CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Rekenkameronderzoek Weerbaarheid lokaal bestuur gemeente Druten

Raad openbaar Druten 17 september 2026, gemeente drutenBij agendapunt: Rekenkamerrapport Weerbaarheid lokaal bestuur gemeente Druten18.155 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Weerbaarheid lokaal bestuur gemeente Druten Rekenkameronderzoek Auteur Drs. Jolijn Broekhuizen Juni, 2026 Inhoudsopgave Onderzoeksverantwoording .......................................................................... 4 1 Aanleiding 4 2 Onderzoeksvragen 5 3 Onderzoeksopzet 6 Reikwijdte en beperkingen 8 Normenkader 8 Leeswijzer 9 1 Informatiepositie ondermijning en polarisatie ....................................... 10 1.1 Context 10 1.2 Informatiepositie ondermijnende criminaliteit 10 1.3 Informatiepositie spanningen en polarisatie 13 2 Integriteit en integere besluitvorming ..................................................... 15 2.1 Context 15 2.2 Integriteit en integere besluitvorming 18 2.3 Inzet van de Wet Bibob 21 3 Participatie, transparantie en communicatie aan burgers ................... 24 3.1 Context 24 3.2 Participatie 24 3.3 Communicatie 26 3.4 Transparantie over besluitvorming 27 4 Veilig werken ............................................................................................. 28 4.1 Context 28 4.2 Beleid 29 4.3 Praktijk 29 5 Samenvatting............................................................................................. 33 6 Conclusies en aanbevelingen ...................................................................

35 I) Context 35 II) Informatiepositie ondermijning en polarisatie 36 III) Integriteit en integere besluitvorming 38 3 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen IV) Participatie, transparantie en communicatie 40 V Veilig werken 41 VI Samenvattend: bestuurlijke weerbaarheid 42 7 Bestuurlijke reactie .................................................................................. 44 8 Nawoord ..................................................................................................... 50 Bijlage 1 Normenkader .................................................................................. 51 4 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen Onderzoeksverantwoording 1 Aanleiding De rekenkamer heeft gekozen voor een onderzoek naar de bestuurlijke weerbaarheid van de gemeente Druten. Aanleiding is de behoefte aan meer inzicht in de mate waarin het gemeentebestuur bestand is tegen invloeden vanuit een maatschappelijk klimaat waarin polarisatie, spanningen en (criminele) belangen de integriteit van besluitvorming onder druk kunnen zetten.

De volgende centrale vraag is geformuleerd voor het onderzoek: In hoeverre zijn het gemeentebestuur van Druten (de gemeenteraad en het college van B&W) weerbaar tegen externe invloeden en in staat om in een (landelijk) gepolariseerd maatschappelijk klimaat op een integere, transparante en effectieve manier besluiten t e nemen? Uit deze centrale vraag hebben we vier kernconcepten gedestilleerd: We lichten deze onderstaand nader toe. I Goede informatiepositie: Het is mogelijk dat externe actoren, zoals belangengroepen en belanghebbende (criminele) bewoners en ondernemers, de besluitvorming binnen de gemeente Druten (proberen te) beïnvloeden. Daarnaast kan sprake zijn van maatschappelijke polarisatie, politiek gevoelige thema’s en een publieke opinie die eveneens invloed uitoefenen op het gemeentelijk besluitvormingsproces. Het is daarom belangrijk om een goede informatiepositie te hebben over wat er op dit gebied speelt in de gemeente Druten, zodat het bestuur zich bewust is van deze dynamiek. Een sterke informatiepositie vergroot de alertheid op mogelijke beïnvloedingspogingen en verkleint de kans op een al dan niet (on)bewust niet-integere besluitvorming (bijvoorbeeld wanneer sommige belangen een te zwaar gewich t krijgen in het uiteindelijke besluit).

Een goede informatiepositie maakt het daarnaast mogelijk om vroegtijdig zicht te krijgen op situaties die kunnen uitgroeien tot ongewenste beïnvloeding, zodat tijdig (preventieve) maatregelen getroffen kunnen worden. II Kaders en aandacht integriteit bestuur Kaders en aandacht voor integriteit versterken ook een integere besluitvorming. Duidelijke richtlijnen, zoals een gedragscode en afspraken over omgang met belangengroepen, geven houvast. Ook maatregelen zoals integriteitsscreenings, het goed vastleggen van

5 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen besluitvormingsprocessen en een duidelijk proces bij een mogelijke integriteitschending dragen hieraan bij. Aandacht voor integriteit houdt bestuurders alert op hun eigen handelen en dat van anderen, en stimuleert het bespreekbaar maken van integriteitsdilemma’s. III Transparantie, communicatie en participatie burgers Goede communicatie en transparante besluitvorming helpen voorkomen dat burgers zich ongehoord of buitengesloten voelen. Bij een groot gevoel van onvrede bestaat het risico dat sommige burgers proberen op een ongewenste of oneigenlijke manier invloed uit te oefenen op het bestuur. Door ruimte te bieden voor inspraak, dilemma’s uit te leggen en helder te communiceren over besluiten en motieven, wordt de kans op een dergelijke beïnvloeding verkleind, hetgeen de kans vergroot op een integere besluitvorming. IV Veilig werken Bestuurders die zich veilig voelen, zijn beter in staat om met intimiderende of anderszins ongewenste beïnvloeding om te gaan. Maatregelen zoals een noodknop tijdens een risicovol gesprek, beveiliging aan huis en een training in het omgaan met agressie en dreiging vergroot hun handelingszekerheid en daarmee ook hun weerbaarheid.

Dit draagt positief bij aan een integere besluitvorming: bestuurders kunnen hun afwegingen maken op basis van inhoud en publieke belangen, waarbij dreiging geen ruimte krijgt om de inhoudelijke afwegingen te verstoren. 2 Onderzoeksvragen Om de centrale vraag te beantwoorden formuleren we verschillende deelvragen, die aansluiten bij de vier hiervoor geformuleerde concepten. Hierbij maken we een onderscheid tussen context en beleid en uitvoering. Context 1. Hoe proberen externe actoren, zoals belangengroepen, belanghebbende (criminele) bewoners en ondernemers de besluitvorming binnen de gemeente Druten te beïnvloeden? 2. In hoeverre is er binnen de gemeente Druten sprake van maatschappelijke polarisatie, politiek gevoelige thema’s en een publieke opinie die de besluitvorming binnen de gemeente Druten zouden kunnen beïnvloeden? Beleid en uitvoering 3. Hoe is de informatiepositie van de gemeente over wat er speelt binnen de samenleving in de gemeente Druten (spanningen, dreigingen, criminele netwerken, politieke gevoeligheden)? 4. In hoeverre is de gemeente Druten in staat om de integriteit van besluitvorming van het gemeentebestuur te waarborgen? Zijn er hiertoe (bijvoorbeeld) maatregelen genomen en protocollen beschikbaar? En worden deze in de praktijk toegepast? 5.

In hoeverre is er sprake van communicatie en transparantie over gemeentelijke besluiten, waarmee escalatie over gevoelige thema’s kan worden tegengegaan? 6. In hoeverre is de gemeente Druten in staat om de veiligheid van het gemeentebestuur te waarborgen? Zijn er hiertoe (bijvoorbeeld) maatregelen genomen en protocollen beschikbaar? En worden deze in de praktijk toegepast? 3 Onderzoeksopzet 3.1 Documentenanalyse Voor de documentenanalyse is ten eerste gebruik gemaakt van de documenten die door de gemeente zijn aangeleverd. Ten tweede van documenten die online door de onderzoekers gevonden zijn. Onderstaand worden de documenten thematisch weergegeven. | De documentenanalyse is halverwege juni 2025 gestart. Het zwaartepunt van deze studie lag in de periode tot en met juli 2025. Tegelijkertijd zijn ook nog documenten aangevraagd en ontvangen in oktober 2025. Informatiepositie aangaande ondermijning, polarisatie en spanningen | 1 1. | Werkwijze Ondermijningsteam Tweestromenland. Een beschrijving van de aanpak van ondermijning in het basisteam. (2025) OTSL, in samenwerking met het programma Weerbaar Gelderland-Zuid en het RIEC Oost-Nederland. 2. | Evaluatie pilot informatiegestuurd werken bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Gelderland Zuid – 1 december 2022 tot 31 juli 2023. Weerbaar Gelderland-Zuid, RONT (in opdracht van de provincie Gelderland). 3.

