 17.587.743. Deze wordt verdeeld over vijf jaar betaald aan de vier individuele gemeenten (zie ook 3.3). 6 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Financiële uitgangspositie nieuw te vormen gemeente en geplande grote investeringen • | Het gemiddelde eigen vermogen per inwoner van de vier gemeenten is in 2024 € | 1.453 per inwoner, dit is iets hoger dan het Gelderse gemiddelde van € 1.411 per inwoner, maar wijkt daar niet sterk vanaf. Een dergelijke eigen vermogen positie is als gezond te benoemen en zorgt voor een financieel gezonde en levensvatbare nieuwe gemeent | e. • | De gemiddelde algemene reserve per inwoner van de vier gemeenten samen is in 2024 € 848 euro per inwoner, dat is beduidend hoger dan het Gelderse gemiddelde in dat jaar van € 531 per inwoner.
De algemene reserve positie van de nieuw te vormen gemeente is daarmee als gezond te beoordelen en maakt de gemeente daarmee financieel levensvatbaar. • | De boekwaarde van de vaste activa van de vier gemeenten samen zit in de periode 2021 | - 2024 tussen de € 2.997 per inwoner en € 3.870 per inwoner. De boekwaarde van de vaste activa per inwoner is bij Westervoort met zo rond de € 2.000 per inwoner het laagste | en beduidend lager dan bij de andere drie gemeenten. Als nieuwe investeringen zijn doorgang gaan vinden bij Westervoort, zoals het integraal huisvestingsplan scholen en de herbestemming van het gemeentehuis kan de boekwaarde van de vaste activa per inwoner gaan stijgen. • | Gemiddeld schommelt de nettoschuld van de vier gemeenten samen per inwoner tussen de € 1.997 (2021) en € 2.053 (2024) per inwoner. Het Gelderse gemiddelde was in 2024 € 1.776 per inwoner. • | Het gemiddelde van de vier gemeenten samen is dus iets hoger dan het Gelderse gemiddelde in 2024. Doesburg (€ 1.029 per inwoner in 2024) en Duiven | (€ 1.034 per inwoner) zitten onder het Gelderse gemiddelde, Westervoort (€ 2.195 per inwoner) en Zevenaar (€ 2.821 per inwoner) zitten erboven. • | De hoogte van de nettoschuld per inwoner is niet zorgelijk.
Het wijkt niet sterk af van het Gelderse gemiddelde en de nettoschuldquote bij alle vier de gemeenten scoort onder de 90% (risicocategorie A = minst risicovol) | . • | De gemeenten hebben alle vier de komende jaren tot aan de herindeling en daarna nog de nodige investeringen op de planning staan, voor Doesburg zijn het | vier projecten, voor Duiven negen, voor Westervoort vier en voor Zevenaar zeven. Het betreft bijvoorbeeld sportaccommodaties, nieuwe scholen en een nieuwe parkeergarage. Onderhoud kapitaalgoederen • | Bij twee (Duiven en Westervoort) van de vier de gemeenten zijn de beheerplannen voor gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water, wegen en verlichting allemaal actueel. Enige uitzonderingen hierop zijn Doesburg met betrekking tot het beheerplan verlic | hting en Zevenaar met betrekking tot het beheerplan gebouwen, deze zijn niet actueel en gaan in 2026 geactualiseerd worden. • | Bij Duiven en Westervoort is er sprake van achterstallig onderhoud. Bij Duiven op het terrein van speelgelegenheden, bij Westervoort op het terrein van gemeentelijke gebouwen en wegen. Beide gemeenten zijn voornemens om het achterstallig onderhoud de komen | de jaren te gaan inhalen. De gemeente Westervoort geeft aan dat een voorziening is gevormd om het achterstallig onderhoud bij de gemeentelijke gebouwen en de wegen (opgenomen in IBOR) in te lopen.
Gemeentelijke belastingen en heffingen • | De belastingdruk in de vier gemeenten loopt uiteen. | De totale aanslag gemeentelijke belastingen ligt het hoogst in Doesburg en is ruim 26% hoger dan in Zevenaar, waar de totale aanslag het laagst is. • | De rioolheffing loopt uiteen van € 244 in Duiven tot € 450 in Doesburg en heeft daarnaast geen uniforme grondslag in de vier gemeenten. • | De afvalstoffenheffing loopt uiteen van € 243 in Zevenaar tot € 350 in Duiven. • | De OZB bedraagt gemiddeld in Duiven € 500 en in Westervoort € 643. • | Bovenstaande verschillen tonen aan dat bij de vaststelling van de tarieven in de nieuwe gemeente behoorlijke effecten voor individuele huishoudens kunnen 7 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 8 ontstaan. Bij toepassing van de hoogste OZB-tarieven (van de vier gemeenten) bedraagt de meeropbrengst € 7,6 miljoen en bij toepassing van de laagste OZB-tarieven daalt de opbrengst met € 6,2 miljoen. • Ook bij de overige belastingen zal harmonisatie voor verschillen gaan zorgen. Zo heffen Doesburg en Westervoort hondenbelasting, waarbij er in Doesburg een voorstel ligt om deze af te schaffen. Duiven en Zevenaar kennen deze belasting niet. Ook de toeristenbelasting en parkeerbelasting wordt niet in alle gemeenten toegepast. Een verdere uitwerking hiervan kunt u vinden bij 6.2.
