Rapportage toekomstverkenning bestuurskracht Druten
Tekst van het document
die stap te zetten, houdt de gemeente regie op haar toekomst. Tegelijkertijd begrijpen wij
bestuur, organisatie, partner in de samenleving en partner in de regio, ziet TwynstraGudde
de gevoeligheden rond samenwerking, autonomie en bestuurlijke schaal. Een verkenning
dat sommige scenario’s kansrijker zijn dan andere. De beweging naar zelfstandigheid is niet
als deze en het vervolgproces moeten daarom niet alleen feitelijk en grondig zijn, maar ook
toekomstbestendig en duur. Het verlies van tijd, geld en aandacht komt op korte en lange
zorgvuldig en herkenbaar voor bestuur, organisatie en omgeving.
termijn niet ten goede aan de realisatie van ambities en opgaven van Druten. Daarmee zien wij als TwynstraGudde op hoofdlijnen de volgende sporen voor het vervolg ontstaan met
Met deze toekomstverkenning in de hand, zien wij de volgende bestuurlijke handelingsopties,
kansrijk perspectief. Uiteraard is dit niet aan Druten alleen en is zij hierbij afhankelijk van de
ofwel aanbevelingen.
keuzes van buurgemeenten.
Inhoudelijke duiding huidige bestuurskracht en impactanalyse door TwynstraGudde Concluderend kan gesteld worden dat de gemeente Druten haar bestuurskracht onder druk ziet staan. Vooropgesteld heeft de gemeente Druten een herkenbare identiteit en een betrokken samenleving, waarvoor zij diverse herkenbare ambities voor de toekomst heeft. Met beperkte middelen weet Druten veel van deze ambities te realiseren, mede dankzij
• Spoor 1: Continueren van de huidige ambtelijke fusie waarbij een goed gezamenlijk perspectief belangrijk is (scenario 2). • Spoor 2: Contineren van de huidige ambtelijk fusie met uiteindelijk het perspectief van een bestuurlijke fusie (combinatie van scenario 2 en 3). • Spoor 3: Oriëntatie richting andere partners voor een bestuurlijke fusie (scenario 3).
de samenwerking binnen de ambtelijke fusieorganisatie WDW. Deze samenwerking biedt vele voordelen en geeft kracht, maar kent ook grenzen door het gemis van een gedeeld
Wij beschrijven hier bewust sporen en geen (rangorde tussen de) scenario’s. De keuze voor
langetermijnperspectief en de beperkte financiële ruimte van Druten. Het is ook met
de partner(s) kan immers, zoals beschreven in de impactanalyse, veel verschil maken, zowel
name die verslechterde financiële positie van de gemeente Druten waardoor Druten haar
op inhoud, en dus het toekomstig perspectief van de gemeente, als op proces. Zo is het van
bestuurskracht op een aantal terreinen ziet teruglopen.
belang te beseffen dat eventuele ontvlechting uit de ambtelijke fusie (financiële) gevolgen heeft en deze beslissing niet licht genomen moet worden. Ontvlechting zou een keuze van
Zichtbaar wordt dat Druten nu al meer scherpe keuzes moet maken en zich moet realiseren
beide partners moeten zijn en het is hiervoor van belang om samen met Wijchen op te
dat deze noodzaak in de toekomst alleen maar groter wordt. Daarmee is het aannemelijk
trekken.
dat Druten naast de wettelijke taken steeds minder middelen en mogelijkheden overhoudt voor het behoud van haar identiteit en voorzieningen - juist datgene wat de gemeente zo kenmerkt en centraal staat in de Toekomstvisie 2040. Het water staat Druten nog niet aan de lippen.
62
Verder afronden toekomstverkenning bestuurskracht Druten • Bespreken van toekomstverkenning bestuurskracht in gemeenteraad
Proces van oriëntatie Afhankelijk van de uitkomsten van het raadsdebat kan al dan niet gestart worden met een
Een presentatie van voorliggend rapport en gelegenheid tot het stellen van vragen
(externe) oriëntatie op de drie sporen. Hierbij is van belang dat de gemeente Druten in
door de gemeenteraad. Met als doel zoveel mogelijk bewustwording over het waarom
beweging kan komen, maar dat zij afhankelijk is van de buurgemeenten hoe deze stap verder
en het ontwikkelen van een gedeeld beeld bij de sterke en zwakke punten van de
verloopt en in welk tempo. Het proces wat volgt is maatwerk en kent geen voorspelbaar pad.
huidige bestuurlijke positie. Dit moment is nog geen debat.