| Governance Gelderland-Zuid. Werkwijze integraal samenwerken. Informatieplein. 4 februari 2025. 4. | Infographic: Spelregels voor informatiedeling bij de aanpak van ondermijning. RIEC Oost-Nederland. 5. | Format Intern Meldpunt ondermijning (Weerbaar Gelderland-Zuid). 6. | Samen veilig vooruit. Integraal Veiligheidsplan Tweestromenland 2023-2026. 2 7. | Samen veilig vooruit. Uitvoeringsplan Tweestromenland 2025-2026. 8. | Plan van aanpak Project Bondgenoten, gemeente Druten (26-7-2024) 9. | Presentatie Bondgenoten (Netwerkontwikkeling), politie (augustus 2023). 10. Wet Bibob: informatie over de ontwikkelingen in het beleid en informatie over het aantal Bibob-toetsen tussen 2022 en oktober 2025 in Druten. Participatie, communicatie en transparantie 1. | Participatie- en Communicatiestrategie DRUTEN 2040. December, 2022. 2. | Participatie- en Cocreatie kader gemeente Druten. Plan van aanpak. Februari 2023. Gemeente Druten – Werkorganisatie Druten Wijchen. 3. | Handelingskader soevereine en autonome inwoners. Werkgroep gemeenten Tweestromenland. September, 2024. Integriteit 1. | Gedragscode Integriteit (dagelijkse) bestuurders in gemeenten. Geldend van 09-07- 2020 tot heden.3 2. | Protocol voor mogelijke integriteitschendingen door politie ambtsdragers gemeente Druten, 2020. Geldend van 09-07-2020 tot heden.

1 Het is goed om op te merken dat de eerste vijf documenten zich breed richten op Gelderland-Zuid of op de gemeenten die vallen onder de politieregio Oost-Nederland. Het is op basis van deze regionale documenten niet te stellen hoe dit (in de praktijk) in Druten vorm krijgt. 2 Documenten 6 en 7 richten zich op de zes gemeenten van Tweestromenland, de politie en het OM en zijn dus niet specifiek op de gemeente Druten gericht. De gemeente licht toe dat het uitvoeringsplan (nummer 7) wel lokaal uitvoerbaar is, met lokale accenten. Het IVP (nummer 6) ligt aldus de gemeente wel op een hoger niveau. Dit IVP is opgesteld door alle partners en is bedoeld voor alle gemeenten, OM en politie in Tweestromenland. Hiernaast stelt de gemeente het volgende: Het Ondermijningsteam Tweestromenland en alle andere vormen van samenwerking in de aanpak van ondermijning zijn regionaal. De uitzondering is het meldpunt, deze is voor Druten en Wijchen lokaal. 3 Dit betreft een algemene gedragscode. In een interview wordt benoemd dat dit algemene document wel voor de gemeente Druten is vastgesteld. 6 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten | BureauBroekhuizen 3. | Gedragscode Ambtelijke Integriteit, 20 december 2021. 4.

| Bijlagen Integriteit, met de volgende hoofdstukken: 1) | Regeling Ambtseed of belofte, 2) Melding financiële belangen, 3) Melding vermoeden misstanden (klokkenluidersregeling), 4) Regeling nevenwerkzaamheden, 5) Klachtenregeling ongewenst gedrag, 6) Privacyregeling personeelsinformatie (AVG), 7) Verklaring Omtrent Gedrag, 8) Privacyreglement e-mail- en internetgebruik, 9) Regeling Vertrouwenspersoon, 10) Regeling gedragscode sociale media en 11) Reglement telefoon, internet en e-mailgebruik. Veilig werken 1. | Formulier melding incident BHV/Ehbo. 2. | Formulier incident agressie. 3. | Escalatieprotocol 1.0. 4. | Agressieprotocol 2025 Concept. 5. | Huisregels. 3.2 Interviews In de periode 8 september-6 oktober 2025 zijn vervolgens negen interviews uitgevoerd.

1 | Wethouder Gérard de Wildt | 8 september, 13.00 2 | Communicatiemedewerker4 | 9 september, 10.00 3 | OOV ambtenaar (contactpersoon ook richting het | 10 september, 10.00 thema spanningen en polarisatie) 4 | Wethouder Willy Brink | 15 september, 13.30 5 | Griffier Peter van Boxtel | 17 september, 11.00 6 | Drie fractievoorzitters5 | 25 september, 18.00 7 | Gemeentesecretaris Boy Janssen | 29 september, 10.00 8 | Wethouder Ronald Thoonen | 29 september, 10.00 9 | Burgemeester Sigrid Sengers | 6 oktober, 14.00 3.3 Aanvullende onderzoeksactiviteiten Met verschillende ambtenaren is direct (of via een contactpersoon) contact per e-mail geweest om kleine vragen te beantwoorden. Hierdoor is er bijvoorbeeld informatie opgehaald over het beleid op het gebied van radicalisering en polarisatie, over het beleid op het gebied van (het omgaan met) agressie en geweld en over de inzet van de Wet Bibob. 3.4 Hoor- en wederhoor De conceptversie van de nota van bevindingen is op 25 november 2025 aan de organisatie aangeboden voor het ambtelijk wederhoor. Het ambtelijk wederhoor is een feitelijke check op de rapportage. Na enkele kleine wijzigingen naar aanleiding van dit wederhoor is de definitieve rapportage op 27 januari 2026 aangeboden aan het college voor een bestuurlijke reactie. Deze reactie is op 5 maart 2026 door de onderzoekers ontvangen en vervolgens opgenomen in deze rapportage.

De onderzoekers van Bureau Broekhuizen ontvingen 4 De namen van de geïnterviewde ambtenaren (communicatiemedewerker en OOV ambtenaar) zijn bekend bij de rekenkamer. 5 De vierde fractievoorzitter is wel benaderd, maar verhinderd gebleken. 7 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten | BureauBroekhuizen 8 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen vervolgens op 10 juni het nawoord van de voorzitter van de rekenkamer Druten. Dit nawoord is eveneens in de rapportage verwerkt. Reikwijdte en beperkingen Het is goed om te benoemen, dat dit rekenkameronderzoek zich richt op de weerbaarheid van de gemeente Druten om om te gaan met mogelijke externe invloeden die de besluitvorming kunnen beïnvloeden. Het onderzoek richt zich niet op het bepalen van het integer verlopen van deze besluitvorming. Hier zullen dus ook geen uitspraken over gedaan worden. Hiernaast is het goed om op te merken, dat er maar gebruik is gemaakt van een beperkt aantal bronnen. De vier fractievoorzitters zijn bijvoorbeeld gevraagd als representanten van de raad.6 Hiermee zijn wellicht niet alle perspectieven vanuit de raad opgehaald.

Door de gekozen opzet is er een eerste indicatie gekomen van de beïnvloedende processen die in de gemeente Druten plaatsvinden, bijvoorbeeld vanuit de ondermijnende criminaliteit of vanuit belanghebbende burgers.7 Tot slot: de focus van het rekenkameronderzoek ligt op de situatie zoals deze er ten tijde van het veldwerk was in de gemeente Druten. Het gaat om de periode september-oktober 2026. Plannen voor de toekomst – bijvoorbeeld beleid dat de gemeente van plan is te gaan ontwikkelen – zijn niet meegenomen bij de bepaling of een norm wel of niet behaald is. Datzelfde geldt voor ontwikkelingen na afsluiting van de veldwerkperiode. Normenkader In bijlage 1 staat het normenkader weergegeven. In dit kader wordt per thema een norm geformuleerd, inclusief een operationalisatie. Bij het bepalen in hoeverre per thema de norm behaald is, zijn vier gradaties gehanteerd: Waardering Toelichting - Norm is volledig behaald - We stellen dat de norm volledig behaald is, als aan deze compleet, zowel in beleid als in praktijk is voldaan. - Norm is grotendeels behaald - We stellen dat de norm grotendeels behaald is, als de gemeente aan de belangrijkste onderdelen van de norm heeft voldaan. Bijvoorbeeld dat er in de uitvoer nog wel enkele aandachtspunten zijn. Of dat de uitvoer goed verloopt, maar onderliggend beleid nog ontbreekt.