Grondexploitatie • De huidige grondexploitaties van alle vier de gemeenten kennen op dit moment geen onoverkomelijke risico’s. De te verwachten verliezen zijn reeds afgedekt met voorzieningen in de balans. Daarmee zijn de verwachte eindresultaten sluitend bij alle vier de gemeenten. Aanbevelingen Op basis van bovenstaande conclusies komen wij tot de volgende aanbevelingen: Vermogen en schulden • Behoud de gezonde reservepositie. Het eigen vermogen en de algemene reserve van de nieuw te vormen gemeente zijn als gezond te beoordelen. Dit is mede het doel van het Arhi-toezicht, dat van toepassing wordt na vaststelling van het herindelingsontwerp. • Aanbevolen wordt om als nieuwe gemeente toe te werken naar een toereikend voorzieningenniveau met een evenwichtige spreiding binnen het grondgebied van de nieuwe gemeente. Er zit een aanmerkelijk verschil tussen de boekwaarde van de vaste activa per inwoner van Westervoort (ongeveer rond de € 2.000 per inwoner) en de andere drie gemeenten (tussen de € 3.000 en € 4.000 per inwoner). Bij Westervoort staan nog een paar belangrijke vervangingsinvesteringen op de planning, zoals het Integraal Huisvestingsplan Scholen en de herbestemming van het gemeentehuis.
Deze investeringen zullen – net als die van de andere gemeenten - getoetst gaan worden op de vier O’s, te weten, onvoorzien, onuitstelbaar, onontkoombaar, overeenstemming tussen gemeenten en dat de financiële dekking is verzekerd. Indien deze investeringen doorgang vinden zal de boekwaarde van de vaste activa per inwoner gaan toenemen. • Wij bevelen aan om bij nieuwe investeringen de impact te gaan berekenen op de nettoschuld van de gemeente en de nettoschuld per inwoner. Hierdoor kan gemonitord worden hoe de schuldontwikkeling is bij nieuwe investeringen. De nettoschuld per inwoner is gemiddeld gezien en ook per individuele gemeente niet zorgelijk. Sociaal domein • Onderzoek de mogelijkheden en neem de maatregelen om de curve van toenemende lasten van het Sociaal Domein af te buigen. Doe dit zoveel mogelijk gezamenlijk. Weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risico-inventarisatie • Stem de systemen voor het bepalen van het weerstandsvermogen, zowel voor wat betreft de bepaling van de risico’s als de weerstandscapaciteit op elkaar af. In de periode tot aan herindeling kan dan beter en objectiever worden gemonitord of het weerstandsvermogen voor de nieuwe gemeente (ruim) voldoende blijft. • Voor de nieuw te vormen Liemerse gemeente is het van belang om een nieuwe risico- inventarisatie te gaan uitvoeren voor de berekening van het weerstandsvermogen.
Verder bevelen wij aan om de opgave van de weerstandscapaciteit te gaan harmoniseren. Duiven neemt de onbenutte belastingcapaciteit mee in de opgave van de weerstandscapaciteit, de andere drie gemeente doen dat niet. Doesburg neemt een post onvoorzien mee, de andere gemeente doen dat niet. Stem dit zoveel mogelijk met elkaar af. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 9 Financiële uitgangspositie nieuw te vormen gemeente en geplande grote investeringen • Houdt deze gezamenlijke financiële sterke positie intact en doe dit zoveel als mogelijk in samenhang. Het gemiddelde eigen vermogen per inwoner, de gemiddelde algemene reserve per inwoner, de gemiddelde boekwaarde van de vaste activa per inwoner en de gemiddelde nettoschuld per inwoner van de vier gemeenten samen geven een beeld van een financieel gezonde gemeente. De scores zijn veelal beter dan het Gelderse gemiddelde. • Stem nieuwe investeringen in goede harmonie met elkaar af. Voorkom eventuele dubbelingen. • De financiële uitwerking is bij de nieuwe projecten nog niet overal even helder, omdat het projecten zijn die zich nog in de planfase bevinden. Wel is het goed om van elkaar daar bewust van te zijn, zodat duidelijk is waar later nog besluitvorming over zal gaan komen binnen de huidige gemeenten of dat het op het bordje kan gaan komen van de nieuw te vormen gemeente.
Onderhoud kapitaalgoederen • Zorg in de periode tot aan herindeling voor een heldere en éénduidige systematiek rondom het onderhoud van de kapitaalgoederen. Actualiseer daartoe zo nodig de vigerende beheerplannen en bepaal gezamenlijk de grenzen van onderhoud en vervanging/reconstructie. • De gemeente Doesburg wordt geadviseerd om het beleidskader en het beheerplan verlichting te gaan actualiseren. • De gemeente Zevenaar wordt geadviseerd om het beheerplan gebouwen te gaan actualiseren. • De gemeente Duiven wordt geadviseerd om het achterstallig onderhoud speelgelegenheden te gaan inhalen. • De gemeente Westervoort wordt geadviseerd om het achterstallig onderhoud voor gemeentelijke gebouwen en wegen te gaan inhalen. • Zet met het oog op de fusie de voorgenomen investeringen voor het onderhoud van kapitaalgoederen per gemeente goed op een rij. Ook voor investeringen die nog niet zijn opgenomen in de begroting, maar waar mogelijkerwijs al wel plannen voor zijn. Het is gewenst dat tijdens Arhi-toezicht de vier gemeenten onderling streven naar overeenstemming over de voorgenomen investeringen van de individuele gemeente(n). Gemeentelijke belastingen en heffingen • Breng in kaart waar de verschillen zitten in de gemeentelijke belastingen en heffingen en welke oplossingsmogelijkheden hier zijn om tot uniformering te komen.
