CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2025

Raad openbaar Druten 5 november 2024, gemeente drutenBij agendapunt: Begroting 2025-202829.592 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Begroting 2025

AANBIEDING PROGRAMMABEGROTING 2025 Druten, 7 oktober 2024

Aan de leden van de gemeenteraad, Met deze brief bieden wij u de programmabegroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026-2028 van onze gemeente Druten aan. Het is de derde begroting van dit college waarin we net als vorig jaar verder werken aan het uitvoeren van het coalitieakkoord ‘Ontwikkelen in huidig perspectief 2022-2026' en het collegeprogramma ‘Samen duurzaam vooruit’. Met de uitwerking van het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” heeft het college een nadere financiële invulling gegeven aan de ambities van de raad voor de huidige raadsperiode, waarbij de intentie blijft om het kwaliteitsniveau van de voorzieningen op peil te houden en infrastructurele knelpunten op te lossen. Landelijke ontwikkeling De gemeente staat voor een aantal grote opgaven als gevolg van landelijke, ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen. De bezuinigingen op het gemeentefonds leiden tot dreigende structurele tekorten bij bijna alle gemeenten en dit beeld zien we ook bij de gemeente Druten. De herstructurering van het gemeentefonds leidt tot een enorme financiële krimp. Ook is de hoge inflatie van de afgelopen jaren niet voldoende gecompenseerd. Op dit moment is de problematiek van het financiële ravijnjaar (vanaf 2026) niet opgelost en bieden de voornemens van het nieuwe kabinet geen oplossing.

Onze financiële positie Naar aanleiding van de tekorten bij de meerjarenbegroting 2024-2027 is er een proces van ombuigingen gestart en gedeeltelijk doorgevoerd. In de Perspectiefnota is de begroting aangepast met de meicirculaire, is de financiële ‘lucht’ die hierin zat er uitgehaald en zijn de investeringen en kredieten geactualiseerd. In de tussentijd is er kritisch gekeken naar de toekomstige investeringen en loopt er een onderzoek naar de kostendekkendheid van de leges en de mogelijkheid om te besparen op de uitvoeringskosten van de gemeentelijke belastingaanslagen. Het zorgvuldig ingezette financiële proces van ombuigingen is echter bij lange na nog niet toereikend om het meerjarenperspectief met de huidige wettelijke opgaaf en ambities structureel sluitend te krijgen. De saldi van de meerjarenbegroting zien er als volgt uit: (bedragen in € /-= nadelig)

Samenvatting financieel perspectief 2025-2028 Saldo begroting conform perspectiefnota 2025*

2026 -2.881.837

2027 -2.009.165

2028 -1.875.254

Nieuwbouw VMBO Pax Christi College

28.000 0 -549.891 -2.881.837 -111.106 -126.730 -201.923 323.879 0 0

0 -2.009.165 -166.935 418.940 -700.000

0 -1.875.254 -253.714 427.259 -700.000

Saldo meerjarenbegroting 2025-2028

-862.920

-2.457.160

-2.401.709

Reeds besloten voorstel Toerisme, bijdrage TVAN Was in de PPN 2024 opgenomen onder keuze nieuw beleid Saldo perspectiefnota in de begroting 2025 Hoofdstuk 2.2 van perspectiefnota naar begroting 2025-2028 Septembercirculaire

2025 -577.891

-2.684.688

* Inclusief reeds verwerkte keuzes perspectiefnota

De gemeente had bij de perspectiefnota de uitzonderingsmogelijkheid om de meerjarentekorten ad € 5 miljoen eenmalig af te dekken vanuit de algemene reserves. Na overleg met de Provincie is er echter voor gekozen om deze uitzonderingsregel los te laten en te opteren voor een meer algemene regeling namelijk het inzetten van het

1

surplus van de algemene reserves. De reden is dat er minder voorwaarden aan de nieuwe algemene regeling zijn verbonden. De algemene reserve van onze gemeente is ultimo 2024 (afgerond) begroot op € 12,8 miljoen positief. Dit saldo is voldoende voor de benodigde weerstandscapaciteit. Onder voorwaarden is het voor een gemeente toegestaan om onttrekkingen aan de algemene reserve ten gunste van de exploitatie te brengen. Voor onze gemeente betekent dit dat als gevolg van behoedzaam financieel meerjarenbeleid onze financiële reserves toereikend zijn om de tekorten voor de komende jaren af te dekken. De provinciale maatregel is natuurlijk geen oplossing voor de structurele tekorten maar is vooral een tijdelijk incidenteel middel. Met deze maatregel presenteert de gemeente Druten, ondanks het financieel zware weer een sluitende begroting en schuiven wij de verantwoordelijkheden niet door naar de toekomst. Ombuigingen structureel ’Samen Waarmaken’ Om de tekorten op korte en lange termijn op te lossen stelt het college voor om een robuust vervolgproces te doorlopen richting de meerjarenbegroting van 2026-2029.

Dit vraagt om een strategische vervolgaanpak waarbij politiek/bestuurlijke keuzes gemaakt zullen moeten worden langs de lijn van het coalitieakkoord, het strategisch kompas, een beoordeling van wettelijke en niet wettelijke taken en het herprioriteren van gemaakte keuzes of het bijstellen van ambities. Richtinggevend vanuit de raad en college tot uitvoering in de operatie met daarbij een heldere en duidelijke opgaaf met een afgebakend beleids- en financieel kader en richtinggevend perspectief voor zowel de gemeente als de gemeenschappelijke regelingen. Dit proces wordt intern voorbereid en opgestart in aanloop naar de perspectiefnota van 2025. Dit geeft ons de tijd om een robuust proces van samen waarmaken te doorlopen en om de ontwikkelingen bij het rijk af te wachten onder het motto van de VNG “prepare for the worst and fight for the best”. De inzet van de VNG is dat het nieuwe kabinet de balans tussen taken van gemeenten en de benodigde middelen gaat herstellen. Zonder adequaat herstel van de balans heeft financiele onzekerheid een ongekend effect op de bestuurbaarheid van gemeenten en de kwaliteit van de voorzieningen in het bijzonder.

Ons motto hierbij is Klaar zijn voor nu en voor de toekomst, samen maken wij het waar! Toekomst Het college vindt dat een gezonde financiele positie een belangrijke randvoorwaarde is om ook in de komende jaren focus te kunnen houden op wat voor onze gemeente belangrijk is. Met beperkte financiële middelen het maximale kunnen doen voor onze inwoners en ondernemers. De rijksbezuinigingen dragen hier helaas niet in bij maar toch blijven wij binnen de vast te stellen kaders maximaal investeren in een sociale, schone en duurzaam verbonden gemeente. Wij willen dus blijven doen wat is afgesproken maar zullen op basis van onze financiële positie onze keuzes in gezamenlijkheid moeten bijstellen. Op basis van een heldere, stabiele koers gaan wij ook in 2025 sterk en duurzaam vooruit en kunnen en komen wij in de jaren erna verder! Burgemeester en wethouders van Druten, de secretaris,

de burgemeester,

B.P.P. Janssen

S.W.P.J. Sengers

2

Inhoud programmabegroting 2025 AANBIEDING PROGRAMMABEGROTING 2025 .................................................................................. 1 FINANCIËLE BEGROTING ..................................................................................................................... 4 1. ALGEMEEN ..................................................................................................................................... 4 2. BATEN EN LASTEN 2025 ............................................................................................................. 10 2.1 Overzicht van baten en lasten 2025......................................................................................... 10 2.2 Van Perspectiefnota naar begroting 2025 ............................................................................... 12 2.3 Schematische weergave baten en lasten 2025 ....................................................................... 13 2.4 Uitgelichte punten begroting 2025 ........................................................................................... 15 2.5 Toelichting ramingen per programma ...................................................................................... 19 3. MEERJARIG OVERZICHT BATEN EN LASTEN PROGRAMMA´S ............................................. 21 4.

