Bijlage 2a: Omgevingsvisie Druten
Tekst van het document
Omgevingsvisie Druten
[Trek de aandacht van uw lezer met een veelzeggend citaat uit het document of gebruik deze ruimte om een belangrijk punt te benadrukken. Sleep dit tekstvak als u het ergens anders op de pagina wilt plaatsen.]
Versie 26-9-2025
Omgevingsvisie Druten
Inhoud 1.
Inleiding
4
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
Waarom een omgevingsvisie? Wat is een omgevingsvisie? Waartoe dient de omgevingsvisie? Totstandkoming omgevingsvisie Status en versie omgevingsvisie Leeswijzer
4 4 4 4 5 5
2.
Beschrijving van kernkwaliteiten
6
2.1 2.2 2.3
Onze wortels in de rivierklei We koesteren onze mooie dorpen Een aantrekkelijk buitengebied
6 10 25
3.
Spelregels voor ons gezamenlijke handelen
26
4.
Ambities voor de fysieke leefomgeving
28
4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.3 4.3.1
We bouwen voort op de Toekomstvisie Pijler 1: Thuis in dorpse gemeente Druten Fijn wonen Wonen en zorg Zorgvuldige woningbouw met dorps karakter Voldoende en goede voorzieningen Pijler 2: Gezond, sociaal en veilig samenleven Gezonde omgeving; ontmoeten en recreëren (sporten, bewegen, culturele activiteiten ondernemen) Toegang tot zorg Onderwijs Milieu Pijler 3: Aantrekkelijk en duurzaam landschap Landschap Natuur en biodiversiteit Agrarisch 2.0 Water en bodem Pijler 4: Energieneutraal en klimaatbestendig Energie Duurzaam bouwen Klimaatbestendigheid Pijler 5: Sterke lokale economie Werkgelegenheid Toerisme en recreatie Bedrijventerreinen Detailhandel Centrum Druten Circulaire economie Pijler 6: Goed bereikbaar en verkeersveilig Bereikbaarheid Verkeersveiligheid Meer fietsen, wandelen en lopen Duurzaam vervoer
28 29 29 31 32 32 33
5.
Visiekaart en gebiedsgerichte doorkijk ambities
57
5.1 5.2 5.3
Ruimtelijke afweging Gebiedsgerichte doorkijk Visiekaart
57 58 61
4.3.2 4.3.3 4.3.4 4.4 4.4.1 4.4.2 4.4.3 4.4.4 4.5 4.5.1 4.5.2 4.5.3 4.6 4.6.1 4.6.2 4.6.3 4.6.4 4.6.5 4.6.6 4.7 4.7.1 4.7.2 4.7.3 4.7.4
33 35 36 36 37 37 38 41 43 45 45 48 49 50 50 50 52 53 54 54 54 54 55 56 57
Pagina 2 van 75
Omgevingsvisie Druten
6.
Uitwerking en doorwerking van de omgevingsvisie
62
6.1 6.2 6.3 6.3.1 6.3.2 6.4
Uitwerking: samenwerking! Kostenverhaal en financiële bijdrage Doorwerking omgevingsvisie Doorwerking omgevingsvisie in instrumenten Rol van de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders (B&W) Omgevingsvisie actueel houden
62 63 64 64 65 66
Colofon
67
Bijlagen
68
Bijlage I Visiekaart Bijlage II Proces, participatie en mer Bijlage III Beleidsinventarisatie beleid fysieke leefomgeving Bijlage IV Toelichting Ruimtelijke verkenning en afwegingen
69 70 72 73
Pagina 3 van 75
Omgevingsvisie Druten
1.
Inleiding
1.1
Waarom een omgevingsvisie? Hoe willen we dat Druten ervoor staat in 2040? Deze vraag hebben gemeente samen met bewoners, ondernemers, verenigingen en organisaties die in Druten actief zijn, beantwoord in het kader van de Toekomstvisie Druten2040. De uitspraken in de Toekomstvisie vormen een belangrijke basis voor wat dit betekent voor de omgeving en omstandigheden waarin we leven en die de gezondheid van een persoon beïnvloeden, in de fysieke leefomgeving. Dat vraagt om een doorvertaling naar de fysieke leefomgeving en die vertaling zit in deze omgevingsvisie. Los van de doorvertaling van de Toekomstvisie is er ook vanuit de Omgevingswet een verplichting dat elke gemeente een omgevingsvisie heeft, één visie die specifiek ingaat op de fysieke leefomgeving.
1.2
Wat is een omgevingsvisie? Een omgevingsvisie is een van de kerninstrumenten van de Omgevingswet, de wet voor de fysieke leefomgeving. Onze omgevingsvisie gaat in op onze ambities op ruimtelijke onderwerpen voor de lange termijn en geeft de ruimtelijke kenmerken en kwaliteiten van de gemeente Druten weer. Met lange termijn bedoelen we de periode 2030-2050. De scope van de omgevingsvisie is namelijk niet gebonden aan 2040, zoals bij de Toekomstvisie. In de omgevingsvisie staan ambities voor onderwerpen zoals wonen, werken, landschap, natuur, energie, klimaat, gezondheid en verkeer. In het stuk wordt ook ingegaan op wat deze ambities betekenen voor de verschillende gebieden in onze gemeente. De visie geeft ook weer hoe we aankijken tegen ontwikkelingen die op ons afkomen, welke ontwikkelingen we wenselijk vinden en welke niet.
1.3
Waartoe dient de omgevingsvisie? De omgevingsvisie is voor de gemeentelijke organisatie en voor inwoners en bedrijven bruikbaar: • om afwegingen te maken bij initiatieven; • ter inspiratie voor initiatieven. Uitwerking omgevingsvisie Voor de gemeentelijke organisatie geldt ook dat de omgevingsvisie een kapstok is voor het beleid voor de fysieke leefomgeving en het omgevingsplan. De kenmerken, kwaliteiten en ambities worden doorvertaald in maatregelen in omgevingsprogramma’s en in regels in het omgevingsplan. Zie ook hoofdstuk 6. De omgevingsvisie omvat alle ambities voor de fysieke leefomgeving en dat zijn er best veel. Daarbij zijn we als gemeente realistisch; we willen veel, maar we kunnen niet alles. In de uitwerking van de omgevingsvisie in omgevingsprogramma’s bekijken we ook nadrukkelijk welke ambities prioriteit hebben en hoe we aan ambities kunnen werken.
1.4
Totstandkoming omgevingsvisie De omgevingsvisie is gebouwd op basis van vier ingrediënten. De Toekomstvisie Druten2040 en daarmee ook de input vanuit de participatie die is opgehaald gedurende het proces in het kader van de Toekomstvisie. Daarnaast is het beleid voor de fysieke leefomgeving in kaart gebracht en is er een ruimtelijke analyse (ruimtelijke verkenning) gemaakt op basis van geldende regelgeving en beleid van hogere overheden. Pagina 4 van 75
Omgevingsvisie Druten
Deze ingrediënten zijn samengenomen en geanalyseerd. Van daaruit zijn kernkwaliteiten benoemd, spelregels opgesteld, ambities geformuleerd en zijn ruimtelijke afwegingen gemaakt. Met als resultaat voorliggende omgevingsvisie. In bijlage II is het proces van de totstandkoming van de omgevingsvisie kort toegelicht, met daarbij de wijze waarop iedereen heeft kunnen meedenken en meedoen.
1.5
Status en versie omgevingsvisie Deze omgevingsvisie, versie 1.0, is de eerste omgevingsvisie van de gemeente Druten onder de Omgevingswet.
1.6
Leeswijzer Schrijfvorm en tijdshorizon • Deze omgevingsvisie is geschreven in de ‘we’ vorm. Hiermee wordt gedoeld op de gemeente Druten. • In deze omgevingsvisie staan ambities geformuleerd voor de periode 2030-2050. Dit komt omdat er bij diverse ambities wordt samengewerkt met andere partijen zoals medeoverheden die ook weer eigen streefdata hebben, of omdat er voldaan moet worden aan Rijks- of Europese normen. Hoofdstukken Hoofdstuk 2 Beschrijving van kernkwaliteiten In hoofdstuk 2 staat de beschrijving van wat Druten nu een dorpse gemeente maakt en welke waarden we willen behouden en beschermen. We noemen dit ook wel ons ruimtelijk fundament. Oftewel, wil je aan de slag binnen de gemeente met een initiatief of een project, dan is dit hoofdstuk de inspiratie voor wat we met elkaar willen behouden en waar we op voort willen bouwen. Hoofdstuk 3 Spelregels voor ons gezamenlijke handelen In hoofdstuk 3 staat de beschrijving van de spelregels die de gemeente hanteert bij het maken van keuzes bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Deze spelregels voor de fysieke leefomgeving vormen een handelingswijze voor de gemeente en dienen ook als leidraad voor wat de gemeente verwacht van initiatiefnemers en de samenleving. In die zin gelden deze spelregels voor iedereen.