De uniformering hiervan is uiteindelijk een taak van de nieuwe gemeenteraad. Grondexploitatie • Blijf de ontwikkeling van de grondexploitatie goed volgen tijdens de planning en control cyclus; • Stem bredere regionale grondexploitatieplannen nader met elkaar af en in samenhang met de provinciale woningbouwversnellingsopgave. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 10 1 Inleiding en doel van de herindelingsscan 1.1 Inleiding In deze inleiding geven wij een beeld van de procedurele gang van zaken rond deze herindelingsscan naar de eventuele herindeling van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar tot een nieuw te vormen Liemerse gemeente. In paragraaf 1.2 gaan wij in op de aanleiding voor de herindelingsscan. Het doel van de herindelingsscan wordt behandeld in paragraaf 1.3. Paragraaf 1.4 behandelt de werkwijze. 1.2 Aanleiding voor de herindelingsscan De gemeentebesturen van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar hebben in 2025 en 2026 ieder afzonderlijk het principebesluit genomen om te komen tot een herindeling van deze gemeenten per 1 januari 2029. De gemeenteraad van Doesburg heeft dit principebesluit genomen in juli 2025, de gemeenteraden van Duiven, Westervoort en Zevenaar hebben dit besluit genomen in januari 2026. Met deze besluiten is de gezamenlijke verkenningsfase afgerond.
In de periode vanaf januari 2026 tot oktober 2026 werken de gemeenten samen aan het opstellen van een herindelingsontwerp. Dit herindelingsontwerp wordt in oktober 2026 ter besluitvorming aan de gemeenteraden van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar voorgelegd. Als onderdeel van het herindelingsontwerp hebben de vier gemeenteraden aan de colleges van B&W van de gemeenten verzocht om de financiële uitgangspositie van de afzonderlijke gemeenten en de financiële gevolgen van een mogelijke herindeling inzichtelijk te maken, als belangrijk onderdeel voor de verdere bestuurlijke- en politieke besluitvorming. Tegen deze achtergrond is aan de provincie gevraagd om voor de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar een herindelingsscan uit te voeren. De vraag sluit aan bij de faciliterende rol die de provincie Gelderland heeft gedurende het herindelingstraject. 1.3 Doel van de herindelingsscan Het doel van deze herindelingsscan is om de gemeenten inzicht te geven in de afzonderlijke financiële uitgangspositie van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar én de financiële effecten van een mogelijke herindeling inzichtelijk te maken. Het algemene doel van de herindelingsscan is het verkrijgen van een samenhangend en objectief beeld van de financiële positie van de afzonderlijke gemeenten alsmede van de belangrijkste financiële effecten van de herindeling.
De herindelingsscan is niet bedoeld om de mogelijke woonlasten van individuele inwoners en ondernemers bij een herindeling in kaart te brengen. 1.4 Werkwijze bij het financiële onderzoek naar de nieuw te vormen gemeente De herindelingsscans die provincie Gelderland opstelt op verzoek van de gemeenten zijn altijd maatwerk. De provincie is in de lead voor het uitvoeren van de herindelingsscan, maar maakt gebruik van gegevens van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het ministerie levert de kenmerken van de gemeenten voor de berekening van de algemene uitkering uit het gemeentefonds aan. Hetzij uit eigen bestanden hetzij via het Centraal bureau voor de statistiek (CBS). De provincie maakt bij het opstellen ook gebruik van de informatie en kennis van de vier gemeenten. Naast de vaste zaken als gemeentelijke belastingen, begrotings- en jaarrekeningresultaten en een analyse van de balans is, op verzoek van de gemeenten, aandacht geschonken aan de financiële ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein, de grondexploitatie en de gehanteerde methodieken bij het ramen en vastleggen van cijfers over het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 11 In deze herindelingsscan staan op verzoek van de gemeenten de volgende onderzoeksvragen centraal: Onderzoeksvraag 1 (beantwoording in hoofdstuk 2) 1.
Wat kan aan de hand van de begroting 2026, de meerjarenraming 2027- 2029 en de jaarrekeningen 2021 t/m 2024 over de financiële positie van de huidige gemeenten en de nieuw te vormen gemeente worden gezegd? Met de beantwoording van deze vraag wordt inzicht verschaft in de financiële positie van de vier afzonderlijke gemeenten op basis van de begrotingsbeoordeling van de provincie en van de beoogde nieuwe gemeente. Gebruik makend van de beoordelingsbrieven van de begrotingen en de volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voor gemeenten en provincies voorgeschreven kengetallen uit de begroting en jaarrekening. Verder wordt inzicht verschaft in de schuldpositie, de financiële bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen, het weerstandsvermogen, de ontwikkeling van de lasten in het sociaal domein (WMO, Jeugdzorg, participatie en de sociale basisvoorzieningen), de omvang en samenstelling van de reserves en voorzieningen, de jaarrekening resultaten 2021-2024 en de beoordeling van de accountant en het college van B&W over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening en de tijdigheid van inzending aan Gedeputeerde Staten van Gelderland. Onderzoeksvraag 2 (beantwoording in hoofdstuk 3) 2.