UITGANGSPUNTEN RAMINGEN 2025 ........................................................................................ 22 5. KEUZES EN BESTEDINGSPLAN ................................................................................................. 25 6. FINANCIËLE POSITIE................................................................................................................... 29 6.1 Investeringsvolume 2025-2028 ................................................................................................ 29 6.2 Financiering .............................................................................................................................. 30 6.3 Verloop van reserves en voorzieningen ................................................................................... 30 6.4 Provinciaal toezicht/ Structureel evenwicht .............................................................................. 31 6.5 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ........................................................................... 32 BELEIDSBEGROTING .......................................................................................................................... 33 1. PROGRAMMAPLAN .................................................................................................................

33 1.1 Collegeprogramma "Samen duurzaam vooruit" ................................................................ 33 0 Bestuur en ondersteuning ........................................................................................................... 34 1 Veiligheid ..................................................................................................................................... 39 2 Verkeer en vervoer ...................................................................................................................... 42 3 Economie .................................................................................................................................... 48 4 Onderwijs .................................................................................................................................... 52 5 Sport, cultuur en recreatie ........................................................................................................... 56 6 Sociaal domein ............................................................................................................................ 62 7 Volksgezondheid en milieu .........................................................................................................

68 8 Wonen en bouwen ...................................................................................................................... 72 1.2 Beleidsindicatoren ............................................................................................................. 76 2 PARAGRAFEN ............................................................................................................................... 77 2.1 Paragraaf lokale heffingen ....................................................................................................... 77 2.2 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.............................................................. 87 2.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................. 99 2.4 Paragraaf financiering ............................................................................................................ 105 2.5 Paragraaf bedrijfsvoering ....................................................................................................... 109 2.6 Paragraaf verbonden partijen ................................................................................................. 112 2.7 Paragraaf grondbeleid ............................................................................................................

127 3 VASTTELLINGSBELSUIT ............................................................................................................ 129 BIJLAGEN ........................................................................................................................................... 130 EMU Saldo ................................................................................................................................... 130 Overzicht incidentele baten en lasten programma’s .................................................................... 131 Overzicht incidentele baten en lasten per taakveld ..................................................................... 133

3

FINANCIËLE BEGROTING 1. ALGEMEEN Inleiding Programmabegroting 2025 Voor u ligt de Programmabegroting 2025 van de gemeente Druten. Deze begroting is het vervolg op de Perspectiefnota 2024, die de gemeenteraad in juli 2024 heeft vastgesteld. In deze Programmabegroting is het Collegeprogramma Druten “Samen duurzaam vooruit” 2022-2026 herschikt naar de bekende bestaande programma indeling zoals door de raad is vastgesteld, waarbij de speerpunten financieel zijn uitgewerkt. Het bestedingsplan wordt separaat ter besluitvorming aan u voorgelegd. Tevens geeft de begroting een financiële doorkijk voor het meerjarenperspectief 2026-2028. De programmabegroting 2025 is vertaald naar de productenbegroting die ter inzage wordt gelegd. De financiële mutaties van de septembercirculaire zijn verwerkt in de voorliggende begrotingssaldi. Geen sluitende (meerjaren)begroting In de begroting 2024 is kritisch gekeken naar de opbrengsten van leges, belastingen en OZB waarbij wordt vastgehouden aan de stapsgewijze verhoging van het OZB-tarief naar een gemiddeld regionaal niveau. Naar aanleiding van de tekorten bij de meerjarenbegroting 2024-2027 is er een proces van Ombuigingen gestart. In het financieel perspectief voor 2025-2028 hebben we Ombuigingen zonder beleidsconsequenties, fasering van kredieten doorgevoerd.

Ondanks deze ombuigingen is het geprognosticeerde begrotingssaldo voor de jaren 2025-2028 verslechterd ten opzichte van de meerjarenbegroting 2024-2027. Dit is het gevolg van onder andere uitzettingen bestaand beleid, CAO-verhogingen gemeenschappelijke regelingen en de CPI-index leveranciers (inflatie). De nu voorliggende meerjarensaldi van de begroting 2025-2028 zijn bijgesteld ten opzichte van de saldi die zijn opgenomen in de perspectiefnota 2024. Een verklaring van het verschil tussen het saldo van het begrotingsjaar 2025 (Perspectiefnota 2024) en het nu voorliggende begrotingssaldo 2025 treft u aan in hoofdstuk 2 van deze financiële begroting. Een samenvatting van het financieel perspectief is hieronder weergegeven: (bedragen in € /-= nadelig)

Samenvatting financieel perspectief 2025-2028 Saldo begroting conform perspectiefnota 2025*

2026 -2.881.837

2027 -2.009.165

2028 -1.875.254

Nieuwbouw VMBO Pax Christi College

28.000 0 -549.891 -2.881.837 -111.106 -126.730 -201.923 323.879 0 0

0 -2.009.165 -166.935 418.940 -700.000

0 -1.875.254 -253.714 427.259 -700.000

Saldo meerjarenbegroting 2025-2028

-862.920

-2.457.160

-2.401.709

Reeds besloten voorstel Toerisme, bijdrage TVAN Was in de PPN 2024 opgenomen onder keuze nieuw beleid Saldo perspectiefnota in de begroting 2025 Hoofdstuk 2.2 van perspectiefnota naar begroting 2025-2028 Septembercirculaire

2025 -577.891

-2.684.688

* Inclusief reeds verwerkte keuzes perspectiefnota

Provincie In de meerjarenbegroting 2024-2027 zijn er afzonderlijke en stringente afspraken met de provincie gemaakt om te komen tot een sluitende begroting. Daarbij is er gekozen om in 2024-2027 € 5 miljoen van de algemene reserve te storten in een nieuw te vormen reserve exploitatie begroting. Deze reserve werd ingezet om tekorten over de komende jaren te dekken. In de perspectiefnota 2024 bleek dat we de geplande inzet over 2024 ad

4

€ 650.000 niet nodig hadden. In overleg met de provincie bleek dat de huidige regeling niet flexibel was, omdat het onder andere niet mogelijk was om deze geplande inzet naar een later jaar te verschuiven. Daarnaast waren er meer beperkingen. In overleg met de provincie is er daarom gekozen voor om de huidige afspraken los te laten en te kiezen voor een meer gangbare algemene regeling (Notitie incidenteel/structureel najaar BOF) waar gemeenten gebruik van kunnen maken: Inzet algemene reserve ter overbrugging naar een sluitende begroting. Als zich in de komende periode een situatie van resterende meerjarige tekorten zal (blijven) voordoen, dan kan dat resulteren in de noodzakelijke inzet van de algemene reserve om binnen de termijn van de meerjarenraming via ombuigingen toe te groeien naar een sluitend perspectief. Een dergelijke inzet van de algemene reserve om naar een sluitende begroting toe te groeien is in overeenstemming met het huidige GTK/toezichtbeleid, maar is alleen een reële mogelijkheid voor gemeenten die over voldoende algemene reserve beschikken. De snelheid waarmee de ombuigingen gepaard zullen moeten gaan hangt mede af van de beschikbaarheid/ omvang van het eigen vermogen. -

Inzet surplus algemene reserve bij voldoende solvabiliteit en afdekking risico’s In het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK) is een regeling opgenomen voor de inzet van een surplus binnen de algemene reserve. De financieel toezichthouders werken momenteel aan een aanpassing van de tekst van deze regeling. Het surplus van de algemene reserve is dat deel dat niet nodig is voor het afdekken van risico’s (weerstandscapaciteit). Van dit vrij besteedbare deel (surplus) kan een gemeente jaarlijks maximaal 10% inzetten voor het dekken van structurele lasten. Met de voorwaarde dat de solvabiliteit groter of gelijk aan 20% is en blijft. De inzet van het surplus algemene reserve (= vrije reserve) wordt door dit gebruik als structurele baat bestempeld. Het weerstandsvermogen moet naar het oordeel van de toezichthouder voldoende zijn. Dit betekent dat het moet zijn gebaseerd op een adequate risicoinventarisatie. De structurele onttrekkingen aan de algemene reserve moeten worden opgenomen in het overzicht van structurele reservemutaties. Door de inzet te koppelen aan zowel de solvabiliteit als het weerstandsvermogen wordt het gebruik van de algemene reserve alleen toegestaan als er voldoende eigen vermogen is en de geïnventariseerde risico’s zijn afgedekt.