Hoofdstuk 4 Ambities voor de fysieke leefomgeving In hoofdstuk 4 staan alle ruimtelijke ambities voor de gemeente Druten. De ambities geven aan waar we als gemeente naartoe willen ontwikkelen. Vanuit daar kunnen we bepalen wat deze ambities betekenen voor keuzes die de gemeente en medeoverheden nu moeten maken en daarbij behorende maatregelen die we moeten nemen. Ook vormen deze ambities input voor nieuwe initiatieven en projecten in de gemeente. Hoofdstuk 5 Visiekaart en gebiedsgerichte doorkijk In hoofdstuk 5 is een gebiedsgerichte doorkijk beschreven, zijn de ambities op een visiekaart verbeeld en staat beschreven hoe er ruimtelijke afwegingen zijn en worden gemaakt. Hoofdstuk 6 Uitwerking en doorwerking van de omgevingsvisie Hoofdstuk 6 gaat in op de uitwerking en uitvoering van deze omgevingsvisie. Bijvoorbeeld over hoe de gemeente wil samenwerken, hoe er om wordt gegaan met het kostenverhaal en hoe de omgevingsvisie doorwerkt in overige ruimtelijke planinstrumenten.
Pagina 5 van 75
Omgevingsvisie Druten
2.
Beschrijving van kernkwaliteiten Het fundament van Druten De karaktereigenschappen en kenmerken van onze gemeente zijn het fundament om op verder te bouwen. Het fundament van de gemeente Druten vormt het startpunt voor de omgevingsvisie.
‘We zijn en blijven een dorpse gemeente’ De kenmerken en karaktereigenschappen zijn belangrijk met het oog op de toekomst. We kunnen de toekomst niet voorspellen, maar we hebben er wel invloed op. De keuzes die we vandaag en morgen maken, bepalen deels namelijk de toekomst. De dingen die we waarderen in onze fysieke leefomgeving willen we gezamenlijk beschermen en ontwikkelen, zodat we zorgen voor een mooie toekomst voor de huidige inwoners van Druten en de generaties die na ons komen. Wat de toekomst ook brengt, een ding is wel zeker: we zijn én blijven een dorpse gemeente. We dragen ons steentje bij aan alle opgaven die op ons afkomen, zoals woningbouw en energieopwekking, maar we gaan niet voorbij aan ons dorpse karakter.
2.1
Onze wortels in de rivierklei Ontstaansgeschiedenis landschap De natuurlijke condities van de Maas en Waal en hoe bewoners hiermee omgingen door de eeuwen heen heeft het landschap gevormd. Door het gehele Maas en Waal gebied zijn restanten te vinden van nederzettingen, akkercomplexen, bossen en weidegebieden die vanaf de nieuwe steentijd (ca. 2500/2000 voor Chr.) tot heden tot stand gekomen zijn. Vanaf de vroege prehistorie tot nu is het een gebied geweest dat aantrekkelijk was voor mensen om te wonen en werken. Hierin hebben de ondergrond en de dynamiek van de rivieren hun stempel gedrukt, zichtbaar in de oeverwallen, komgronden, uiterwaarden en rivierduinen. De vruchtbare en diverse ondergrond bestaat uit zavel, klei en grof zand door de regio heen. Deze verschillende landschapsstructuren en de bodemopbouw vormen samen de omgeving die de huidige dorpen hun dorpse karakter geven. Het landschap van gemeente Druten en omgeving is sterk beïnvloed door de rivieren en aanpassingen die mensen in de loop der eeuwen hebben gemaakt. Er zijn vijf landschapstypen te onderscheiden op basis van de ontstaansgeschiedenis en het huidige landgebruik. De ontwikkelingen door de jaren heen maken dat de van oorsprong
Pagina 6 van 75
Omgevingsvisie Druten
sterk verschillende landschappen meer op elkaar zijn gaan lijken. Onder andere door verkaveling, intensievere agrarische activiteiten en andere aanpassingen door de mens.
Figuur 2-1. Landschapstypenkaart, met duiding van landschapstypologieën in de gemeente en regio. Deze kaart is afkomstig uit een landschapsvisie die gezamenlijk met de gemeenten Beuningen en Wijchen tot stand is gekomen, vandaar dat deze gemeenten ook op de kaart vermeldt staan.
Landschapskenmerken Hieronder zijn de kenmerken per landschapstype uiteengezet. De beschrijvingen kunnen richting geven aan ruimtelijke ontwikkelingen, gelet op de karakteristieke structuren en opzet. Waaluiterwaarden (I) Het Waaluiterwaardenlandschap is een landschap van contrasten. Het bestaat uit een combinatie van natuurlijke ontwikkeling zonder menselijke invloeden (bijvoorbeeld door de rivier) en menselijke invloeden zoals de fabrieken (voormalige steenfabriek bij Deest op hoogwatervrij terrein en dijkmagazijn op de dijk). Door de dijk is er een sterke overgang in het landschap. Het land buiten de kernen wordt gebruikt voor weilanden, zachthoutooibos en plassen die zodoende zorgen voor een natuurlijke uitstraling. Aan de horizon zijn vanaf de Waaluiterwaarden de bruggen richting Nijmegen en Tiel te zien. Kenmerken die we willen behouden: • grote vormen en dynamische patronen; • afwisselend en natuurlijk karakter bestaande uit ruimtelijke bouwstenen zoals strangen, open water, graslanden en spontaan ontstane bossen; • belangrijke zichtlijnen over extensief begraasde graslanden of open water; • plaatselijk de binding met de rivier; • de dijk als strakke grens met de oeverwallen.
Pagina 7 van 75
Omgevingsvisie Druten
Figuur 2-2. Impressie waaluiterwaarden landschap
Waaloeverwallen (II) Het landschap bestaat uit een lappendeken van gebruiksfuncties en dorpen. Er zijn kleinschalige bebouwingslinten van de dorpen en daaromheen weiden en boomgaarden in onregelmatige patronen. Het landschap is voorzien van een groen, afwisselend beeld door erven, boomgaarden, wegbeplanting, windsingels en kleine bebouwing voor materiaalopslag rond waterplassen. Dorpen zijn organisch gegroeid en vormen daardoor een lint door het landschap. Ze liggen, gelet op hun historie, rondom de oeverwallen en dijken. De groene zones tussen de dorpen versterken het kleinschalige karakter van de dorpen. De bedrijventerreinen, zoals ‘Westerhout’ in Druten zijn grootschaliger van opzet vergeleken met de rest van de Waaloeverwallen en worden daarom als schaalbreuk bestempeld vergeleken met de kleinere dorpen verder langs de oeverwal. Kenmerken die we willen behouden: • het kleinschalige samenspel van bebouwingslinten, dorpen, weiden en boomgaarden in onregelmatige patronen; • de zeer groene uitstraling door erfbeplanting, hagen en wegbeplantingen; • de geleidelijke overgang naar de Waalkommen, die verloopt in een grove slinger ten noorden van de Maas en Waalweg.
Figuur 2-3. Impressie waaloeverwallen landschap
Waalkommen (III) Het Waalkommenlandschap wordt gekenmerkt door ‘lucht’ en ruimte. Het is een grootschalig ogend gebied, met rechte verkaveling, lange rechte wegen (onder andere de Maas en Waalweg) en weteringen. Langs een deel van de wegen is laanbeplanting met bomen en naast de weteringen is plaatselijk dichte beplanting. Agrarische activiteiten bestaan vooral uit veehouderij en weides die worden onderbroken door groen ingerichte erven. De groene erven liggen ver van elkaar en dragen zo bij aan het gevoel van openheid en ruimte. De openheid van het landschap is zichtbaar tot in de verre horizon, over weides en lage bebouwing. Kenmerken die we willen behouden: • openheid van de kom; • duidelijk ritme van sloten, wegen en erven en incidentele bossen.