Wat zijn de belangrijkste financiële gevolgen die zich bij een herindeling voordoen? Met de beantwoording van deze vraag wordt inzicht gegeven in de incidentele en structurele financiële effecten van de herindeling, waaronder de effecten op de algemene uitkering uit het gemeentefonds, inclusief de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling, alsmede een indicatief beeld van de frictiekosten, de overige eenmalige herindelingskosten en de besparing op de bestuurskosten. Onderzoeksvraag 3 (beantwoording in hoofdstuk 4) 3. Wat is de financiële uitgangspositie van de nieuw te vormen gemeente en welke grote investeringen met financiële impact staan er nog op de planning? Met de beantwoording van deze vraag wordt inzicht gegeven in de financiële uitgangspositie van de nieuw te vormen gemeente. Er is inzage gegeven in het eigen vermogen per inwoner van elke individuele gemeente, de algemene reserve per inwoner, de boekwaarde van de vaste activa per inwoner en de nettoschuld per inwoner. Dit is gedaan op jaarrekeningbasis. Deze cijfers liggen immers vast en veranderen niet meer. Er is een vergelijk van de individuele gemeenten op deze onderdelen en wat de optelsom en het gemiddelde is van de vier gemeenten bij elkaar. Er staan bij de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar nog een aantal grote investeringen op de planning.
In dit hoofdstuk wordt inzage gegeven in de top investeringen per gemeente en wat de financiële impact, voor zover bekend, hiervan is voor de nieuw te vormen gemeente. Onderzoeksvraag 4 (beantwoording in hoofdstuk 5) 4. Hoe zien de ontwikkeling van de meerjarenprognose voor investeringen en onderhoud van kapitaalgoederen eruit van de vier gemeenten en wat zijn de verschillen in uitgangspositie en de financiële uitwerking daarvan? Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 12 Met de beantwoording van deze vraag wordt inzicht verschaft in de actualiteit van de beleidskaders en de beheerplannen, de staat van de onderhoudsplanning en de vervangingsopgave. Voor de financiële uitwerking is beoordeeld of de dekking van het onderhoud via een voorziening of via de exploitatie verloopt en is per kapitaalgoed beschreven wat de voorgenomen investeringen zijn. Onderzoeksvraag 5 (beantwoording in hoofdstuk 6) 5.
Wat zijn de verschillen tussen de huidige vier gemeenten onderling en de nieuw te vormen gemeente bij de belastingen/heffingen? Met de beantwoording van deze vraag wordt inzicht gegeven in de eigen inkomsten van de gemeenten, waaronder de gemeentelijke belastingen en heffingen, inclusief inzicht in de huidige verschillen en inzicht in varianten voor de beoogde nieuwe gemeente (laagste, hoogste en gemiddeld niveau), met daarbij de meerjarige financiële effecten voor huishoudens en ondernemers. Onderzoeksvraag 6 (beantwoording in hoofdstuk 7) 6. Hoe ziet de ontwikkeling van de meerjaren prognose grondexploitatie eruit en wat zijn de risico’s hiervan voor de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar? Met de beantwoording van deze vraag wordt inzicht gegeven in te verwachten winsten en verliezen voor de grondexploitatie en wat de risico’s zijn van de woningbouwprojecten en bedrijventerreinen. 1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 gaan we in op het financiële beeld van de vier gemeenten op basis van de jaarrekeningen 2021 tot en met 2024 en de begroting 2026. Dit zijn de laatste bij GS ingediende stukken door de gemeenten in het kader van het financieel toezicht door de provincie. Door gebruik van deze vastgestelde stukken gaan wij uit van vergelijkbare betrouwbare cijfers.
Meer recente informatie kan verschillende aannames bevatten die de betrouwbaarheid van de vergelijking verminderen. Er wordt een beeld geschetst van de afzonderlijke posities van de gemeenten en van de vier gemeenten tezamen. Verder wordt inzicht verschaft in de schuldpositie, de financiële bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen, het weerstandsvermogen, de ontwikkeling van de lasten in het sociaal domein (WMO, Jeugdzorg, participatie en de sociale basisvoorzieningen), de omvang en samenstelling van de reserves en voorzieningen, de jaarrekening resultaten 2021-2024 en de beoordeling van de accountant en het college van B&W over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening en de tijdigheid van inzending aan Gedeputeerde Staten van Gelderland. In hoofdstuk 3 gaan we in op de incidentele en structurele financiële effecten van de herindeling, waaronder de effecten op de algemene uitkering uit het gemeentefonds, inclusief de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling, alsmede een indicatief beeld van de frictiekosten en overige eenmalige herindelingskosten en de besparing op de bestuurskosten. Hoofdstuk 4 gaat in op de financiële uitgangspositie van de nieuw te vormen gemeente. Door een overzicht te maken van het eigen vermogen en de algemene reserve per inwoner, de materiële vaste activa per inwoner en de nettoschuld per inwoner.
Er is een vergelijk van de individuele gemeenten op deze onderdelen en wat de optelsom en het gemiddelde is van de vier gemeenten bij elkaar. Er staan bij de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar nog een aantal grote investeringen op de planning. In hoofdstuk 4 wordt inzage gegeven in de top investeringen per gemeente en wat de financiële impact, voor zover bekend, hiervan is voor de nieuw te vormen gemeente. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 13 In hoofdstuk 5 behandelen we de actualiteit van de beleidskaders en de beheerplannen, de staat van de onderhoudsplanning en de vervangingsopgave. Voor de financiële uitwerking is beoordeeld of de dekking van het onderhoud via een voorziening of via de exploitatie verloopt en is per kapitaalgoed beschreven wat de voorgenomen investeringen zijn. Hoofdstuk 6 behandelt de lokale heffingen, er wordt inzicht gegeven in de eigen inkomsten van de gemeenten, waaronder de gemeentelijke belastingen en heffingen, inclusief inzicht in de huidige verschillen en inzicht in varianten voor de beoogde nieuwe gemeente (laagste, hoogste en gemiddeld niveau), met daarbij de meerjarige financiële effecten voor huishoudens en ondernemers.