De ondergrens van 20% voor de solvabiliteit sluit aan bij de signaalwaarde van het financiële kengetal solvabiliteit zoals ook opgenomen in het GTK. De algemene reserve van onze gemeente is ultimo 2024 (afgerond) begroot op € 12,8 miljoen positief. Dit saldo is ruim voldoende voor de benodigde weerstandscapaciteit. We willen de algemene reserve inzetten om de toekomstige tekorten op te lossen, zodat voorkomen wordt dat onze gemeente onder preventief toezicht komt van de provincie. Hierbij laten we de uitzonderingsregeling middels de exploitatiereserve los en opteren we voor de algemene regeling van de Provincie. Daarmee kopen we als het ware tijd om tot een structureel sluitende meerjarenbegroting te komen. Ombuigingen Het proces van de ombuigingen is gestart naar aanleiding van de uitkomsten van de begroting 2024-2027. Het doel van dit proces is om de structurele tekorten om te buigen en zorg te dragen voor robuust financieel beheer. Dit proces loopt minimaal door tot de meerjarenbegroting van 2026-2029. De eerste stappen in dit proces zullen vooral financiële maatregelen zijn en aansluitend wordt er ingezet op beleidsmaatregelen, (kern)takendiscussies tussen college en raad en/of taakstellingen. De tijd die ingezet wordt voor dit interne proces zorgt ervoor dat ook nauwlettend de bewegingen van het rijk en de VNG gevolgd kan worden.

Dit geeft ons de ruimte om én een zorgvuldig proces met elkaar te lopen maar ook om ervoor te waken dat bepaalde beleidsambities of het voorzieningenniveau op gemeentelijke onderdelen niet onnodig worden afgebouwd. Om

5

de inzet van de algemene reserves zo laag mogelijk te houden en om te zorgen voor robuust financieel beheer, is een proces van ombuigingen gestart. Dit tijdrovende proces is gemeentebreed opgepakt waarvan de eerste financiële resultaten uiteindelijk in de perspectiefnota 2024 zijn geland. In 2024 heeft er een onderzoek plaatsgevonden naar een aantal sporen: Spoor 1: Financiële ruimte zonder beleidsconsequenties: Spoor 2: Takendiscussie beleid inclusief herbeoordeling coalitieakkoord. Spoor 3: Vastgoed Spoor 4: Extra inkomsten Spoor 5: Herbeoordeling investeringskredieten Spoor 6: Kosten Munitax Spoor 7: Out of the box. Bij de bespreking van de perspectiefnota is met de raad afgesproken dat er een 8 e spoor van ombuigingen wordt toegevoegd: Kostenbesparing op de ambtelijke organisatie WDW. Met de ontwikkelingen van de afgelopen jaren van beide gemeenten is ook de ambtelijke organisatie sterk gegroeid. De komende jaren gaan we bezien of het faciliteren van de groei van onze gemeente opgevangen kan worden door de huidige organisatie. Ook gaan we bezien of een besparing mogelijk is door efficiënter en slimmer organiseren en scherper prioriteren. Goede uitvoering van beleid blijft natuurlijk wel de prioriteit. Wat is al opgepakt en verwerkt in de perspectiefnota:De sporen 1 en 5 waren reeds financieel vertaald in de perspectiefnota 2024.

De consequenties waren als volgt: (bedragen in € /-= nadelig)

Ombuigingen spoor 1 en 5 Druten PPN 2024 Financiele ruimte zonder beleidsconsequenties (struc.) spoor 1 Financiele ruimte zonder beleidsconsequenties (incid.) spoor 1 Heroverweging investeringskredieten (structureel) spoor 5 Heroverweging investeringskredieten (incidenteel) spoor 5

2025 266.297 182.297 25.000

2026 243.297 182.297 25.000 36.000

2027 218.297 182.297

2028 218.297 182.297

36.000

36.000

59.000

Spoor 1: Financiële ruimte die zonder beleidsconsequenties is het gevolg van voorzichtig begroten en betreft dus een soort ‘lucht’ om risico’s mee op te vangen. Spoor 5: De kredieten uit het collegeprogramma zijn al eerder kritisch beoordeeld op de hoogte van het investeringsbedrag en met name het realiteitsgehalte van de fasering hiervan. Hierdoor zijn er een fors aantal investeringen qua fasering een jaar opgeschoven waardoor kapitaallasten voor het eerst in 2025 of 2026 zichtbaar zijn. Dit levert in 2024 incidenteel € 308.000 op en in 2025 incidenteel € 59.000. Het afsluiten van twee kredieten bij de jaarrekening 2023 met een forse onderuitnutting levert vanaf 2026 structureel € 36.000 op. Bij de totstandkoming van de perspectiefnota zijn deze onderwerpen afgestemd met een afvaardiging van de raad.

6

Welke ombuigingen zijn opgenomen in deze meerjarenbegroting en wat is onderhanden: Spoor 6 Munitax is in de begroting 2025-2028 opgenomen. De kosten van Munitax worden doorbelast naar de heffing riool en Afval. Meerkosten toerekenen aan riool/afval betekent een lastenstijging voor de burger. Het voordeel is € 311.000. Vanuit de aanbeveling van de benchmark onderzoek Munitax wordt inmiddels bezien of het uitvoeringsproces kan worden verbeterd en daarmee de kosten omlaag kunnen en worden bezien of het uitbesteden van deze diensten naar een andere externe partij niet voordeliger is. Eventuele verkoop van verhuurde woningen en het afstoten van garageboxen in eigendom dient nog verder te worden geanalyseerd en financieel inzichtelijk te worden gemaakt. Dit proces loopt en zal naar verwachting worden afgerond in 2025. De opbrengsten die hier uit voortvloeien dragen incidenteel bij in het jaar van verkoop. Momenteel loopt ook een onderzoek naar de Kostendekkendheid van de Leges. De reden dat dit nog steeds niet is en kan worden afgerond komt o.a. door de invoering van de omgevingswet en de tijd die nodig is om te leren van deze wijziging en de impact hiervan voor de normtijden en aantallen die nodig zijn voor een correcte doorrekening. Ook vindt er onderzoek plaats naar de normtijden en aantallen van huwelijken, evenementen en uitsplitsingen van leges en niet leges.

Tegelijkertijd wordt een nieuwe applicatie geïmplementeerd die meer inzicht en controle moet gaan bieden. De financiële situatie vraagt ons ook om kritisch te kijken naar onze investeringen. Kunnen investeringen uitgesteld worden? Zijn geplande investeringen echt nodig? Zijn de investeringen haalbaar? Door reëel ramen krijgen we hier een beter inzicht in. En ook door het invoeren van een investeringsplafond krijgen we meer grip op de uitgaven. De eerste stappen hiertoe zijn gezet en dit wordt verder ingevoerd in aanloop naar de Voorjaarsnota 2025 Vervolgaanpak ombuigingen: Samen Waarmaken De vorig ombuigings-stappen zijn vooral financieel ingestoken maar dat is gelet op de resterende meerjarensaldi niet afdoende. Dit vraagt dus om een strategische vervolgaanpak waarbij politiek/bestuurlijke keuzes gemaakt zullen moeten worden. Richtinggevend vanuit de raad en college tot uitvoering in de operatie met daarbij een heldere en duidelijke opgaaf met een afgebakend beleids- en financieel kader en richtinggevend perspectief. Dit doen we samen in een zorgvuldig proces direct na het vaststellen van deze meerjarenbegroting zodat we ook een gezamenlijk beeld hebben van de opgave en over hoe we dit willen bereiken. Om dit vervolgens ook gezamenlijk te kunnen uitdragen in de samenleving, het bestuur en de organisatie.

Wat zijn dan zoal de mogelijkheden: o Ambities en taken bijstellen en nadere prioritering maken aan de hand van het coalitieakkoord en het strategisch kompas. Prioriteren betekent niet alleen bepalen wat er wel of niet gebeurt, maar ook wat er nu of later gebeurt, wat intensiever of minder intensief moet en wat niet meer moet. o

Temporiseren/herzien huidig uitvoeringsprogramma/projecten langs de lijn van eerder gemaakte besluiten.

o o o o

(Kern)takendiscussie met politiek/bestuurlijke keuzes o.b.v. Afbouw niet-wettelijke taken Bijstellen van het coalitieakkoord of meerjarenperspectief Versoberen van ondersteuning en zorg door bijvoorbeeld begrenzing van jeugdzorg, ondersteuning bij armoede of hogere eigen bijdrage bij voorzieningen. Welke zorg willen we blijven financieren?