Pagina 8 van 75
Omgevingsvisie Druten
Figuur 2-4. Impressie waalkommen landschap
Rivierduinen (IV) Het rivierduinenlandschap bestaat uit vlaktes en donken. Het is een gebied met een afwisselend beeld door buurtschappen en kleine dorpen, bos, en kronkelende wegen. De structuren zijn organisch. De ruimtelijke dichtheid is afwisselend open en gesloten. Het landschap kent reliëf, wat is gecreëerd door rivierduinen die overlopen in lagergelegen kommen. Donken zijn heuvels die ontstaan zijn uit overblijfselen van rivierduinen en drooggevallen rivierbedding. Kenmerken die we willen behouden: • contrast tussen de duinen en hun omgeving; • open plekken, doorbraken tussen de duinen, in de vorm van een laagte; • de zichtrelatie, geen grote massa’s of lijnvormige elementen.
Figuur 2-5. Impressie rivierduinen landschap
Maaskommen (VI) Het Maaskommenlandschap wordt gekenmerkt door openheid met verspreide bebossing langs enkele wegen, met akkerbouw en wei- en hooiland. Onregelmatige kavels geven een dynamisch en ritmisch patroon gevormd door wegenpatronen en waterstructuren in het landschap. De structuur van het gebied is onoverzichtelijk. Dit gebied ligt ten zuiden van Horssen. De grens van de Maaskommen is het beste zichtbaar in de omgeving van Horssen, waar het open landschap wordt begrensd door hogere gebieden gesloten door een bosachtige omgeving. Nieuwe landgoederen zijn hier niet toegestaan. Kenmerken die we willen behouden: • openheid met verspreide bebossing; • onregelmatige kavels en een dynamisch en ritmisch patroon.
Figuur 2-6. Impressie maaskommen landschap
Pagina 9 van 75
Omgevingsvisie Druten
2.2
We koesteren onze mooie dorpen In dit hoofdstuk gaan we in op de ruimtelijke kenmerken en waarden van onze dorpen die we willen behouden. Eerst zijn de dorpen in samenhang beschreven, vervolgens zijn de kenmerken van elke kern uitgelicht. Dorps karakter Druten bestaat uit vijf dorpen en enkele buurtschappen met ieder een dorps karakter en eigen identiteit. Drie van de vijf dorpen liggen aan of dicht in de buurt van de Waal in het Waaloeverwallen landschap. De andere twee dorpen liggen meer landinwaarts tussen Waalkommen en rivierduinen landschappen. De kernen Druten, Afferden en Deest liggen langs of net achter de Waalbanddijk. Het gebied bestaat uit de Waal, uiterwaarden, oeverwallen en kommen met zware kleigrond. Het oeverwallandschap bestaat uit een afwisseling van open en besloten gebieden, slingerende kavels en wegen met daartussen kleine dorpjes. De kerktorens en molens van de dorpen vormen herkenningspunten aan de horizon. Het slingerende dijklint langs de dorpen Deest en Afferden heeft het tot een beschermd dorpsgezicht gemaakt. Daarbij zijn er relatief veel aangewezen rijks- en gemeentemonumenten gelet op de kleine schaalgrote van de gemeente. De karakters en kenmerken van onze dorpen willen we behouden richting de toekomst.
Ontstaansgeschiedenis dorpen Het dorpse karakter en de historische ontwikkelingen zijn zichtbaar in het landschap en ze geven lessen over het verleden én handvatten voor de toekomst. Het gebied tussen de Maas en Waal heeft een lange en uitgebreide geschiedenis en een sterke relatie met de ondergrond. De eerste boeren hebben zich in de prehistorie op de hogere oeverwallen gevestigd. In de prehistorie, de Romeinse tijd en de middeleeuwen is het gebied vervolgens altijd bewoond geweest. De resten hiervan zijn op veel plekken in de gemeente nog in de bodem bewaard gebleven. Ondanks de vroege inwoners van het gebied, is de ruimtelijke structuur van nederzettingen, akkerbouw, bossen en weidegebied in de middeleeuwen tot stand gekomen. Alle dorpen van Maas en Waal bestaan minimaal sinds het jaar 1100, maar herbergen vaak nog veel oudere resten in de bodem. Door de akkerbouw in de vruchtbare grond was het land van Maas en Waal lang een welvarend gebied, zichtbaar in het geld dat werd geïnvesteerd in de kerken. Na 1600 is het gebied in isolatie geraakt, een periode waarin de kerk en landheren veel macht hadden en de gewone boer het lastig had. Vanaf 1900 is de regio uit haar isolatie gekomen. Algemene ruimtelijke kenmerken De volgende kenmerken willen we graag behouden: • Een argeloos en niet-ontworpen gevoel; een dorp oogt organisch.
Het is of lijkt niet allemaal uitgedacht, maar het is zo gegroeid. Het is een mix van bebouwing en variërende lijnen en hoeken. •
Voldoende ruimte en lucht; voor een dorps gevoel is een verkaveling met een lage bebouwingsdichtheid en ‘ruimte en lucht’ essentieel. Niet elke ruimte is volgebouwd. Er zijn nog doorzichten en soms is er nog een weide met boerderijdieren. Dat maakt het verschil met een stedelijke omgeving. Een stedelijke omgeving associeer je met een hoge dichtheid, compacte bouw, kleinere beukmaten en grotere bouwhoogtes. Wil een dorp ‘dorps’ blijven dan moet de dichtheid van bebouwing dus verschillen van die van de stad.
•
Een voelbare relatie met het landschap; het koesteren van verbindingen met het omliggende landschap, in de vorm van zichtlijnen of het landschap wat tussen de bebouwing door het dorp binnen komt. Beter nog, het landschap zichtbaar laten zijn in- en ruimte geven in het dorp. Pagina 10 van 75
Omgevingsvisie Druten
•
Een aangekleed groen beeld; de groene landschappelijke kenmerken in het dorp zichtbaar houden. Ook voor groenelementen geldt dat ze niet allemaal rechtlijnig en ‘gepland’ zijn, maar ook op veel plekken organisch en gefragmenteerd zijn toegepast of gegroeid.
•
Een bescheiden dorpseigen bouwstijl met eigentijdse vertalingen; de bebouwing voegt zich bescheiden naar zijn omgeving. Dat vraagt een zorgvuldige en bescheiden opstelling ofwel aandacht voor het effect wat iets nieuws kan hebben op de omgeving. Veel dorpen kennen vanuit hun historie een eigen traditie in bouwstijl, kleurstelling, detaillering of materiaalgebruik. De bouwkundige traditie moet in leven worden gehouden, maar wel met eigentijdse vertalingen.
•
Geen stadse fratsen in de openbare ruimte; niet alles is ‘recht toe recht aan’ en gestandaardiseerd in de openbare ruimte. De invulling moet niet zomaar overal kunnen zijn, maar juist een verband laten zien met het landschappelijke karakter van het dorp. Trottoirs, afgebakende parkeervakken en andere stadse oplossingen kunnen ontbreken en de paar openbare groene plekken die er zijn mogen bestaan uit resthoeken met gras en bomen.
Pagina 11 van 75
Omgevingsvisie Druten
Afferden Karakterschets Afferden heeft een kenmerkende opbouw, een kern met kerk en daaromheen kleinere woningen. Bijvoorbeeld de oude dorpstoren op het Hoog. Daaromheen liggen verspreid kleine dijkwoningen en boerderijen. Afferden is ingeklemd tussen de uiterwaarden en het Waaldijkgebied aan de noordzijde en door open agrarische weides met open zicht aan de andere kanten. De Waaldijk, gelegen langs Afferden en Deest, is een beschermd dorpsgezicht wat de historische en landschappelijke kwaliteiten onderstreept. In de loop van de jaren is het centrum van Afferden dichter naar Deest en Druten bewogen, de oude kern op ’t Hoog en de latere bebouwing aan de Koningstraat. De Koningstraat is van grote cultuurhistorische waarde. Het is een directe link naar de lange historie van Afferden, aangezien het al onderdeel was van een Romeinse route tussen Nijmegen en Katwijk. De voormalige dorpskern is te herkennen aan de overblijfselen van de eerste kerktoren. Tussen de oorspronkelijke woningen zijn nieuwe, vrijstaande woningen gebouwd. De uitbreidingen hebben geleid tot een mix van woningen uit verschillende periodes. De inwoners van Afferden waarderen het dorps wonen, de gemoedelijke sfeer van het dorp en de openheid en natuur eromheen.
