Bijlage 1 - LES Gemeente Druten
Tekst van het document
36
Bedrijfsprocessen Naast de verwarming van bedrijfsgebouwen ligt er een grote opgave in de verduurzaming van de productieprocessen en bedrijfsvoering van bedrijven. Dat betreft de komende vijf jaar het verminderen van het energieverbruik. Daarnaast moet onderzocht worden hoe processen zoveel mogelijk geëlektrificeerd kunnen worden. Daarin is een goede afstemming van elektriciteitsvraag en –aanbod noodzakelijk, aangezien de beschikbaarheid van duurzame energie fluctueert en het elektriciteitsnet niet altijd de benodigde elektriciteit kan vervoeren. 5.2 Welke kaders zijn er? In de LES komen verschillende kaders samen uit wetgeving en (landelijk) beleid. Relevante kaders voor energiebesparing bij bedrijven zijn: • •
Label C-verplichting kantoren: Kantoorgebouwen moeten minimaal energielabel C hebben. Informatieplicht Energiebesparing: Bedrijven met een jaarlijks energiegebruik vanaf 50.000 kWh of 25.000 m3 zijn verplicht om alle energiebesparende maatregelen – met een terugverdientijd van 5 jaar of minder – uit te voeren.10 Bij grootgebruikers (vanaf 200.000 kWh of 75.000 aardgas m3 per jaar) is soms ook een energiebesparingsonderzoek vereist.
5.3 Wat gaan we doen? 5.3.1 Bedrijven Energieadvies We bieden bedrijven informatie en advies over energievraagstukken en verduurzaming. Dat doen we zowel online als in 1-op-1 contacten. Bedrijven kunnen bijvoorbeeld online informatie raadplegen of een energiescan aanvragen. Een energiescan geeft inzicht in het energieverbruik. Daarnaast is er ook een energieadvies mogelijk. Dit geeft aan hoe bedrijven energie kunnen besparen. Daarnaast bieden we informatie over relevante subsidies en wet- en regelgeving. We hebben de ambitie om de komende vijf jaar met de grootverbruikers in gesprek te gaan, voor zover dat nog niet gebeurt. Zo onderzoeken we samen hoe we als gemeente ondersteuning kunnen bieden in de verduurzamingsopgave voor deze bedrijven. Stimuleringslening verduurzaming zakelijk De gemeente Druten biedt bedrijven de mogelijkheid om een lening af te sluiten voor de verduurzaming van hun pand. Die lening kan voor verschillende
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2022). Over de energiebesparingsplicht. Link: https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiebesparingsplicht/over-de-energiebesparingplicht#wat-is-deenergiebesparingsplicht%3F (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 10
37
maatregelen ingezet worden. Denk hierbij aan het aanbrengen van: isolatie, zonnepanelen, warmtepompen en groene daken11. Deze regeling gaan we in 2026 evalueren. Handhaving Erkende Maatregelenlijst Energiebesparing De Omgevingsdienst Rijk van Nijmegen (ODRN) houdt toezicht en handhaaft op de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. Dat doet de ODRN door controles uit te voeren aan de hand van de Erkende Maatregelenlijst Energiebesparing (EML), in opdracht van de gemeente. In 2024 heeft er een onderzoek plaatsgevonden door de Vereniging van Rekenkamers naar hoe goed de ODRN deze taken uitvoert. Dit heet het ‘DoeMee’-onderzoek. Het onderzoek vond in opdracht van de gemeenteraden van het Rijk van Nijmegen plaats. Uit het ‘DoeMee’ onderzoek blijkt de ODRN als doel had om 50% van de bedrijven in de gemeente Druten die verplicht energie moeten besparen te controleren. Dit doel is in de periode van 2018-2024 ruimschoots gehaald, met controles op 67% van de bedrijven. Uit deze controles bleek dat 58% van de bedrijven nog niet alle verplichte besparingsmaatregelen had doorgevoerd. Dat ligt in lijn met het landelijk gemiddelde. De ODRN ziet erop toe dit percentage te verbeteren. Daarom gaat de ODRN de aankomende jaren versterkt inzetten op handhaving.
Bovendien wordt een wetswijziging verwacht waarmee energiegegevens via de netbeheerder op te vragen zullen zijn. Dat zal de handhaving vereenvoudigen, waardoor er gerichter gecontroleerd kan worden op de toepassing van energiebesparende maatregelen bij bedrijven. Label C-verplichting Huurders en eigenaren van kantoorpanden die nog niet voldoen aan de label Cverplichting zijn in 2025 aangeschreven. We zetten in eerste instantie in op het informeren en aanbieden van hulp en advies. Na evaluatie kunnen we indien nodig overgaan op controle en handhaving. Het doel is bedrijven in beweging te krijgen en te ondersteunen naar een duurzamer kantoorpand. Smart Energy Hub Westerhout-Zuid Met dit initiatief willen vier bedrijven op Westerhout-Zuid een grotere mate van energieleveringszekerheid krijgen en minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. De insteek is om energie die lokaal wordt opgewekt, lokaal te Gemeente Druten (z.d.). Stimuleringslening verduurzaming zakelijk. Link: https://www.druten.nl/stimuleringslening-verduurzaming-zakelijk (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 11
38
verbruiken en om de energie slim te balanceren. De bedrijven werken samen met de gemeente, de netbeheerder, werkgeversorganisatie VNO-NCW en adviesbureaus. De gemeente is ook betrokken bij initiatieven van individuele bedrijven. We houden met name nauw contact met energie-intensieve bedrijven over hun ambities om te verduurzamen. De gemeente onderzoekt mogelijkheden voor ondersteuning, legt verbindingen en verkent vroegtijdig of en hoe hun plannen inpasbaar zijn. 5.3.2 Vastgoed Gemeentelijk vastgoed De gemeente Druten wil zelf het goede voorbeeld geven als het gaat om CO2reductie. Daarom gebruiken we de CO2-Prestatieladder. Wat is de CO2-prestatieladder? En waar heeft deze betrekking op? De CO2-prestatieladder is een tool om onze CO2-uitstoot inzichtelijk te maken, en te onderzoeken hoe we CO2 kunnen besparen. De CO2prestatieladder bestaat uit verschillende ‘tredes’. Momenteel zitten wij in trede 3. Daarin kijken we naar de uitstoot van de eigen organisatie. De CO2-prestatieladder daagt gebruikers uit om steeds verder te verduurzamen. Naar verloop van tijd moeten we naar hogere tredes gaan. Dan kijken we bijvoorbeeld niet alleen meer naar de uitstoot van onze eigen organisatie, maar ook naar de CO2-uitstoot die in de keten van toeleveranciers ontstaat. Vanuit de CO2-prestatieladder nemen we momenteel het gemeentehuis en de gemeentewerf mee in de besparingsmaatregelen.