7

o

o o

Taakstelling WDW agv takendiscussie. Zo kijken we ook zeer kritisch naar de ambtelijke organisatie. Enerzijds inzetten op efficiency, anderzijds op een taakstelling in lijn met keuzes in het dienstverleningspakket. Versobering of afname van het huidige voorzieningenniveau leidt tot een afname van formatieve inzet. Maar ook bezien of we organisatorisch dingen anders kunnen doen of zelf kunnen doen zonder een dure vorm van externe inhuur. Ambities en wettelijke taken betaalbaar en beheersbaar maken door heldere keuzes, richting en inzet. Taakstelling overige Gemeenschappelijke regelingen pakken wij regionaal aan. Zorgdragen dat de beleidscyclus beter aansluit bij de P&C cyclus waarbij de rapportages raad en college in staat stellen om te kunnen sturen op hoofdlijnen en inhoud.

Ombuigingen op het gebied van taakstelling, gemeenschappelijke regelingen en bedrijfsvoering lijken onvermijdelijk om het financieel beeld positief in de toekomst om te draaien. Wij bereiden ons dus goed voor de komende tijd op het motto van de VNG “prepare for the worst and fight for the best”. De inzet van de VNG is dat het nieuwe kabinet de balans tussen taken van gemeenten en de benodigde middelen gaat herstellen. Zonder adequaat herstel van de balans heeft financiële onzekerheid een ongekend effect op de bestuurbaarheid van gemeenten en de kwaliteit van de voorzieningen in het bijzonder. Ons motto hierbij is Klaar zijn voor Nu en voor de Toekomst, Samen maken wij het waar! Dit proberen wij zo goed als mogelijk uit te voeren waarbij het de uitdaging is om zo min mogelijk in te teren op de algemene reserves maar als deze incidentele maatregel nodig is om ons financieel beheer structureel op orde te brengen zonder een al te grote afbreuk te doen van ons huidige voorzieningenniveau en beleidskeuzes dan zullen wij dit instrument inzetten. Programmabegroting Deze programmabegroting bestaat uit de financiële begroting en de beleidsbegroting. De financiële begroting De financiële begroting geeft een overzicht van de baten en lasten van de verschillende programma´s over 2025-2028 en inzicht in de algemene uitgangspunten.

In hoofdstuk 2 richten we ons op het jaar 2025 en geven we een verklaring tussen het saldo van de perspectiefnota naar het saldo van de begroting 2025. In hoofdstuk 2.4 en 2.5 worden specifieke punten uitgelicht en worden per programma de verschillen ten opzichte van de begroting 2024 verklaard. In hoofdstuk 3 wordt een meerjarig overzicht gegeven. In hoofdstuk 4 de uitgangspunten die zijn gehanteerd voor het opstellen van de begroting. In hoofdstuk 5 worden de keuzes uitgelicht. Ten slotte worden in hoofdstuk 6 enkele belangrijke onderwerpen uitgelicht: de financiële positie van onze gemeente, met aandacht voor de geplande investeringen, financiering, reserves en voorzieningen en algemene dekkingsmiddelen. De beleidsbegroting In het programmaplan geven we per programma antwoord op de volgende drie vragen; Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat gaat dit kosten? Deze vragen worden beantwoord voor de speerpunten uit het coalitieakkoord. Deze thema’s beslaan de volledige vier jaar van het coalitieakkoord, dus het kan voorkomen (ondanks dat begroten vooruitkijken is) dat er onderwerpen tussen staan die al afgewikkeld zijn. Ter aanvulling op het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” zijn er ook per programma overige thema’s opgenomen die onder de aandacht worden gebracht. Hiermee is het een voortschrijdend programmaplan geworden.

8

Naast bovengenoemd collegeprogramma treft u in hoofdstuk 2 zeven programmaoverstijgende paragrafen aan van de gemeente Druten, waarbij u inzicht krijgt in de beheersmatige aspecten en de risico’s.

9

2. BATEN EN LASTEN 2025 2.1 Overzicht van baten en lasten 2025 Onderstaand is een overzicht weergegeven van de baten en lasten over 2025, verdeeld over de verschillende programma’s. De begrote toevoegingen en onttrekkingen aan reserves zijn per programma in beeld gebracht. Deze worden verrekend met het totaal saldo van baten en lasten, waarna het geraamd resultaat tot stand komt. Op deze wijze ziet de raad bij de begroting welke bedragen aan het eigen vermogen worden onttrokken of toegevoegd. Met het vaststellen van de begroting 2025 autoriseert de raad het college van burgemeester en wethouders tot het doen van uitgaven per programma tot de bedragen van het onderstaande overzicht. Op basis hiervan stelt het college een meer gedetailleerde productenraming 2025 vast.

10

Het overzicht van baten en lasten is als volgt opgebouwd ( -/- is nadelig)

Begrotingsjaar 2025

Baten

Lasten

Saldo

€

€

€

705.213

3.252.687

-2.547.474

2.978

2.194.949

-2.191.971

145.154

2.854.061

-2.708.907

Programma 0 Bestuur en ondersteuning 1 Veiligheid 2 Verkeer en vervoer 3 Economie

37.389

436.072

-398.683

4 Onderwijs

376.494

2.343.321

-1.966.827

5 Sport, cultuur en recreatie

1.042.394

6.131.898

-5.089.504

6 Sociaal domein

10.670.245

34.413.610

-23.743.365

7 Volksgezondheid en milieu

5.127.518

6.327.825

-1.200.307

8 Wonen en bouwen

6.464.379

7.221.773

-757.394

Algemene dekkingsmiddelen

47.144.819

747.720

46.397.099

432.792

7.798.699

-7.365.907

Heffing VPB

0

6.000

-6.000

Bedrag onvoorzien

0

10.000

-10.000

72.149.375

73.738.615

-1.589.240

Overhead

Saldo baten en lasten Reserves

Onttrek k ing

Toevoeging

Saldo

Programma 0 Bestuur en ondersteuning

48.000

48.000

1 Veiligheid 2 Verkeer en vervoer

1.417.034

1.401.131

15.903

4 Onderwijs

40.000

26.931

5 Sport, cultuur en recreatie

392.000

392.000

6 Sociaal domein

165.000

165.000

7 Volksgezondheid en milieu

152.350

152.350

3 Economie

8 Wonen en bouwen

13.069

60.000

-60.000

Subtotaal mutaties reserves

2.214.384

1.488.062

726.322

Resultaat

74.363.759

75.226.677

-862.918

11

2.2 Van Perspectiefnota naar begroting 2025 In onderstaande tabel presenteren we op hoofdlijnen het verschil van het begrotingssaldo van de begroting 2025, zoals is afgegeven bij de perspectiefnota 2024, en het huidig voorliggende saldo voor het begrotingsjaar 2025 in deze begroting.