- Norm is beperkt behaald - We stellen dat de norm beperkt gehaald is, als de gemeente op enkele onderdelen wel aan de norm heeft voldaan, maar op de meeste onderdelen niet. - Norm is niet behaald - We stellen dat de norm niet gehaald is, als de gemeente aan geen enkel onderdeel van de norm heeft voldaan. 6 Uiteindelijk hebben drie van hen aan het onderzoek mee kunnen werken. 7 In de opzet lag de focus op het in kaart brengen van de weerbaarheid van de gemeente Druten. Door deze focus is wel een indicatie, maar geen systematisch beeld opgehaald van de aard en omvang van bestaande beïnvloedende processen. 9 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen Leeswijzer Deze rapportage start met een weergave van de inhoudelijke bevindingen:. • Informatiepositie ondermijning en polarisatie (hoofdstuk 1); • Integriteit en integere besluitvorming (hoofdstuk 2); • Participatie, transparantie en communicatie aan burgers (hoofdstuk 3); • Veilig werken (hoofdstuk 4); • Samenvatting (hoofdstuk 5). Na de inhoudelijke hoofdstukken volgen de volgende drie hoofdstukken: • Conclusies en aanbevelingen (hoofdstuk 6); • Bestuurlijke reactie (hoofdstuk 7); • Nawoord van de voorzitter van de rekenkamer van Druten (hoofdstuk 8).

10 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen 1 Informatiepositie ondermijning en polarisatie Externe actoren, zoals belangengroepen of criminele bewoners, kunnen invloed uitoefenen op de besluitvorming in de gemeente Druten. Een sterke informatiepositie helpt het lokale bestuur (raad en college) om alert te zijn op zulke beïnvloedingspogingen. Met deze kennis kan voorkomen worden dat ongewenste beïnvloeding plaatsvindt en al dan niet bewust bepaalde belangen onevenredig zwaar wegen in besluiten. We richten ons in onderstaande op twee verschillende thema’s als het gaat om een goede informatiepositie: ondermijnende criminaliteit en spanningen en polarisatie. In dit hoofdstuk staat het beantwoorden van onderzoeksvraag 3 centraal: Hoe is de informatiepositie van de gemeente over wat er speelt binnen de samenleving in de gemeente Druten (spanningen, dreigingen, criminele netwerken, politieke gevoeligheden)? We maken voor dit hoofdstuk gebruik van 1) documentatie, 2) interviewinformatie van de ambtenaar openbare orde en veiligheid en 3) schriftelijk aangeleverde informatie over het thema spanningen en polarisatie. Het hoofdstuk start met een korte schets van de context op dit thema (hetgeen bijdraagt aan de beantwoording van onderzoeksvraag 18).

Deze context richt zich op externe invloeden door criminele inwoners en door polarisatie en radicalisering, omdat dit gerelateerd is aan de twee thema’s van dit hoofdstuk: ondermijnende criminaliteit en polarisatie en radicalisering.9 1.1 Context Op basis van de interviews komen in de gemeente Druten geen criminele families of criminele netwerken naar voren, waarvan een mogelijk risico van beïnvloeding van het lokale bestuur uitgaat.10 Verschillende geïnterviewden benoemen dat er in de gemeente Druten enkele soevereine inwoners zijn. Er is echter geen sprake van een georganiseerd (groeps)verband en de geïnterviewden ervaren dan ook niet dat er een risico is dat deze individuen (de besluitvorming van) het lokale bestuur beïnvloeden. Uit een onderzoek van NTA kwam op dit moment geen groot risico naar voren van extremisme in de gemeente Druten. De enige zorg die er geuit is het risico wanneer anti-institutioneel extremisme en agri-terrorisme elkaar zouden vinden (hetgeen op dit moment niet waargenomen wordt). 1.2 Informatiepositie ondermijnende criminaliteit Uit door de gemeente aangeleverde documentatie blijkt dat Tweestromenland (waar de gemeente Druten onder valt) het van belang acht om een goede informatiepositie te hebben op het thema ondermijnende criminaliteit.

Er worden verschillende activiteiten 8 Hoe proberen externe actoren, zoals belangengroepen, belanghebbende (criminele) bewoners en ondernemers de besluitvorming binnen de gemeente Druten te beïnvloeden? 9 Andere externe invloeden komen in de volgende hoofdstukken ter sprake: belangengroepen, gevoelige thematiek, ontwikkelaars en ondernemers en het risico op cliëntelisme (hoofdstuk 2), gevoelige beleidsthema’s (hoofdstuk 3) en agressie en intimidatie door bewoners (hoofdstuk 4). 10 Dit betekent niet dat deze er niet zijn. Het is mogelijk dat zij niet zichtbaar zijn voor de geïnterviewde betrokkenen. 11 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen beoogd om hier zicht op te krijgen. We spreken onderstaand door wat hierover in documentatie staat opgetekend en hoe dit in de gemeente Druten tot uitvoer komt. Stimuleren bewustwording Intern gerichte activiteiten In het Uitvoeringsplan Tweestromenland (waar gemeente Druten één van de zes gemeenten van is) staat in het kader van het creëren van interne bewustwording in de planning voor 2025 en 2026 dat interne collega’s via digitale kanalen zoals intranet over gerichte acties/controles worden geïnformeerd en dat er gebruik wordt gemaakt van het aanbod van bewustwordingssessies, trainingen en opleidingen in de menukaarten van Weerbaar Gelderland-Zuid.

Om bewustzijn en kennis over ondermijnende criminaliteit te stimuleren zijn er in 2025 zes bewustwordingssessies georganiseerd voor medewerkers van de gemeente Druten. Deze waren voor de teams: publiekszaken, sociaal team, burgerzaken, openbare ruimte en externe partners zoals Woonwaarts en de sociale recherche. Aan elke sessie namen gemiddeld 20-25 personen deel. Een geïnterviewde benoemt dat de interne meldingen daarna zijn gestegen. Dit is cijfermatig niet te onderbouwen. In 2025 waren er zes interne meldingen. Meldingen zijn in eerdere jaren echter niet bijgehouden. De raad en het college zijn niet meegenomen in de hiervoor genoemde bewustwordingssessies. Voor de raad wordt er afzonderlijk jaarlijks een informatieavond georganiseerd, waarin zij over ondermijnende criminaliteit geïnformeerd worden. Dit maakt onderdeel uit van een zogenaamde carrousel. Wethouders mogen hier ook aan deelnemen. De politie vertelt bij een dergelijke informatieavond bijvoorbeeld meer over wat er in de regio plaatsvindt op het gebied van drugscriminaliteit. Hierbij zijn ook kaartjes uitgedeel d, met wietgeur of de geur van XTC-productie, zodat de aanwezigen meer leren over het herkennen van drugscriminaliteit. Ondermijnende criminaliteit krijgt ook aandacht bij de inwerkperiode van het college en komt ter sprake in het college als er sprake is van urgente actuele veiligheidssituaties.

In het Uitvoeringsplan Tweestromenland (waaronder Druten valt) staat benoemd dat bij de gemeenten een intern meldpunt wordt ingericht. Vanuit Weerbaar Gelderland -Zuid is hiertoe een format meldformulier ontwikkeld. De gemeente Druten geeft aan dat ze naar aanleiding hiervan zelf een meldformulier hebben ontwikkeld dat op Intranet vindbaar is voor alle medewerkers. Dit meldformulier betreft het formele meldpunt. De gemeente geeft aan dat medewerkers met signalen ook wel binnenlopen of bellen. Dat doen ze bijvoorbeeld als ze de melding niet onder hun eigen naam willen doen. Hiervoor gaven we al aan dat er in 2025 zes meldingen waren. Dit interne meldpunt kan ook door bestuurders en raadsleden gebruikt worden. Ook kunnen zij hiervoor direct bij de afdeling OOV van de gemeente terecht. Een geïnterviewde geeft aan dat deze mogelijkheid door OOV actief onder de aandacht is gebracht bij het lokale bestuur, bijvoorbeeld op de jaarlijkse informatieavond veiligheid, maar ook andere momenten waarop de raad en de afdeling OOV elkaar treffen. De meeste geïnterviewde bestuurders geven aan dat ze met een signaal van ondermijnende criminaliteit in de eerste plaats naar de burgemeester zouden gaan.11 Enkele geïnterviewde fractievoorzitters benoemen dat aan de raad gevraagd is om geen rechtstreeks contact te hebben met ambtenaren.

