CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - LES Gemeente Druten

Raad openbaar Druten 18 december 2025, gemeente drutenBij agendapunt: Vaststellen Lokale Energiestrategie (LES) en kennis nemen van Uitvoeringsprogramma Energietransitie15.855 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Inhoud Voorwoord ...............................................................................................................4 1.

Inleiding ........................................................................................................8 1.1

Van Klimaatakkoord naar lokale ambities............................................8

1.2

Wat is de LES? ..........................................................................................8

1.3

Hoe is de LES tot stand gekomen? .......................................................9

1.4

Van LES naar uitvoering .......................................................................10

1.5

Samenhang met de Omgevingswet en Omgevingsvisie ..................11

1.6

Leeswijzer ............................................................................................11

2.

Leidende principes voor de LES ..............................................................13 2.1

Principes voor samenwerking ..............................................................13

2.2

Duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem...........................13

2.3

Principes voor het energiesysteem .....................................................15

3. De opgave ........................................................................................................17 3.1 Doelstellingen voor 2030, 2040 en 2050 ..............................................17 3.2 Vertaling naar vier sporen........................................................................23 3.3 Risico’s.........................................................................................................23 4. Spoor 1 – Energiebesparing woningen en aardgasvrij Druten ................26 4.1 Wat is de opgave? .....................................................................................26 4.3 Wat gaan we doen? ...................................................................................30 4.4 Met wie doen we dit? ................................................................................33 5. Spoor 2 – Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed ..35 5.1 Wat is de opgave? .....................................................................................35 5.2 Welke kaders zijn er? ................................................................................37 5.3 Wat gaan we doen? ...................................................................................37 5.4 Met wie doen we dit? ................................................................................40 6.

Spoor 3 – Duurzame energieopwek en een gebalanceerd energiesysteem ....................................................................................................42 6.1 Wat is de opgave? .....................................................................................42 6.2 Welke kaders zijn er? ................................................................................44 1

6.4 Met wie doen we dit? ................................................................................47 7. Spoor 4 – Duurzame mobiliteit .....................................................................49 7.1 Wat is de opgave? .........................................................................................49 7.2 Welke kaders zijn er? ................................................................................50 7.3 Wat gaan we doen? ......................................................................................50 7.4 Met wie doen we dit? ....................................................................................52 8. Participatie en communicatie ........................................................................54 8.1 Welke uitgangspunten zijn er?....................................................................54 8.2 Wat gaan we doen? ......................................................................................55 Bijlage 1: Begrippenlijst ......................................................................................58 Bijlage 2: Resultaten Participatie ......................................................................60 Bijlage 3: Toelichting Energie Transitie Model en prognoses .......................62

2

3

Voorwoord Druten ligt op koers met de energietransitie. Dat is de conclusie van de voorspellingen die we voor deze Lokale Energiestrategie hebben gemaakt. En daar ben ik blij mee, want een duurzaam energiesysteem is een onmisbaar onderdeel van een leefbaar, toekomstbestendig Druten. Samen zorgen we ervoor dat er voor iedereen voldoende en betrouwbare energie is. Nu, en ook in de toekomst, als we geen fossiele brandstoffen meer gebruiken. Ik ben ook trots op alle Drutenaren die hieraan meewerken. Inwoners die grote of kleine stappen nemen om energie te besparen en hun woning verduurzamen. Bedrijven die pionieren met vernieuwingen en samenwerkingsvormen om hun bedrijfsvoering te verduurzamen. Partners als het Waterschap, Gelders Warmte Bedrijf en Woonwaarts waarmee we nieuwe wegen onderzoeken om inwoners van duurzame warmte te voorzien met wijkverwarming. Gunstige uitgangspositie Met duurzame opwek lopen we in Druten voorop door de zonneparken die we realiseren. Dat maakt dat de beoogde vermindering van CO2-uitstoot voor 2030 binnen bereik ligt. Dat is een gunstige uitgangspositie. Dat neemt niet weg dat we richting 2030 de schouders eronder moeten zetten om onze doelen te halen. En om in 2040 energieneutraal te zijn, ligt er nog een flinke opgave in het verschiet om voldoende duurzame energie op te wekken. Windenergie kan daarbij een belangrijke bijdrage leveren.