Specificatie verschil begroting 2025 Saldo begroting 2025 conform Perspectiefnota 2024 *

-577.891

Toerisme, bijdrage TVAN (bureau Toerisme Veluwe Arnhem-Nijmegen)

28.000 -549.891

Voorliggend saldo concept begroting 2025 (inclusief bestedingsplan)

-862.921

Negatief verschil te verklaren

-313.030

Dit verschil wordt hoofdzakelijk verklaard door: Indexeringen Actualisatie investeringen

-15.129 -17.292

HOV knoop dekking afs tlv reserve start eerst in 2026

-23.400

Actualisatie renteresultaat

81.441

Definitieve begroting GGD

7.445

Westerhout zuid eerder afgesloten, positief rente resultaat

25.916

Deel budgetten eva IOAW/Z etc (voordeel) Aanpassing elektra kosten openbare verlichting, obv werkelijke kosten

41.845 -85.187

Doorbelasting P-coach cf DVO 2025 MGR (voordeel)

80.000

Indexatie inkoop ZIN Jeugd van 2,8 naar 4% in 2025 e.v (nadeel)

-71.806

Winstwaarschuwing jeugd uit ppn (per saldo 5,3% nadeel)

-279.314

Budgetruimte verdeling centrumgem,middelen BW/MO (voordeel)

231.052

Meerkosten ruimen graven

-45.000

Kosten aanpassing oude toren

-30.000

Aanpassing hondenbelasting en OZB obv aantallen

-14.328

Ophoging krediet Puiflijk € 135.000

-8.775

Aanpassing storting in reserve vervanging straatverlichting

62.652

Aanpassing saldo WDW na vastgestelde begr. 2025

-337.381

Aanpassing IBOR em MJOP

123.362

Aanpassing munitax afval en riool

311.395

Aanpassing voorziening afval en riool

41.791

Bijstellen omgevingsplannen leges en explotatiebijdragen

-76.411

Toeristische promotie

-48.500

Integrale visie Horssen

-25.000

Indexatie OZB tarieven n.a.v. septembercirculaire

19.518

Integrale Aanpak Puiflijk

-60.000

Verschil exclusief septembercirculare

-111.106

Septembercirculaire

-201.923

Totaal verschil

-313.029

* Inclusief reeds verwerkte keuzes perspectiefnota

12

2.3 Schematische weergave baten en lasten 2025

13

Waar komt ons geld vandaan? De inkomsten halen we vooral uit de algemene uitkering en specifieke uitkeringen, zoals de BUIGuitkering voor de bijstandsuitkeringen. Daarnaast ontvangen wij als gemeente middelen uit de lokale heffingen zoals de OZB, riool en reinigingsheffing. Onze andere inkomsten komen bijvoorbeeld uit de verkoop van paspoorten en rijbewijzen. Ook halen we inkomsten uit eigen bijdragen voor zorg of sport. De verhuur van vastgoed en de grondexploitaties zorgen ook voor inkomsten.

Waar geven we ons geld aan uit? Bijna de helft van onze gemeentelijke uitgaven gaan naar het sociaal domein (WMO en jeugdzorg) en (bijzondere) bijstand en participatie.

14

2.4 Uitgelichte punten begroting 2025 Het College heeft de raad eind 2024 geïnformeerd over de status van de uitvoering van het collegeprogramma ‘Samen duurzaam vooruit’. Het collegeprogramma ‘Samen duurzaam vooruit’ is voortgekomen uit de coalitieonderhandelingen in zomer 2022. Het programma is breed opgepakt en ligt nog steeds op schema. Op detailniveau is het programma uitgewerkt in de zogenaamde lijst van 100 waarbij inzicht is gegeven in wat is gerealiseerd en wat nog onderhanden is. Het college zet zich in 2025 volledig in om bestaand beleid uit te voeren en de lopende projecten af te ronden. Denk hierbij aan onderwerpen als de veiligheid op rotondes, de aanpak van afvaldumpingen, de bermverharding in het buitengebied, de uitwerking van de economische en toeristische visie, het programma van eisen van het Klosterhufke in Deest en de toekomstige ontwikkelingen van de dorpshuizen en sportverenigingen. Natuurlijk staan al deze ambities hoog op de lijst om gerealiseerd te worden maar zijn ze in deze financieel uitdagende tijden, niet in beton gegoten. Samen duurzaam vooruit en samen waarmaken betekent immers dat we ook hier goed moeten kijken naar wat kan en mogelijk is. Samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en de Gemeenteraad stelden in deze collegeperiode ook de toekomstvisie Samen Sterk, Samen Druten op.

Een kompas dat enerzijds richting geeft aan keuzes en het beleid over onze collegeperiode heen en anderzijds nog in deze periode opgepakt gaat worden door de rode draad; elkaar blijven ontmoeten in Druten, komend jaar centraal te stellen in onze activiteiten. Vluchtelingen, internationale werknemers en huisvesting Thema Vluchtelingen, Arbeidsmigranten en huisvesting Aangezien voor het realiseren van alle opgaves een beroep gedaan wordt op de inzet van meerdere teams uit verschillende domeinen is er gekozen voor een programmatische aanpak. Door het team Vluchtelingen Internationale werknemers en Huisvesting (VIH) is een programmaplan opgesteld, met daarin de doelen, inspanningen en bijbehorende middelen. Ontheemden Oekraïne We hebben een duurzame noodopvang locatie aan de Veerdam beschikbaar sinds de start van de ontheemden crisis in mei 2022. Omdat er geen vervangende locatie beschikbaar is, is besloten het schip langdurig te huren voor deze opvang. We hebben inmiddels een aanbesteding opgestart zodat we ook rechtmatig de juiste dingen doen. Op het schip hebben we maximaal 132 plaatsen beschikbaar. Er verblijven 126 vluchtelingen zodat er ook ruimte is voor calamiteiten en locatie leiding. Asielopgave Wij hebben een noodopvang locatie voor 100 asielzoekers open vanaf eind april 2024. Deze locatie blijft 2 jaar open aan de Scharenburg en wordt gerund door het COA.

De opstart verloopt rustig. Wijchen opent per 2025 een azc voor 300 asielzoekers. Beide locaties samen passen in de gezamenlijke opgave zoals die besproken en besloten is in 2023. We hebben aangegeven de noodvoorziening mee te willen laten tellen in de spreidingswet. Als deze voorziening mee mag tellen, voldoen we gezamenlijk aan de taakstelling spreidingswet (Druten en Wijchen). De lobby is hierover gaande en de vooruitzichten zijn positief. Statushouders We plaatsen de statushouders volgens de vastgestelde taakstellingen door het rijk. De gemeente Druten wist de voorgaande jaren altijd netjes de taakstelling te behalen, echter dit jaar blijven de plaatsingen aanzienlijk achter. Er zijn minder sociale huurwoningen beschikbaar en ook het toegepaste spreidingsbeleid maakt dat plaatsingsmogelijkheden beperkt worden. Dit maakt dat we regionaal willen optrekken om een aantal knelpunten gezamenlijk op te pakken. Hierbij te denken aan het beter

15

matchen van de statushouders bij de huizen die beschikbaar zijn (grote of kleine huishoudens) en het ontwikkelen van een doorstroomlocatie. Inmiddels heeft het college besloten om in Druten de mogelijkheden te onderzoeken naar een doorstroom locatie voor 15 tot 20 statushouders. Dit om de druk op de woningmarkt beter te kunnen spreiden en te kunnen voldoen aan de taakstelling. De gekoppelde statushouders aan de gemeente Druten krijgen hierbij tijdelijke huisvesting tot een geschikte woonlocatie beschikbaar komt. Internationale werknemers Er is een wet aangenomen waardoor internationale werknemers recht hebben op fatsoenlijk onderdak. In de praktijk verblijven internationale werknemers vaak op plaatsen met te veel personen in een te kleine ruimte, of onder onwenselijke omstandigheden. Daarnaast wonen er veel internationale werknemers ongeregistreerd in de gemeente. Hoewel de gemeente niet voor huisvesting zorgt, kan de gemeente met beleid het wel mogelijk maken dat werkgevers en projectontwikkelaars voorzieningen creëren, die voldoen aan de wettelijke eisen. Het faciliteren van passende huisvesting kan er tevens voor zorgen dat er meer ruimte komt op de reguliere woningmarkt. Daarbij zetten we ook in op een betere registratie van de internationale medewerkers. We stellen eerst beleid vast, zodat er handhaving kan plaatsvinden conform beleid.

Bij het vaststellen van het beleid wordt ook inzichtelijke wat de personele en eventuele financiële gevolgen zullen zijn. Opvang ontheemden Oekraïne op het schip aan de Veerdam De geschatte kosten voor deze opvang op jaarbasis bedragen € 5,5 miljoen. Op dit moment is een bedrag van € 1,2 miljoen opgenomen in de begroting. Het is noodzakelijk om de ramingen op het juiste niveau te brengen. De kosten worden afgedekt door de vergoeding van het Rijk. We verwerken dit dus budgettair neutraal. Noodopvanglocatie asiel Scharenburg Aan de Scharenburg is een noodopvanglocatie geopend voor 100 vluchtelingen. Deze locatie wordt beheerd en geëxploiteerd door het COA. Wij voeren de regie, houden ons bezig met communicatie, bieden maatschappelijke begeleiding en hebben oog voor de omgeving. Wij ontvangen huur voor de aan het COA beschikbaar gestelde locatie. Ook ontvangen we middelen vanuit de bestuursovereenkomst voor de inwoners die niet geregistreerd staan in BRP per 01/01. Voor 2024 is dit dus voor alle vluchtelingen die gehuisvest worden. Deze vergoeding is gebaseerd op de parameters van de algemene uitkering. Vanaf 2025 zal de geldstroom via de algemene uitkering tot stand komen voor de ingeschreven bewoners. In totaliteit ramen we de ingeschatte kosten voor 2025 en 2026 ter hoogte van resp. € 114.000 en € 30.000.