Tot aan 2027 willen we 44% minder CO2 uitstoten dan in 2022. Dat gaan we onder andere doen door: •
De klimaatinstallaties van de gebouwen te verbeteren. Daar hebben we gesprekken over met onze technici. We onderzoeken de mogelijkheden om bijvoorbeeld de CV-ketels op een lagere temperatuur te laten werken. Hiermee verwachten we in 2027 minimaal 10% minder CO2 uit te stoten.
•
Het gemeentelijk vastgoed op natuurlijke momenten te verduurzamen. Bij onderhoud aan een pand of installatie, proberen we gelijk duurzame alternatieven te installeren. Denk hierbij aan de installatie van driedubbel glas zodra ruiten vervangen moeten worden, of aan het aanbrengen van extra isolatie bij de vervanging van het dak. Dit leggen we vast in ons MJOP (Meerjaren Onderhoudsplan).
Ieder half jaar berekenen we onze CO2-voetafdruk om te monitoren of we op schema liggen. Zo kunnen we steeds bijsturen om het lange termijndoel, 0% CO2-uitstoot in 2050, te behalen.
39
Wat doen we met het gemeentelijk vastgoed dat niet onder de CO2prestatieladder valt? Vanwege de eisen rondom certificering nemen we op dit moment niet al het gemeentelijk vastgoed mee in de CO2-prestatieladder. Dat betekent echter niet dat we stilzitten rondom verduurzaming. Integendeel! Ook bij het vastgoed dat buiten de scope van de CO2-prestatieladder valt helpen we in het verduurzamen. Zo dragen we in cultureel centrum ‘De Bogerd’ en wijkcentrum ‘De Doorkijk’ bij aan verduurzaming door: nieuwe installaties, isolatiemaatregelen en een betere inregeling van bestaande apparatuur. Daarmee verlagen we ook hier de CO2-uitstoot en het energieverbruik van dit vastgoed. Maatschappelijk vastgoed Vanuit het Rijk zijn er verschillende regelingen opgezet om energiebesparing in maatschappelijk vastgoed te stimuleren. Via de gemeentelijke website brengen we deze regelingen onder de aandacht. Ook zijn we als gemeente zelf betrokken bij meerdere verduurzamingen. Zo hebben dorpshuizen ‘De Lier’ en ‘De Horst’ investeringen en subsidies ontvangen om verduurzamingsmaatregelen door te voeren. Denk hierbij aan de vervanging van apparatuur voor de klimaatbeheersing. We gaan kijken naar welke extra ondersteuning mogelijk is.
Ook kijken we bij de natuurlijke momenten voor het verduurzamen van vastgoed of er kansen zijn voor de verduurzaming van ander maatschappelijk vastgoed, bijvoorbeeld door zaken te combineren. 5.4 Met wie doen we dit? In deze opgave zijn we sterk afhankelijk van bedrijven en andere organisaties. We werken samen met: • • • •
Bedrijven, die de maatregelen zelf plannen en uitvoeren. De ODRN, die handhaaft op de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. CONNECTR, dat innovaties in de energietransitie aanjaagt. De GMR, in het kader van het REE en kennisuitwisselingen over bijvoorbeeld netcongestie.
40
41
6. Spoor 3 – Duurzame energieopwek en een gebalanceerd energiesysteem Druten wekt veel zonne-energie op en wil wijkverwarming aanleggen. Hiermee zetten we grote stappen in CO2-reductie. We liggen op koers om de doelen voor 2030 te realiseren. Om in 2040 energieneutraal te zijn en in 2050 klimaatneutraal, is het nodig om na 2030 nog extra grootschalige opwek te realiseren. Ook moeten we werken aan een robuuster energiesysteem, zodat we de opwek binnen de gemeente ook zoveel mogelijk binnen de gemeente kunnen benutten. Daar werken we met dit spoor aan. 6.1 Wat is de opgave? Opgave opwek Voor 2030 is de verwachte energievraag 1.508 TJ en de verwachte duurzame energieopwek in de gemeente 721 TJ (48%). We kunnen de duurzame energie echter niet altijd zelf benutten, zie paragraaf 3.1. Daarom is naar verwachting in 2030 nog 62% import van energie nodig. In 2050 ligt dat percentage in de huidige prognoses op 38%. Tabel 6: Duurzame energie in 2030 en 2050, op basis van concrete plannen en potentie zon op dak op basis van data van Zonnedakje.nl
Zonneparken Zonnepanelen op woningen Zonnepanelen op gebouwen Zonthermie Restwarmte Biomassa in huizen en mobiliteit Totaal
Duurzame energie 2030 434 TJ 32 TJ
Duurzame energie 2050 434 TJ 72 TJ
74 TJ
198 TJ
50 TJ 131 TJ
64 TJ 120 TJ 294 TJ12
721 TJ
1.182 TJ
Opgave vanuit de RES Druten heeft zich verbonden aan de regionale opgave om 1,62 TWh (terawattuur = miljard kilowattuur) duurzaam op te wekken in 2030. Door het grote aantal zonneparken draagt Druten daar al aan bij. Toch blijkt uit tussentijdse evaluaties dat deze doelstelling met de huidige regionale projecten niet gehaald gaat worden. Er is namelijk nog 0,3 TWh nodig. Er zijn verschillende oorzaken voor dit tekort, waarvan de grootste is dat de doelstellingen voor zon-op-dak niet gehaald worden. Ook is er behoefte aan andere energiebronnen dan zonneenergie, zeker op momenten dat de zon niet schijnt. Daarom is in regionaal 12
Hierbij zijn enkel gegevens beschikbaar over biomassa in mobiliteit
42
verband afgesproken om de verhouding zon en wind te verbeteren door windprojecten te realiseren. Energieneutraal Druten 2040 Druten heeft als ambitie in 2040 energieneutraal te zijn. Zoals in Hoofdstuk 3 wordt toegelicht, komen we met alle zonne-energie een heel eind in de richting. Maar als we jaarlijks evenveel energie willen opwekken als we verbruiken, dan is het nodig om na 2030 nog flink wat extra duurzame opwek realiseren. Zon We verwachten een groei van de zonnepanelen op gebouwen en woningen. Dit is gebaseerd op data uit Zonnedakje.nl13 voor de gemeente. Hoewel er nu minder zonnepanelen worden aangeschaft vanwege de afbouw van de salderingsregelen, verwachten we dat de vraag weer toeneemt als er betere opslagmogelijkheden zijn. Bovendien zal de efficiëntie verder toenemen. Restwarmte en biomassa De restwarmte heeft betrekking op de warmte uit de rioolwaterzuivering die kan worden toegepast in wijkverwarming. Op basis van landelijke wetgeving14 is ook biomassa meegenomen in de duurzame energiebronnen. De verwachting is dat deze in 2030 meer worden ingezet voor mobiliteit, waaronder scheepvaart (169 TJ) en voor een kleiner deel ook in woningen (61 TJ). Kanttekening hierbij is dat duurzame energie vanuit biomassa waarschijnlijk niet lokaal wordt opgewekt. Aanvullend verwachten we een groei in zonthermie en restwarmte door de mogelijke uitbreiding van de wijkverwarming.