Karakteristieke structuur door jaren heen In de loop van de 20e eeuw is Afferden gegroeid van een dorp bestaande een kruising van enkele linten met bebouwing tot een gemeenschap met een duidelijke kern. Dit ging gepaard met afname van agrarische activiteiten en een groei in bebouwing, infrastructuur en voorzieningen.
Figuur 2-7 ‘Tijdreis’ die Afferden door de jaren heeft gemaakt. 1900 – 2020. (bron: Topotijdreis)
Pagina 12 van 75
Omgevingsvisie Druten
Dorps karakter door de ogen van een inwoner Kenmerken van ons dorp zijn divers voor de herkenbaarheid, die belangrijk zijn ook voor de eigenheid. Op afstand vanaf de autoweg vanuit het westen of oosten te herkennen aan de openheid van het landschap met aan de horizon de vrijstaande Oude Toren op het kerkhof, aan een pleintje, met op een kleine afstand daarvan de stompe toren met kerkgebouw in Afferden. De openheid van het landschap wordt met het zicht op het dorp getypeerd door akkerbouw en veeteelt. Afferden liggend tegen de oude dijk met z'n uiterwaarden. Vanuit Druten via de Van Heemstraweg is het dorp te benaderen met een toenemende bebouwing, dat enerzijds jammer is, waardoor de eigenheid, het karakter/ het aanzicht van de openheid van het dorp verandert, anderzijds begrijpelijk vanwege de woningnood. Vanuit Deest via de Van Heemstraweg benader je Afferden met nog steeds een openheid. Aan de rechterkant de in goede staat zijnde molen en bij het inkomen van het dorp, aan de linkerkant, de karakteristieke bebouwingen/woningen (o.a. monumentale woningen) die in goede staat zijn. In het centrum het gebouw van de voormalige kerk met pastorie en het Kulturhuus De Meent met een dagwinkel. René Lamers, inwoner Afferden
Ruimtelijke kenmerken De volgende kenmerken willen we graag behouden: • Dorpseigen bouwstijl: gemiddeld twee verdiepingen met hoekdaken (schild- of mansardedaken). De bouwstijlen zijn een mix van historische traditionele stijlen en moderne invloeden, met een duidelijke link naar de landelijke en historische context van het dorp. • Ontwerp, lucht en ruimte: lintbebouwing met tussen linten organisch toegevoegde bebouwing. In het centrum is weinig lucht tussen bebouwing door de organische groei. Vanaf centrum naar de randen is steeds meer lucht tussen bebouwing en is er een meer open overgang naar het landschap. De openbare ruimte is ruim opgezet met ook ruimte voor openbaar groen. Toelichting ruimtelijke kenmerken Afferden bestaat uit een mix van traditionele en moderne bebouwing die de landelijke sfeer en geschiedenis van het dorp weerspiegelt. De bebouwing is vaak kleinschalig en bestaat voornamelijk uit woningen, boerderijen en historische gebouwen die herinneren aan de rijke geschiedenis van het dorp. Het dorp begon met enkele slingerende straten die uitmondden bij de centraal gelegen kerk. Langs deze straten zijn organisch steeds meer woningen gebouwd. Later zijn er enkele nieuwe buurten toegevoegd tussen de oorspronkelijke straten.
Rond de kerk, het centrumpunt van Afferden, zijn de woningen dichter op elkaar gebouwd, terwijl de huizen verder van het centrum steeds meer lucht en ruimte hebben en meer afstand van elkaar houden. De bouwstijl van woningen in Afferden is een mix van traditionele en moderne invloeden, met een duidelijke link naar de landelijke en historische context van het dorp. Veel woningen hebben traditionele kenmerken, met rechthoekige vormen en daken met soms rietbedekking. De woningen in het dorp variëren van twee- tot drie verdiepingen met schildof mansardedaken. Er is een afwisseling van vrijstaande en aaneengeschakelde woningen, met als uitzondering de appartementen aan het Koningsplein. De woningen dateren uit de 19e en 20e/21e eeuw, wat een afspiegeling is van de inbreiding en uitbreiding die het dorp door de jaren heen heeft doorgemaakt. De woningen in Afferden hebben veelal ruime tuinen, wat bijdraagt aan de landelijke uitstraling van het dorp. Het groen in de tuinen verbindt de bebouwing met de omliggende natuur, waardoor Afferden zijn charmante, Pagina 13 van 75
Omgevingsvisie Druten
landelijke karakter behoudt. De moderne bebouwing aan de randen van Afferden is ontworpen met oog voor het omringende landschap en heeft daardoor een rustig en landelijk uiterlijk. Langs de noordkant van het dorp slingert de Waalbandijk waar diverse historische gebouwen staan. Deze dijk, samen met het water, vormt een uniek natuurgebied dat het dorp een bijzondere uitstraling geeft.
Pagina 14 van 75
Omgevingsvisie Druten
Deest Karakterschets Deest is een dijkdorp met een industrieel karakter in gemeente Druten. Dit komt door de steenfabriek Vogelensangh en dakpannenfabriek Narvik (Wienerberger Koramic). De fabrieken gebruiken de gewonnen rivierklei en maken hier in steenovens stenen van. Deest is ontstaan als klein dorpje op de hoger gelegen oeverwal en bestond uit enkele boerderijen rondom een kerk. Door de vondst van bewoningssporen uit de midden- en late steentijd (nu een archeologisch rijksmonument) en van de vele resten van een Romeinse villa en inheems-Romeinse nederzetting, wordt zichtbaar hoelang er al geleefd wordt in Deest en haar directe omgeving. Aangrenzend aan de kerk stond een zusterklooster en was er een pastorie. Het centrum van Deest en de kerk zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog meerdere malen beschadigd door bommen. Veel gebouwen en woningen zijn daarna herbouwd. Kenmerkend voor Deest is het rechthoekige stratenpatroon. Uitbreidingen vonden lange tijd plaats tussen de bestaande woningen en boerderijen. Het gebied langs de Waalbandijk, gelegen tussen Deest en Afferden, is erkend als beschermd dorpsgezicht ter herkenning van de landelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van het gebied. Karakteristieke structuur door jaren heen Verandering in bebouwing Deest in de 20e eeuw: in de loop van de 20e eeuw is Deest gegroeid tot een dorp met actieve industrie.
Op de kaarten is te zien hoe de industriële bedrijvigheid en de woningbouw gegroeid zijn. Daarnaast is de ontwikkeling in aanwezigheid van water zichtbaar: de Waal heeft meer ruimte gekregen en ten zuiden van Deest zijn de Uivermeertjes erbij gekomen. De ruimtelijke structuren zijn grotendeels gelijk gebleven.
Figuur 2-8. ‘Tijdreis’ die Deest door de jaren heeft gemaakt. 1900 – 2020. (bron: Topotijdreis)
Dorps karakter door de ogen van een inwoner Voor mij zijn karakteristiek in Deest het oostelijk binnen- en buitendijks gelegen industrieterrein met de prachtige schoorsteen van steenfabriek Vogelensangh met daarop in steen aangebrachte 1919, het jaartal van de stichting van de fabriek. Verder het dijklandschap met de binnendijks gelegen waai en buitendijks de inlaat van de kilometerslange nevengeul. Ton Ebben, inwoner Deest
Ruimtelijke kenmerken De volgende kenmerken willen we graag behouden: • Dorpseigen Bouwstijl: bouwhoogte van twee tot drie lagen met voornamelijk zadeldaken. De bouwstijlen zijn een mix van historische traditionele stijlen, moderne invloeden en industrieel.
Pagina 15 van 75
Omgevingsvisie Druten
•
Ontwerp, lucht en ruimte: rechte straatpatronen, maar wel met open bouwblokken. Er is veel lucht tussen bebouwing en aan de randen losstaande bebouwing als overgang naar het landschap. De openbare ruimte is ruim opgezet, met ook ruimte voor openbaar groen.