Hoofdstuk 7 behandelt tenslotte de meerjaren prognose van de grondexploitatie en gaat in op de risico’s hiervan voor de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 14 2 Financiële positie op basis van begroting en jaarrekening 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk beantwoorden we de volgende vraag: Wat kan aan de hand van de begroting 2026, de meerjarenraming 2027-2029 en de jaarrekeningen 2021 t/m 2024 over de financiële positie van de huidige gemeenten en de nieuw te vormen gemeente worden gezegd? De gemeenteraad dient er volgens de Gemeentewet op toe zien dat de jaarlijkse begroting structureel en reëel in evenwicht is, dat wil zeggen dat de structurele lasten gedekt zijn door structurele baten. Hiervan kan worden afgeweken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht. Het financiële toezicht op gemeenten is in de Gemeentewet opgedragen aan de provincies. De provincie ziet erop toe dat de financiële huishouding van de gemeenten op orde is. In dat kader toetst de provincie Gelderland jaarlijks de begroting en meerjarenramingen, de jaarrekening en tussentijdse financiële rapportages van de gemeenten.
Naast de toetsing van het structurele en reële evenwicht van de begroting, let de toezichthouder op de ontwikkeling van het weerstandsvermogen, de kengetallen en de grondexploitatie van de gemeenten. Onderwerpen die in de volgende paragrafen en hoofdstukken nader worden belicht. Als de provincie constateert dat de begroting van een gemeente niet structureel en reëel in evenwicht is en herstel van dit evenwicht niet wordt aangetoond, behoeven de begroting en de wijzigingen daarop gedurende het jaar goedkeuring van Gedeputeerde Staten (GS). Deze situatie wordt ook wel aangeduid met de term preventief toezicht. Als de begroting aan de wettelijke vereisten voldoet, is er in de regel vooraf geen goedkeuring van GS nodig. De begroting wordt dan voor kennisgeving aangenomen, er is dan sprake van repressief toezicht (minst belastende vorm). In de jaarrekening legt het college van burgemeester en wethouders verantwoording af aan de raad over het gevoerde beleid, de behaalde en nog niet behaalde doelstellingen en over de financiën. Vanuit het financieel toezicht is de jaarrekening onder meer van belang voor het beoordelen van de eerst daaropvolgende begroting.
Zijn de structurele effecten in enig jaar meegenomen in de volgende begroting of zijn wellicht maatregelen getroffen en is de jaarrekening getrouw en rechtmatig tot stand gekomen? 2.2 Structureel en reëel begrotingsevenwicht huidige gemeenten In deze paragraaf wordt de begrotingspositie van de huidige gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar weergegeven. Daarbij wordt de nadruk gelegd op het structurele en reële begrotingsbeeld van de vier gemeenten, zoals beoordeeld door de provincie aan de hand van de door de gemeenteraden vastgestelde begroting 2026. Gedeputeerde Staten (GS) van Gelderland maakt het oordeel over de begroting jaarlijks kenbaar aan de gemeentebesturen door een toezichtbrief. Daarbij wordt ook van de gelegenheid gebruikt gemaakt andere relevante aandachtspunten over de financiële positie van de gemeente aan de raad mee te geven. De toezichtbrieven voor 2026 van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar zijn eind januari 2026 door GS vastgesteld en aan de gemeenteraden verzonden. Bij de weergave van de financiële positie maken we in deze herindelingsscan onderscheid tussen het saldo van de vastgestelde begrotingen volgens gemeente en het door de provincie daaruit berekende structurele en reële saldo. Beide berekeningen komen terug in de volgende grafieken.
De gemeenten kunnen onderling het beste vergeleken worden op het door de Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 15 provincie berekende reële en structurele saldo. De uitkomst van dit saldo is namelijk bepalend voor het toezichtsregime. Sluit de begroting en/of de meerjarenraming in het laatste jaar van de begroting, dan geldt het repressief toezicht (toezicht achteraf). Sluit de begroting en meerjarenraming niet, dan geldt het preventief toezicht op basis van de gemeentewet. In grafiek 2.1 zijn de vastgestelde begrotingssaldi 2026-2029 van de vier gemeenten weergegeven. In grafiek 2.2 wordt het structureel en reële saldo weergegeven inclusief de financiële effecten van de daarbij aangenomen amendementen, zoals deze door de provincie is berekend als basis voor de bepaling van het toezichtregime voor 2026. In het begrotingsbeeld valt op dat bij alle vier de gemeenten in ieder geval het eerste en het laatste jaar van de begroting structureel en reëel sluitend zijn. In het jaar 2027 is er nog een tekort bij Duiven en in 2028 staat nog een tekort genoteerd bij Doesburg en Zevenaar. Het tekort in 2027 zal met het oog op het Arhi-toezicht1 opgelost moeten gaan worden. Voor het goedkeuren van de begroting zal in ieder geval het eerste jaar sluitend moeten zijn.