Wij adviseren om hierin de volgende stappen te hanteren:
• Beleggen van raadsdebat over bestuurlijke positie en toekomst
• Aan de hand van rapportage toekomstverkenning duiding geven bij profiel Druten
In debat met elkaar over de bestuurlijke positie en toekomst. Tijdens dit debat
bij buurgemeenten
wordt inzicht verkregen in eerste politieke voorkeuren en worden mogelijke harde
Druten kan duiding geven bij de uitkomsten van de toekomstverkenning en daarmee
voorwaarden of no-go’s geïdentificeerd. Tegelijkertijd adviseren wij de gemeenteraad
ook andere buurgemeenten uitnodigen om na te denken over hun bestuurlijke
om voorzichtig te zijn om al teveel conclusies te trekken en uitspraken te doen over
toekomst. Accepteer dat buurgemeenten hierin hun eigen tempo bepalen en minimaal
buurgemeenten (die niet gebaseerd zijn op (gezamenlijk) onderzoek of nog geen
de ruimte moeten krijgen het gesprek in hun eigen gemeenteraad te voeren, op een
reactie zijn op een (gezamenlijk) voorgesteld toekomstperspectief). Spreek vooral over
moment en manier die bij hun past. Wees transparant naar buurgemeenten over welke
de scenario’s uit de impactanalyse en geef hierin richting. Ter voorbereiding op en
scenario’s nog ‘open’ staan en besef tegelijkertijd dat er buurgemeenten kunnen zijn die
begeleiding van dit debat adviseren wij het College een voorstel mee te nemen over
pas serieus in gesprek gaan als Druten een duidelijk voorkeursscenario heeft.
een opdracht en kaders voor verdere verkenning en (externe) oriëntatie. • In gesprek blijven met ambtelijke fusiepartner Wijchen
• Blijf in contact met de provincie over het regioperspectief Ook de provincie heeft een rol in het versterken van bestuurskracht. Bovendien heeft
Zoals overeengekomen in het bestuurlijk arrangement, verkennen beide gemeenten
de provincie zicht op ontwikkelingen binnen de regio. Wij adviseren dan ook om
zelfstandig hun bestuurlijke toekomst, maar houden ze elkaar tijdig en transparant
de provincie regelmatig bij te praten en te betrekken bij de afwegingen die Druten
op de hoogte. Blijf in voorgaande stappen in gesprek door de status van de stappen
maakt. Daarnaast kan er concreet een beroep gedaan worden op de provincie door
toe te lichten en duiding te geven aan de uitkomsten. Daarbij is het van belang dat
een bijdrage te leveren in de vorm van gespreksbegeleiding of om niet alleen Druten,
Wijchen de ruimte voelt om zelf aan te geven hoe zij op deze verkenning van Druten wil
maar ook mogelijke toekomstige partners financieel te ondersteunen als het gaat om
reageren. Of welke stappen zij daarvoor nodig heeft.
de uitvoering van bestuurskrachtonderzoeken en verkenningen. Ook (het tijdspad van) gemeenten in de bredere regio die naar elkaar toe trekken is van belang. De provincie kan helpen duiden hoe het samenwerkingslandschap naar de toekomst toe verandert en hoe het Rijk van Nijmegen hierop kan inspelen. • Proef wanneer de tijd rijp is om te gaan trechteren Druten zal moeten aanvoelen wanneer de tijd rijp is om conclusies te trekken en een besluit te nemen over het te volgen spoor.
63
Overkoepelende randvoorwaarden voor het vervolg Tot slot nog een twee punten die we willen meegeven voor het proces wat volgt. • De balans tussen openbaar en vertrouwelijk Gesprekken in deze fase zijn verkennend en vaak gebaat bij vertrouwelijkheid. Durf van de gemeenteraad en gemeenschap te vragen dat er vertrouwd wordt op dit bestuurlijke gesprek. Vraag om kaders over de wijze waarop de raad geïnformeerd wordt. Wees wel transparant over het feit dat er verkend wordt, ook richting inwoners, en vermijd daarmee speculatie in de media. Zo kan bijvoorbeeld worden aangegeven wanneer een en ander openbaar wordt, waarbij na afloop van de gesprekken de gesprekspartners een gezamenlijk persbericht uit laten gaan. • Streef naar een wenkend perspectief Wees als Druten agenderend, maar bescheiden. Het gesprek over de bestuurlijke toekomst is een gevoelig onderwerp en niet alle buurgemeenten doorlopen daarin hetzelfde ritme en tempo. Door deze toekomstverkenning vraagt Druten van anderen aandacht voor dit vraagstuk en ruimte ‘op de agenda’. Het perspectief voor Druten en de regio wordt beter wanneer ook buurgemeenten de kans krijgen om dit perspectief te ontwerpen.