Toelichting ruimtelijke kenmerken Deest combineert het landelijke karakter van het Land van Maas en Waal met industriële elementen. Langs de hoofdwegen van het dorp bevindt zich een lintbebouwing met voornamelijk vrijstaande woningen op ruime percelen. Naarmate men noordwaarts beweegt richting de kern nemen de percelen in grootte af en staan de woningen dichter op elkaar, met een mix van rijwoningen, vrijstaande en halfvrijstaande woningen. De grens tussen de openbare weg en private gronden varieert, net als de lijn waar de bebouwing begint. Dit resulteert in bebouwingspatronen met voortuinen van verschillende dieptes. De bebouwing in Deest heeft een mix van traditionele en moderne elementen. Woningen zijn gemiddeld twee of drie verdiepingen hoog en bestaan uit historische panden, boerderijen en nieuwe woningen. De meeste huizen hebben bakstenen gevels in warme tinten en traditionele zadeldaken bedekt met pannen. Deze woningen hebben vaak klassieke, vierkante ramen en houten kozijnen die wit of zwart zijn geschilderd. Daarnaast zijn er veel boerderijen te vinden, vaak met steile daken en robuuste bakstenen muren. De inbreiding die door de jaren heeft plaatsgevonden, is zichtbaar in recentere woningen en buurten, in huizen met een strakker ontwerp en die gebruik maken van hedendaagse materialen. Dit vormt een contrast met de traditionele bebouwing.
Het resultaat is een gevarieerd straatbeeld waarin zowel het landelijke verleden als de modernisering van het dorp zichtbaar zijn. Aan de oostzijde van Deest bevindt zich een bedrijventerrein met grote bedrijven zoals de dakpannenfabriek Narvik (Wienerberger Koramic), steenfabriek Vogelensangh en scheepswerf Ravestein. Dit geeft de oostkant van het dorp een industrieel karakter. Dit karakter zie je in de grotere, functionele gebouwen van baksteen en metaal, met grote ramen en industriële deuren. De omgeving bestaat uit een afwisseling van akkers, weilanden en boomgaarden. Rond de plas de Uivermeertjes ligt veel natuur en zijn er wandelmogelijkheden. De ligging van Deest tussen deze verschillende kenmerken geeft de kern een diverse landschappelijke omgeving.
Pagina 16 van 75
Omgevingsvisie Druten
Druten Karakterschets Druten is van oorsprong een kerkdorp en fungeert nu als centrumkern van de gemeente. In Druten zijn historische woningen, boerderijen en gebouwen gemixt met nieuwe woningen tot een modern dorp waar ongeveer 13.000 inwoners wonen. Dit is duidelijk zichtbaar in het centrum van Druten, dat bestaat uit twee delen. De scheiding van het moderne en historische gedeelte is gemarkeerd door de kerk en het notarishuis. De lange geschiedenis is zichtbaar in straten in het dorp, zoals de Kattenburg met haar historische panden en herenhuizen. Net als andere kernen heeft ook Druten een Romeins verleden: de restanten van een romeinse villa en een romeins schip zijn gevonden in de kern. In Druten zijn de grotere voorzieningen gecentreerd en is het gemeentehuis gesitueerd. Rondom Druten liggen meerdere natuurlijke gebiedjes met recreatievoorzieningen. Ten oosten ligt het Drutense bos met verschillende kleine plassen en aan de west kant ligt het Laakbos. Uniek in Druten is het veerpontje voor voetgangers en fietsers over de Waal naar Dodewaard, dat in de zomermaanden dagelijks op en neer gaat. Karakteristieke structuur door jaren heen Verandering in bebouwing Druten in de 20e eeuw: in de loop van de 20e eeuw is Druten uitgegroeid tot centrumdorp binnen de gemeente.
Dit ging gepaard met uitbreidingen naar het zuiden, oosten en westen, nieuwe industriegebieden en infrastructuur. Deze uitbreidingen gingen met relatief grote sprongen. Door de uitbreidingen is de lucht en ruimte in het dorp minder geworden.
Figuur 2-9. ‘Tijdreis’ die Druten door de jaren heeft gemaakt. 1900 – 2020. (bron: Topotijdreis)
Pagina 17 van 75
Omgevingsvisie Druten
Dorps karakter door de ogen van een inwoner De Van Heemstraweg in vroegere jaren de oost-west verbinding van Maas en Waal doorsnijdt het dorp Druten en zorgt tegelijkertijd voor de verbinding tussen noord en zuid. Rijd ik op de Van Heemstraweg dan ben ik onderweg naar huis! Wat het dorp Druten in het bijzonder kenmerkt is de mooie ligging aan de Waal. De uiterwaarden met ieder seizoen wisselende belevingen. De dijk, een echte aanrader voor fietsers en wandelaars en bij uitstek geschikt om te recreëren. En zie je op de dijk drie woontorens en een kerktoren op de achtergrond, dan weet je dat je in Druten bent. In het centrum is de monumentale HH Ewaldenkerk een blikvanger. De horeca rondom deze kerk biedt voldoende mogelijkheden om buiten de deur te eten of op de terrassen heerlijk te genieten van een drankje. Aan winkels geen gebrek, de Hogestraat en omgeving is het winkelhart van Druten met een grote diversiteit aan winkels. Je hoeft Druten niet uit! Druten heeft de afgelopen decennia een mooie groeispurt gehad. Met de uitbreidingswijken is er een diverse leefgemeenschap ontstaan. Daarbij hoort natuurlijk ook een goed voorzieningenniveau. In Druten is het onderwijs goed vertegenwoordigd. Zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs heeft veel te bieden.
Met voldoende huisartsen, tandartsen, fysiotherapie en een polikliniek van het CWZ is ook de zorg in Druten goed vertegenwoordigd. De vele sportverenigingen en het Sportcentrum De Gelenberg zorgen dat bewegen geen enkel probleem is. Ook op cultureel vlak heeft Druten het een en ander te bieden met o.a. het Bogerd Theater. Hoewel Druten een dorp is gebleven, heeft het veel te bieden. Druten heeft het, het is hier goed toeven! Henk Cornelissen, inwoner Druten
Ruimtelijke kenmerken De volgende kenmerken willen we graag behouden: • Dorpseigen bouwstijl: mix van stijlen, van historische traditioneel tot modern. Druten is een dorp met wat stadse trekjes. Toch wat hoogbouw, meer verdichting in de bebouwing, iets grotere omvang. De bouwhoogte in de kern Druten is bij voorkeur twee lagen (met kap). Bij uitzondering kan hier op kenmerkende, stedenbouwkundig verantwoorde plekken, vanaf worden geweken door hoogbouw. Dit werken we verder uit in een visie op hoogbouw in de gemeente Druten. Mix van daktypen, bij voorkeur geen platte daken. • Ontwerp, lucht en ruimte: organische en kronkelende patronen in de kern, gecombineerd met wat meer grotere geordende structuren voornamelijk in de buitenwijken. Relatief weinig lucht tussen bebouwing, vergeleken met de andere dorpen. Aan de randen losstaande bebouwing als overgang naar het landschap, maar ook afgeronde lijnbebouwing. Toelichting ruimtelijke kenmerken Druten bestaat uit gevarieerde bebouwing en een geordende structuur die het landelijke karakter van het gebied combineert met stedelijke invloeden. Het dorp heeft een mix van oude en nieuwe bebouwing, waarbij de moderne, grootschaligere ontwikkeling naast de traditionele dorpsstructuren staat. Het oude centrum van Druten heeft enkele historische gebouwen, zoals de kerk en oude boerderijen.
De meeste huizen zijn gebouwd in de traditionele stijl, met gevels uit geglazuurde bakstenen en zadeldaken. Het dorpscentrum heeft een geordende structuur met rechtlijnige straten die een relatief compact karakter hebben. De dorpskern is het hart van het sociale en commerciële leven, met winkels, restaurants en andere diensten. De Pagina 18 van 75
Omgevingsvisie Druten
straten zijn vaak smal en de bebouwing langs de wegen is dicht op elkaar, met lintbebouwing langs de belangrijkste wegen. Veel van de oudere woningen zijn gebouwd met baksteen en hebben een klassiek uiterlijk met houten ramen en deuren. In de nieuwere wijken, vooral in het noorden en westen van Druten, zijn moderne woningen te vinden, vaak met een strakker ontwerp en gebruik van kunststof kozijnen en strakke daken. In Druten zijn er ook rijtjeshuizen en appartementencomplexen die een hogere dichtheid van bebouwing mogelijk maken. Deze gebouwen zijn vaak functioneler van aard en hebben moderne uiterlijke kenmerken. De buitenwijken van Druten, zoals de nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, zijn aangelegd met een ruimere opzet. In het westen en noorden zijn er uitbreidingsgebieden waar nieuwe woningen, zoals geschakelde huizen en twee-onder-een-kapwoningen, zijn gebouwd. Deze wijken hebben een meer ruimere opzet en grotere tuinen in vergelijking met het dichtbebouwde centrum.
