Bijlage 2.1.15. - Archeologich proefsleuven onderzoek
Tekst van het document
Vanaf waarschijnlijk het eind van de middeleeuwen is het terrein afgedekt door oeverwalafzettingen van de Waal. In de top hiervan is op een diepte van 6,8/7,0 m +NAP een oude woongrond aanwezig in een groot deel van het zuidelijk onderzoeksterrein. Op basis van het huidige onderzoek dateert deze woongrond niet eerder van de 17e eeuw.
6.1.2
Vindplaats 1: bewoningsporen uit de late ijzertijd en/of vroeg-Romeinse tijd
In deelgebied D en in een gedeelte van deelgebied H zijn sporen en vondstmateriaal aangetroffen uit de late ijzertijd en/of vroeg-Romeinse tijd. Het betreft sporen van bewoning (paalkuilen, kuilen) en een daarmee samenhangend greppelsysteem. Gebouwstructuren zijn binnen de contouren van de proefsleuven niet te reconstrueren, maar zijn zeker wel aanwezig in het gebied.
75
Druten, Heuvel en Heemstraweg
Afb. 6.1 Allesporenkaart met
169900
zones van sporen van vindplaats 1. Op de achtergrond een geïnterpoleerde hoogtekaart aan de hand van de hoogtes van de opgravingsvlakken. De hoogteligging van het ‘sporenvlak’ buiten de putgrenzen is slechts een model dat niet overeen hoeft te komen met de werkelijk-
433200 433100
433100
433200
heid.
169900
Druten, Heuvel en Heemstraweg Allesporenkaart op de interpolatie van de vlakhoogtes m +NAP 6,3
sporen vindplaats 1
6,1 5,8 5,6 5,4
Archeologisch onderzoek
A-20.0380 © BAAC
76
De wat ruime datering late ijzertijd - vroeg-Romeinse tijd en het voorkomen van een cluster (opvolgende) greppels duidt waarschijnlijk op een wat lagere, meerfasige bewoning in het gebied, die op dit moment nog niet goed in tijd is te differentiëren. Het vondstmateriaal bestaat vooral uit aardewerk. Het betreft voornamelijk (wand)fragmenten van potten, die waren gemaakt van klei verschraald met potgruis en die in een onvolledig oxiderend of reducerend milieu zijn gebakken. In de wandafwerking zien we een combinatie van polijsten, glad maken en grove besmijting. Het vermoeden bestaat dat het aardewerk voornamelijk in de late ijzertijd tijd dateert, maar uit enkele sporen komt tevens materiaal uit de Romeinse tijd. Het handgevormde Romeinse aardewerk lijkt sterk op het aardewerk uit de late ijzertijd qua magering, bakwijze en wandafwerking. Er is echter ook Romeins gedraaid (import) aardewerk aangetroffen. In een greppel in deelgebied D is een fragment van een Romeinse dolium aangetroffen en in een greppel in deelgebied H bevond zich een inheems-Romeinse wanscherf. Verder zijn verspreid over het terrein in de afdekkende oeverpakketten scherven uit de late ijzertijd en Romeinse tijd aangetroffen. Metaal is nog goed geconserveerd aangetroffen in de siltige kleiafzettingen en vormt daarmee de tweede grote categorie aan vondsmateriaal.
Het meeste metaal bevond zich in de afdekkende oeverpakketten en betreft uit de Romeinse tijd een munt, twee fibulae, een fragment van een bronzen armband en een ijzeren Tüllenbeil uit de vroeg-Romeinse tijd. Specifiek uit de late ijzertijd is geen metaal herkend, hoewel de bijl nog in een traditie uit de late ijzertijd past. Er zijn enkele dierlijke botfragmenten verzameld die informatie bevatten over de veestapel (rund/kalf) en huisdieren (hond). Twee botten vertonen vraatsporen van een hond. Op basis van het onderzoek is te verwachten dat de bewoningsporen in deelgebied D in oostelijke, noordelijke en waarschijnlijk (op basis van de hoogteligging en het booronderzoek) ook in noordwestelijke richting doorlopen in de aangrenzende deelgebieden. In deelgebied H zijn alleen in het centraalnoordelijk deel bewoningssporen (paalsporen, concentratie vondstmateriaal) aangetroffen. In oostelijke, westelijke en zuidelijk richting zijn deze niet meer gezien. Wel zijn in het zuidelijk deel nog greppelsystemen te verwachten uit de late ijzertijd en/of vroeg-Romeinse tijd.