Het is aan te bevelen om ook de meerjarenraming sluitend te maken, omdat er anders mogelijkerwijs problemen kunnen ontstaan bij de goedkeuring van nieuwe begrotingswijzingen en investeringen die nog niet waren opgenomen in de begroting. Grafiek 2.1 Saldi vastgestelde meerjarenbegroting 2026-2029 (volgens gemeente) 1 Een gemeente die blijkens een herindelingsontwerp voor opheffing in aanmerking komt, komt automatisch onder preventief financieel toezicht van de provincie te staan (art. 21 lid 1 Wet arhi). Dit houdt in dat gedeputeerde staten categorieën van besluiten van de gemeente moeten aanwijzen die hun goedkeuring behoeven. Het kan daarbij gaan om besluiten die leiden tot nieuwe uitgaven, verhoging van bestaande uitgaven, verlaging van bestaande inkomsten of vermindering van vermogen (art. 21 lid 2 Wet arhi). De provincie kan aan besluiten goedkeuring onthouden als deze in strijd zijn met het financiële belang van de nieuwe gemeente (art . 21 lid 3 Wet arhi) of met het recht. Voor het berekenen van het structurele en reëel in evenwicht zijn van de begroting worden de incidentele effecten gecorrigeerd door de provinciale toezichthouder. Verder worden ook niet concreet onderbouwde bezuinigingstaakstellingen op de begrotingsuitkomsten gecorrigeerd.
Bezuinigingen moeten concreet worden benoemd, zodat er een grote mate van zekerheid is dat deze ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. Verder wordt voor een realiteitstoetsing van de raming van de algemene uitkering minimaal de meicirculaire 2025 als uitgangspunt genomen. Het hanteren van de septembercirculaire 2025 is ook toegestaan.
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Grafiek 2.2 Structurele en reële saldi meerjarenbegroting 2026-2029 (volgens provincie) De bovenstaande grafiek leidt tot de volgende kengetallen voor de structurele exploitatieruimte. In de onderstaande tabel ziet u de kengetallen voor | de structurele exploitatieruimte. De waarden zijn ingedeeld in categorieën. Categorie A is het minst risicovol en categorie C is het meest risicovol. Tabel 2.1 Structurele exploitatieruimte Gemeente | B 2026 | MJR 2027 | MJR 2028 | MJR 2029 | Signaal- waarde Doesburg | 0,60% | 0,92% | -0,45% | 0,28% | A Duiven | 1,40% | -0,36% | 1,80% | 2,90% | A Westervoort | 1,62% | 3,67% | 3,60% | 5,65% | A Zevenaar | 0,00% | 0,10% | -0,60% | 0,60% | B De gemeenten Doesburg, Duiven en Westervoort scoren allemaal een A, omdat zij zowel het eerste en het laatste jaar van de begroting sluitend hebben. Zevenaar scoort een B, omdat het eerste jaar 0,00% is en het laatste jaar sluitend is. Toezichtvorm Voor zowel Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar is voor 2026 het repressieve toezicht van kracht. Bij het in kennis stellen van de gemeenteraden van deze besluiten zijn aandachtspunten vanuit het financieel toezicht meegegeven aan de gemeenten. Hieronder gaan we in op de aandachtspunten uit de vier verschillende begrotingsbrieven.
Aandachtspunt begrotingsbeoordeling 2026 Doesburg Bij Doesburg is een aandachtspunt meegegeven over de actualiteit van het beheerplan verlichting. • | Het beheerplan verlichting is niet actueel en de gemeente is voornemens deze eind 2026 te gaan actualiseren. 16 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 17 Aandachtspunten begrotingsbeoordeling 2026 Duiven Bij de gemeente Duiven zijn aandachtspunten meegegeven ten aanzien van de omvang en de haalbaarheid van bezuinigingsmaatregelen, de inzet van het surplus van de algemene reserve, en het onderhoud van de kapitaalgoederen. • In de begroting zijn structurele bezuinigingen opgenomen van € 800.000 in 2026, oplopend tot € 1,3 miljoen in 2029. In de jaren 2027, 2028 en 2029 zijn hier correcties op toegepast ter waarde van € 99.000, oplopend tot € 111.000 vanwege (nog) niet concreet onderbouwde bezuinigingsmaatregelen; • In de begroting is gebruik gemaakt van een inzet van het surplus van de algemene reserve, ter waarde van € 2,1 miljoen in 2026. Deze inzet telt mee in het structurele saldo van 2026; • Ten aanzien van het onderhoud van kapitaalgoederen, geeft de begroting aan dat er sprake is van achterstallig onderhoud van speelgelegenheden. In de begroting is tevens opgenomen dat het achterstallig onderhoud in de komende jaren ingelopen zal gaan worden.
Aandachtspunten begrotingsbeoordeling 2026 Westervoort In de begrotingsbrief 2026 aan de gemeente Westervoort zijn aandachtspunten meegegeven ten aanzien van: • De wettelijke termijn voor het toezenden van de jaarrekening (voor 15 juli), waarbij bij indiening sprake is geweest van termijnoverschrijding (ontvangen op 1 oktober); • De realisatie van bezuinigingen, en in de begroting zijn structurele bezuinigingen opgenomen van € 480.000 in 2026 oplopend tot € 533.000 in 2029; • Het onderhoud van kapitaalgoederen. Ten aanzien van het onderhoud van kapitaalgoederen staat vermeld in de begroting dat er sprake is van achterstallig onderhoud binnen de beheerplannen Wegen en Gebouwen. De begroting geeft ook aan dat het achterstallig onderhoud in beeld is en een voorziening gevormd is om het achterstallig onderhoud in te lopen. Aandachtspunten begrotingsbeoordeling 2026 Zevenaar Ten aanzien van de gemeente Zevenaar zijn aandachtspunten opgenomen over de realisatie van de bezuinigingen en de surplus inzet van de algemene reserve. • De bezuinigingen lopen op van € 3,1 miljoen in 2026 tot ruim € 6,8 miljoen medio 2029; • De gemeente maakt gebruik van de inzet van het surplus van de algemene reserve van € 2,1 miljoen in begrotingsjaar 2026. 2.3 Financieel perspectief nieuwe gemeente Een bestuurlijke fusie zal leiden tot een consolidatie (samenvoeging) van de afzonderlijke begrotingen.