Pagina 19 van 75
Omgevingsvisie Druten
Puiflijk Karakterschets Puiflijk ligt inmiddels tegen de zuidkant van Druten aan op de grens van de verschillende landschappen. De overgang tussen Puiflijk en het zuiden van Druten verloopt steeds vloeiender door uitbreidingen in beide dorpen. Desondanks heeft Puiflijk een eigen karakter waarop de inwoners trots zijn en wat ze willen behouden. De inwoners van Puiflijk vormen een hechte gemeenschap en hechten waarde aan hun eigen dorpse karakter als “Puflijker”. Kenmerkend in het dorp is het gebied rondom de Oude Toren en het dorpshuis aan de Kerkstraat. De kern van Puiflijk bestaat uit een kerk met kerkhof en pleintje. Daaromheen liggen boerderijen in een historisch verkavelingspatroon. Een belangrijk historisch kenmerk van Puiflijk is de Oude toren, die een overblijfsel is van een middeleeuwse kapel en trots op een oude terp staat. Dit historische element maakt het verleden zichtbaar. De lintbebouwing langs wegen bestaat vooral uit vrijstaande woningen aan de voorkant van de kavel. Om het dorp heen liggen open velden met een lineaire verkaveling. Karakteristieke structuur door jaren heen In de loop van de 20e eeuw is Puiflijk gegroeid van kern met enkele tientallen woningen tot karakteristieke kern. De ontwikkelingen in Puiflijk en Druten hebben ervoor gezorgd dat de dorpen naar elkaar toe gegroeid zijn.
De overgang van agrarische naar industriële activiteiten is duidelijk zichtbaar in de omgeving van Puiflijk.
Figuur 2-10. ‘Tijdreis’ die Puiflijk door de jaren heeft gemaakt. 1900 – 2020. (bron: Topotijdreis)
Pagina 20 van 75
Omgevingsvisie Druten
Dorps karakter door de ogen van een inwoner Wat ik kenmerkend vind voor Puiflijk is het dorpse karakter. Dit dorpse karakter zit niet zozeer in gebouwen, want helaas zijn er veel karakteristieke panden al verdwenen. Maar het zit hem in de sfeer, iedereen zegt elkaar goedendag, men kent de buren en Puiflijk heeft een rijk verenigingsleven. Er worden velen activiteiten georganiseerd voor alle leeftijden, zo is er bouwdorp voor de jeugd en is er een zeer actieve seniorenvereniging. Daarnaast worden er feesten voor het dorp, zoals carnaval en koningsdag georganiseerd en goed bezocht door de dorpsbewoners. Puiflijk aan de kook is een mooi moment om elkaar beter te leren kennen als alleen een hoi op straat. De gebouwen en kunstwerken welke nog aanwezig zijn in Puiflijk zijn wel kenmerkend voor Puiflijk. De oude Toren, welke het centraal punt in het dorp is, waar Pööke de wacht houdt. De kerk en St Maartenshof wat nog markante gebouwen zijn. Basisschool 't Geerke met een zeer groot speelterrein voor de kinderen, wat tegenwoordig uniek is bij een school. De dorpskrant zorgt elk kwartaal voor een mooie verbinding in het dorp. In de dorpskrant zijn verhalen over oud Puiflijk, de actualiteit van nu en kennismaking met bewoners te vinden. Er zijn nu nog mogelijkheden om het veld in te lopen en zo even in de natuur te zijn.
Puiflijk oogt nog landelijk, alhoewel er steeds meer gebouwd wordt. Puiflijk heeft een centrale ligging, dicht bij winkels en middelbare school in Druten maar ook in het land heeft Puiflijk een centrale ligging. Suzan Vermeulen, inwoner Puiflijk
Ruimtelijke kenmerken De volgende kenmerken willen we graag behouden: • Dorpseigen bouwstijl: een of twee verdiepingen, diverse daktypen, maar geen platte daken. Bouwstijlen zijn historisch en traditioneel en moderne invulling daarvan. • Ontwerp, lucht en ruimte: organische en kronkelende patronen, geen geordende structuren. Er is veel lucht tussen bebouwing en hier en daar zijn ook doorzichten naar het landschap. De openbare ruimte daarentegen is smal en gefragmenteerd ingevuld. Niet overal zijn trottoirs of parkeervakken. Aan de randen losstaande bebouwing als overgang naar het landschap. Toelichting ruimtelijke kenmerken De bebouwing in Puiflijk is gevarieerd, met verschillende soorten woningen. De bebouwing bestaat uit een mix van vrijstaande woningen, twee-onder-een-kapwoningen, rijtjeshuizen en appartementen. De woningen variëren in hoogte van een tot twee verdiepingen. Uitbreidingen hebben geleid tot de toevoeging van verschillende buurten aan de randen van Puiflijk en inbreiding tussen de bestaande woningen. Puiflijk is geleidelijk organisch gegroeid zonder zijn karakter te verliezen. Puiflijk is een dorp dat veel ‘lucht’ en ruimte biedt voor groen. Speeltuinen en kleine grasweides zijn op verschillende plekken te vinden, wat bijdraagt aan de open en groene uitstraling van het dorp. Dit groen biedt ruimte voor ontspanning en recreatie.
Er zijn verschillende sportfaciliteiten en buitenspeelplaatsen, wat het dorp tot een actieve en gezonde plek maakt voor zijn inwoners. Al met al heeft Puiflijk een aantrekkelijke balans tussen de historische elementen, de diverse woningtypes en de vele groene ruimtes. Het dorp heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld, maar heeft zijn landelijke karakter en rust behouden.
Pagina 21 van 75
Omgevingsvisie Druten
Horssen Karakterschets Horssen is het meest zuidelijke dorp in de gemeente en ligt midden in het kommenlandschap tussen de rivierduinen en vlaktes op twee donken. Horssen is een kerkdorp met in totaal drie kerken: de Sint Antonius Abtkerk, de Hervormde kerk, en de Middeleeuwse kerk. Iedere kerk komt uit een andere periode, met tijdsgebonden kenmerken zoals symboliek aan de buitenzijde van de kerken. Het gebied rondom het Kerkpad en landgoed Horssen is erkend als beschermd dorpsgezicht. Het dorp is omringd door natuur en open landschap, wat een gemoedelijke atmosfeer aan het dorp geeft. De inwoners van Horssen waarderen de rust in het dorp, het aantal verenigingen voor inwoners en de nabijheid tot de grote stad (binnen 20 minuten in Nijmegen). De combinatie van kerken en groene ruimtes maakt het een charmante, landelijke plek die haar dorpskarakter goed heeft weten te behouden. Met dichte bebouwing langs de Rijdt. Vanaf de kern naar het buitengebied komt er geleidelijk meer ruimte tussen de woningen. In het gebied vormt Molenhoek een buurtschap met een concentratie aan woningen aan een lint. Ook in dit buurtschap is het agrarische karakter van het gebied nog steeds voelbaar en zichtbaar aanwezig. Aan de Roedense- en Hoogveldsestraat is eveneens een kleine concentratie burgerwoningen te vinden. Ten zuidoosten van Horssen ligt het buurschap de Aspert.
Hier zijn enkele woningen, agrarische bedrijven en een boerderijcamping gevestigd tegen de Nieuwe Wetering aan. Karakteristieke structuur door jaren heen In de loop van de 20e eeuw is Horssen ontwikkeld van een landgoed met lintbebouwing tot een compacte kern. Het lint van Molenhoek is bescheiden gegroeid en heeft de lintstructuur behouden. De omgeving van Horssen en Molenhoek wordt nog steeds gekenmerkt door diverse verkaveling, agrarische activiteit en ritmische landschapsstructuren.