6.1.3
Vindplaats 2: laatmiddeleeuws of nieuwetijdse woongrond en greppelsysteem
In een groot deel van deelgebied H en in het zuidelijke deel van deelgebied D (werkput 11) is een woongrond aangetroffen die vermoedelijk in de nieuwe tijd dateert. Ter plaatse van de gesloopte school ontbreekt deze. Er zijn geen bijbehorende bewoningssporen in aangetroffen. Vermoedelijk bevond deze zich verder buiten het onderzoeksterrein, zoals te zien op de de kadstrale minuut uit 1832. Verder zijn vier greppels/sloten aangetroffen, waarvan één lijkt aan te sluiten bij een perceelsgreppel op dezelfde kadastrale kaart. Vermoedelijk is deze greppel te herleiden tot de loop van de crevasse die in het westelijk deel van het onderzoeksgebied is aangetroffen. Twee andere greppels hebben dezelfde noordnoordoost-zuidzuidwest oriëntatie, maar zijn niet te herleiden tot een in het verleden cartografisch vastgelegd element. De vierde greppel lijkt
77
Druten, Heuvel en Heemstraweg
meer aan te sluiten bij de meest recente oriëntatie in deelgebied D waar deze is aangetroffen. Slechts in één greppel bevond zich een fragment roodbakkend aardewerk, met een datering tussen 1500 en 1700. De greppels lopen buiten de onderzochte terreinen en zijn deels te reconstrueren aan de hand van de kadastrale kaart uit 1832.
6.2
Waardering
6.2.1
Toelichting
In deze paragraaf wordt bekeken welke waardestellende elementen op de vindplaats(en) aanwezig zijn en wat de kwaliteit daarvan is. Deze gegevens worden afgezet tegen wat bekend is over vergelijkbare sites in de regio en in de betreffende regio. KNA beschrijft de criteria op basis waarvan een vindplaats gewaardeerd wordt (VS06). Het proces van waarderen, bij welke scores een vindplaats wel of niet als behoudenswaardig kan worden aangemerkt en welke afwegingen daarbij gemaakt moeten worden, staat uitgebreid beschreven in bijlage IV van KNA. In de onderstaande stroomdiagram is het proces van waardering samengevat. Afb. 6.2 Stroomdiagram waarderingsproces (uit: CCvD 2018, Bijlage IV).
n Beleving
In eerste instantie wordt nagegaan of de vindplaats vanwege zijn belevingswaarde (schoonheid en herinneringswaarde) behoudenswaardig is. Als de beleving van een vindplaats een hoge score oplevert, is de vindplaats in principe behoudenswaardig. Toch moet dan ook gekeken worden naar de fysieke- en inhoudelijke kwaliteit van de vindplaats om een goede afweging te kunnen maken. Met name de ensemblewaarde en representativiteit zijn dan van belang.
Archeologisch onderzoek
78
Bij de beleving wordt gekeken naar de bovengrondse zichtbaarheid van de vindplaats (schoonheid) en of de vindplaats herinnert aan een specifieke gebeurtenis in het verleden (herinneringswaarde). Meestal is een vindplaats niet meer zichtbaar. Voorbeelden van vindplaatsen die wél zichtbaar zijn, zijn terpen en wallen die als verhoging in het landschap aanwezig zijn, of grachten die zichtbaar zijn door inklinking van de grachtvulling. n Fysieke kwaliteit
Vervolgens wordt gekeken naar de fysieke kwaliteit (gaafheid en conservering) van de vindplaats. Wanneer de criteria gaafheid en conservering samen bovengemiddeld scoren (vijf of zes punten), is de vindplaats in principe behoudenswaardig. Bij een hoge score kan op grond van de inhoudelijke kwaliteiten de vindplaats echter toch niet behoudenswaardig zijn. Bij een lage score (vier punten of minder) kan op grond van de inhoudelijke kwaliteit toch nog sprake zijn van een behoudenwaardige vindplaats (zie hieronder). Bij de fysieke kwaliteit wordt de mate waarin archeologische overblijfselen nog intact en in hun oorspronkelijke positie aanwezig zijn, beoordeeld op gaafheid (de sporen en vondsten en in relatie tot elkaar en in relatie met de omgeving) en conservering (de vondsten). Bijlage IV van de KNA noemt de volgende parameters om de gaafheid te beoordelen: -
aanwezigheid van sporen;
-
gaafheid sporen;
-
ruimtelijke gaafheid;
-
stratigrafie intact;
-
mobilia in situ;
-
ruimtelijke relatie tussen mobilia onderling;
-
ruimtelijke relatie tussen mobilia en sporen;
-
aanwezigheid antropogeen biochemisch residu;
-
stabiliteit van de natuurlijke omgeving.
Voor de conservering wordt gekeken naar de conservering van het vondstmateriaal op zich. De beoordeling is gerelateerd aan de archeoregio waarin de vindplaats zich bevindt. Een vlakgraf zonder botmateriaal maar met een lijksilhouet krijgt in pleistoceen Nederland een hoge waardering. In Holoceen Nederland kan de afwezigheid van botmateriaal juist leiden tot een lage waardering, omdat botmateriaal in dit deel juist wel verwacht kan worden. Een vindplaats wordt op basis van fysieke kwaliteit als in principe behoudenswaardig aangemerkt, als er een bovengemiddeld, vijf of zes punten, wordt gescoord. Bij een middelmatige tot lage score, tot en met vier punten, wordt naar de inhoudelijke kwaliteit gekeken om te bepalen of een vindplaats toch behoudenswaardig is. Bij een hoge score (zeven of meer punten) op inhoudelijke kwaliteit kan een vindplaats alsnog als behoudenswaardig worden aangemerkt.