Deze prognoses staan gebundeld in Figuur 6.
Zonnedakje.nl (2025). Link: https://zonnedakje.nl/ (Geraadpleegd op 20 juni 2025) Rijksoverheid (2023). Klimaatwet. Link: https://wetten.overheid.nl/BWBR0042394/2023-07-22 (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 13 14
43
Figuur 6 Duurzame opgewekte energie in 2030 en 2050, ten opzichte van 2019
6.2 Welke kaders zijn er? Een belangrijk kader voor grootschalige en gebalanceerde energie opwek is de RES. De RES 1.0 is onlangs geactualiseerd door middel van de Verrijking RES 1.0 (RES 2024). Een van de aanleidingen hiervoor was de scheve verhouding tussen zonne-energie (89%) en windenergie (11%). 6.3 Wat gaan we doen? In de periode tot 2030 werken we aan het balanceren van energievraag en – aanbod. We onderzoeken hoe we aanwezig zonne-energie in onze gemeente beter kunnen benutten. In specifieke gevallen zetten we in op meer zonneenergie op grote daken. Ook verkennen we hoe slim energiemanagement en energieopslag ons energiesysteem robuuster kunnen maken. Windenergie Vanwege de noodzaak in de RES-regio om meer windenergie op te wekken, is met een planMER onderzocht welke gebieden binnen de RES-regio mogelijk geschikt zijn hiervoor. In de gemeente Druten kwam hieruit een aantal gebieden als geschikt naar voren. Druten is daarom gestart met de ontwikkeling van een Visie zon- en windenergie. Hiermee kan de gemeente regie pakken en voorkomen dat de provincie windparken kan inpassen op locaties die de gemeente ongeschikt vindt. Omdat de positie van de Provincie op dit moment onduidelijk is, is de besluitvorming over de visie gepauzeerd. Het blijft echter een gegeven dat Druten een van de weinige gemeentes in de regio is, waar wind ontwikkeld kan worden.
Zodra er meer duidelijkheid is vanuit de provincie en de RES-Regio, kan de gemeente alsnog een visie zon- en windenergie vaststellen. Grootschalig zon op daken Er ligt een groot potentieel voor zonnepanelen op grote daken. Echter maken onder andere netcongestie en landelijke regelgeving de realisatie van meer zon op dak lastig. Daarnaast kunnen sommige huurders van bedrijfspanden in de gemeente Druten zelf niet beslissen om zonne-energie aan te leggen. Extra zonne-energie op dak is alleen kansrijk als de eigenaar van het dak de zonne-energie ook zelf kan en wil benutten. Wanneer zonnepanelen gebruikt worden voor zelfconsumptie kunnen deze juist de drukte op het stroomnet verlagen. Een andere mogelijkheid is het leveren van elektriciteit aan bedrijven in de directe omgeving, of de aanleg van een gezamenlijke batterij. De komende periode verkennen we waar we kansen zien voor zon op dak in combinatie met ontwikkelingen voor smart energy hubs. Zon op land In onze gemeente zijn vijf zonneparken definitief vergund. Dat zijn Uivermeertjes, Larendeel, De Hooge Bobbert, Zevend en Zevent. Dit staat
44
weergegeven in Figuur 7. De projecten Oude Weide en De Groenendaal zijn in procedure. Meer zonneparken op land heeft niet de voorkeur, gezien de landschappelijke impact en de balans in de energievoorziening.
Figuur 7 Zonneparken in Druten
Kleine windturbines We bieden mogelijkheden voor kleine windturbines met een tiphoogte van maximaal 22 meter op de erven van agrarische bedrijven. We onderzoeken of de tiphoogte nog omhoog kan, zodat het voor agrariërs qua energievoorziening en rendement interessanter is om deze te plaatsen. Gebalanceerde opwek en netcongestie Het elektriciteitsnet zit zeker tot 2033 nog te vol. Het hoogspanningsnet van TenneT wordt op zijn vroegst pas in 2033 uitgebreid. Het onderstation in Puiflijk wordt de aankomende jaren aanzienlijk vergroot. Naar verwachting is deze uitbreiding in 2027 afgerond. Daardoor is er op termijn voldoende ruimte op de laag- en middelspanningsnetten beschikbaar. Helaas blijft netcongestie van kracht totdat de problemen op het hoogspanningsnet opgelost zijn. Daarom is het belangrijk om de energieopwek en –vraag meer met elkaar in balans te brengen. Wanneer je eigen energie gebruikt vraag je immers niks van het net. We moeten hiervoor weten waar en wanneer energie opgewekt en verbruikt wordt. Dat inzicht krijgen we door regionaal te werken aan een integrale visie op het energiesysteem. We blijven in gesprek met onze regionale partners om ervoor te zorgen dat de elektriciteitsinfrastructuur optimaal kan ontwikkelen om naar een gebalanceerd energiesysteem toe te werken.
Netbewuste nieuwbouw Sinds de afkondiging van netcongestie door de netbeheerders kunnen grootverbruikers geen nieuwe aansluiting op het elektriciteitsnet meer krijgen. De aansluitingen voor kleinverbruik zijn tot nu toe niet geraakt, maar de resterende ruimte op het elektriciteitsnet raakt op. Zonder maatregelen dreigt
45
vanaf 2026 ook de woningbouw en verduurzaming van bestaande wijken onder druk te komen staan. Daarom is het noodzakelijk slimmer met ons stroomnet om te gaan. Om deze reden zullen we in de toekomst nieuwe woningen netbewust gaan bouwen. Netbewuste nieuwbouw betekent dat we woningen en bedrijfsgebouwen zo ontwerpen en bouwen dat ze minder druk leggen op het elektriciteitsnet. Dat doen we door het energiegebruik te verlagen, pieken in het verbruik te spreiden en waar mogelijk lokaal opgewekte energie direct in de wijk te gebruiken. Hierbij kan gedacht worden aan innovatieve oplossingen zoals lokale energieopslag, slimme laadinfrastructuur en collectieve energiesystemen. Hierdoor kunnen er waarschijnlijk tweemaal zo veel woningen gerealiseerd worden binnen dezelfde netcapaciteit. De provincie Gelderland werkt aan regelgeving om netbewust bouwen te normeren via de Omgevingsverordening. Druten loopt hierin voorop door deel te nemen aan een regionale pilot. Het doel is om tijdig de expertise op te bouwen die nodig is om netbewust bouwen structureel toe te passen in toekomstige woningbouwprojecten. Groene waterstof Het ministerie van Klimaat en Groene Groei werkt aan de ontwikkeling van een waterstofnetwerk. De backbone van dit waterstofnetwerk loopt straks niet door onze gemeente, maar wel door Wijchen.