Figuur 2-11. ‘Tijdreis’ die Horssen door de jaren heeft gemaakt. 1900 – 2020. (bron: Topotijdreis)
Pagina 22 van 75
Omgevingsvisie Druten
Dorps karakter door de ogen van een inwoner Horssen, een beschermend nest vol vrijwilligers Zoals een dier in het Maas en Waalse rivierengebied een verhoging in het landschap zoekt om veilig te kunnen leven, zo leef je in Horssen. Veilig en beschermd. Ver genoeg van grote gemeenschappen om niet opgeslokt te worden, ver genoeg om de eigen identiteit te kunnen behouden, net groot genoeg voor school en dokter. Aan het Kerkepad zie je onze prachtige historische oorsprong, maar de werkelijke identiteit schuilt in saamhorigheid. Van oudsher een typisch Maas en Waals dorp waar protestants en katholiek samenwoonden en samen vrij waren in religie, zo zijn ook nu misschien de meningen verdeeld, maar leven en wonen we in Horssen samen. En samenleven en wonen houdt niet op bij de voordeur en de supermarkt. Een samenleving maak je met z’n allen. Horssen is Horssen door een nest vol vrijwilligers en ondersteuners. Wil je iets organiseren, je belt drie keer rond en je wordt overal geholpen. En door jong en oud, ongeacht mening of stand. Zo’n 150 bedrijfjes en bedrijven ondersteunen de activiteiten, bewust als ze zijn van de afhankelijkheid en de goodwill van hun mede Horssenaren. Vrijwilligers, nodig, niet alleen voor het beroemd Horssens’ feesten, maar vooral voor een intensief verenigingsleven.
Volley, badminton, tennis en toneel, dansen bij SJAH, koersballen, voetballen of carnavallen, allen kunnen ze rekenen op vrijwilligers en financiële steun. Horssen organiseert: Soms wat rebels, en feesten we volgens de wet iets te vaak of iets te lang zonder vergunning, maar ja feesten zit in ’t bloed: Kermis, Blij in de Wei, Carnaval en koningsdag. En wederom opgezet met een harde kern van vrijwilligers. De saamhorigheid van de gemeenschap zorgt ook voor bescherming en een groot sociaal gevoel. Aangevoerd door de sociaal sterk bewogen dokterspraktijk van de broers Gerrits is er volop aandacht voor zieken of mensen die zich moeilijk handhaven in de huidige samenleving. Met nieuwbouwprojecten in realisatie en in aantocht kan Horssen onderwijs en zorg in eigen dorp behouden en daarmee de leefbaarheid. Nieuwbouw met instroom van mensen van buiten Horssen is nooit een bedreiging maar zorgt voor verfrissing en nieuwe ideeën. De identiteit en de sociaal beschermde omgeving blijven behouden. Het is goed wonen in Horssen! Peter Bardoel, inwoner Horssen
Ruimtelijke kenmerken De volgende kenmerken willen we graag behouden: • Dorpseigen bouwstijl: een of twee verdiepingen, diverse daktypen, maar geen platte daken. Bouwstijlen zijn historisch en traditioneel en moderne invulling daarvan. Vrijstaande of twee- of drie-onder-een-kap woningen. • Ontwerp, lucht en ruimte: geordende structuur, maar nog wel met organische patronen. Rechte lijnen worden afgewisseld met bochten en kronkels. Er is veel lucht tussen bebouwing, de openbare ruimte daarentegen is smal en gefragmenteerd. Niet overal trottoirs of parkeervakken. Aan de randen losstaande bebouwing als overgang naar het landschap. Toelichting ruimtelijke kenmerken Horssen heeft een rijke geschiedenis en heeft zich door de jaren heen ontwikkeld, terwijl het zijn landelijke charme heeft behouden. De dorpskern is compact en kenmerkt zich door smalle straten. Horssen is gegroeid uit slingerende woonlinten, waartussen inbreiding heeft plaatsgevonden wat in de loop der tijd heeft gezorgd voor een interessante mix van oude Pagina 23 van 75
Omgevingsvisie Druten
en nieuwe bebouwing. De bebouwing in Horssen bestaat voornamelijk uit woningen met twee bouwlagen, soms drie. De woningen zijn vaak vrijstaand of twee-onder-een-kap, wat bijdraagt aan de kleinschaligheid en het rustige karakter van het dorp. Een ander kenmerk van Horssen zijn de ruime tuinen die de woningen omgeven. De meeste woningen staan aan de voorkant van hun kavel, wat bijdraagt aan de open, landelijke uitstraling van het dorp. Er is veel groen aanwezig, zowel in de tuinen als in de openbare ruimte, wat het groene karakter van de dorpskern versterkt. Samenvattend heeft Horssen een rustig en groen ruimtelijk karakter, met een compacte dorpskern die doordrenkt is van geschiedenis, smalle straten en voor landelijke kernen traditionele bebouwing. De buurtschappen kenmerken zich door losstaande lintbebouwing in een open landschap.
Pagina 24 van 75
Omgevingsvisie Druten
2.3
Een aantrekkelijk buitengebied Het buitengebied van de gemeente Druten is een prachtig en veelzijdig gebied dat zich kenmerkt door de verschillende landschapstypen, haar landelijke karkater en waardevolle natuur. Het buitengebied van gemeente Druten hoort tot het Land van Maas en Waal en vervult meerdere rollen. De belangrijkste functie in het buitengebied van Druten vormt de landbouw. Er is sprake van akkerbouwbedrijven en veehouderijen. Ook zijn er enkele fruitteeltbedrijven aanwezig die kenmerkend zijn voor het rivierenlandschap langs de Maas en de Waal. Naast agrarische bedrijven zijn in het buitengebied en buitendijks ook verschillende niet-agrarische bedrijven gevestigd. Het buitengebied heeft een cultuurhistorische rol doordat het landschap sinds de 20e eeuw weinig is veranderd, zichtbaar in elementen als dijkstructuren die goed bewaard gebleven zijn. Het buitengebied biedt een mix van agrarische landschappen, uitgestrekte weilanden en typerende dijken langs de Waal. Dit landschap is ontstaan sinds de middeleeuwen, waarbij landgebruik zich voegde naar het landschap. Ook zijn er restanten te vinden van oude riviermeanders. Voorbeelden van het afwisselende landschap dat gemeente Druten rijk is zijn het landgoed ‘Heerlijkheid Horssen’ bij Horssen, de Uivermeertjes onder Deest en de Waaijen bij Afferden.
Verder is het buitengebied door zijn afwisselende landschap en door de landelijke ligging in het rivierengebied een aantrekkelijk landschap voor recreatie. De Afferdense en Deestse Waarden en de Drutense Waarden zijn geliefde natuurgebieden, net als het weidevogelgebied ten westen van Puiflijk. Hier kan men genieten van de flora en fauna. Het is een gebied waar je heerlijk kan struinen en oog in oog kan komen te staan met de aanwezige grote grazers, de rode Geuzen, en Konikspaarden. Naast grote grazers is het gebied tal van plant- en diersoorten rijk die gespot kunnen worden. De belangrijkste dragers van de recreatieve functie van het buitengebied zijn de fiets- en wandelroutes (knooppuntensysteem, boerenwandelpaden, struinroutes, kunst- en monumentenroute e.d.), aanwezige kleinschalige verblijfsrecreatieve voorzieningen zoals minicampings en ‘bed and breakfast’, en de ondersteunende dagrecreatieve voorzieningen. Uniek aan de gemeente Druten is het kleinschalige van recreatieve voorzieningen, zowel voor verblijf als activiteiten. In het buitengebied van de gemeente Druten is een groot aantal kleinschalige burgerwoningen gesitueerd. In de meeste gevallen gaat het om traditionele boerderijen die verbouwd zijn tot woning of om bedrijfswoningen die afgesplitst zijn van het agrarisch bedrijf of een woonfunctie hebben gekregen omdat het bedrijf beëindigd is.
Het merendeel van de woningen zijn vrijstaande woningen. In het buitengebied gelden de ruimtelijke kenmerken van de landschapstypen als inspiratie en uitgangspunt.
Pagina 25 van 75
Omgevingsvisie Druten
3.
Spelregels voor ons gezamenlijke handelen In de toekomstvisie Druten2040 staat het volgende citaat: “We willen dat de gemeente Druten ook een fijne leefomgeving is voor de komende generaties en dus moeten we moedige beslissingen nemen om de gemeente Druten goed door te kunnen geven aan onze kinderen en kleinkinderen.” Deze uitspraak zegt wat over hoe we samen met de samenleving en bedrijven willen handelen in onze gemeente en het betekent dus ook iets voor hoe we willen omgaan met onze fysieke leefomgeving. Bij het werken aan de fysieke leefomgeving hanteren we ruimtelijke spelregels. De spelregels gelden voor het handelen van de gemeente én vormen een leidraad bij wat we verwachten van initiatiefnemers en de samenleving. We streven ernaar om bij nieuwe ontwikkelingen zo optimaal mogelijk aan deze spelregels te voldoen. Spelregel: Langetermijndenken Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we de spelregel van langetermijndenken. Dit betekent: • Bij het werken aan de fysieke leefomgeving kijken we naar de lange termijn impact en wegen we of dit past bij onze ambities. Duurzame oplossingen hebben de voorkeur boven kortetermijnoplossingen, ook als dit een extra investering vraagt. We willen niet door middel van kortetermijndenken opgaven in onze leefomgeving afwentelen, naar de toekomst of op toekomstige generaties.