79
Druten, Heuvel en Heemstraweg
n Inhoudelijke kwaliteit
Na de beoordeling van de fysieke kwaliteit wordt naar de inhoudelijke kwaliteit (zeldzaamheid, informatiewaarde en ensemblewaarde) van de vindplaats gekeken. -
In welke mate is een bepaalde vindplaats schaars in een bepaald gebied (zeldzaamheid)?
-
Wat is de betekenis van de vindplaats als bron van kennis over het verleden (informatiewaarde)?
-
Welke meerwaarde kan aan de vindplaats worden toegekend als je kijkt naar de archeologische en landschappelijke context van de vindplaat (ensemblewaarde)?
Bij een bovengemiddelde score (zeven punten of meer) op de deze drie onderdelen wordt de vindplaats als behoudenswaardig aangemerkt. Bij een lagere waardering kan eventueel op grond van de representativiteit nog sprake zijn van een behoudenswaardige vindplaats. Bij representativiteit wordt de mate bepaald waarin een vindplaats karakteristiek is voor een bepaalde periode of een gebied. De representativiteit is alleen relevant indien bij het uitvoeren van de waardering het vermoeden bestaat dat duurzaam behoud van de vindplaats gerealiseerd kan worden. Het waardeoordeel van de vindplaats neemt toe naarmate er meer informatie beschikbaar is over vergelijkbare vindplaatsen uit dezelfde periode en hetzelfde gebied. In het plangebied zijn twee vindplaatsen vastgesteld. Hieronder volgt de waardering van deze vindplaatsen en de scores samengevat in een waarderingstabel. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een advies over eventueel vervolgonderzoek in het plangebied.
6.2.2
Vindplaats 1
In deelgebied D en in een gedeelte van deelgebied H zijn sporen en vondstmateriaal aangetroffen uit de late ijzertijd en/of vroeg-Romeinse tijd. Tabel 6.1 Waardering van de
Druten, Heuvel en Heemstraweg. Archeologische waarderingstabel volgens KNA Vindplaats 1: bewoningssporen uit de late ijzertijd en/of Romeinse tijd Waarden
Criteria
Beleving
Fysieke kwaliteit
van de KNA.
Hoog
Midden
Schoonheid
Wordt niet gescoord
Herinneringswaarde
Wordt niet gescoord
Gaafheid
3
Conservering
3
Zeldzaamheid Inhoudelijke kwaliteit
3
Ensemblewaarde
3
Archeologisch onderzoek
Laag
2
Informatiewaarde
Representativiteit
vindplaats volgens de criteria
Scores
N.v.t.
80
n Beleving
Op beleving wordt niet gescoord. De vindplaats is niet bovengronds zichtbaar of herinnert niet aan een specifieke gebeurtenis in het verleden. n Fysieke kwaliteit
Over het algemeen scoort de vindplaats op het criterium van gaafheid hoog (3 punten), hoewel de paalsporen soms slecht zichtbaar zijn. Alle sporen zijn nog goed intact en worden op een diepte variërend van 0,80 tot 1,50 m onder het maaiveld afgedekt door de latere oeverpakketten. De sporen zijn daarom goed beschermd in een stabiele omgeving van siltige klei. Recente verstoringen hebben nauwelijks invloed gehad op het bodemarchief. Enkele nieuwetijdse greppels (vindplaats 2) kunnen wel een deel van de vindplaats hebben geroerd. De invloed de voormalige bebouwing in deelgebied D is niet duidelijk. De bestrating van het voormalige schoolplein in het westen van deelgebied H heeft verblauwing van de ondergrond tot gevolg gehad, waardoor sporen hier minder goed te herkennen kunnen zijn. De conservering van de aangetroffen fragmenten aardwerk is over het geheel genomen relatief goed. Hoewel het ensemble voornamelijk bestaat uit relatief kleine wandfragmenten, zijn deze over het algemeen nog wel in goede staat. Toch zitten er enkele scherven bij die sporen vertonen van verwering of van aanslag door de grond. Deze scherven hebben waarschijnlijk een tijdje net onder het grondwaterpeil gelegen, waardoor er ijzerconcretie is afgezet op de fragmenten.