Daartegenover ramen we huurinkomsten en de middelen vanuit de bestuursovereenkomst. Per saldo budgettair neutraal. Munitax De kosten van Munitax worden doorbelast worden naar de heffing riool en Afval, OZB. Meerkosten toerekenen aan riool/afval betekent een lastenstijging voor de burger levert een structureel voordeel op van ongeveer € 300.000. Onderwijshuisvesting Nieuwbouw VMBO Pax Christi College In januari 2024 heeft de raad ingestemd met doordecentralisatie van de onderwijshuisvestingsmiddelen voortgezet onderwijs om de nieuwbouw van het VMBO van het Pax Christi College mogelijk te maken. Bij de totstandkoming van de begroting wordt gewerkt aan de overeenkomst tussen gemeente en het schoolbestuur @voCampus. Het is de bedoeling om de overeenkomst per 1 januari 2025 in te laten gaan, met een voorfinanciering van het schoolbestuur van 3 jaar. Een eerste indicatie van de mogelijke financiële effecten zijn vanaf 2027 in de begroting verwerkt.

16

Actualisatie MJOP (Meerjaren Onderhoudsplan) gebouwen Het gemeentelijk vastgoed wordt door team Beheer Gemeentelijk Vastgoed onderhouden. Alle gebouwen hebben een eigen Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) waarin wordt aangegeven welk onderhoud wordt uitgevoerd en in welk jaar. Het laatst vastgestelde MJOP dateert uit 2016 en had een looptijd tot 2025. Na een inventarisatie van de gebouwen is in 2024 een nieuw MJOP opgesteld. Dit is uitgevoerd volgens de NEN2767. Bij de begroting 2024 is via een stelpost als onderdeel van de nog te verwachten financiële ontwikkelingen € 200.000 per jaar opgenomen voor de actualisatie van het MJOP. Nu het nieuwe Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) is vastgesteld, vervalt de stelpost en zijn de geactualiseerde budgetten in de begroting 2025 opgenomen. De structureel benodigde budgetten o.b.v. het recentste MJOP zijn € 340.000 hoger geworden. In 2024 storten we € 660.000 in de bestemmingsreserve MJOP t.l.v. de algemene reserve om deze vervolgens te gebruiken als dekking in de jaren 2025-2028. Nader voorlopig macrobudget 2024 Wet BUIG (Bundeling van Uitkeringen Inkomensvoorzieningen aan Gemeenten) De rijksvergoeding wet BUIG is voor Druten naar boven bijgesteld.

De positieve bijstelling van het nader voorlopige macrobudget is gebaseerd op de (landelijke) realisatiecijfers van vorig jaar en recente inschattingen van de conjuncturele situatie (nieuwe werkloosheidsverwachtingen) van het CPB. We verwerken dit door het budget voor te verstrekken uitkeringen P-wet te verhogen en daarnaast de loonkostensubsidies te verminderen. Dit bedrag betalen we door aan de uitvoerder hiervan, het Werkbedrijf Regio Rijk van Nijmegen. Op basis van de realisatiecijfers 2023 en de rapportage over de eerste maanden van 2024 zien we een stabilisatie van ons cliëntenbestand. Meerjarig betekent de hogere rijksvergoeding BUIG, onder aftrek van het bedrag voor de loonkostensubsidies, een voordeel van € 280.000, € 283.000, € 286.500 en € 290.000 voor de jaren 2025 t/m 2028. Basis en specialistische jeugd Ggz Ondanks een stabiel aantal cliënten in Druten, stijgen de kosten van jeugd-ggz landelijk door langere behandelingen. Factoren zoals prestatiedruk, digitalisering en armoede spelen een rol. Het beïnvloeden van deze kosten is lastig door lopende behandelingen en groeiende vraag. Er is geen alternatief aanbod. Inzet op mentale weerbaarheid kan helpen. In de begroting is structureel rekening gehouden met hogere lasten van € 300.000. Lokale vertaling hervormingsagenda jeugd en regioprogramma jeugd De hervormingsagenda en het regioprogramma jeugd zijn vastgesteld.

Vanaf 2024 volgt de lokale vertaling. We moeten zelf ondersteuning bieden en investeren in een passend lokaal aanbod. Voor voortzetting van initiatieven uit 2023 en 2024 is vanaf 2025 onvoldoende budget. We herverdelen strategisch het beschikbare budget uit 2024 van € 422.223 voor de hervormingsagenda over de jaren 2025-2027. Zo behouden we een financiële basis en continueren we essentiële lokale jeugdvoorzieningen. Invoering toeristenbelasting In 2024 is de invoering van toeristenbelasting onderzocht en deze wordt vanaf 2025 ingevoerd. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek verwachten we per 2025 bij benadering € 22.500 jaarlijks aan toeristenbelasting te kunnen heffen (en ongeveer € 5.000 aan kosten te zullen maken). De geraamde belastingopbrengst is tot stand gekomen door middel van informatie verkregen vanuit Munitax en derden. We hebben ongeveer 20 verblijfsaccommodaties in onze gemeente in beeld. De kosten zijn gebaseerd op een inschatting van de uitvoeringskosten van Munitax en de kosten voor ambtelijke inzet.

17

Arbeidsmarktbeleid “Klaar voor nieuwe kansen” In 2024 heeft uw gemeenteraad ingestemd met de beslisnota Arbeidsmarktbeleid ‘Klaar voor nieuwe kansen’. Door middel van het Beleidskader Arbeidsmarkt- en re-integratie ‘Klaar voor nieuwe kansen!’ willen we bereiken dat er voor iedereen plek is of ontstaat op de arbeidsmarkt: een inclusieve arbeidsmarkt. We creëren kansen voor werkzoekenden om zich naar vermogen te ontwikkelen en mee te doen op de arbeidsmarkt. Veel mensen kunnen dat op eigen kracht, maar dat geldt niet voor iedereen. Vanwege de kloof tussen het beschikbare werk en de mogelijkheden van werkzoekenden, werken ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden in Rijk van Nijmegen samen aan een inclusieve arbeidsmarkt waarin iedereen duurzaam participeert. Op basis van het door de gemeenteraden regionaal vastgestelde Beleidskader sluiten de colleges een nieuwe Dienstverleningsovereenkomst af met de MGR. De financiële gevolgen bedragen voor de jaren 2025 t/m 2027 resp. € -308k, € -373k en € -426k. Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 moeten gemeenten en andere overheden vennootschapsbelasting (VPB) betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken. Tot en met 2021 voerden wij geen winstgevende ondernemingsactiviteiten uit en betaalden wij geen VPB.

Recente ontwikkelingen in de rechtspraak hebben tot gevolg dat reclameactiviteiten en verstrekken van personeelshypotheken, beide van toepassing bij onze gemeente, in het kader van de VPB worden gekwalificeerd als een onderneming in fiscale zin. Dit betekent dat eventuele winst die wordt behaald met deze activiteiten is belast. Voor de begroting 2025 en verder wordt op basis van eerdere aanslagen een bedrag van € 6.000 geraamd. Winstwaarschuwing kostenstijging Jeugd vanaf 2025 De jeugdzorgkosten zijn de afgelopen jaren gestegen en deze trend zal naar verwachting doorzetten in 2025. Bovenop de reguliere jaarlijkse indexatie, wordt een extra kostenstijging verwacht op het gehele regionaal ingekochte jeugdzorgbudget. Deze stijging komt door diverse factoren, zoals de transformatie naar kleinschalige voorzieningen voor complexe zorg, arbeidsmarktkrapte en CAO-stijgingen. Op basis van de huidige informatie (o.a. realisatie prognose 2024) zijn de diverse bouwstenen beoordeeld en per saldo leidt dit tot een onontkoombare kostenuitzetting. Op totaalniveau ca 5,3%. Het effect is resp. voor 2025-2028: € -279k, € -255k, € -261k, € -268k.