Spelregel: Ons ruimtelijk fundament Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we ons ruimtelijk fundament als uitgangspunt en afwegingskader. Dit betekent: • We behouden en beschermen de landschappelijke structuren; we denken, ontwerpen en toetsen vanuit de landschappelijke structuren (hoofdstuk 2 van deze visie). Bij ontwikkelingen maken we zorgvuldige afwegingen wat waar wel en of niet wenselijk is. En we zorgen voor een landschappelijke verbetering met een landschappelijke inpassing tot versterking van duurzame natuur. Met (weg)beplanting passend bij het karakter van het landschap. • We behouden en beschermen het dorpse karakter; we denken, ontwerpen en toetsen vanuit de karakteristieken en kenmerken van onze (dorps)kernen (hoofdstuk 2 van deze visie). • We behouden en beschermen de vastgestelde beschermde dorpsgezichten en de gebieden van cultuurhistorische waarde; we denken, ontwerpen en toetsen vanuit de karakteristieken van onze (dorps)kernen (hoofdstuk 2 van deze visie). Spelregel: Milieubeginselen Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we de milieubeginselen, zoals opgenomen in de Omgevingswet (artikel 3.3): • Het voorzorgsbeginsel: bedrijven en overheden nemen maatregelen wanneer er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben voor het milieu of de gezondheid.
• Het beginsel van preventief handelen: het voorkomen van schade aan de bevolking of het milieu. • Het beginsel van brongerichte maatregelen: milieuaantastingen moeten bij voorrang aan de bron bestreden worden. • Het beginsel dat de vervuiler betaalt: degene die schade toebrengt aan het milieu moet de economische kosten betalen.
Pagina 26 van 75
Omgevingsvisie Druten
Spelregel: Duurzaam ontwikkelen Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we de spelregel van bodem en water sturend. Dit betekent: • De natuurlijke bodemopbouw (ondergrond) en het watersysteem in onze gemeente zijn sturend voor ruimtelijke ontwikkelingen; we wegen passendheid van activiteiten op locaties af aan de hand van onze bodem- en waterstructuur. We maken zorgvuldige afwegingen waar welke functies wel en niet aanvaardbaar zijn, onder welke voorwaarden ontwikkelingen plaats kunnen vinden, waar we ruimte nodig hebben voor ons watersysteem en hoe we voorkomen dat onze bodemlagen uitgeput raken. Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we de spelregel van duurzaam bouwen met de boodschap: pas toe, of leg uit waarom je de spelregel niet kan hanteren. Dit betekent: • Duurzaam bouwen doen we voor de toekomst en is daarom een gedeelde maatschappelijke verantwoordelijkheid. We staan voor natuurinclusief en klimaatbestendig bouwen en inrichten. We verwachten dat de doelen op deze onderwerpen worden meegenomen bij bouwen, maar we laten ruimte voor oplossingen. Als het toepassen niet mogelijk is, moet er gemotiveerd worden. • Duurzaam bouwen doen we voor de toekomst en is daarom een gedeelde maatschappelijke verantwoordelijkheid. We staan voor energiebewust en circulair bouwen.
We verwachten dat de doelen op deze onderwerpen worden meegenomen bij bouwen, maar we laten ruimte voor oplossingen. Als het toepassen niet mogelijk is, moet dit gemotiveerd worden. Spelregel: Milieu is mede-ordenend Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie is milieu mede-ordenend. Dit betekent: • Bij de inrichting van de fysieke leefomgeving (ruimtelijke ontwikkelingen) houden we rekening met de belemmeringen (contouren) van geluid, externe veiligheid, luchtkwaliteit, geur en bedrijfsmatige milieuzonering. Spelregel: Woon- en werklocaties zorgvuldig kiezen Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we een ruimtelijke verkenning en het ‘Toetsingskader woningbouwinitiatieven’ in onze afwegingen of het bouwen op een locatie aanvaardbaar is. Dit betekent: • Vanuit feitelijke informatie (zoals het systeem van bodem en water, de natuur en de opbouw en het karakter van onze dorpen en ons landschap) en gemeentelijke beleidsuitspraken (bijvoorbeeld ten aanzien van gewenste bufferzones bij kernen) onderzoeken waar wel en geen ruimte is voor bouwen. Zie voor de ruimtelijke verkenning Hoofdstuk 5. • We gebruiken, als aanvulling op de omgevingsvisie, een ‘Toetsingskader woningbouwinitiatieven’ dat is opgenomen in de uitwerking van het Woonbeleid.
Het huidige toetsingskader van de gemeente Druten wordt gebruikt als toetsingsinstrument bij nieuwe principeverzoeken. Hiermee wordt elk plan getoetst op diverse criteria naast de omgevingsvisie. Spelregel: STOMP Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we het STOMP-principe voor mobiliteit. Dit betekent: • Bij de ontwikkeling van (nieuwe) wijken, wordt de benodigde openbare ruimte voor mobiliteit in het kader van bereikbaarheid en verkeersveiligheid, ontworpen en geprioriteerd aan de hand van het STOMP ontwerpprincipe: Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Maas (Mobility As A Service) en Privéauto. Spelregel: Dorpsgemeenschapsgevoel Bij het uitwerken en realiseren van de omgevingsvisie hanteren we de spelregel dorpsgemeenschapsgevoel. Dit betekent: Pagina 27 van 75
Omgevingsvisie Druten
•
Bij de inrichting van de fysieke leefomgeving (ruimtelijke ontwikkelingen) houden we rekening met ons dorpsgemeenschapsgevoel. Dit willen we koesteren en versterken door waar mogelijk ruimte te geven aan maatschappelijke voorzieningen, sociale ontmoetingsplekken, verenigingsleven, woonvormen en voorzieningen. Dan wel de impact ontwikkelingen hierop te toetsen.
Prioritering en afweging We maken met behulp van onze ruimtelijke spelregels integrale afwegingen tussen enerzijds onze ambities en anderzijds de maatschappelijke behoefte en de noodzaak van bepaalde ontwikkelingen. Hieronder volgen nog enkele thematische afwegingen: • Bij ontwikkelingen in het buitengebied wegen we de verschillende belangen (zoals agrarisch, groen-, grond- en infrabedrijven, (kwetsbare) natuur of toerisme en recreatie) nadrukkelijk integraal met elkaar af. Waarbij het agrarisch belang – als drager van het landschap en belangrijke producent van voedsel – zwaar meeweegt zonder dat andere functies in het buitengebied op voorhand worden uitgesloten. • Bij ontwikkelingen met energievraag maken we afwegingen energiebewust, dat wil zeggen dat wanneer netcongestie een probleem is, woningbouw prioriteit krijgt boven bedrijvigheid en dat locaties nabij al gerealiseerde infrastructuur voorrang krijgen. Uiteraard alleen als er geen andere oplossingen mogelijk zijn. Integrale oplossingen van initiatiefnemers zijn altijd welkom. • Bij grotere gebiedsontwikkelingen, die naar verwachting zorgen voor substantieel meer verkeersbewegingen, geven we voorkeur aan locaties die dichtbij ov-haltes en of deelmobiliteitsvoorzieningen gelegen zijn.
• Bij woningbouwontwikkelingen geven we de voorkeur aan ontwikkelingen die binnen 15 minuten loopafstand zijn van voorzieningen, zoals basisscholen en sportverenigingen.
4.
Ambities voor de fysieke leefomgeving Op naar Druten in 2040, en daar voorbij… Bij allerlei onderwerpen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving hebben we ambities voor de toekomst. Bij het benoemen van onze ambities bouwen we voort op de Toekomstvisie. Daarbij wordt in eerste instantie de blik gezet op 2040, maar het kan goed zijn dat ambities verder of minder ver reiken, denk aan 2030 of 2050. Dit komt omdat er bij diverse ambities wordt samengewerkt met andere partijen zoals medeoverheden die ook weer eigen streefdata hebben, of omdat er voldaan moet worden aan Rijks- of Europese normen.