Door het verblijf in de bodem zijn vrijwel alle metalen voorwerpen in meer of mindere mate aangetast door corrosie, waardoor details slecht of in sommige gevallen niet meer zichtbaar zijn. De conserveringsconditie van de ijzeren objecten (ferro) en die van alle niet ijzerhoudende metaalsoorten (nonferro) kunnen worden geclassificeerd in klasse 1.69 De dierlijke resten zijn goed geconserveerd en weinig verweerd; de fragmenten zijn stevig en de buitenste botlagen zijn grotendeels intact. n Inhoudelijke kwaliteit
Ook inhoudelijk scoort vindplaats 1 hoog. Omdat het precieze complextype nog niet vastgesteld kan worden, is dit algemeen als bewoning/nederzetting gekarakteriseerd. De zeldzaamheid van en nederzetting uit de late ijzertijd en/ of vroeg-Romeinse tijd in het Utrechts-Gelders rivierengebied is gemiddeld. Uit diverse onderzoeken in de omgeving van het plangebied is gebleken dat er vindplaatsen uit de ijzertijd en Romeinse tijd aanwezig (kunnen) zijn, maar deze zijn nauwelijks onderzocht. De Romeinse villa van Klepperhei is tot nu toe de enige onderzochte vindplaats. De vindplaats bevat waarschijnlijk veel informatie over de inrichting van de nederzetting, de materiële cultuur, de voedseleconomie en het gebruik van het landschap in een periode dat de regio in de Romeinse invloedssfeer raakte. De locatiekeuze voor woonerven en de inrichting van het terrein kunnen in relatie met het landschap onderzocht worden. De vindplaats kan met contemporaine vindplaatsen in de omgeving in een breder perspectief geplaatst worden.
69 Indeling naar CCvD 2018.
81
Druten, Heuvel en Heemstraweg
6.2.3
Vindplaats 2
In een groot deel van deelgebied H en in het zuidelijke deel van deelgebied D is een woongrond aangetroffen die vermoedelijk in de late middeleeuwen of nieuwe tijd dateert.
Tabel 6.2 Waardering van de vindplaats volgens de criteria van de KNA.
Druten, Heuvel en Heemstraweg. Archeologische waarderingstabel volgens KNA Vindplaats 2: woongrond en greppelsysteem uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd Waarden
Criteria
Beleving
Fysieke kwaliteit
Inhoudelijke kwaliteit
Scores Hoog
Midden
Schoonheid
Wordt niet gescoord
Herinneringswaarde
Wordt niet gescoord
Gaafheid Conservering
Laag
3 2
Zeldzaamheid
1
Informatiewaarde
1
Ensemblewaarde
2
Representativiteit
N.v.t.
n Beleving
Op beleving wordt niet gescoord. De vindplaats is niet bovengronds zichtbaar of herinnert niet aan een specifieke gebeurtenis in het verleden. n Fysieke kwaliteit
De fysieke kwaliteit van de sporen is redelijk tot hoog. De greppels/sloten zijn over het algemeen goed bewaard en waarschijnlijk over een groot deel van het terrein te volgen. De oude woongrond is vooral ter plaatse van het gesloopte schoolgebouw niet meer aanwezig. Op rest van het zuidelijke deelgebied H is deze nog grotendeels intact en afgedekt door een jongere ophoging. Er is nauwelijks vondstmateriaal aangetroffen, waardoor er weinig over de conservering gezegd kan worden. Organische resten zijn alleen te verwachten onder het grondwaterniveau of ingebed in kleibodems, dus vooral onderin de diepere sporen. Er is echter geen organisch vondstmateriaal aangetroffen. Middeleeuws en nieuwetijds metaal is alleen aangetroffen in de natuurlijke oeverafzettingen en ophogingen. n Inhoudelijke kwaliteit
Op het gebied van de inhoudelijk kwaliteit scoort vindplaats 2 laag. Greppels en sloten zijn niet zeldzaam. Ten opzichte van het historisch kaartmateriaal voegen de sporen weinig nieuwe informatie toe, hoewel niet alle greppels zijn terug te zien op het kaartmateriaal. De ensemblewaarde scoort gemiddeld, aangezien de sporen in verband gebracht kunnen worden met het gebruik van het landschap rondom de historische kern van Druten en omliggende boerderijen.
Archeologisch onderzoek
82
6.3
Conclusie en advies
Als gekeken wordt naar de waarderingstabel is voor vindplaats 1, met bewoningssporen uit de late ijzertijd en/of vroeg-Romeinse tijd, een score van 6 punten voor fysieke kwaliteit en een score van 8 punten voor inhoudelijke kwaliteit aanleiding om de vindplaats te behouden. Het advies van BAAC is dan ook om vindplaats 1 te beschermen middels behoud in situ en indien dit niet mogelijk is door behoud ex situ door middel van een opgraving. Vindplaats 2 is op basis van de waarderingscriteria niet-behoudenswaardig. De vindplaats die bestaat uit een laatmiddeleeuwse en/of nieuwetijdse woongrond en greppelsysteem, heeft een score van 5 punten voor fysieke kwaliteit en een score van 4 punten voor inhoudelijke kwaliteit. Het advies van BAAC is deze sporen niet in aanmerking te laten komen voor behoud in situ. Sporen van vindplaats 2 die ruimtelijk overlappen met vindplaats 1 zouden in geval van een opgraving van vindplaats 1 eveneens onderzocht kunnen worden. Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Dit betekent niet dat reeds gestart kan worden met bodemverstorende activiteiten of de daarop voorbereidende activiteiten. Het selectieadvies dient namelijk eerst beoordeeld te worden door de bevoegde overheid wat uiteindelijk leidt tot een selectiebesluit.