64
Bijlagen Bijlage 1. Samenwerkingslandschap
Dit vervoer rijdt per 1 september 2016 onder de naam Avan. Het houdt rekening met de mogelijkheden van de reizigers en hun sociale netwerk en het bedient ook het buitengebied
Gemeenschappelijke regelingen
en de kleine kernen, met optimale aansluiting op het reguliere openbaar vervoer. In de vervoersorganisatie sturen en beheersen de gemeenten samen de uitvoering en
Werkorganisatie Druten-Wijchen (WDW)
ondersteunende processen voor dit aanvullende openbaar vervoer.145
De gemeenten Druten en Wijchen zijn met ingang van 1 januari 2018 ambtelijk gefuseerd. Daarvoor is een bedrijfsvoeringorganisatie met de naam Werkorganisatie Druten-
Groene Metropoolregio
Wijchen (WDW) opgericht. Alle personeel van beide gemeenten, met uitzondering van de
Het doel van de Gemeenschappelijke Regeling Groene Metropoolregio (GMR) is om de
gemeentesecretarissen, griffiers en medewerker van de griffie, zijn in dienst gekomen van de
positie van achttien gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen (Arnhem, Berg en Dal,
WDW.
Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Mook en Middelaar, Nijmegen,
143
Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar) te versterken Gemeenschappelijke Regeling Instituut Bijzonder Onderzoek Regio Zuid-Gelderland (IBO)
en een kwalitatieve groei van de regio – met behoud van de typische balans tussen levendige
Deze gemeenschappelijke regeling behartigt de belangen van de gemeenten Berg
verstedelijking en ontspannen leefkwaliteit – te bewerkstelligen op het gebied van ruimtelijke
en Dal, Beuningen, Druten, Heumen en Wijchen op het gebied van de naleving van
ontwikkeling (waaronder wonen, landschap, verkeer en mobiliteit) en sociaaleconomische
socialezekerheidswetgeving, de Wmo en de Jeugdwet. Dit betreft de naleving van de
ontwikkeling (waaronder werkgelegenheid, bedrijvigheid, recreatie, toerisme, leefbaarheid
onderhoudsplicht en terugvordering van te veel ontvangen uitkering door (voormalige)
en cultuur) op de schaal van de regio, en waarbij integraliteit, innovatie, duurzaamheid en
uitkeringsgerechtigden (en partners daarvan) en onderhoudsplichtigen.
circulariteit belangrijke uitgangspunten zijn.146
144
Vervoersorganisatie Regio Arnhem-Nijmegen (BVO DRAN) De vervoersorganisatie brengt de belangen van de deelnemers (Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Montferland, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar) samen op het gebied van aanvullend vervoer. Samen wordt gewerkt aan het tot stand brengen, ontwikkelen en in stand houden van een kwalitatief hoogwaardig, herkenbaar, efficiënt en eenvoudig te gebruiken vervoerssysteem. 143 144 145 146
Jaarrekening Druten 2024 Idem Idem Idem
65
Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen (MGR)
Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Gelderland-Zuid
Dit samenwerkingsverband is ingesteld om de belangen van de deelnemende gemeenten
De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ) is een organisatie voor brandweerzorg,
(Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en Wijchen)
geneeskundige hulpverlening en voorbereiding en coördinatie op het gebied van
te behartigen; meer in het bijzonder op het gebied van werk, inkomen, zorg, welzijn,
rampenbestrijding en crisisbeheersing. De VRGZ zorgt samen met de veertien gemeenten
inkoop en ICT. Daarnaast is het samenwerkingsverband ingesteld om de belangen van
(Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe,
de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van regionale afstemming
Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel), de politie
en regionale samenwerking.
147
Dit om te voorkomen dat er een lappendeken aan
samenwerkingsverbanden wordt opgericht.
148
en alle andere betrokken organisaties, voor een veilige samenleving in Gelderland-Zuid. De Veiligheidsregio bestaat momenteel uit de Brandweer Veiligheidsregio Gelderland Zuid, de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de regio (GHOR), de Regionale
Centrumregeling Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang regio Nijmegen
Ambulancevoorziening (RAV), de Gemeenschappelijke Meldkamer (GMK) en het
en Rivierenland
Veiligheidsbureau.151
Het belang van deze regeling is het vormgeven van de samenwerking tussen de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Neder-
Gemeenschappelijke Regeling Milieusamenwerking en Afvalverwerking Nijmegen
Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Wijchen, op het terrein van
(MARN)
Beschermd wonen, Beschermd thuis, Maatschappelijke opvang, Openbare Geestelijke
Het doel van deze Gemeenschappelijke Regeling is deelnemen in het aandelenkapitaal
Gezondheidszorg (OGGz), Verslavingszorg en Centrale toegang beschermd wonen en
van ARN B.V. of haar rechtsopvolger. MARN sluit met de ARN B.V. een
maatschappelijke opvang.