De uitkomsten per gemeente uit grafiek 2.2 worden dan normaliter bij elkaar opgeteld. De onderstaande grafiek geeft een beeld weer van de optelling van alle begrotingsresultaten van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar tezamen. Het uiteindelijke beeld als de herindeling plaats gaat vinden zal vanaf 2029 weer anders zijn, omdat er nog veel onzekerheden zijn over de ontwikkeling van het gemeentefonds de komende jaren, de herverdeling van het gemeentefonds en de belastinginkomsten en het uitgavenpatroon van de nieuw te vormen gemeente. Onderstaande grafiek geeft in ieder geval weer dat bij elkaar opgeteld alle jaren van de bij elkaar opgetelde begrotingen sluitend zijn en dat ook elk jaar het structurele en reële saldo hoger ligt dan het Gelderse gemiddelde. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Grafiek 2.3 Structurele en reële saldi meerjarenbegroting 2026-2029 2.4 | Gemeenschappelijke regelingen Voor alle vier de gemeenten geldt dat een deel van hun taken wordt uitgevoerd binnen een gemeenschappelijke regeling. De deelname aan gemeenschappelijke regelingen laat overlap zien, maar er zijn ook duidelijke verschillen.
Het grootste verschil zit bij 1Stroom | .2 De gemeenten Duiven en Westervoort zijn beide lid van deze gemeenschappelijke regeling en een aanzienlijk deel van hun totale omzet (=baten voor bestemming van reserves) gaat naar deze gemeenschappelijke regeling. In de onderstaande tabel is opgenomen aan welke gemeenschappelijke regelingen de gemeenten deelnemen en wat hun gemeentelijke bijdrage is op basis van de begroting 2026. Verder is in een percentage uitgedrukt hoeveel van de totale omzet van de gemeente (baten voor bestemming van reserves) besteed wordt aan de gemeenschappelijke regelingen. De gemeenschappelijke regeling Euregio is in dit overzicht buiten beschouwing gelaten, omdat deze niet onder het Nederlands recht valt. Het is aan de nieuw te vormen gemeente om hier keuzes over deelname en bijdrage te maken. Tabel 2.2 deelname en financiële bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen per gemeente Bedragen x (€ 1.000) | Doesburg | Duiven | Westervoort | Zevenaar 1Stroom | n.v.t. | 22.353 | 13.241 | n.v.t. DRAN – Bedrijfsvoerings-organisatie | 668 | 672 | 480 | 1.618 Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen GRHV - GR Huisvesting VO Liemers | n.v.t. | 1.033 | n.v.t.
| 1.121 Groene Metropoolregio | 88 | 242 | 131 | 439 2 1Stroom is een gemeenschappelijke regeling (bedrijfsvoeringsorganisatie) waarin het ambtelijke apparaat van de gemeenten Duiven en Westervoort is ondergebracht. Juridisch gezien is 1Stroom een gemeenschappelijke regeling. Het bestuur van 1Stroom wordt gevormd door de twee colleges van burgemeester en wethouders (Algemeen Bestuur). Het Dagelijks Bestuur bestaat uit de twee burgemeesters en één wethouder van iedere gemeente en vergadert maandelijks over het dagelijks beheer. 18 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 MGR SD CG - Modulair | 1.669 | 2.376 | 3.281 | 5.689 Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Centraal Gelderland ODRA - Omgevingsdienst Regio | 654 | 486 | 150 | 889 Arnhem RDL- Reinigingsdienst De Liemers | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | 2.409 SDL - Samenwerking De Liemers | n.v.t. | 4.300 | 2.793 | 7.876 Streekarchivariaat De Liemers en | 125 | 90 | 58 | 263 Doesburg VGGM - Veiligheids-en | 1.324 | 2.733 | 1.689 | 5.350 Gezondheidsregio Gelderland Midden Totale bijdrage aan | 4.528 | 34.285 | 21.822 | 25.654 gemeenschappelijke regelingen Totale omzet gemeente | 48.645 | 82.649 | 55.233 | 170.599 % aan gemeenschappelijke | 9,3% | 41,5% | 39,5% | 15% regelingen t.o.v de totale omzet Het Gelderse gemiddelde voor bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen is 12,4%.
De gemeente Doesburg (9,3%) zit hier 3,1 procentpunt onder. De gemeente Zevenaar (15%) zit er 2,6 procentpunt boven, de gemeenten Duiven (41,5%) zit er 29,1 procentpunt boven en Westervoort (39,5%) zit er 27,1 procentpunt boven. De voornaamste verklaring voor de verschillen zit met name in de bijdrage aan de ambtelijke werkorganisatie 1Stroom bij Duiven en Westervoort. Zonder de bijdrage aan 1Stroom zit Duiven op een bijdrage dicht bij het Gelders gemiddelde van 14,4% en Westervoort op 15,5%. Verder valt op dat Doesburg als kleinste gemeente het kleinste percentage heeft voor bijdragen van de totale omzet aan gemeenschappelijke regelingen. Dit verschil is grotendeels te verklaren doordat de andere drie gemeenten wel deelnemen aan de SDL- Samenwerking de Liemers en Doesburg niet. Verder nemen Doesburg en Westervoort niet deel aan de GRHV - GR Huisvesting VO Liemers en Duiven en Zevenaar wel. De gemeente Doesburg werkt op het terrein van ICT samen met de gemeente Doetinchem. Dit is niet via een gemeenschappelijke regeling maar via een gastheergemeenteconstructie. De gemeente Doetinchem is hierbij de gastheer en Doesburg de gastgemeente. Dit is een lichtere vorm van samenwerking dan via een gemeenschappelijke regeling en biedt wat meer flexibiliteit in de samenwerking.