Hoewel getracht is een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden, kan de aanwezigheid van archeologische sporen of resten nooit volledig worden uitgesloten in de gebieden waarvoor geen vervolgonderzoek wordt aanbevolen. BAAC wil er daarom op wijzen dat men bij bodemverstorende activiteiten alert dient te zijn op de aanwezigheid van archeologische waarden (zoals vondstmateriaal en grondsporen). Bij het aantreffen van deze waarden dient men hiervan melding te maken bij de Minister (in de praktijk de RCE) conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016. n Eventueel vervolgonderzoek
Voor het geval behoud in situ niet tot de mogelijkheden bestaat is voor vindplaats 1 is een advieszone voor opgraven aangemerkt met een oppervlak van circa 5300 m2 (afb. 6.3). Binnen dit gebied vallen ook de huidige straten, bomen, bosschages en nog in gebruik zijnde kabels en leidingen. Ook vallen binnen dit gebied mogelijk zones die leeg zijn, zoals bijvoorbeeld ter hoogte van werkput 11. Het advies is dan ook om bij een eventueel vervolgonderzoek in eerste instantie uit te gaan van drie primaire zones met een gezamenlijk oppervlak van 2090 m2 (afb. 6.3). Op basis van de bevindingen daaruit kan besloten worden naar bepaalde delen van de advieszone uit te breiden. Ook dient rekening gehouden te worden met de mogelijkheid dat de vindplaats groter is dan de advieszone, zoals in het hoger gelegen deel in het westen van deelgebied D (zie afb. 6.1 en 6.3, waar dan ook nog een extra controlesleuf wordt geadviseerd van circa 60 m2) of richting het zuidwesten in deelgebied H. Op grond van de huidige onderzoeksresultaten is nog geen uitsluitsel te geven over de begrenzing van de vindplaats in deze richtingen.
83
Druten, Heuvel en Heemstraweg
Afb. 6.3 Voorstel opgraving
169900
433200 433100
433100
433200
in de deelgebieden D en H.
169900
Druten, Heuvel en Heemstraweg Voorstel opgraving Fase 1 advieszone primaire opgravingszone (2150 m²) deelgebied A-20.0380 © BAAC
Archeologisch onderzoek
84
In afbeelding 6.3 zijn de primair te onderzoeken zones uitgezet rondom de werkputten 1, 12 en 9. Bij de noordoostelijke zone rondom werkput 1 (706 m2) is de huidige bestrating met onderliggende bundel kabels leidingen er buiten gelaten. Als zuidgrens is een jongere sloot aangehouden die in werkput 1 is aangetroffen. Vanuit de zuidwesthoek wordt nog een smallere zoeksleuf geadviseerd om het verder verloop van de deze sloot aan te snijden en eventuele oudere sporen er ten zuiden van te traceren. Binnen deze zone valt verder nog de voormalige rij woonhuizen. Het is nog niet bekend in hoeverre deze de bodem verstoord hebben. Voor de noordwestelijke zone (471 m2) is als noordgrens de huidige straat met kabels en leidingen aangehouden met als westgrens een jongere greppel die in werkput 12 is aangetroffen. De greppelbundel en cluster paalkuilen in het oosten van werkput 12 zullen hierbij verder in het zicht komen. Op basis van de resultaten zou besloten kunnen worden de zone in oostelijke, zuidelijke of (noord)westelijke richting uit te breiden. De hoger gelegen zone in het westen van deelgebied D heeft in de werkputten 2 en 12 (ten westen van de jongere sloot) geen sporen opgeleverd (afb. 6.1), terwijl landschappelijk gezien wel nog steeds tot een zone met een hoge archeologische verwachting zou kunnen behoren.
Het is daarom aan te bevelen ook in westelijke richting buiten de advieszone een controlesleuf (circa 60 m2) aan te leggen zoals aangegeven op afbeelding 6.3. Net als bij de noordoostelijke zone is echter niet bekend welke verstoring de voormalige rij huizen aan het bodemarchief hebben toegebracht. Als blijkt dat de verstoring door de gesloopte huizen in de primair te onderzoeken zone te groot is, zou men de controlesleuf in de zuidwesthoek kunnen inkorten of verleggen. De zuidelijke zone (912 m2) heeft als doel de palenrij in het noorden van werkput 9 verder in het zicht te krijgen om te zien of zich hier een gebouwstructuur bevindt. Verder zal het verloop van de greppel in het zuiden van werkput 9 in beeld gebracht worden en mogelijk de relatie met de greppels in werkput 12. Er zou besloten kunnen worden door middel van een uitbreiding de greppels tussen de noordwestelijke en zuidelijke zone te volgen. Ten westen van de zuidelijke zone is een smallere zoeksleuf aan te bevelen om het eventuele verder verloop van een ouder greppeltje in werkput 3 in noordelijke richting aan te kunnen snijden.