Verdeling centrumgemeentemiddelen beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2025-2028 Als centrumgemeente stelt de gemeente Nijmegen de komende jaren middels een inkomensoverheveling aanvullende middelen beschikbaar aan de regiogemeenten om de afspraken in het beleidskader “Samen Dichtbij” uit te voeren en lokale- en regionale investeringen voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang (BW/MO) uit te voeren. Een gedeelte van de beschikbare centrummiddelen BW /MO worden gelabeld t.b.v. activiteiten die bijdragen aan de beleidsdoelstellingen uit het beleidsplan "Samen Dichtbij". Voor de jaren 2025-2028 wordt hiervoor 50K gelabeld. De resterende middelen worden toegevoegd aan de vrij besteedbare middelen. Het effect is resp. voor 20252028: € 231k, 246k, 202k, 160k

18

2.5 Toelichting ramingen per programma Algemeen De besluiten van de raad tot en met september 2024 zijn verwerkt. De structurele effecten uit de perspectiefnota 2024 zijn doorgerekend in de begroting 2025 (inclusief wijzigingen op reserves en voorzieningen). Nieuw beleid vanaf het begrotingsjaar 2025 wordt via het bestedingsplan 2025-2028 aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. Onderstaand worden per programma de verschillen groter dan € 50.000 verklaard ten opzichte van de begroting 2024. Programma 0 Bestuur en ondersteuning • Voor 2025 tot en met 2028 is jaarlijks € 36.800 beschikbaar gesteld voor extra formatie om de fors hogere aantallen aanvragen te kunnen opvangen die voortkomen uit de paspoortpiek. • In 2025 bedraagt de bijdrage aan de Werkorganisatie Druten-Wijchen € 17.424.807 dit conform de vastgestelde begroting van de Werkorganisatie. De wijzigingen in de bijdrage komen door de doorbelasting ook deels tot uitdrukking op de verschillende programma’s. • In 2025 is het renteresultaat afgerond € 110.000. Dit is € 58.000 voordeliger ten opzichte van de raming in de begroting 2024. • Op basis van de meest recente gegevens van Munitax is de opbrengst voor 2025 geraamd op afgerond € 3.500.000 en € 1.700.000 voor respectievelijk OZB woningen en niet woningen.

Deze opbrengsten zijn berekend op basis van een groeimodel wat in 4 jaar resulteert in het regionaal gemiddeld gehanteerd tarief. • De algemene uitkering laat conform de doorrekening van de septembercirculaire 2024 een stijging (nog controleren na verwerking sept cir. ) zien in 2025 ten opzichte van de begroting 2024. Programma 1 Veiligheid • De bijdrage aan de VRGZ is in het begrotingsjaar 2025 afgerond € 83.000 hoger. Programma 2 Verkeer en vervoer • Voor 2025 zijn de energiekosten voor openbare verlichting, op basis van realisatie, afgerond 87.000 hoger geraamd ten opzichte van de begroting 2024. Programma 3 Economie • Een mountainbike route door Druten of door het Land van Maas en Waal is niet haalbaar gebleken. Er wordt onderzocht of een gravelroute met provinciale gelden te realiseren is. In 2024 is hiervoor een budget van € 49.172 beschikbaar. • De opbrengsten van de in te voeren toeristenbelasting vanaf 2025 worden geraamd op € 22.500. Voor 2025 zal de invoeringvan de toeristenbelasting worden ingezet om de kosten te dekken voor de aanvullende promotie streekmarketing Land van Maas en Waal ad € 20.500. Programma 4 Onderwijs • In de begroting 2023 en 2024 zijn de NPO (Nationaal Programma Onderwijs) middelen opgenomen van resp. € 70.000 en € 45.000 die ingezet worden voor de rol die de gemeente heeft bij voorschoolse educatie en primair en voortgezet onderwijs.

Programma 5 Sport, cultuur en recreatie • Voor begrotingsjaar 2025 zijn vanuit het IBOR-plan Druten € 120.000 kosten geraamd voor strategisch groenbeheer.

19

Programma 6 Sociaal domein • Voor begeleiding statushouders is in 2024 een bedrag van afgerond € 130.000 beschikbaar als inzet voor verhoging taalniveau, maatschappelijke begeleiding en passende ondersteuning inburgeraars door budgetoverheveling vanuit 2023. • In de begroting 2024 zijn de kosten van € 134.000 opgenomen voor het beleids- en uitvoeringsplan Wmo en jeugd waarbij de reserve sociaal domein als dekking fungeert. • Beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2025: Als centrumgemeente stelt de gemeente Nijmegen in 2025 281K beschikbaar middels een inkomensoverheveling aan Druten om de afspraken in het beleidskader “Samen Dichtbij” uit te voeren en lokale- en regionale investeringen voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang (BW/MO) uit te voeren. Van deze middelen is in 2025 50K gelabeld t.b.v. activiteiten die bijdragen aan de beleidsdoelstellingen uit het beleidsplan "Samen Dichtbij". De resterende middelen voor 2025 ad 193K zijn toegevoegd aan de vrij besteedbare middelen • Voor bijzondere bijstand is in 2024 via budgetoverheveling uit 2023 en beschikbaar gestelde labelingen uit de meicirculaire nog 84K beschikbaar aan extra middelen voor uitvoering van het beleidsplan. • De bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling MGR Regio Rijk van Nijmegen voor de Sociale werkvoorziening is in 2025 per saldo ca. 95K lager door afloop van de instroom in de WSW.

• Conform besluitvorming is de beslisnota Arbeidsmarktbeleid “Klaar voor nieuwe kansen” m.i.v. 2025 verwerkt in de begroting. Inclusief een labeling voor nieuw beschut werk uit de meicirculaire 2024 bedraagt het verschil met de begroting 2024 ca 435K. • De kosten voor de huishoudelijke verzorging laten in de begroting 2025 een stijging zien van circa € 180k, dit conform de autonome groei van het aantal uren huishoudelijke verzorging en de hieraan gekoppelde gestegen uurtarieven. • De WMO-kosten (voor begeleiding en dagbesteding) nemen door de contractueel vastgelegde indexering van 4% met ca. 72K toe t.o.v. begroting 2024. De benoemde winstwaarschuwing voor de budgetten jeugd uit de perspectiefnota 2024 is financieel vertaald in de jaarschijf 2025 van de begroting. Per saldo resulteert dit, inclusief de contractueel onvermijdelijke indexering van 4% een nadeel op van 280k t.o.v. 2024 Programma 7 Volksgezondheid en milieu • Het tarief van de rioolheffing stijgt ten opzichte van 2024 met 8% van € 252 naar € 272. Via de voorziening Riolering worden mutaties in de jaarlijkse uitgaven en opbrengsten opgevangen. Programma 8 Wonen en bouwen • Voor het begrotingsjaar 2024 zijn via de perspectiefnota 2024 € 50.000 extra leges opbrengsten geraamd.