De afstand tot het waterstofnetwerk maakt dat we tijdens de ontwikkelingsfase niet in aanmerking komen voor een aansluiting. Als er op termijn voldoende vraag ontstaat, is er mogelijk gelegenheid alsnog aan te sluiten. Vooralsnog lijkt de industriële omvang in Druten daarvoor te beperkt. Op dit moment brengen we de energievraag van bedrijven in kaart binnen het lopende biogasonderzoek. Biogas We doen een onderzoek naar de vraag of lokale mestvergisting een kansrijk duurzaam alternatief biedt voor energie-intensieve bedrijven zoals de dakpannenfabriek en de steenfabriek in Deest. Hierbij betrekken we ook de mogelijkheden voor het verwarmen van de gebouwde omgeving met biogas. Kernenergie De provincie Gelderland heeft een verkennend onderzoek laten doen naar mogelijke locaties voor Small Modulair Reactors (SMR's) in Gelderland. Hieruit blijkt dat er voor 2035 geen kleine kerncentrales gerealiseerd zullen worden. Daarom zien we in de energiemix voor 2030 geen rol voor kernenergie. We blijven de ontwikkelingen volgen. Zo kunnen we op termijn een afweging maken of en hoe we een rol voor kernenergie in ons toekomstige energiesysteem zien richting 2050. Participatie We vinden het belangrijk dat er bij opwekprojecten aandacht is voor zowel proces- als financiële participatie. Ten aanzien van financiële participatie streven
46
we naar minimaal 50% lokaal eigendom, om onze inwoners te laten profiteren van de opbrengsten en zodat er een eerlijke verdeling van lusten en lasten ontstaat. Dit kan aangevuld worden met andere vormen van financiële participatie. 6.4 Met wie doen we dit? Voor grootschalige opwek werken we samen met: • • • •
De GMR, om de RES-doelstellingen te realiseren en ervaringen uit te wisselen over regionale vraagstukken. Netbeheerder Liander, zodat we elkaar op de hoogte kunnen houden over de situatie op het net en kansen voor slimme energieoplossingen. Ontwikkelaars en kennisinstituten voor de realisatie van opwekprojecten. Bedrijven en instellingen voor opwek van duurzame energie op hun terrein.
47
48
7. Spoor 4 – Duurzame mobiliteit De verduurzaming van mobiliteit is een belangrijk spoor in het reduceren van onze CO2-uitstoot. Het gaat niet alleen over de overstap van fossiel naar elektrisch, maar ook over gedrag en de overstap naar andere vervoersmogelijkheden. Die overstap moeten we maken met het landelijke karakter van de gemeente Druten in het achterhoofd. Dat houdt in dat afstanden tot bestemmingen doorgaans groter zijn en alternatieve vervoerswijzen, zoals het openbaar vervoer, niet altijd een goed alternatief bieden. 7.1 Wat is de opgave? De totale mobiliteit in Druten bestaat uit lokaal verkeer, verkeer op de doorgaande wegen en de binnenvaart. De binnenvaart vertegenwoordigt 58% van het energieverbruik van de mobiliteit. In het ETM-model telt de binnenvaart mee, omdat het totale energieverbruik van de binnenvaart evenredig verdeeld wordt over alle gemeenten die grenzen aan rivieren. Druten heeft een lange grens met de Waal, die druk bevaren wordt. In al deze vormen van mobiliteit zijn motoren op fossiele brandstoffen het meest voorkomend. Deze brandstofmotoren zijn echter beperkt efficiënt. Elektrische motoren hebben een veel hogere efficiënte. Door elektrificatie kunnen we een aanzienlijk lager energieverbruik bereiken. Naast elektrificatie in de mobiliteit, is er ook veel winst te behalen door meer te fietsen en te wandelen.
We zetten in op een afname van passagiersvervoer van 0,3% per jaar. Tot en met 2050 levert dit een energiebesparing op van 10%. Dit is een realistische aanname, mede doordat de bevolking van de gemeente Druten vergrijst. Uit onderzoek blijkt immers dat ouderen op jaarbasis veel minder kilometers afleggen en dit ook steeds vaker op de fiets doen, mede dankzij de opkomst van de elektrische fiets. Onderstaande tabel geeft het verwachte energieverbruik van mobiliteit weer op basis van de verwachte elektrificatie en afname van passagiersvervoer. Tabel 7: Energieverbruik mobiliteit, uitkomst van ETM analyse.
Passagiersvervoer Vrachtvervoer Totaal
2019 237 TJ 483 TJ 720 TJ
2030 192 TJ 442 TJ 634 TJ
2050 69 TJ 402 TJ 471 TJ
De verwachte totale besparing in de mobiliteit in 2050 is 35%. Voor personenvervoer daalt het energieverbruik zelfs met 71%, van 237 TJ in 2019 naar 69 TJ in 2050. In 2030 is er naar verwachting een besparing van 12% gerealiseerd en is het energieverbruik 634 TJ. In 2030 is het energieverbruik voor personenvervoer volgens onze prognose 192 TJ, een vermindering van 19%.
49
Een belangrijke kanttekening bij de opgave voor duurzame mobiliteit is de afhankelijkheid van nationaal beleid. Gemeenten hebben beperkt instrumenten beschikbaar om duurzame mobiliteit te stimuleren. In dit hoofdstuk bekijken we voornamelijk initiatieven waar de gemeente wel invloed op kan hebben. 7.2 Welke kaders zijn er? In de LES komen verschillende kaders samen uit wetgeving en (landelijk) beleid. Relevante kaders voor duurzame mobiliteit zijn: •
•
•
Regionaal mobiliteitsprogramma (RMP): Dit bevat de regionale mobiliteitsvisie en de inzet op mobiliteit tot en met 203015. Het RMP is recent vastgesteld door de gemeente Druten. Mobiliteitsvisie, Mobiliteitsplan en Meerjaren Uitvoeringsprogramma (MUP) Druten: Deze bevat de visie op mobiliteit voor de periode 2020-2030. Hierin hebben we onder andere opgenomen dat in 2030 voor iedereen een duurzame vervoerswijze beschikbaar moet zijn voor verplaatsingen binnen en buiten de gemeente, met als doel het aandeel duurzame verplaatsingen (lopen, fiets, OV, deelmobiliteit en elektrische auto) te verhogen. Komend jaar stellen we een streefwaarde voor het aandeel duurzaam vervoer vast. Beleidsstrategie Elektrisch Rijden: Het doel hiervan is te zorgen voor voldoende laadpunten zodat inwoners geen drempel ervaren bij de overstap naar elektrisch rijden. Komend jaar gaan we deze strategie actualiseren.