85
Druten, Heuvel en Heemstraweg
Archeologisch onderzoek
86
7
Literatuur en bronnen Literatuur Berg, J.M. van den & K. Klerks, 2007a: Archeologische waarden- en beleidskaart voor het grondgebied van Druten. Een aanzet tot het ontwikkelen van ruimtelijk archeologiebeleid, Amersfoort (Vestigiarapport V305). Berg, J.M. van den & K. Klerks, 2007b: Burgemeester Bruinemanstraat, gemeente Druten. Een Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen, Amersfoort (Vestigia-rapport 441). Bloo, S.B.C., E. Drenth, R.A. Houkes & A. Verbaas, 2017: KNA-Leidraden Anorganisch materiaal. Leidraad 1 Handgevormd aardewerk (ca. 5200-200 n.Chr.), Gouda. Brinkkemper, O., M.C. Eerden & K. Van der Graaf (eds), 1998: Handboek ROBspecificaties, Amersfoort. Broeke, P.W. van den, 2012: Het handgevormde aardewerk uit de IJzertijd en de Romeinse tijd van Oss-Ussen. Studies naar de typochronologie, technologie en herkomst, Leiden. Chijs, P.O. van der, 1852: De munten der voormalige graven en hertogen van Gelderland, herdruk, Haarlem. Cohen, K.M., E. Stouthamer, H.J. Pierik & A.H. Geurts, 2012: Rhine-Meuse Delta Studies’ Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography, Utrecht.
87
Centraal College van Deskundigen (CCvD), 2018: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) Landbodems, versie 4.1, SIKB Gouda. Egan, G. & F. Pritchard, 2002: Dress Accessories c.1150 - c. 1450, London (Medieval finds from excavations in London 3). Eimermann, E., K. Klerks, E. Louwe & R.M. van Heeringen, 2009: Nieuwbouw aan de Hogestraat 50 te Druten, gemeente Druten. Inventariserend Veldonderzoek (VIO) door middel van aanvullende karterende boringen, Amersfoort (Vestigia-rapport V699). Exaltus, R., 2007: Druten, Lievendaal (Gld.). een inventariserend Archeologisch Veldonderzoek, Zuidhorn (Steekproefrapport 2007-10/19). Gawronski, J. & P. Kranendonk, 2018: Spul- Catalogus archeologische vondsten Noord/Zuidlijn Amsterdam, Amsterdam. Grolle, J.J., 2000: De muntslag van de graven van Holland tot de Bourgondische unificatie in 1434, Amsterdam. Harnecker, J., 1997: Katalog der römischen Eisenfunde von Haltern, Münster (Bodenaltertümer Westfalens 35). Heeren, S. & L. van der Feijst, 2017: Prehistorische, Romeinse en middeleeuwse fibulae uit de lage landen. Beschrijving, analyse en interpretatie van een archeologische vondstcategorie, Amersoort.
Literatuur
Heeringen, R.M. van, K. Klerks & R. Schrijvers, 2012: Addendum 2012. Actualisering archeologische waarden-/ verwachtingenkaart en beleidskaart gemeente Druten 2007, Amersfoort (Vestigia-rapport V993). Hendriksen, M., 2004: Afgedamd en afgedankt. Metaalvondsten uit twee middeleeuwse nederzettingen in Leidsche Rijn, Utrecht. Hendriksen, M., 2009: De metalen voorwerpen, in: C.M.W. den Hartog, Sportpark Terweide 2. LR41-42: Archeologisch onderzoek Sportpark Terweide, Utrecht (Basisrapportage Archeologie 18), 67-119. Kalisvaart, C.C., 2008a: Druten. Plangebied Dijkgraafstraat/Heemradenstraat. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek (karterende fase), Deventer (BAAC-rapport V-08.0059).
Mousch, R.G. van & S. de Bondt, 2021: Druten, Heuvel en Heemstraweg. Plan van Aanpak project A-20.0380, ’s-Hertogenbosch. Mulder, de F.J., M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhoff & T.E. Wong (red.), 2003: De ondergrond van Nederland, Groningen/Houten. Nales, T., 2008: Inventariserend veldonderzoek, verkennende fase Irenestraat, Druten Gemeente Druten, Katwijk. Pons L.J., 1966: De bodemkartering van het land van Maas en Waal en een gedeelte van het Rijk van Nijmegen, 1:25.000, Wageningen. Pulles, I & Roymans, N, 1994: Mantelspelden en armringen als offerobject. In: Roymans, N. & T. Derks, 1994: De tempel van Empel. Een Herculesheiligdom in het woongebied van de Bataven, ‘s-Hertogenbosch.