vuilverwerkingsovereenkomst af. Hierin is de aanbiedingsplicht van de deelnemende
149
gemeenten (Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) Gelderland-Zuid
Wijchen) geregeld van de door of vanwege hen opgehaalde afvalstoffen, de acceptatieplicht
De GGD Gelderland-Zuid draagt bij aan de bewaking, bescherming en bevordering van de
van de aangeboden afvalstoffen door de verwerkingsinrichting en het in rekening brengen
gezondheid van de inwoners van de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg,
van de verwerkingskosten door ARN B.V.152
Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. Deze taak voert de GGD uit op grond van de Wet publieke gezondheid 2008. De belangrijkste taken zijn de jeugdgezondheidszorg, infectieziekten bestrijding, algemene gezondheidsbevordering en uitvoering van het meldpunt bijzondere zorg en van het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling (Veilig Thuis).150
147 148 149 150 151 152
Jaarrekening Druten 2024 https://www.regiorvn.nl/over-regio-rvn Jaarrekening Druten 2024 Idem Idem Idem
66
Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN)
Regeling Gemeenschappelijk belastingkantoor Beuningen (Munitax)
De regeling is ingesteld ter gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de
De gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Heumen, Druten en Wijchen werken in deze regeling
deelnemers (gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Nijmegen, Wijchen en
samen op het gebied van de uitvoering van de Wet Woz en de heffing en invordering van
de provincie Gelderland) inzake vergunningverlening, toezicht en handhaving in het kader
gemeentelijke belastingen. De samenwerking heft de kwetsbaarheid van eenmansfuncties op,
van het omgevingsrecht. Onder de belangen van de deelnemers wordt tevens begrepen
verhoogt de effectiviteit en kwaliteit, en leidt tot lagere kosten.156
het belang van een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland. Druten laat de verplichte wettelijke milieutaken door de ODRN uitvoeren. Het gaat dan
Deelnemingen
om vergunningverlening, toezicht en handhaving van de verplichte milieu- en asbesttaken.
Druten is ook in het bezit van aandelen in een aantal vennootschappen. Met deze
De werkzaamheden van de ODRN dragen bij aan een veilige, gezonde en duurzame
deelnemingen behartigt Druten het publieke belang:157
leefomgeving.153
• NV Bank Nederlandse Gemeenten (NV BNG) • Vitens N.V.
Recreatieschap Neder-Rijn, Lek en Waal
• Dienst Afvalstoffen en Reiniging (DAR) N.V
Het recreatieschap is opgericht als een GR met als doel de belangen te behartigen van
• Beheermaatschappij De Waarden B.V. en Ontwikkelingsmaatschappij Druten-Oost C.V.
onder meer de openluchtrecreatie en het toerisme van de deelnemende gemeenten Buren, Culemborg, Druten, Maasdriel, Neder-Betuwe, West Betuwe, Tiel en West Maas en Waal.154
Overige samenwerkingsverbanden (vereniging, stichting) Druten neemt ook deel aan twee verenigingen en stichtingen:
Euregio Rijn Waal
• Stichting Regionaal Bureau voor Toerisme Arnhem Nijmegen Veluwe (RBT ANV)
De Euregio Rijn-Waal is een Nederlands-Duits openbaar lichaam, waarbij circa 55 gemeenten
• Gelders Genootschap (welstand)
en regionale overheden zijn aangesloten. De Euregio Rijn-Waal heeft als belangrijkste doel
• Stichting Economic Board
de grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van economie en maatschappij te verbeteren en te intensiveren op de volgende beleidsterreinen: sociaaleconomische ontwikkeling, onderwijs en scholing, verkeer en vervoer, ruimtelijke ordening, cultuur en sport, toerisme en recreatie, milieubescherming en afvalverwerking, natuurbehoud en landschapsbeheer, sociale zaken, gezondheidszorg, rampenbestrijding, communicatie en veiligheidsbeleid.155
153 154 155 156 157
Jaarrekening Druten 2024 Idem Idem Idem Idem
Werken met TwynstraGudde betekent samen maatschappelijke transities werkend krijgen. Met advies, management en opleidingen helpen we mensen en organisaties bij duurzame veranderingen. Denk aan energie en klimaat, wonen, veiligheid, landbouw, mobiliteit, zorg en onderwijs. Onze kracht ligt in daadkracht. In het creëren van oplossingen die werkbaar zijn én werkbaar blijven. Samen met onze opdrachtgevers - en alle belanghebbenden daaromheen - werken we aan een samenleving die schoon, veilig, gezond en weerbaar is. Zo maken we blijvend impact op morgen.