7.3 Wat gaan we doen? We zetten in op het verminderen van verkeersbewegingen, het stimuleren van duurzamere alternatieven en het verduurzamen van voertuigen. Als gemeente hebben we vooral een stimulerende en faciliterende rol. Stimuleren van andere vervoerswijzen De auto is een veelgebruikt vervoersmiddel. De auto (gedeeltelijk) vervangen door duurzamere vervoerswijzen zorgt voor CO2-reductie. Dat vraagt om aantrekkelijke alternatieven, zoals verbeterd openbaar vervoer, goede deelmobiliteit, en de promotie van meer fietsen en lopen. Aanvullend is gedragsverandering noodzakelijk, zodat inwoners gebruikmaken van deze alternatieven. Openbaar vervoer en deelmobiliteit Binnen de gemeente zijn meerdere vervoerders actief, voor regulier openbaar
Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (2025). Regionaal Mobiliteitsprogramma – Agenda. Link: https://www.gmr.nl/media/qsfbj5s5/lr-agenda-rmp_toegankelijk.pdf (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 15
50
vervoer, de buurtbus, wmo-vervoer en deelmobiliteit. Druten heeft onder andere busverbindingen met Tiel, ’s-Hertogenbosch en Nijmegen. Vooral die laatste verbinding willen we de komende jaren verder versterken. Daarin speelt onder meer de aangekondigde verbreding van de Maas- en Waalweg een rol. We verwachten dat de extra rijstrook richting Nijmegen helpt om de bus frequenter en met minder vertraging te laten rijden. Dat maakt reizen met de bus aantrekkelijker. Daarnaast onderzoeken we hoe flexibele vormen van OV het reguliere netwerk kunnen aanvullen. Dat is gunstig in gebieden waarin regulier OV niet haalbaar blijkt. In onze regio gaan we aan de slag met de ‘Haltetaxi RRReis’. Ook verkennen we de mogelijkheden voor deelmobiliteit en hoe we het gebruik ervan kunnen stimuleren. Een coöperatieve vorm, waarbij buurtbewoners samen een auto delen binnen een gesloten ‘poule’, is daarbij een optie. We zien ook kansen om deelmobiliteit bij bedrijventerreinen te bevorderen. We verkennen mogelijkheden om deelfietsen te faciliteren op bedrijventerreinen, en bijvoorbeeld bij bushaltes. Zo bieden we een verlengstuk op het reguliere OV. Daarmee verbeteren we de bereikbaarheid van deze bedrijventerreinen met duurzame vervoersmiddelen. Fiets Het gemeentelijk beleid focust zich nu met name op het verbeteren van het fietsnetwerk.
Denk hierbij aan de fietsverbinding tussen Tichellande en Afferden, fietsverbindingen tussen Druten en Wijchen en de fietsroute tussen de Waalbandijk en het centrum van Druten. Er loopt ook een onderzoek om ontbrekende verbindingen in het gemeentelijke fietsnetwerk in kaart te brengen. Naast het verbeteren van de fietsinfrastructuur gaan we, in samenwerking met de GMR, aan de slag met een gedragsaanpak. Daarin betrekken we werkgevers, forenzen en bewoners. We willen hen stimuleren om duurzame mobiliteitskeuzes te maken. Ook kijken we naar deelfietsen bij het OV-knooppunt in Druten. Daarnaast hebben we aandacht voor specifieke doelgroepen. We stimuleren het gebruik van de fiets voor schoolgaande kinderen en ouders, bij sportverenigingen en voor ouderen. Lopen We richten ons nu nog beperkt op lopen, terwijl dit een belangrijk puzzelstukje is om de mobiliteitstransitie te versnellen. Het gaat daarbij om reizen die volledig te voet afgelegd worden, en aanvullingen op andere vervoerswijzen, zoals het OV. In onze gemeente worden veel korte autoritten gemaakt die ook (deels) te voet afgelegd kunnen worden. Denk daarbij aan centrumbezoek, het verkeer naar
51
scholen en de rit naar de sportverenigingen. We willen inwoners stimuleren om deze verplaatsingen vaker te voet te doen. Lopen is juist in een vergrijzende samenleving extra belangrijk. Zo blijven cruciale bestemmingen voor iedereen bereikbaar, en kunnen ouderen in beweging blijven en andere mensen ontmoeten. Elektrisch rijden Onze huidige strategie voor elektrisch rijden gaan we uitbreiden. We willen er een integrale visie op elektrisch rijden en transport van maken. We zien namelijk dat ontwikkelingen binnen dit onderwerp elkaar in hoog tempo opvolgen. Prognoses van het aantal elektrische voertuigen wijzigen regelmatig. Bovendien stellen omliggende gemeenten, zoals Nijmegen en Arnhem, zero-emissiezones in. Daarbij groeit de druk op het elektriciteitsnet. Tegelijkertijd veranderen de vraagstukken waar we als gemeente mee te maken krijgen. Waar het huidige beleid vooral gericht is op regulier laden voor personenvervoer, zien we nu ook opgaven rondom snelladen, logistiek vervoer, laden op bedrijventerreinen en slimme energiesystemen, zoals smart energy hubs. Met deze vernieuwde integrale laadvisie willen we de mobiliteitstransitie versnellen, de overstap van fossiele brandstoffen naar elektrisch vervoer verder stimuleren en zo de CO₂-uitstoot van de mobiliteitssector terugdringen.
7.4 Met wie doen we dit? Mobiliteit is bij uitstek een onderwerp waarbij we over de grenzen van onze eigen gemeente moeten kijken. Daarom wisselen we ervaringen uit en werken we veel samen met: • • •
• •
Bedrijven, voor het verduurzamen van het logistieke vervoer en het verbeteren van de energiesystemen op bedrijventerreinen. Inwoners, omdat maatregelen op het gebied van mobiliteit vaak direct effect hebben op hun dagelijks leven. De GMR en Rijk van Nijmegen, in samenwerking met buurgemeentes zorgen we ervoor de gemeenschappelijke belangen hebben op de provinciale agenda of Rijksagenda landen. De provincie Gelderland, die in eerste instantie verantwoordelijk is voor het openbaar vervoer. NAL-Regio Oost, een samenwerkingsverband tussen alle gemeenten van de provincies Gelderland en Overijssel, netbeheerders en bedrijven. De NAL-regio ondersteunt ons met kennis en expertise.