Hierdoor zouden sommigen in dit soort situaties niet direct OOV benaderen. Overigens legt de burgemeester indien nodig naar aanleiding van een melding contact met de politie of de afdeling OOV. 11 De politie wordt eenmaal genoemd en hetzelfde geldt voor een ambtenaar van OOV (het laatste is genoemd door een wethouder). 12 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen Extern gerichte activiteiten In de gemeente Druten zijn er in de afgelopen drie jaar bijeenkomsten georganiseerd voor inwoners van het buitengebied. Zij zijn door de burgemeester en veiligheidspartners over ondermijnende criminaliteit geïnformeerd en waar zij in dit kader op kunnen letten. Hiernaast benoemt een geïnterviewde dat de pers is uitgenodigd om een keer mee te gaan met ‘de groene nacht’, een controle in het buitengebied.12 Door aandacht te geven aan een dergelijke controle in de media kunnen inwoners meer bewust worden van (ondermijnings)problematiek. De gemeente geeft aan dat de pers niet standaard wordt uitgenodigd bij dergelijke controles. Ook worden actuele situaties aangegrepen als communicatiemoment, zoals een vrachtwagen met drugsafval die in brand stond. Met de politie is er toen een campagne gedaan. Ook hebben de gemeente Druten en Wijchen in juni 2024 het certificaat ‘Veilig Buitengebied’ ontvangen.

Dit certificaat laat zien dat de gemeente zich samen met partners inzet voor het behoud van een fijn buitengebied. Ook hier is in de media aandacht aan gegeven, waarbij inwoners is gevraagd signalen te herkennen en te melden bij de gemeente (via druten.nl of de BuitenBeter app) en verdachte situaties bij de politie of via Meld Misdaad Anoniem (M.)13 Er zijn hiernaast diverse campagnes opgezet voor inwoners in de gemeente Druten. Bijvoorbeeld een social media campagne 'samen voor een veilige buurt' in 2024 en MMA- campagnes over huurwoningen en gericht op bedrijventerreinen in 2025. Lokale ondermijningsoverleg & informatiegestuurd werken Formats en documenten Vanuit de regionale pilot ‘informatiegestuurd werken bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit’ zijn er verschillende format opgeleverd14: model werkproces, format DPIA, format privacyprotocol en een format convenant gegevensuitwisseling. In het Uitvoeringsplan Tweestromenland (waar gemeente Druten één van de zes gemeenten van is) staat benoemd dat de gemeenten de lokale ondermijningsoverleggen volgens het ‘werkproces informatie gestuurd werken bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit’ inrichten en het document ‘van signaal tot en met interventie’ hanteren.

De gemeente geeft in het interview aan dat er in de gemeente Druten conform het regionale werkproces wordt gewerkt en dat er een regionaal convenant voor gegevensuitwisseling is, waar de gemeente Druten onder valt. Het regionaal aangeleverde format voor een DPIA (bedoeld om de privacy-risico’s van gegevensverwerking in kaart te brengen en maatregelen te nemen om deze risico’s te verminderen) en het regionaal aangeleverde format voor een privacy-protocol (een kader, bedoeld voor rechtmatige en doelmatige uitwisseling van informatie, conform privacy wet- en regelgeving) zijn door Druten (nog) niet toegepast. Op de vraag of deze formats zijn gebruikt in de gemeente Druten (bijvoorbeeld of er een DPIA is gedaan in de gemeente Druten), geeft de gemeente aan dat deze formats toegepast kunnen worden, wanneer dit nodig is. Signaleringsoverleg De gemeente Druten heeft 1x in de 6 weken een signaleringsoverleg dat 1 uur duurt. De aanwezigen hierbij zijn: Omgevingsdienst, juridische advisering, sociale recherche, OOV, de 12 Dit leidde tot het volgende artikel: Stropers en drugsdealers in het buitengebied aangepakt tijdens grote controle - Omroep Gelderland (Omroep Gelderland, 16 juni, 2024). 13 Een schoon, heel en veilig buitengebied maken we samen (Druten.Nieuws.NL, 5 juni, 2024, geraadpleegd 20-10-2025).

14 Bron: Infographic uitkomsten Evaluatie pilot informatiegestuurd werken bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit. 13 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen Boa’s bouwtoezicht en de bedrijfscontactfunctionaris. Indien nodig sluit de politie ook aan bij dit overleg. De coördinatie ligt bij Team OOV. Van dit overleg wordt een verslag in Word gemaakt. Eventuele ondermijningssignalen worden vervolgens besproken in het lokaal ondermijningsoverleg met het RIEC en de ondermijningscoördinator. Deze signalen worden verwerkt in een Excel-bestand. Dit bestand staat op een beveiligde schijf. Als er informatie gedeeld moet worden, dan wordt een e-mail gestuurd met een link naar de beveiligde schijf. De wens is in de toekomst een informatiesysteem te gaan gebruiken. Hiermee zijn kosten gepaard, waarvoor financiën vrijgemaakt moeten worden. Ook het inrichten van het systeem en de benodigde koppeling aan bestaande systemen vraagt om een (tijds)investering. Deze aanvraag moet nog door de college en de raad beoordeeld worden. Voor nu staat op de planning om in 2026 een verkenning hiertoe uit te voeren. Controles (onder andere met het OTSL) De gemeente voert bestuurlijke controles uit, gericht op regelovertreding en (ondermijnende) criminaliteit. Het gaat bijvoorbeeld in 2024 om 10 bezochte eenheden en 1 integrale controle in de eerste helft van 2025.

Bij de controles is soms het OTSL (Ondermijningsteam Tweestromenland) betrokken. Het OTSL heeft als doel het ondersteunen van gemeenten (waaronder de gemeente Druten), in samenwerking met partners, bij het organiseren en uitvoeren van integrale controles, ter voorkoming, het aanpakken en het verder terugdringen van ondermijnende criminaliteit15. Intern (binnen de gemeentelijke organisatie) vindt communicatie plaats na afronding van een controle door een bericht op Intranet. Hierbij is de afdeling communicatie niet betrokken. Indien er extern gecommuniceerd kan en gaat worden, wordt deze afdeling wel betrokken. MMA De gemeente Druten is aangesloten bij MMA. Dit betekent dat zij – naast de politie – meldingen bij MMA over hun gemeente ontvangen. Deze meldingen kunnen worden bekeken door de OOV-medewerker met ‘ondermijning’ in het werkpakket en een beleidsmedewerker. Wat betreft de MMA-meldingen, kijkt de gemeente welke prioriteit de melding heeft en wie de melding het beste op kan pakken. Er waren in 2023 nog 6 MMA- meldingen in de gemeente Druten over vermoedens/signalen van ondermijnende criminaliteit. Dit aantal is toegenomen naar 10 meldingen in 2024 en 20 in 2025.

1.3 Informatiepositie spanningen en polarisatie Stimuleren bewustwording Het thema ‘Verbinding samenleving en maatschappelijk onbehagen’ is als prioriteit benoemd in het eerder al aan de orde gekomen Uitvoeringsplan Tweestromenland. Als concreet doel staat beschreven: ‘Het in zo’n vroeg mogelijk stadium herkennen en oppakken van signalen van polarisatie en/of radicalisering.’ (pagina 11). In de planning voor 2025-2026 staan activiteiten rondom bewustwording en training (‘Organiseren training ‘anti- institutioneel extremisme en omgaan met intimidatie en bedreigingen’). De gemeente Druten geeft aan dat er in 2023 en 2024 trainingen en opleidingen door het ROR hebben plaatsgevonden van medewerkers die tijdens hun werkzaamheden te maken kunnen krijgen met gepolariseerde of geradicaliseerde inwoners. In 2025 zijn dergelijke trainingen nog niet gegeven, uitgezonderd een training voor de aandachtfunctionaris radicalisering (dit betreft een regionaal aangeboden training). Er is een extern meldpunt voor (zorgen rondom) polarisatie en radicalisering: het Landelijk Steunpunt Extremisme (LSE). Inwoners kunnen met signalen terecht bij de politie. Intern is 15 Bron: Werkwijze Ondermijningsteam Tweestromenland. 14 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen er een aandachtsfunctionaris bij team OOV16, waar collega’s terecht kunnen met vragen.