Ook is het nodig om ons energiesysteem anders te gaan benutten, zodat we die lokaal opgewekte energie ook zo veel mogelijk lokaal kunnen gebruiken. Continu verandering Wat de energietransitie ingewikkeld maakt, is dat we nieuwe paden bewandelen in een omgeving die steeds verandert. Denk bijvoorbeeld aan netcongestie of landelijk beleid en wet- en regelgeving. Maar ook aan technische ontwikkelingen en schaarste van arbeidskrachten of grondstoffen. In die veranderingen schuilen ook kansen om het anders of beter te doen. Om mee te kunnen bewegen in dit speelveld, evalueren we ieder jaar onze activiteiten en maken we over 5 jaar weer een nieuwe Lokale Energiestrategie. Met de uitgangspositie die we nu hebben en de toewijding waarmee we samenwerken aan de energietransitie, zie ik die uitdagingen met vertrouwen tegemoet. Ronald Thoonen, wethouder

4

Samenvatting In onze gemeente werken we toe naar een duurzame en klimaatneutrale toekomst in 2050. Deze Lokale Energiestrategie (LES) beschrijft hoe we op gemeentelijk niveau invulling geven aan de energietransitie in de periode 2025 tot en met 2030. We hebben berekend waar we nu staan met de reductie van de CO2-uitstoot en welke reductie de voorgenomen maatregelen opleveren. We zien dat bij een aanhoudend stevige inzet 55% CO2-reductie ten opzichte van 1990 haalbaar is voor Druten in 2030. Dit doen we door energie te besparen en duurzame energie op te wekken. Voor het behalen van de gemeentelijke ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn, zal tussen 2030 en 2040 nog een flinke extra inspanning nodig zijn. Dat geldt ook voor de doelstelling om in 2050 klimaatneutraal te zijn. De energietransitie raakt verschillende beleidsvelden. Daarom werken we aan vier sporen: Energiebesparing woningen en aardgasvrij Druten, Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed, Duurzame energieopwek en een gebalanceerd energiesysteem en Duurzame mobiliteit. Deze sporen vormen ook de basis voor het Uitvoeringsprogramma Energietransitie. Dit beschrijft de projecten die we binnen deze sporen gaan realiseren.

Energiebesparing woningen en aardgasvrij Druten Het doel voor 2050 is dat alle woningen en andere gebouwen goed geïsoleerd zijn en dat de verwarming ervan aardgasvrij is. Ons streven voor 2030 is dat een kwart van de isolatiemaatregelen genomen is en een vijfde van de woningen aardgasvrij verwarmd wordt. De isolatiemaatregelen stimuleren we met adviezen, subsidies, leningen en een communicatiecampagne. We hebben hierbij ook oog voor speciale doelgroepen, zoals inwoners in energiearmoede of met een niet-Nederlandse achtergrond. Ook ontwikkelen we speciale activiteiten en instrumenten voor Verenigingen van Eigenaren en eigenaren van monumenten.