52
53
8. Participatie en communicatie De energietransitie lijkt in eerste instantie een technische opgave, maar kan alleen slagen als alle betrokkenen van gemeente Druten hierin mee kunnen doen. Daarom is er net zo zeer sprake van een sociale opgave. Het is noodzakelijk om inwoners, bedrijven en partners hierbij te betrekken. Dat doen we door participatie en communicatie. Daarmee verbeteren we de kwaliteit van onze plannen en besluiten. Lokale kennis over de leefomgeving, natuur, specifieke belangen in wijken en dorpen en sociale structuren draagt bij aan een effectievere en succesvollere energietransitie. 8.1 Welke uitgangspunten zijn er? In onze participatie en communicatie werken we vanuit de volgende uitgangspunten. Inclusiviteit en gelijkheid We zorgen ervoor dat alle inwoners, waar mogelijk, de kans krijgen om deel te nemen aan gemeentelijke activiteiten en besluitvormingsprocessen. We hebben oog voor iedereen, zodat alle inwoners kunnen meedoen. Dit betekent dat we streven naar een omgeving waarin iedereen zich welkom en gehoord voelt. We zetten ons ook in om specifieke doelgroepen te bereiken. Zo maken we een sociale kaart, met zogenoemde ‘sleutelfiguren’. Deze personen weten in hun netwerk veel mensen te betrekken. Door hen goed te betrekken en informeren, landt onze communicatie over bijvoorbeeld energie besparen en isoleren beter.
Actieve deelname van inwoners Inwoners worden aangemoedigd om initiatief te nemen en actief mee te denken en te doen. De gemeente speelt hierbij een ondersteunende rol om ervoor te zorgen dat iedereen de mogelijkheid heeft om bij te dragen, ongeacht iemands achtergrond of persoonlijke omstandigheden. Project specifieke participatie en communicatie Er zijn verschillende vormen van participatie, van informeren en meedenken tot samenwerken en meebepalen. Per project kiezen we de vorm die het beste past bij de situatie en de bestaande afspraken en kaders. We zijn duidelijk over welke invloed de participatie heeft op de besluitvorming. De communicatie stemmen we af op de doelgroep. Daarbij kijken we welke informatie relevant is om te delen en maken we gebruik van geschikte communicatiekanalen. Transparante en heldere communicatie De communicatie is open, helder en eerlijk. Dus ook als we het niet weten. We willen dat iedereen, ongeacht achtergrond of kennisniveau, mee kan doen. Daarom zetten we een mix van communicatiekanalen in met begrijpelijke boodschappen.
54
8.2 Wat gaan we doen? De gemeente Druten bouwt actief samen met inwoners aan de energietransitie. Hieronder staan succesvolle voorbeelden. Deze kunnen we in toekomst opnieuw inzetten of uitbouwen. We werken samen We kunnen het niet alleen, de energietransitie is een gezamenlijke opgave: door samen te werken bouwen we aan duurzame en haalbare oplossingen. Per thema en project kunnen de samenwerkingen en gesprekspartners verschillen. Zo werken we voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving bijvoorbeeld samen met woningcorporaties en initiatieven in de wijk. Daarnaast trekken we op met (samenwerkingsverbanden van) bedrijven. Per project kijken we ook welke rol we als gemeente Druten aannemen. Dat varieert van de regie pakken en samenwerken tot stimuleren en informeren. Inwonersinitiatieven We moedigen inwonersinitiatieven aan die bijdragen aan onze ambities. De drijvende kracht van de initiatieven ligt buiten de gemeentelijke organisatie. Als gemeente faciliteren we, zetten we in op kennisdeling en ondersteunen. We kunnen bijvoorbeeld alternatieve vormen van duurzame warmte in een straat, buurt of dorp onderzoeken. Daarnaast bespreken we ook de mogelijkheden voor financiële ondersteuning. Initiatieven vanuit bedrijven en organisaties Ook initiatieven vanuit bedrijven en andere organisaties faciliteren we graag als deze aansluiten op onze ambities.
We zetten ons in om mogelijke partners bij elkaar te brengen, kennis te delen bijvoorbeeld door middel van het REE en samen te leren en te verkennen zoals bij Smart Energy Hub Westerhout-Zuid. Meer inzicht Om participatie en communicatie gerichter in te kunnen zetten, willen we beter inzicht krijgen in de lokale situatie, het kennisniveau en de houding van inwoners ten opzichte van de energietransitie. We gaan verkennen hoe we hier in de toekomst meer inzicht in kunnen krijgen. Heldere communicatie We blijven zorgdragen voor duidelijke en gerichte communicatie, bijvoorbeeld via onze gemeentelijke webpagina en binnen specifieke projecten, zoals bij ontwikkelingen in de wijk en nieuwe subsidie- of ondersteuningsmogelijkheden. Tot slot vinden we het belangrijk om inwoners en bedrijven te laten weten waar we staan met onze LES-doelstellingen. We delen daarom jaarlijks de stand van zaken. Energiecampagne ‘Pak Jouw Moment’ Met deze campagne willen we inwoners actief laten ontdekken hoe eenvoudig het
55
eigenlijk is om thuis nog meer energie te besparen. Elke dag zijn er momenten waarop je extra zuinig kunt zijn op je eigen energieverbruik. Soms moet je er even op gewezen worden dat ‘nu’ het moment is om iets te doen. ‘Pak Jouw Moment’ gaat daarbij een handje helpen. Deze campagne dragen we samen met lokale winkeliers en specialisten.
56
57
Bijlage 1: Begrippenlijst Aardgasvrij: In 2050 moeten alle gebouwen in Nederland aardgasvrij zijn. Dat betekent dat er geen aardgas meer wordt gebruikt om woningen, kantoorpanden en andere gebouwen te verwarmen, te koken en om warm water te maken. In plaats van aardgas worden duurzame warmteoplossingen geïmplementeerd. Dat zijn bijvoorbeeld warmtepompen, of aansluitingen op lokale warmtenetten. CO2-neutraal: Hierbij is er sprake van een evenwicht tussen de CO2 uitstoot en de CO2 opname. Er wordt dus bruto wél, maar netto géén CO2 uitgestoten. Ook kunnen er nog andere vormen van uitstoot zijn die bijdragen aan de opwarming van de aarde, zoals fijnstof of andere broeikasgassen. CO2-vrij: Dit betekent dat er geen CO2 uitgestoten wordt. Er kan wel nog andere uitstoot zijn, bijvoorbeeld in de vorm van andere broeikasgassen of fijnstof. Duurzame energie: Energie die wordt opgewekt uit natuurlijke, herbruikbare bronnen. Voorbeelden daarvan zijn zonne-energie, windenergie, bodemwarmte en waterkracht. Elektrische warmtepomp: Een elektrisch alternatief voor de traditionele cvketel. Een warmtepomp verzamelt warmte uit de buitenlucht, bodem of het water. De pomp gebruikt deze warmte om de temperatuur binnen te verhogen. Waar nodig wordt extra verwarmd met elektriciteit. Energieneutraal: Bij energieneutraliteit wekt je op jaarbasis evenveel energie op, als dat je gebruikt.