Team OOV plaatst regelmatig berichten op intranet, bijvoorbeeld over radicalisering. De gemeente geeft zelf aan dat de bekendheid van deze meldpunten beter kan: de meldpunten kunnen meer zichtbaar worden gemaakt. Eventuele casuïstiek kan worden besproken bij het Zorg- en Veiligheidshuis. Daar is een casustafel en een persoonsgerichte aanpak (PGA) mogelijk. Quickscan NTA Er is (zoals bij de paragraaf context al benoemd) in 2024-2025 een quickscan uitgevoerd door Nuance door Training en Advies (NTA). Deze quickscan had als doel de informatiepositie op de thema’s radicalisering en extremisme te versterken: meer zicht te krijgen op aanwezige polariserende, activistische en extremistische manifestaties in relatie tot de volgende fenomenen: gewelddadig salafisme, rechts-extremisme, links-extremisme, dierenrechtenextremisme, milieuextremisme en anti-institutioneel extremisme. Project Bondgenoten Begin januari 2024 is na een presentatie van team OOV aan het college van Druten over het project Bondgenoten besloten dat de gemeente Druten met dit project gaat starten. Het project Bondgenoten is erop gericht dat de overheid in tijden van maatschappelijke spanningen met een reeds bestaand netwerk samen kan werken om snel informatie uit gemeenschappen op te halen en (waar mogelijk) bij te dragen aan de-escalatie.

Het Bondgenotennetwerk bestaat veelal uit een tiental personen: één van de politie, één van d e gemeente en verder gaat het om sleutelfiguren van gemeenschappen in een gemeente. Het is een aanpak die zich richt op het opbouwen en onderhouden van lokale netwerken in rustige tijden, zodat er in onrustige situaties al sprake is van vertrouwen en verbinding.17 In de gemeente Druten is het project Bondgenoten opgestart in 2024, met als doel meer zicht te krijgen op wat er speelt in de zogenaamde ‘achterban’ van belangrijke sleutelfiguren uit de maatschappij. In de gemeente Druten wordt er in de praktijk ongeveer vier keer per jaar een bijeenkomst met alle Bondgenoten gehouden: sleutelfiguren uit diverse gemeenschappen van de Drutense samenleving. Ook de burgemeester, de politie en team OOV zijn vertegenwoordigd bij de bijeenkomsten. Tijdens een bijeenkomst gaan de aanwezigen met elkaar in gesprek en delen signalen. Er is ook een groepsapp met alle Bondgenoten, die gebruikt wordt om signalen te verifiëren, Bondgenoten te informeren en om signalen van Bondgenoten te ontvangen. Buiten het Bondgenotennetwerk is er ook contact met de samenleving via zogenaamde leefbaarheidsgroepen. De wijkagent heeft regelmatig contact met de gemeenschappen in de gemeente Druten en datzelfde geldt voor jongerenwerkers, straatcoaches, Boa’s en wijkcoördinatoren.

16 Een tweede aandachtsfunctionaris wordt op dit moment opgeleid. 17 Politie-interventie Bondgenoten investeert in vredestijd | KIS 15 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen 2 Integriteit en integere besluitvorming Kaders en aandacht voor integriteit versterken een integere besluitvorming. Duidelijke richtlijnen, zoals een gedragscode en afspraken over omgang met belangengroepen kunnen houvast geven. Dat geldt ook voor maatregelen zoals integriteitsscreenings, het goed vastleggen van besluitvormingsprocessen en een duidelijk proces bij een mogelijke integriteitschending. Aandacht voor integriteit houdt bestuurders alert op hun eigen handelen en dat van anderen, en stimuleert het bespreekbaar maken van integriteitsdilemma’s. In dit hoofdstuk staat het beantwoorden van onderzoeksvraag 4 centraal: In hoeverre is de gemeente Druten in staat om de integriteit van besluitvorming van het gemeentebestuur te waarborgen? Zijn er hiertoe (bijvoorbeeld) maatregelen genomen en protocollen beschikbaar? En worden deze in de praktijk toegepast? We maken voor dit hoofdstuk (met name) gebruik van 1) aangeleverde documentatie 2) interviewinformatie van verschillende geïnterviewden en 3) e-mailcontact met de Bibobcoördinator. Het hoofdstuk start met een schets van de context op dit thema.

18 2.1 Context Belangengroepen die hun stem laten gelden Uit verschillende interviews komen boeren naar voren als belangengroep die hun stem soms laten horen in de gemeente Druten. Dat heeft bijvoorbeeld ongeveer drie jaar geleden plaatsgevonden (tijdens de landelijke boerenprotesten), toen een groep boeren met tractoren vanuit Maas en Waal langs verschillende gemeentehuizen is gegaan, waaronder de gemeente Druten. Dit betrof een regionale actie, die volgens geïnterviewden vreedzaam is verlopen. De burgemeester is toen met de boeren in gesprek gegaan. De ZLTO (vereniging voor boeren en tuinders in Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Gelderland) komt in verschillende interviews naar voren als belangengroep die contact zoekt met de gemeente Druten om hun mening of visie mee te geven. Dat contact is soms direct gericht op de wethouder (bijvoorbeeld telefonisch), op ambtenaren of op de raad. De raad ging bijvoorbeeld dit najaar in gesprek met ZLTO in een zogenaamd rondetafelgesprek. ZLTO neemt ook deel aan het Bondgenotennetwerk (besproken in paragraaf 1.3). Naast boeren komen dorpskernen naar voren als belangengroeperingen die hun stem laten gelden in de gemeente Druten. Ook inwoners worden genoemd, bijvoorbeeld uit een wijk of straat, die zich tijdelijk organiseren aangaande een bepaald thema. Hier komen we zo direct terug bij de subparagraaf ‘ervaren (risico) cliëntelisme’.

Tot slot komt IVN Natuureducatie, afdeling Maas en Waal, eenmalig als belangengroep actief in de gemeente Druten aan de orde. 18 Deze contextbeschrijving vormt onderdeel van de beantwoording van de onderzoeksvragen 1 en 2: “Hoe proberen externe actoren, zoals belangengroepen, belanghebbende (criminele) bewoners en ondernemers de besluitvorming binnen de gemeente Druten te beïnvloeden?” en “In hoeverre is er binnen de gemeente Druten sprake van maatschappelijke polarisatie, politiek gevoelige thema’s en een publieke opinie die de besluitvorming binnen de gemeente Druten zouden kunnen beïnvloeden?” 16 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen Gevoelige thematiek In interviews wordt het opvangen van vluchtelingen en asielzoekers als gevoelig thema benoemd in de gemeente Druten. In de gemeente Druten ligt op dit moment een cruiseschip met 120/130 vluchtelingen, en een noodopvang met 130 asielzoekers en statushouders. In april 2026 staat het verlengen van de noodopvang op de agenda. Er zal besloten worden of de noodopvang verlengd gaat worden op de huidige locatie of op een andere locatie. Ontwikkelaars en ondernemers In interviews komen ontwikkelaars en ondernemers als belanghebbenden in de gemeente Druten naar voren.

Zo beschrijft een wethouder dat hij ‘met enige regelmaat’ gemaild of gebeld wordt door (met name) ontwikkelaars, die daarmee invloed willen uitoefenen; de agenda willen bepalen. Het wordt ervaren als een stevige (en soms ook georganiseerde) lobby richting de wethouder. Ook ondernemersverenigingen komen in gesprekken naar voren, zoals de ondernemers van het centrum (SODC) en de OVD, de ondernemersvereniging Druten. Met de SODC wordt ambtelijk elke paar maanden gesproken. Een keer in het half jaar wordt met het bestuur van SODC, de centrummanager van de gemeente en de wethouder gesproken. Uit de interviews blijkt dat er sprake is van belangen en dat er getracht wordt invloed uit te oefenen. Dit wordt echter niet als vervelend ervaren. Tegelijkertijd is er een geïnterviewde, die wel benoemt dat in dergelijke contacten een risico op beïnvloeding ligt. De geïnterviewde schetst dat het de ontwikkeling van onder meer woningbouw ten goede komt dat bestuurders dicht op de samenleving staan en nauw contact onderhouden met ondernemers en projectontwikkelaars. Tegelijkertijd brengt die nabijheid risico’s met zich mee, bijvoorbeeld op het gebied van onafhankelijkheid, rolzuiverheid en objectiviteit bij besluitvorming. Ervaren (risico op) cliëntelisme Onderstaand gaan we nader in op het ervaren (risico) op cliëntelisme in de gemeente Druten.