5

We zetten stappen in de warmtetransitie door een warmteprogramma op te stellen voor heel Druten en wijkverwarming te ontwikkelen. Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed Bedrijven kennen een opgave in het verduurzamen van hun panden en bedrijfsprocessen. We ondersteunen waar nodig met informatie en advies. Het doel is de warmtevraag van bedrijfsgebouwen met nog 2% te reduceren vóór 2030. Voor het verduurzamen van bedrijfsprocessen richten we ons op energiebesparing en samenwerking. We zetten ons in voor de ontwikkeling van energiedelen op Westerhout-Zuid. Daarnaast onderzoeken we of biogas een kansrijk alternatief is voor energie-intensieve bedrijven in Deest. De verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is vast onderdeel van het onderhoud. Daarnaast verbeteren we het inregelen van de klimaatinstallaties. Hiermee verwachten we in 2027 10% minder CO2 uit te stoten. Duurzame opwek en een gebalanceerd energiesysteem Druten wekt veel zonne-energie op. Hiermee zetten we grote stappen in CO2reductie. Voor de komende periode is het nodig om de resterende zonneparken te realiseren en daken nog beter te benutten voor zonne-energie. Daarmee behalen we onze opwekdoelen voor 2030. Na 2030 hebben we nog meer grootschalige opwek nodig om onze doelen voor 2040 en 2050 te behalen.

Daarnaast werken we toe naar een energiesysteem waarbij we duurzame lokale opwek ook zo veel mogelijk lokaal benutten. Duurzame mobiliteit De verduurzaming van mobiliteit gaat om de overstap van fossiel naar elektrisch en het vergroten van het aandeel duurzame vervoersbewegingen met bijvoorbeeld openbaar vervoer, fiets of lopend. We streven naar een afname van het passagiersvervoer van 0,3% per jaar. Tot en met 2050 levert dit een energiebesparing op van 10%. Om elektrisch laden te faciliteren, ontwikkelen we een visie op elektrisch rijden en transport. Participatie en communicatie De energietransitie kan alleen slagen als alle betrokkenen van gemeente Druten hierin mee kunnen doen. Daarom is het noodzakelijk om inwoners, bedrijven en partners hierbij te betrekken. Dat doen we met participatie en communicatie. Daarmee verbeteren we bovendien de kwaliteit van onze plannen en besluiten. Monitoren en bijstellen Om in de gaten te houden of we op koers liggen om onze doelen te halen monitoren we de voortgang jaarlijks. Hierdoor kunnen we tijdig bijsturen en meebewegen met relevante ontwikkelingen.

6

7

1. Inleiding 1.1

Van Klimaatakkoord naar lokale ambities

Klimaatverandering en opwarming van de aarde hebben schadelijke gevolgen voor mens en milieu. In het Klimaatakkoord van Parijs (2015) is afgesproken de wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot maximaal 2 graden Celsius, en liefst tot 1,5 graad. Nederland heeft dit vertaald in het Nationale Klimaatakkoord (2019). Dit onderschrijft de gemeente Druten. Daarin is afgesproken dat onze CO2-uitstoot in 2030 55% lager ligt dan in 1990. Dit is vastgelegd in de Klimaatwet van 2019. De energietransitie gaat ook na 2030 door. In de Toekomstvisie Druten 2040 heeft de gemeente Druten zichzelf als doel gesteld om in 2040 energieneutraal te zijn. Daarnaast volgt de gemeente de landelijke ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Energieneutraal, CO2-neutraal en klimaatneutraal: wat betekent het? Bovenstaande termen worden regelmatig met elkaar verward. Daarom geven we hieronder de definities. Energieneutraal: bij energieneutraliteit wek je op jaarbasis evenveel energie op, als dat je gebruikt. CO2-neutraal: hierbij is er sprake van een evenwicht tussen de CO2-uitstoot en de CO2-opname. Er wordt dus netto géén CO2 uitgestoten. Wel kunnen er nog andere vormen van uitstoot zijn die bijdragen aan de opwarming van de aarde, zoals fijnstof of andere broeikasgassen. Klimaatneutraal: hierbij worden er evenveel broeikasgassen uitgestoten, als opgevangen.

Het gaat dan om CO2, maar ook om andere broeikasgassen én fijnstof. Hiervoor moeten broeikasgassen actief uit de lucht gehaald worden. Dit worden ‘negatieve emissies’ genoemd. 1.2

Wat is de LES?