In andere literatuur dit ook duiden op fossiele opwek. In deze LES gaat het erom dat er net zoveel duurzame energie opgewekt wordt als dat er wordt gebruikt in de gemeente. Erkende maatregelenlijsten (EML): Deze lijsten omvatten energiebesparende maatregelen die een terugverdientijd van 5 jaar of minder hebben. De lijst is toegespitst op gebouwen, faciliteiten en processen. Onder bepaalde voorwaarden geldt een verplichting om maatregelen van deze lijst door te voeren. Dit heet de energiebesparingsplicht. Gebouwde omgeving: Dit is een verzamelnaam voor alle gebouwen, waaronder woningen, maatschappelijke gebouwen, kantoren, winkels en andere nietindustriële of agrarische gebouwen16. Klimaatakkoord: In dit nationale akkoord uit 2019 staan ruim 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Kern van dit akkoord is dat we ons inspannen om 55% CO2-reductie te realiseren in 2030. Dit vormt de opmaat om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Bovendien is afgesproken dat 20% van de woningen zonder aardgas verwarmd wordt in 2030.
Rijksoverheid (2019), Klimaatakkoord. Link: https://open.overheid.nl/documenten/ronl-7f383713-bf88451d-a652-fbd0b1254c06/pdf (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 16
58
Klimaatneutraal: Hierbij worden er evenveel broeikasgassen uitgestoten, als opgevangen. Het gaat dan om CO2, maar ook om andere broeikasgassen én fijnstof. Hiervoor moeten broeikasgassen actief uit de lucht gehaald worden. Dit worden ‘negatieve emissies’ genoemd. Netcongestie: Dit wordt ook wel file op het stroomnet genoemd. Netcongestie ontstaat wanneer het elektriciteitsnet op een bepaalde plek of tijd niet genoeg capaciteit heeft om alle aangevraagde stroom te transporteren of terug te leveren. Dit kan leiden tot vertragingen bij het aansluiten van nieuwe gebruikers of duurzame energieprojecten. Transitievisie Warmte (TVW): Een strategisch visiedocument waarin per gemeente het tijdspad is vastgelegd waarop wijken van het aardgas afgaan. Warmtenet: Een netwerk van leidingen met warm water voor de verwarming van huizen en gebouwen, oftewel wijkverwarming. Een warmtenet is een collectieve warmteoplossing. Warmtetransitie: De omschakeling van fossiele warmtebronnen, zoals aardgas, naar duurzame warmtebronnen zoals aquathermie, geothermie en duurzame gassen. Zonnethermie: Dit is een techniek waarbij er warmte gewonnen wordt uit bestraling door de zon. In Nederland wordt de techniek voornamelijk ingezet om water te verwarmen. De zonnestraling verwarmt het water, dat gebruikt kan worden voor verwarming, warmwatervoorziening en warmteopslag.
Zonnethermie is daarmee een techniek om het aardgasverbruik van particulieren en bedrijven te verminderen.
59
Bijlage 2: Resultaten Participatie De opbrengst van de Transitietafel Druten op 25 september 2023: Gebouwde omgeving: • Net congestie 5-10 jaar probleem. • Je kunt niet tegen 'meer' zijn. • Inzetten op haalbaar scenario. • Hoe gaan we van idee naar realiteit? • Er moet iets aan de regelgeving worden gedaan die belemmert. • Informatievoorziening naar de burger. • Gedrag beïnvloeden. • Lokale systemen (pilots?). • De doelstellingen zijn moeilijk te meten Mobiliteit: • Veel meer openbare laadpalen. • Privé laden op publieke parkeerplaatsen (kabelgoot) beleid. Industrie: • Overleg met de gemeente om procedure haalbaar te maken. • Aandacht voor hoge ambitie van publiek vastgesteld. • Aandacht voor indirecte uitstoot. Energieopwek: • Opslag via H2: begin er eens aan. • Energiemix optimaal berekenen. • Vraag en aanbod bij elkaar brengen. • Waterstof. • Duidelijke afspraak windenergie.
60
De samenvatting van de swipocratie in Druten:
Figuur 8 Input vanuit Swipocratie
61
Bijlage 3: Toelichting Energie Transitie Model en prognoses Voor de LES is een analyse uitgevoerd van de opgave van de energietransitie voor zowel 2030 als 2050. In deze bijlage lichten we het gekozen model en de werkwijze toe. Toelichting Energie Transitie Model Om de LES op te kunnen stellen, moeten we inzicht krijgen in hoe we onze doelstellingen kunnen behalen. Daarom maken we gebruik van berekeningen met het Energie Transitie Model (ETM). Dit is een open source model dat door Quintel is ontwikkeld. Het wordt gebruikt door vele overheden, waaronder de Provincie Gelderland, RES-regio's, netbeheerders en adviesbureaus. Het is een systeemmodel dat alle energiestromen in samenhang analyseert. Het model is continu in ontwikkeling en krijgt regelmatig updates. Dit betekent dat als je de berekeningen over een jaar weer doet, de uitkomsten anders zullen zijn. Het voordeel van werken met een openbaar model is dat het steeds verder verbeterd wordt en we niet afhankelijk zijn van één leverancier. De meeste recente data die op dit moment beschikbaar zijn in het ETM zijn die van 2019. De gegevens van de jaren daarna zijn niet verwerkt, omdat de verwachting is dat de coronacrisis een vertekend beeld zou geven. De verwachting is dat de cijfers over 2023 eind 2025 beschikbaar komen. Als dit gebeurt, zullen wij nagaan of de nieuwe cijfers aanleiding geven de LES aan te passen.
Prognoses Met het Energie Transitie Model kun je gedetailleerde prognoses maken. Het model bevat data openbare data uit de Regionale Klimaatmonitor17 en de Emissieregistratie. Deze landelijke data zijn verrijkt met lokale gegevens. Deels zijn dit ook weer openbare data zoals cijfers over het energieverbruik in de gemeente de laatste jaren. Daarnaast gaat het om lokaal beleid en ambities. Bijvoorbeeld over de inzet op isolatie, of warmtenetten en windparken die in de pijplijn zitten. Op basis van deze gecombineerde gegevens vormt het model prognoses. Dit zijn voorspellingen van hoe het energieverbruik en de opwek er in 2030 en 2050 er voor de verschillende sporen uit gaan zien en welke opgave er nog is voor CO2-reductie. Met de opgave in beeld, gaan we de komende jaren structureel monitoren of we goed op weg zijn richting realisatie. Dat stappenplan staat weergegeven in Figuur 9.