Alvorens deze bevindingen te schetsen, is het goed te benoemen dat de mate en aard waarin cliëntelisme voorkomt in de gemeente Druten niet systematisch onderzocht is in dit onderzoek19. We geven wel het door verschillende geïnterviewden ervaren risico op cliëntelisme weer, omdat dit volgens hen een relevante context is van de weerbaarheid van de gemeente Druten. Lokale partijen In meerdere interviews komt ter sprake dat het een opvallend contextgegeven is dat er in de gemeente Druten op dit moment alleen lokale partijen in de raad zitten: Kernachtig Druten, Dorpslijst Puiflijk/Druten-Zuid, Welzijn Druten, Dorpslijst Horssen, Dorpslijst Afferden en Sociaal Maas en Waal. Geïnterviewden benoemen dat het positief is dat inwoners zich heel direct vertegenwoordigd voelen door de lokale politiek. Er is volgens meerdere geïnterviewden echter ook een kanttekening. Zo benoemen zij dat deze situatie het risico vergroot dat het collectieve belang van de gehele gemeente Druten niet altijd centraal staat, maar een lokaler en daarmee individueler belang.20 Deze lokale partijen leggen immers de focus op een deel van de gemeente Druten en hun achterban 19 Dit onderzoek legde de focus op de weerbaarheid van de gemeente Druten, niet op het systematisch in kaart brengen van de mate en aard van beïnvloedende processen, waaronder de invloed van burgers op raadsleden.

20 Dit beeld wordt overigens niet herkend door de geïnterviewde raadsleden. 17 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen komt eveneens uit een deel van de gemeente Druten, zo geven geïnterviewden aan. Zo stelt een respondent: “We hebben hier allemaal dorpspartijen, dus dat ze eerder voor het dorp gaan dan voor het algemeen belang, daar halen ze ook hun kiezers vandaan, dus dat maakt het tegelijkertijd heel erg ingewikkeld.” Hoewel het moeilijk is voor de geïnterviewden om er echt ‘de vinger achter te krijgen’, uiten verschillende geïnterviewden vermoedens dat sommige raadsleden een dusdanig sterke relatie met hun achterban hebben, dat het voor hen moeilijk is om tot een besluitvorming te komen die een breder belang dient. Verschillende geïnterviewden benoemen in dit kader dat de afstand tussen de samenleving en de raad heel klein is en mogelijk zelfs onvoldoende. Raadsleden die op een bepaald moment een stem uitbrengen die niet in lijn is met de wens van hun achterban, worden daar soms ook direct op aangesproken. Een geïnterviewde beschrijft het risico op cliëntelisme in de gemeente Druten als volgt: “Maar wat je ook wel merkt, is dat cliëntelisme erg op de loer ligt. Van ik moet vooral voor deze meneer, want die komt uit mijn dorp, het beste er uit halen. Zo nu en dan wordt het algemeen belang van iedereen in Druten daar ondergeschikt aan gemaakt. (…).

Dat is wel een sterke onderstroom die er nog altijd wel in zit. (…) Iedereen knokt voor zijn eigen dorpshuis.” Concrete lokale verkiezingsbeloften In verschillende interviews komt ter sprake dat de specifieke verkiezingsbeloften het voor raadsleden van de gemeente Druten soms extra moeilijk maken in latere besluitvormingsprocessen het collectieve belang te dienen. Geïnterviewden benoemen dat verschillende lokale beloften in het collegeprogramma zijn opgenomen, hetgeen een latere onafhankelijke besluitvorming volgens hen in de weg staat. In het Collegeprogramma gemeente Druten, 2022-2025 Samen Duurzaam Vooruit staan inderdaad verschillende concrete plannen en acties of wijken of straten benoemd. Geïnterviewden benoemen dat de gemeenschap van Druten dusdanig klein en hecht is, dat de kans groot is dat een raadslid wordt herinnerd aan de gedane beloften. Twee illustraties uit interviews: “Maar er worden wel heel makkelijk beloftes gedaan aan bewoners, wat dan ook vrij eenvoudig bij een nieuw collegeprogramma terecht kan komen. Als je kijkt naar wat daar nou in dat collegeprogramma terechtkomt, kun je je afvragen of dat nou het algemeen belang wel dient. Dat is iets wat ik ook wel ingewikkeld vind aan de gemeente Druten. De eenvoud waarmee om stem te kunnen verkrijgen beloftes worden gedaan.

De schaal van Druten is zo groot, dat je aan die beloftes wel wordt herinnerd hoor.” “Dit soort concrete verkiezingsafspraken of beloftes, schuren tegen het uitgangspunt dat je als raadslid zonder last je werk doet. Het collectieve belang van de gemeente dient.” Gevraagd naar specifieke voorbeelden waarin geïnterviewden het gevoel hadden dat cliëntelisme een rol speelde, kwam de besluitvorming over een zonnepark ter sprake en het ontwikkeltraject op een voormalige hertenweide. Buiten de werksituatie benaderd worden De verschillende lokale partijen in de gemeente Druten hebben periodieke formele bijeenkomsten waar de raadsleden met bewoners uit de achterban in gesprek gaan. De geïnterviewde fractievoorzitters is gevraagd of zij buiten deze formele momenten ook wel eens informeel benaderd worden door burgers. Dit blijkt inderdaad plaats te vinden. Zo is 18 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen een fractievoorzitter wel eens aangesproken over iets dat kapot is in de openbare ruimte. Ook worden ze wel eens aangesproken over een specifiek dossier, zoals de ontwikkeling in een bepaalde woonwijk. Ook worden raadsleden wel aangesproken op besluiten die in de raad genomen zijn. Bij wethouders komen er in iets mindere mate voorbeelden naar voren van een benadering door een burger buiten een werksituatie, maar ook dit vindt wel plaats.

2.2 Integriteit en integere besluitvorming Integriteit: verantwoordelijkheid en beleid De verantwoordelijkheid voor de integriteit (beleid en praktijk) in de gemeente Druten ziet er als volgt uit: College Burgemeester (eindverantwoordelijk), gemeentesecretaris (adviseur) Raad Griffier, burgemeester, gemeentesecretaris Ambtenaren Directie en gemeentesecretaris Er is een integriteitprotocol voor mogelijke integriteitsschendingen door politieke ambtsdragers gemeente Druten (2020). In dit document staat beschreven dat men bij een (redelijk) vermoeden van schending van bestuurlijke integriteit (door een raadslid of een wethouder) een melding moet doen bij de burgemeester van de gemeente Druten. Als het de burgemeester zelf betreft, dan kan men terecht bij de Commissaris van Koning. Het protocol gaat (onder andere) in op het proces rondom de duiding en beoordeling van meldingen en de voorbereiding en uitvoering en rapportage van een (eventueel) onderzoek. Ook is er een document getiteld ‘Gedragscode Integriteit (dagelijkse) bestuurders in gemeenten’ (geldend van 9-7-2020 tot heden). Deze code lijkt niet specifiek voor Druten ontwikkeld. De gemeente wordt hierin namelijk niet met naam genoemd. De gemeente geeft - hiernaar gevraagd - aan dat het echter wel om een door de gemeenteraad vastgesteld stuk gaat; en dus voor Druten toepasbaar is.