Kalisvaart, C.C., 2008b: Druten. Plangebied Hogestraat 50. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek (karterende fase), Deventer (BAACrapport V-08.0135).
Sas, K. & H. Thoen, 2002: Schone schijn. Romeinse juweelkunst in West-Europa, Leuven.
Meij, A.M.V., 2003: Plangebied Havoterrein te Druten, gemeente Druten; een inventariserend archeologisch onderzoek, Amsterdam (RAAP-notitie 495).
Schurmans, M.D.R., 2009: DrutenWilhelminastraat Opgraving DurenWilhelminastraat, Romeinse sporen in de periferie van de vindplaats DrutenKlepperhei, Amsterdam (Zuidnederlandse Archeologische Notities 174).
Mousch, R.G. van, 2021a: Programma van Eisen. Druten, Heuvel en Heemstraweg, ’s-Hertogenbosch (BAAC-rapport A-20.0381). Mousch, R.G. van, 2021b: Druten, Heuvel en Heemstraweg, proefsleuvenonderzoek Fase 1. Voorlopig verslag van de resultaten en advies voor vervolgonderzoek, ’s-Hertogenbosch.
Inventariserend Veldonderzoek
Verbraeck, A., 1984: Toelichtingen bij de Geologische kaart van Nederland 1:50.000. Blad Tiel West (39W) en Tiel Oost (39O). Haarlem. Whitehead, R., 2003: Buckles 1250-1800, Witham.
88
Willemse, N.W., 2007: Plangebied Raadhuisstraat, gemeente Druten; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (IVO-kartering), Weesp (RAAP-notitie 2323). Winter, J. de & H.B.G. Scholte Lubberink, 2020: Druten, Plangebied Raadhuisstraat. Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (verkennende fase), ’s-Hertogenbosch (BAAC-rapport V-20.0213).
Kaartmateriaal Geologische overzichtskaart van Nederland, schaal 1:600.000. 2010. TNONITG, Utrecht. Te raadplegen via http:// www.dinoloket.nl. Stichting voor Bodemkartering,1975: Bodemkaart van Nederland schaal 1:50.000; Toelichting bij de kaartbladen 40 West Arnhem en 40 Oost Arnhem, Wageningen. Vestigia, 2013: Actualisatie Archeologische beleidskaart Druten, Amersfoort (Vestigia-rapport V922), kaartbijlage 8.
DINO-loket 2020: website met basisregistratie van de Nederlandse bodem en ondergrond. In augustus 2020 geraadpleegd via http://www.dinoloket.nl IKME 2020. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), 2020: Bodemkaart, geomorfologische kaart, kadastrale kaart 1811-1832, Archismeldingen. In augustus 2020 geraadpleegd via http://beeldbank. cultureelerfgoed.nl/ Ontgrondingen 2020: Overzicht van ontgrondingen in de provincie Gelderland. In augustus 2020 geraadpleegd via https://gelderland.maps.arcgis.com/apps/ webappviewer/index.html?id=68367c90c4 bf493b801c844754005321 Topotijdreis 2020: Site met topografische kaarten vanaf de 18e eeuw tot heden. In augustus 2020 geraadpleegd via www. topotijdreis.nl. Zandbanenkaart 2010: In augustus 2020 geraadpleegd via https://gelderland. maps.arcgis.com/apps/webappviewer/ index.html?id=471707400d6f44d5a74310 0c65e3ce9b
Internet AHN3 2020, Actueel Hoogtebestand Nederland. In augustus 2020 geraadpleegd via http://www.ahn. geodan.nl Nationale Onderzoeksagenda Archeologie 2.0: http:// archeologieinnederland.nl/bronnen-enkaarten/nationale-onderzoeksagendaarcheologie-20. BAG-viewer 2020: In augustus 2020 geraadpleegd via https://bagviewer. kadaster.nl
89
Druten, Heuvel en Heemstraweg
Archeologisch onderzoek
90
Bijlagen 1
n
Geologische en archeologische
tijdvakken 2
n
Allesporenkaart
3
n
Profielen
4
n
Sporenlijst
5
n
Vullingenlijst
6
n
Vondstenlijst
7
n
Determinatielijst aardewerk
8
n
Determinatielijst metaal
9
n
Conserveringsrapport metaal
10 n Beantwoording van de onder zoeksvragen