Desalniettemin betekent een mogelijke uittreding van Doesburg uit deze samenwerking vanwege de fusie met Duiven, Westervoort en Zevenaar dat er uittredingskosten betaald zullen gaan moeten worden vanwege deze ontvlechting. In de samenwerkingsovereenkomst3 tussen Doetinchem en Doesburg staat daarover opgenomen dat de opdrachtgever tegen de boekwaarde de niet-gedeelde componenten overneemt, tenzij anders is overeengekomen. Niet gedeelde componenten zijn bijvoorbeeld hardware en software, bestaande uit laptops, telefoons, tablets, etc. De kosten met betrekking tot de inrichting en onderhoud van infrastructuur (de gedeelde componenten) die gemaakt zijn om diensten te kunnen verlenen aan de opdrachtgever (in casu Doesburg) worden naar rato verdeeld. Hierbij moet men denken aan servers, opslag, firewalls, etc. Doesburg ziet daarbij af van alle rechten op de gedeelde componenten en maakt daarop geen aanspraak. In Overleg tussen de gastheergemeente en gastgemeente wordt in redelijkheid en billijkheid bepaald welk bedrag eenmalig wordt betaald ter afkoop van de relatieve loonsomkosten. Hiervoor volgt dan een onderbouwing.
3 Bijlage 1: Algemene samenwerkingsvoorwaarden, Governance ICT samenwerking Doetinchem 19 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 20 Verder wordt voorafgaand aan de ontvlechting een inschatting gemaakt van de projectkosten die betrekking hebben op de ontvlechting. Na akkoord van de opdrachtgever wordt de ontvlechting uitgevoerd. De gemaakte projectkosten worden naar de opdrachtgever (in casu Doesburg) dan gefactureerd. Voor de verdere afwikkeling van de ontvlechting verleent de opdrachtnemer (Doetinchem)ondersteuning bij de werkzaamheden die de opdrachtgever moet verrichten in het kader van de ontvlechting van de opdrachtgever (Doesburg). 2.5 Balansverhoudingen (Schulden en Vermogen) De manier waarop activa zijn gefinancierd is van belang voor het geven van een oordeel over de financiële positie van een gemeente. Meer vreemd vermogen (schuld) betekent immers een hogere gevoeligheid van de begroting voor renteschommelingen. Ook is een groter deel van de begroting vastgelegd voor rente, waardoor er bij bezuinigingen minder flexibiliteit is. De omvang van de op de balans opgenomen bezittingen is eveneens van invloed. Naast rente betekent ook de afschrijvingslast dat een deel van de jaarlijks in de begroting opgenomen budgetten al is besteed.
Een hoger eigen vermogen betekent daarentegen dat een relatief groter deel van de bezittingen van de gemeente zijn gefinancierd met eigen (spaar)geld. Vanaf 1 januari 2016 is in het Besluit begroting en verantwoording (BBV) opgenomen dat gemeenten een zestal financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en de jaarrekening. De volgende paragraaf 2.6 behandelt de ontwikkelingen van het eigen vermogen, de geactiveerde bezittingen en de schuld van de vier gemeenten. Daarnaast wordt in paragraaf 2.7, op basis van drie van de voorgeschreven kengetallen die de schuldpositie en de vermogenspositie van gemeente betreffen, de situatie ten opzichte van elkaar in beeld gebracht. Wij hebben hiervoor gebruik gemaakt van de door de gemeenten berekende kengetallen zoals deze jaarlijks in de jaarrekening zijn opgenomen. 2.6 Ontwikkelingen Eigen vermogen, algemene reserve, bezittingen en schulden In de drie onderstaande grafieken zijn de ontwikkelingen weergegeven van de balans van de jaren 2021-2024. Dit op basis van absolute bedragen. Dit verdient de voorkeur, omdat voor het geven van een oordeel vooral de onderlinge verhouding in deze bedragen van belang is. Deze is beter te duiden met behulp van de voorgeschreven kengetallen.
Ontwikkeling eigen vermogen op basis van jaarrekeningen 2021-2024 In grafiek 2.4 is de ontwikkeling van het eigen vermogen, het totaal van alle reserves, weergegeven. Hier valt op dat bij Doesburg en Westervoort elk jaar een toename is van het eigen vermogen. De positieve jaarrekeningresultaten in de periode 2021-2024 dragen daaraan bij. Bij Duiven zien we een toename van 2021 naar 2022 en vervolgens blijft de stand gelijk van 2022 naar 2023 en een lichte, maar niet materiële afname in het jaar 2024 daaropvolgend. Een teken dat het jaarrekeningresultaat niet bestemd is voor een toevoeging aan het eigen vermogen. Bij Zevenaar zien we een toename van 2021 op 2022, een lichte afname van 2022 naar 2023 en een wat grotere afname van 2023 naar 2024. Het negatieve rekeningresultaat van € 2,5 miljoen in 2024 is een voorname oorzaak hiervan. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 21 Grafiek 2.4. Ontwikkeling van het eigen vermogen per gemeente (x € 1.000) In het eigen vermogen zitten ook een aantal zogenaamde “beklemde” bestemmingsreserves, zoals de bestemmingsreserves voor de structurele dekking van kapitaalslasten. Beklemde reserves tellen weliswaar mee in het eigen vermogen en ook in de berekening van de solvabiliteitsratio, maar liggen vast en zijn niet vrij besteedbaar.