Ongeveer de helft van de gesproken lokale bestuurders (raad en college) zegt dat zij kennis hebben van een integriteitprotocol en -beleid voor bestuurders. Het andere deel geeft ofwel aan dat dit er niet is of dat ze niet weten of het er is. Formele afspraken over contact met belanghebbenden Eerder kwam reeds ter sprake dat er in de gemeente Druten enkele groepen (bijvoorbeeld boeren of inwoners van een dorp) of personen (bijvoorbeeld ondernemers) belang hebben bij lokale besluitvorming. Zij uiten hun behoeften en wensen op verschillende momenten: op de specifiek hiervoor bedoelde momenten (een inspraakavond, raadsvergadering of achterbanbijeenkomst), maar ook wel in de vrije tijd in de openbare ruimte of door een afspraak te maken met de raad of een wethouder. In sommige gemeenten zijn er afspraken gemaakt over hoe het lokale bestuur om moet gaat met contacten met belanghebbenden. Er zijn ook gemeenten, waar wordt gewerkt met een zogenaamd lobbyregister, waarin afspraken tussen de gemeente en belanghebbenden worden bijgehouden. Een dergelijk register wordt in de gemeente Druten niet gehanteerd. Er zijn ook geen formele afspraken gemaakt over hoe het contact met belanghebbenden moet worden vormgegeven.

Geïnterviewden benoemen wel dat er ongeschreven regels voor wethouders in de gemeente Druten zijn, namelijk dat een afspraak met een burger of ondernemer nooit plaatsvindt zonder dat daarbij een andere persoon aansluit (een andere wethouder of een ambtenaar) en dat als wethouders benaderd worden door een ondernemer of ontwikkelaar 19 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen en hiermee in gesprek wordt gegaan, zij dit melden in het college. Er zijn geen casussen naar voren gekomen waaruit bleek dat dit niet gebeurt. Ook komt in meerdere gesprekken ter sprake dat er een vijftal jaar geleden makkelijker werd omgegaan met contacten tussen wethouders en ondernemers. Zo benoemt een wethouder dat een vorige wethouder een periodiek overleg met een ontwikkelaar had. Dergelijke contacten zijn er op dit moment niet meer. Periodieke structurele aandacht integriteit Uit interviews komt naar voren dat er in de raad niet periodiek proactief aandacht aan integriteit wordt besteed. Er is geen (programmatisch) structureel aanbod op dit thema. Geïnterviewden benoemen wel dat het thema aandacht heeft gekregen aan het begin van de raadsperiode, tijdens de inwerkperiode.21 In het begin van deze periode is een externe partij aan de hand van dilemma’s met de raad en wethouders over integriteit in gesprek gegaan.22 Een dergelijke training of sessie is hierna niet herhaald.

Bij de huidige raad komt het beeld naar voren dat er op dit moment ook geen behoefte is aan een specifieke activiteit op dit thema, waarbij de burgemeester en de griffier hen ook de ruimte geven om dit zelf te bepalen. Tegelijkertijd wordt wel uitgesproken dat men in de toekomst graag een meer stimulerende rol zou willen vervullen. Bij het college komt ter sprake dat - naast de aandacht bij het inwerkprogramma23 - tijdens de periodieke heisessies het thema integriteit vaak als thema besproken wordt. Preventie: screening kandidaat raadsleden en wethouders Eén van de manieren om de integriteit te bevorderen is door wethouders en raadsleden te screenen. Dit kan bijvoorbeeld door een wat grondiger integriteitsonderzoek of door het (laten) aanvragen van een VOG. Over de praktijk in de gemeente Druten komt naar voren dat het bij wethouders sinds enkele jaren de bedoeling is bij de start van het wethouderschap een dergelijke screening te doen middels een gesprek, onderzoek en het overleggen van een VOG. De beelden wisselen tussen geïnterviewden of deze screening door een externe partij wordt gedaan of intern wordt uitgevoerd. De fractievoorzitters geven aan dat er door de kiescommissies van de partijen gesprekken gevoerd worden met kandidaten voor de kieslijst.

Hierbij wordt integriteit wel als onderwerp meegenomen, maar het is niet zo dat hier diepgaand op wordt doorgevraagd of een screening op plaatsvindt. Fractievoorzitters benoemen dat ze de kandidaten vaak al kennen. In het gesprek wordt relatief veel aandacht aan integriteit besteed bij kandidaten die hoog op de lijst komen. Vanuit de gemeente is een handreiking van BZK gericht op de verkiezingen doorgestuurd aan de fractievoorzitters. De integriteit van kandidaat raadsleden en wethouders vormt hierin een paragraaf. Op het moment van het veldwerk voor dit onderzoek is er nog geen nadrukkelijk pleidooi van de gemeente naar de fractievoorzitters gedaan om hun kandidaten op integriteit te screenen, bijvoorbeeld door een VOG aan te laten vragen of door in sessies met fractievoorzitters in gesprek te gaan. Een geïnterviewde benoemt wel dat er ‘binnenkort’ bijeenkomsten voor alle fractievoorzitters gehouden gaan worden, die straks aan de verkiezingen deelnemen, waarbij het screenen van mensen op de kieslijst besproken gaat worden. Proces rondom een gevoelig thema Integere besluitvorming kan bemoeilijkt worden, als er sprake is van een gevoelig thema, dat gepaard gaat met emoties. Een voorbeeld hiervan betreft het verlengen van de opvang 21 Dit is overigens (vrijwel) niet het geval als een wethouder of een raadslid tussentijds gestart is.

22 Dit vond volgens een geïnterviewde plaats tijdens de periode van de vorige burgemeester (dus voor 30 maart 2023). 23 En ad hoc aandacht, waarover meer bij Aanspreek- en bespreekcultuur. 20 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen van asielzoekers (zoals eerder al benoemd moet hier in april 2026 een nieuw besluit over komen). Om de kans op integere besluitvorming te vergroten heeft de gemeente ervoor gekozen het gesprek te gaan voeren naar aanleiding van feiten uit onderzoeksresultaten. Hiertoe gaat een onderzoeksbureau een buurtonderzoek doen, waarbij alle buurtbewoners hun input kunnen verstrekken. Dit kan als input meegenomen worden in het besluitvormingsproces. Proces, melden en registratie van een integriteitschending Vrijwel alle geïnterviewden geven in het interview aan dat er geen harde afspraken zijn gemaakt over het proces als er sprake is van een mogelijk integriteitschending. Zoals eerder in deze paragraaf benoemd, is er een Protocol voor mogelijke integriteitsschendingen door politieke ambtsdragers gemeente Druten 2020. Hierin staan de processtappen die gevolgd (moeten) worden bij een integriteitschending uitgebreid beschreven. De inhoud van dit protocol is niet goed bekend24.

In de praktijk wordt een melding van een mogelijke integriteitschending van een raadslid vaak gedaan bij de burgemeester en de griffier en van een wethouder bij de burgemeester. Uit verschillende interviews komt de benaderbaarheid van de burgemeester naar voren als het gaat om een melding of gesprek over een mogelijke integriteitschending. Als het gaat om een mogelijke integriteitschending gaat die de burgemeester betreft, benoemen geïnterviewden verschillende meldlocaties: bij de gemeentesecretaris, bij andere wethouders, bij het presidium, bij de kabinetschef van de provincie of de werkgeverscommissie.25 Bij een melding bij de burgemeester (en de griffier) houd(en) zij een gesprek met de betrokkene en daar maakt de griffier een verslag van. Indien nodig, kunnen er vervolgstappen ondernomen worden. Een extern bureau is hierbij tot nu toe nog niet betrokken. Voor ambtenaren zijn er vertrouwenspersonen beschikbaar (2 intern en 1 extern) en een integriteitcoördinator. Ditzelfde is niet het geval voor de raad en het college. In de gemeente Druten wordt er niet gebruik gemaakt van een integriteitcommissie, die zich bij de raad met het thema integriteit bezighoudt. In het land zijn hier wel verschillende voorbeelden van een zogenaamde adviescommissie integriteit.

Zij zijn bijvoorbeeld betrokken bij het bespreken van vermoedens van integriteitschendingen en/of houden zich bezig met het bevorderen van de integriteit. De personele invulling van de commissies verschilt sterk. De commissie kan bestaan uit alleen raadsleden of uit het presidium en/of externe deskundigen (Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, 2024: “Adviescommissies integriteit. Overzicht van integriteitscommissies in verschillende gemeenten”). Aanspreek- en bespreekcultuur Hoewel formele afspraken en processen maar beperkt aanwezig zijn in de gemeente Druten, betekent dit niet dat er geen scherpte is op mogelijke schendingen van integriteit. In verschillende interviews komen voorbeelden naar voren van een mogelijke integriteitschending, waarin de betrokkene hierop is aangesproken (vaak door de burgemeester). Als het meer het grijze gebied betreft – als er bijvoorbeeld sprake is van vermoedens en onderbuikgevoelens (bijvoorbeeld over cliëntelisme) – wordt het gesprek minder vaak open gevoerd, met name in de raad. Verschillende geïnterviewden benoemen dat het presidium 24 Eerder zagen we al dat de helft van de geinterviewden weet dat het protocol bestaat. 25 In het protocol voor de gemeente Druten staat in dit geval benoemd dat er gemeld kan worden bij de Commissaris van Koning.