Archeologisch onderzoek
92
Bijlage 1 Geologische en archeologische tijdvakken (digitaal)
Bijlage 2 Allesporenkaart (digitaal)
93
Druten, Heuvel en Heemstraweg
Archeologisch onderzoek
94
Bijlage 3 Profielen
8.00
8.00
7.00
7.00
6.00
6.00
8.00
8.00
7.00
7.00
6.00
6.00
Druten, Heuvel en Heemtraweg (Fase 1) Profielen in deelgebied D en H
S*800: bouwvoor S*810: recente ophoging S*815: nieuwetijdse woongrond S*811: ophoging S*820-S*823: Waalafzettingen S1830: laatmiddeleeuws niveau S*841: oeverafzettigen meandergordel (in zuidelijke sluiven overgang naar restgeul) S*840: oeverafzettingen meandergordel (in zuidelijke sluiven overgang naar restgeul) S*850: kronkelwaardafzettingen S*860: kronkelwaardafzettingen recente verstoring
A-20.0380 © BAAC
95
Druten, Heuvel en Heemstraweg
Archeologisch onderzoek
96
Bijlage 4 Sporenlijst (digitaal)
Bijlage 5 Vullingenlijst (digitaal)
97
Druten, Heuvel en Heemstraweg
Archeologisch onderzoek
98
VONDSTNR
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
12
12
13
14
14
15
15
16
17
18
19
19
PROJECT
A-20.0380
A-20.0380
99
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
Druten, Heuvel en Heemstraweg
1
0
0
0
0
1
0
1
0
0
2
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
SPLITSNR
VONDSTENLIJST
3001
3001
2840
2840
2840
2840
2840
2840
2840
2840
1840
1840
1840
1830
1840
1004
1840
1830
1840
1840
1840
1840
1830
1830
SPOOR
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
VULLING
GR
GR
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
GR
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
AARD SPOOR
STRUCTUUR
KBW
KAW
MXX
MXX
KAW
KAW
KAW
OXB
KAW
MXX
KAW
KBW
KAW
MXX
MXX
MPB
KAW
KAW
MXX
KAW
KAW
MXX
MXX
MAG
MATERIAAL
ME/NT
-
-
ME/NT
ME/NT
ROM
ROM
-
HAND
ME/NT
-
-
-
HAND
ME/NT
-
ROM
ME/NT
-
-
-
CATEGORIE
1
4
1
1
1
1
3
1
8
1
3
1
4
1
1
1
2
1
1
5
4
1
1
1
AANTAL
8,7
44,3
7
0,2
7,7
6,7
31
5,5
96,7
19
47
263,6
55,4
55,8
5,4
30,6
18,7
85,7
0,6
22,5
14,4
32
32
2,3
GEWICHT (G)
AANV
AANV
PUNT
PUNT
AANV
AANV
AANV
AANV
AANV
AANV
AANV
AANV
AANV
PUNT
PUNT
PUNT
AANV
AANV
PUNT
AANV
AANV
AANV
PUNT
PUNT
VERZAMELWIJZE
HALF BISSCHOPSMUNTJE
VV
VV
ARMBAND?
HALVE MUNT MET GAT IN MIDDEN
FIBULA
ZILVEREN MUNT
OPMERKINGEN VONDST
Bijlage 6 Vondstenlijst
Archeologisch onderzoek
100
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
36
37
38
38
39
40
41
42
43
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
A-20.0380
43
20
A-20.0380
A-20.0380
VONDSTNR
PROJECT
1
0
0
0
0
0
1
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
SPLITSNR
9840
9840
9850
8840
8840
8840
8840
8840
7840
6840
6840
6840
6840
6850
6840
6821
6840
5840
5840
5001
5850
5840
4001
4840
4840
4841
3001
SPOOR
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
VULLING
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
LGN
GR
LGN
LGN
LGN
GR
AARD SPOOR
STRUCTUUR
KAW
KAW
KAW
KAW
MXX
KAW
STE
KAW
MXX
KBW
KAW
MXX
KAW
KAW
MXX
MPB
MXX
MXX
KAW
KAW
SXX
KAW
KAW
KAW
KAW
MCU
MXX
MATERIAAL
HAND
ME/NT
HAND
ME/NT
-
ME/NT
ME/NT
-
ROM
SLAK
ROM
ROM
-
-
-
-
HAND
ROM
HAND
HAND
ROM
ME/NT
-
CATEGORIE
1
2
1
2
1
1
1
2
1
1
2
3
1
1
1
1
1
1
2
1
2
2
1
2
1
1
1
AANTAL
5
7,8
16,4
23,4
20
7,3
30,6
5,9
9,3
47,3
42,2
17,5
74,7
3,5
7,4
10,3
2
13,4
11,1
5,4
7,1
30,1
7
3,2
10,8
0,6
22,7
GEWICHT (G)
AANV
AANV
AANV
AANV
PUNT
TROF
AANV
AANV
PUNT
AANV
AANV
AANV
AANV
AANV
PUNT
PUNT
PUNT
PUNT
AANV
AANV
AANV
AANV
COUPE
AANV
AANV
AANV
PUNT
VERZAMELWIJZE
BRONS VOORWERPJE
FIBULA
LAKENLOODJE OID
OPMERKINGEN VONDST