20

3. MEERJARIG OVERZICHT BATEN EN LASTEN PROGRAMMA´S

Realisatie

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Omschrijving programma

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0 Bestuur en ondersteuning

12.524.362

11.519.584

11.815.106

12.081.842

12.327.491

12.702.678

1 Veiligheid

1.888.761

2.198.435

2.194.949

2.262.542

2.259.463

2.331.384

2 Verkeer en vervoer

2.810.368

2.707.328

2.854.061

2.893.499

3.037.762

3.164.039

3 Economie

385.389

483.293

436.072

377.565

323.773

333.860

4 Onderwijs

2.507.626

2.189.141

2.343.321

2.583.327

3.295.132

3.347.498

LASTEN

5 Sport, cultuur en recreatie

4.955.744

5.458.542

6.131.898

5.866.917

5.575.276

6 Sociaal domein

30.607.862

33.284.853

34.413.610

29.327.873

29.833.761

5.697.018 30.482.608 *

7 Volksgezondheid en milieu

5.501.507

5.962.080

6.327.825

6.183.439

6.278.448

6.348.950

8 Wonen en bouwen

3.999.492

2.201.785

7.221.773

900.915

1.128.336

1.231.272

Subtotaal lasten programma´s

65.181.111

66.005.041

73.738.615

62.477.919

64.059.443

65.639.309

Realisatie

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Omschrijving programma

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0 Bestuur en ondersteuning

45.114.192

46.722.357

48.282.824

47.933.095

49.569.799

50.904.900

1.331

2.911

2.978

3.058

3.134

3.212

2 Verkeer en vervoer

294.782

137.164

145.154

4.000

4.050

4.102

3 Economie

41.559

20.008

37.389

15.291

15.674

16.066 352.959

BATEN

1 Veiligheid

4 Onderwijs

709.183

421.691

376.494

376.353

352.895

5 Sport, cultuur en recreatie

1.116.615

799.131

1.042.394

1.048.443

963.472

986.100

6 Sociaal domein

10.437.176

10.722.223

10.670.245

5.120.632

5.061.437

5.109.674 *

7 Volksgezondheid en milieu

4.351.139

4.656.049

5.127.518

4.968.477

5.060.930

5.233.906

8 Wonen en bouwen

4.254.721

1.594.809

6.464.379

228.687

366.389

422.886

Subtotaal baten programma´s

66.320.698

65.076.343

72.149.375

59.698.037

61.397.781

63.033.804

Totaal saldo van

1.139.588

928.698-

1.589.240-

2.779.882-

2.661.662-

2.605.505-

-24.365

-1.987.554

-1.751.088

-1.538.596

-1.401.131

-1.554.759

-1.684.878

-1.745.735

-25.559

-26.931

-27.658

-28.349

-29.058

-60.000

-175.000

-60.000

-60.000

baten en lasten Toevoegingen aan reserves: 0 Bestuur en ondersteuning 2 Verkeer en vervoer 4 Onderwijs 5 Sport, cultuur en recreatie

-234.000

6 Sociaal domein

-718.036

7 Volksgezondheid en milieu

-362.601

8 Wonen en bouwen

-68.390

-333.979

330.137

6.024.740

48.000

48.000

48.000

48.000

1.565.868

1.713.582

1.417.034

1.594.062

1.724.181

1.785.038

40.000

40.000

12.626

392.000

0

0

0

238.620

424.140

165.000

15.000

0

0

1.499.572

15.335

152.350

155.550

205.550

205.550

Onttrekkingen aan reserves: 0 Bestuur en ondersteuning 2 Verkeer en vervoer 3 Economie 4 Onderwijs 5 Sport, cultuur en recreatie 6 Sociaal domein 7 Volksgezondheid en milieu 8 Wonen en bouwen

45.496

Subtotaal mutaties reserves

521.213

4.304.735

726.322

95.195

204.504

203.795

1.660.800

3.376.036

862.918-

2.684.687-

2.457.158-

2.401.710-

Geraamd resultaat

* De lagere baten en lasten vanaf 2026 zijn het gevolg van het feit dat de opvang ontheemden Oekraine, in verband met de nieuwe aanbesteding, tot en met 2025 zijn geraamd.

21

4. UITGANGSPUNTEN RAMINGEN 2025 De raad heeft de rekentechnische uitgangspunten van de programmabegroting 2025 en meerjarenschijven 2026-2028 vastgesteld. Eventuele bijstellingen worden ook in dit hoofdstuk toegelicht. Bestaand beleid De programmabegroting 2025-2028 wordt opgesteld op basis van bestaand beleid. Dit wil zeggen dat de programmabegroting 2024 inclusief de besluiten genomen tot en met de perspectiefnota 2024 als startpunt dient voor de programmabegroting 2025. Verder wordt binnen het bestaande beleid rekening gehouden met financiële ontwikkelingen die veroorzaakt worden door autonome groei (areaaluitbreiding), o.a. mutaties in de voorzieningen bijstand, WMO, leerlingenvervoer. De raad dient te weten op welke basis de prognoses van de begroting berusten en dient de bijbehorende rekentechnische (financiële) uitgangspunten te bekrachtigen. De meest relevante rekentechnische factoren zijn de te ramen loon- en prijsstijging, inflatiecorrectie, rente, en de mutaties van het aantal inwoners, woningen en uitkeringsgerechtigden De bepaling van de nominale ontwikkelingen, in het bijzonder de verwachte loon- en prijsstijging, wordt gebaseerd op gegevens zoals die zijn opgenomen in de septembercirculaire 2024. Voor de samenstellingen van de ramingen 2025 en volgende jaren worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: b.

Loonstijging In de gemeentelijke bijdrage aan de Werkorganisatie Druten Wijchen (WDW) is de loonwaarde van de ingebrachte formatie verwerkt. Bij de samenstelling van de begroting 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geraamde personele lasten van de WDW. In de gemeentelijke begroting wordt gerekend met de loonstijging zoals deze bekend is bij de samenstelling van de begroting 2025 van de WDW. Daarbij wordt voor het jaar 2025 rekening gehouden met een indexering van 5,8%. c. Prijsstijging Voor het saldo van prijsgevoelige uitgaven minus prijsgevoelige inkomsten niet zijnde belastingen/heffingen/rechten wordt prijscompensatie toegepast. De compensatie is gebaseerd op de prijsmutatie bruto binnenlands product (bbp), uit de meicirculaire 2024. De gemeente Druten hanteert bij de doorrekening voor de begroting 2025 een prijscompensatie van 2,3%. d. Loon- en prijsaanpassing gesubsidieerde instellingen/ gemeenschappelijke regelingen Voor subsidies hanteren we dezelfde prijsstijging als onder punt c. (2,3%). Voor de subsidies aan de welzijnsorganisaties Stichting MeerVoormekaar, MEE, Sterker Sociaal Werk, WijkGGZ, Ixta Noa, RIBW en Pro-Persona Connect wordt vanaf 2025 aangesloten bij de regionale indexatie zoals het ROB (Regionaal Ondersteunings Bureau) deze in het derde kwartaal 2024 vaststelt voor alle regionaal gecontacteerde zorgaanbieders.

Voor de gemeenschappelijke regelingen zijn de financiële begrotingsrichtlijnen 2025 regio Nijmegen vastgesteld. De Portefeuillehouders Financiën uit de regio hebben besloten om: “De GR-en rekening te laten houden met een indexering van de gemeentelijke bijdragen voor de begroting 2025. Deze percentages zijn als volgt: GGD: 4,83% VRGZ: 4,62% ODRN: 4,77% MGR: 6,54% MARN: 6,54%

22

Op basis van de ingediende conceptbegrotingen 2025 van de diverse GR-en nemen we de financiële gevolgen separaat op. e. Inflatiecorrectie In de bestaande methodiek worden belastingen/heffingen en rechten waardevast gehouden. We baseren ons hierbij op hetzelfde indexcijfer als voor de prijsstijging, zijnde 2,3%. Voor de onroerendezaakbelasting (OZB) houden we, naast de jaarlijkse inflatiecorrectie, rekening met een geleidelijke OZB-verhoging tot en met 2027 naar het niveau van het gemiddelde in de regio. f. Rente Voor af te sluiten langlopende leningen wordt voor 2025 gerekend met een rentepercentage van 3,5%. Voor investeringen wordt met ingang van 2025 het berekende omslagpercentage van 1,5% toegepast. Op basis van een doorrekening kan dit percentage ook de komende jaren worden gehanteerd. Op dit moment is het gewogen gemiddelde rentepercentage op onze langlopende leningenportefeuille 1,19%. Gezien onze huidige lopende leningenportefeuille is het verantwoord om dit percentage van 1,5% in de begroting 2025-2028 te hanteren. Voor de rente op kortlopende leningen, m.n. kasgeld, wordt voorgesteld om voor de komende jaren een percentage te hanteren van 3,5%. g. Netto-toename aantal woningen met woonfunctie In 2023 is het aantal woningen met woonfunctie per saldo toegenomen met 58 (2022:88). De prognose voor 2023 was een toename van 130.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=wdw&id=1039c841-d85f-435f-81d2-76205e9719a1