21 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen (fractievoorzitters, griffier) samen met de burgemeester hier wat scherper op zouden kunnen zijn: het meer en vaker bespreekbaar moeten maken in de raad. 2.3 Inzet van de Wet Bibob De Wet Bibob De Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur (de “Wet Bibob”) is een bestuursrechtelijk instrument om de integriteit van de overheid te beschermen. Deze wet is in te zetten bij beschikkingen (waaronder vergunningen), bij specifieke branches (zoals de Alcoholwetvergunning en bouwvergunning), vastgoedtransacties, overheidsopdrachten, en subsidies. Een Bibob-onderzoek start altijd met het eigen onderzoek dat wordt uitgevoerd door het bestuursorgaan, bijvoorbeeld de gemeente. Indien nodig, kan er een verdiepend onderzoek aangevraagd worden bij het Landelijk Bureau Bibob26 (Broekhuizen & De Wildt, 2023). Periodiek is de wet verbeterd. De laatste verbeterslag betrof de zogenaamde tweede tranche (per 1 oktober 2022) 27. Beleid Bij de start van de veldwerkperiode was het volgende Bibob-beleid (uit 2020) geldend: Beleidsregels Wet Bibob Tweestromenland 2020. Daar was de wetswijziging van 2022 dus nog niet in verwerkt. Gedurende de looptijd van het onderzoek is het nieuwe Bibob-beleid in werking getreden (29 oktober 202528).

De gemeente vat de ontwikkelingen in het beleid als volgt samen: Onderwerp Was (2020-beleid) Wordt (Concept 2025) Wetsverwijzingen Verwijzingen naar Drank- en Horecawet en Wabo. Vervangen door Alcoholwet en Omgevingswet. Vergunningen/APV Toepassing op DHW- vergunning, exploitatie horeca, speelgelegenheden, seksinrichtingen, verblijfsrecreatie. Uitbreiding met o.a. flexibele brancheringsvergunning, verhuur arbeidsmigranten (Wet goed verhuurderschap). Bouwsomdrempel Vanaf €500.000 voor Wabo- vergunningen Verhoogd naar €750.000 voor heel Tweestromenland.29 Verleende vergunningen Heronderzoek alleen bij signalen (OM tip, RIEC). Uitbreiding: heronderzoek ook bij wijziging zeggenschap/leiding of toevoeging nieuwe risicogebieden. Subsidies Alleen algemene mogelijkheid. Expliciet bij subsidies die vallen onder risicoactiviteiten. Vastgoedtransacties Bibob bij risicogebieden of integriteitsclausule. Meer criteria: beeldbepalend vastgoed, financieel risico, koppeling met andere Bibob- processen. 26 Verschillende bestuursorganen (zoals het OM, de politie, de KMar en de FIOD) zijn verplicht om gegevens aan het LBB te verstrekken. 27 De gewijzigde Wet Bibob per 1 oktober 2022 28 Zie ook Beleidsregels Wet Bibob Tweestromenland gemeente Druten 2025 | Lokale wet- en regelgeving.

29 Hier is voor gekozen vanwege de ervaring dat bij het bedrag van €500.000 ook relatief kleinschalige projecten, zoals een verbouwing van een woning onder de Bibob-toets vielen. De gemeente geeft aan door deze verhoging het instrument effectiever wordt ingezet: waar het risico op misbruik groter is. Als er aanwijzingen zijn dat transacties worden opgeknipt of via tussenpersonen lopen om de gezette drempel te ontwijken kan besloten een Bibob-toets uit te voeren. 22 Weerbaarheid bestuur gemeente Druten BureauBroekhuizen Overheidsopdrachten Alleen in aanbestedingsdocumenten aangekondigd. Uitbreiding naar Wmo/Jeugdwet-contracten en ook onderaannemers in scope. Financiering/UBO Transparantie en plausibiliteit financiering vereist. Verplichte bewijsstukken: contracten, ID geldgevers, herkomst geldstromen, ook bij crowdfunding. Informatie- uitwisseling Artikel 11a van de Wet Bibob en OM-tip genoemd. Uitgebreid: gebruik Bibob- register, delen met bestuursorganen, tipfunctie en bewaartermijnen (5 jaar). Uitvoering/opschorting Opschorting beslistermijn artikel 15 / 31 van de Wet Bibob. Ongewijzigd, maar procedureel verduidelijkt incl. standaardbrieven en geheimhouding. Bijlagen (risicoactiviteiten) Beperkte lijst (horeca, coffeeshops, seks, autohandel, kappers, fitness, etc.). Sterk uitgebreid: o.a. darkstores, zorgfraude, duurzaamheid, religie, energieprojecten.

Organisatie Ten behoeve van de uitvoer van de Wet Bibob is er binnen de gemeente Druten een Team Bibob. Dit team bestaat uit: een Bibobcoördinator (fulltime), Beleidsmedewerker OOV (gedeeltelijk), Juridisch adviseur (ondersteunend) en administratief medewerker (gedeeltelijk). De Bibob-toetsen worden door de Bibobcoördinator en beleidsmedewerker OOV (die ten tijde van het onderzoek nog ingewerkt wordt) uitgevoerd. De administratief medewerker verzorgt het administratieve gedeelte, waaronder het aanmaken van dossiers, uitzetten van adviezen en gereedzetten van dossiers. De gemeente benoemt dat om de zorgvuldigheid en integriteit van de besluitvorming te waarborgen een wekelijks Bibob casusoverleg plaatsvindt, waarin alle lopende dossiers gezamenlijk worden besproken met het Team Bibob. Voor aanvragen in het kader van de Alcoholwet en de exploitatievergunning wordt een vier-ogenprincipe toegepast. Bewustwording Voor twee toepassingsgebieden van de Wet Bibob (aanbestedingen en subsidies) zijn er bewustwordingsbijeenkomsten met medewerkers gehouden. 30 Toepassing in de praktijk De gemeente geeft aan dat bij transacties op het gebied van bouw de Bibobcoördinator al tijdens het aanvraagproces met de vakafdeling meedenkt over mogelijke risico’s . Hiernaast geeft de gemeente aan dat de bouwplantoetsers de bouwkosten checken die op de aanvraag van de omgevingsvergunning staan ingevuld.

Indien de bedragen te laag zijn voorgesteld, wordt hierover contact opgenomen door de bouwplantoetsers met de aanvrager. De bouwplantoetser informeert de Bibobcoördinator van zijn bevindingen. De toetser is dus aan zet om de eerste beoordeling te doen. 30 De gemeente is van plan bij de vaststelling van het nieuwe Bibob-beleid bij alle vakafdelingen langs te gaan om bewustwording te creëren. Ook het management en bestuur zal gevraagd worden aandacht te besteden aan de Wet Bibob en voor de gemeenteraad staan interactieve sessies en presentaties in het plan. Datzelfde is het geval bij APV-vergunningen, waarbij een interne checklist wordt gebruikt. En bij vastgoed neemt de vakafdeling voor of tijdens de onderhandeling contact op met de afdeling Bibob. Tabel 2.1 laat zien dat de Wet Bibob wordt ingezet in de gemeente Druten en dat de mate van deze inzet is toegenomen tussen 2022 en 2024. Tabel 2.1 Bibob-onderzoeken in de gemeente Druten Aantal Bibob-onderzoeken 2022 | 11 2023 | 13 2024 | 23 2025 (t/m oktober) | 18 Bron: gemeente Druten Als we kijken naar de toepassingsgebieden van de Wet Bibob, dan valt op dat er in 2025 Bibob-toetsen zijn uitgevoerd op de gebieden alcohol, evenementen, exploitatie, omgeving en vastgoed, maar niet op de gebieden aanbestedingen en subsidies.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://druten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b619dd30-0e1c-4c45-88a5-3531f7fcdb27?agendaItemId=b6925193-fbd1-4c4d-8ffa-6f97aaca59e1