Tijdens de analyse in maart 2025 werkte het model met gegevens uit 2019. In de loop van 2025 komen ook data uit 2023 beschikbaar. We zullen dan checken of dit aanleiding geeft tot actualisatie van de cijfers. 17
62
Input openbare data en kennis ambtenaren
Output LES en structureel monitoren
Prognose opgave 2030 en 2050
Figuur 9 Stappenplan monitoren LES
Er zijn verschillende manieren om naar data over energieverbruik te kijken. Voor de data van energieverbruik en duurzame opwek volgt de Regionale Klimaatmonitor de gebiedsbenadering. Dat wil zeggen dat álle energieverbruik en -opwek binnen de gemeente wordt meegenomen. Dat gaat o.a. over aardgasverbruik in woningen en elektriciteit bij bedrijven, maar ook over het energieverbruik van de (snel)wegen en lokaal verkeer. Zie deze F.A.Q. voor meer uitleg. De analyse heeft alle energiestromen meegenomen. In de LES is de nadruk gelegd op de onderdelen waar we als gemeente invloed hebben. Uitgangspunten prognoses Bij het berekenen van toekomstig energieverbruik en opwek zijn dus steeds informatie over landelijke ontwikkelingen en verwachtingen gecombineerd met lokale gegevens, beleid en ambities. Hieronder zetten we de belangrijkste uitgangspunten per spoor op een rij. Meer details zijn te vinden in de betreffende hoofdstukken. Energie besparen woningen Voor de verwachte energiebesparing in woningen in 2050 volgen we de landelijke verwachtingen. Netbeheerders hebben hiervoor het II3050 scenario opgesteld. Hierin geven zij aan wat een wenselijke en realistische warmtevraag is per woningtype in 2050. In onderstaande tabel staat de mate van besparing die nodig is om deze warmtevraag te bereiken per woningtype in de gemeente Druten.
Voor 2050 is dat een gemiddelde besparing van 19% per woning. Om dat te bereiken, stellen we het doel van 5% energiebesparing in 2030. Dit staat weergegeven in Tabel 8. Tabel 8: Gemodelleerde energiebesparing in woningen in 2030 en 2050 vanuit het ETM.
Appartementen Vrijstaande woningen Hoekwoningen Rijtjeswoningen
Besparing door isolatie Besparing door isolatie tot en met 2030 tot en met 2050 3% 13% 7% 27% 7% 24% 3% 12% 5%
Gewogen gemiddelde
63
19%
Aardgasvrij Druten Uit landelijke prognoses volgt dat in 2030 8% van de woningen elektrisch en dus aardgasvrij wordt verwarmd. Voor Druten zouden dat circa 460 woningen zijn. In Druten zijn we echter ook ambitieus aan de slag met een wijkverwarming én verwachten we ruim 650 aardgasvrije nieuwbouwwoningen. Hiermee komen wij op circa 1.918 aardgasvrije woningen in 2030. Zie Tabel 9. Tabel 9 Aandeel aardgasvrije woningen
2030
Aantal
Warmtepomp Wijkverwarming Nieuwe woningen Totaal
463 805 650 1.918
Percentage van alle woningen 5.0% 8.7% 7.0% 20.7%
Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed Deze prognoses omvatten het energieverbruik van de gebouwen voor utiliteit, maatschappelijk en gemeentelijk vastgoed en het energieverbruik van de industrie. De cijfers voor 2019 zijn gebaseerd op historische data. De prognose voor 2030 is uitgebreid met de energievraag voor nieuwe gebouwen, geschaald met het aantal nieuwe woningen. Daarnaast is er gerekend met een energiebesparing voor alle gebouwen van 2% in 2030 en 6 % in 2050 (zie hoofdstuk 5.1 voor een toelichting van dit percentage). Voor de industrie is het lastig om voorspellingen te doen, omdat deze zeer bedrijfsspecifiek zijn. We verwachten een bescheiden reductie van de energievraag door elektrificatie van sommige bedrijfsprocessen. Zie Tabel 10. Tabel 10 Energieverbruik bedrijven en maatschappelijk vastgoed
Sector Gebouwen Industrie Totaal
2019 408 TJ 830 TJ 1.238 TJ
2030 438 TJ 828 TJ 1.266 TJ
2050 292 TJ 814 TJ 1.106 TJ
Grootschalige en gebalanceerde energie opwek Duurzame opwek bestaat uit concrete projecten voor grootschalige zonneparken en de inzet van restwarmte, in combinatie met prognoses voor zon op dak18, zonthermie en biomassa.
18
Zonnedakje.nl (2025). Link: https://zonnedakje.nl/ (Geraadpleegd op 20 juni 2025)
64
De volgende grootschalige zonneparken zijn meegenomen in de analyse: -
Energiepark Larendeel 33 MWp Uivermeertjes 30 MWp Zonnepark Zevent 32 MWp Zonnepark Zevend 11 MWp De groenendaal 14 MWp De Hooge Bobbert 14 MWp
Duurzame mobiliteit De energievraag voor mobiliteit is voor 2019 gebaseerd op historische data. De prognoses voor 2030 zijn gebaseerd op de klimaat en energie verkenning (KEV)19 en voor 2050 op de ii3050 scenario’s van de netbeheerders. Daarnaast is de ambitie om het passagiersvervoer in 2050 met 10% te laten afnemen meegenomen in onderstaande cijfers. Zie Tabel 11. Tabel 11 Aandeel passagiersvervoer en vrachtvervoer in energie
Passagiersvervoer Vrachtvervoer Totaal
2019 (TJ) 237 483 720
2030 (TJ) 192 442 634
2050 (TJ) 69 402 471
Broeikasgassen Voor deze LES is gerekend aan de CO2-uitstoot als gevolg van de energievoorziening. Alle overige broeikasgassen vallen buiten deze scope. Om de term CO2-reductie tastbaarder te maken, vertalen we deze in de LES zoveel mogelijk naar energieverbruik en -aantallen. De eenheid daarbij is meestal terajoule(TJ) en waar mogelijk kWh elektriciteit of m3 gas.
Planbureau voor de Leefomgeving (2024). Klimaat- en Energieverkenning 2024. Link: https://www.pbl.nl/system/files/document/2025-01/pbl-2024-klimaat-en-energieverkenning-20245490.pdf (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 19
65
66