De doelen uit de Klimaatwet vragen om een regionale én een lokale uitwerking. De regionale uitwerking staat omschreven in de Regionale Energietransitie (RES). De lokale uitwerking staat in deze Lokale Energietransitie (LES). De afgelopen jaren heeft de gemeente al veel stappen in de goede richting gezet. Zo is er een duurzaam warmteplan opgesteld, dat de route naar een aardgasvrij Druten beschrijft. Ook werken we aan wijkverwarming met een warmtenet en hebben we veel zonneparken vergund. We stimuleren energiebesparing en zetten in op duurzame mobiliteit. We gaan daarom uit van het bestaande beleid als goede basis.

8

De Regionale Energiestrategie (RES) omschrijft hoe we regionaal samenwerken met de provincie, gemeenten en andere partners. Het gaat dan bijvoorbeeld om onze gezamenlijke ambities en zoekgebieden voor grootschalige opwek van zon- en windenergie. Ook is er aandacht voor andere regionale uitdagingen, zoals warmtebronnen en de toekomst van het energiesysteem. De Lokale Energiestrategie (LES) beschrijft juist onze eigen gemeentelijke ambities in de energietransitie. Onze regionale afspraken in de RES zijn daar een onderdeel van, maar omvatten niet alles. De LES gaat namelijk ook over de isolatie van woningen, beleid op laadpalen, en het ondersteunen van bedrijven bij verduurzaming. Het Uitvoeringsprogramma Energietransitie omschrijft ten slotte met welke concrete projecten we de LES gaan realiseren.

De LES dient als overkoepelend document dat overzicht biedt over de verschillende gemeentelijke ambities op energietransitie. Vanuit dat overzicht kunnen we gerichter keuzes maken over de inzet en activiteiten die nodig zijn om onze ambities te realiseren. Zo vormt de LES het fundament voor een concreet uitvoeringsprogramma, dat alle projecten omvat om de energietransitie op gemeentelijk niveau waar te maken. In de LES en het uitvoeringsprogramma ligt de focus op de gebieden waar we lokaal de meeste invloed hebben, zoals de gebouwde omgeving en duurzame opwek. Andere gebieden zoals de binnenvaart en snelwegen krijgen minder aandacht vanwege de beperkte lokale invloed. De LES en het bijbehorende uitvoeringsprogramma gaan over de periode tot en met 2030. Tegelijkertijd vragen de constante ontwikkelingen op het gebied van energietransitie om een flexibele houding. We blijven dus tussentijds monitoren en bijstellen. Ook kijken we de komende periode vooruit naar wat er na 2030 komen gaat. 1.3

Hoe is de LES tot stand gekomen?

De totstandkoming van de LES staat in Figuur 1 weergegeven. De gemeenteraad heeft uitgangspunten vastgesteld in de Startnotitie Lokale Energiestrategie en Uitvoeringsprogramma Energietransitie Druten. Deze uitgangspunten zijn grotendeels voortgekomen uit bestaande beleidsstukken op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Hiermee zijn 3 routes opgesteld waarin de mogelijke CO2reductie in 2030 is berekend. De gemeenteraad heeft op 16 november 2023 ingestemd met Route 2: ‘Gemeentelijk beleid +: Maximaal benutten van de huidige capaciteit en middelen en energieneutraliteit 2040'. Inmiddels is verder doorgerekend wat dit betekent. Deze berekeningen zijn het uitgangspunt voor de LES en het uitvoeringsprogramma.

9

Figuur 1 Proces Lokale Energiestrategie Druten

Participatie In het begin van de gedachtevorming over de LES zijn inwoners en andere stakeholders geraadpleegd met een Swipocratie en een Transitietafel.

Swipocratie is een korte peiling waarbij inwoners via hun smartphone direct kunnen swipen (mening geven) over diverse onderwerpen in de LES. 330 Drutenaren deden mee. De transitietafel is een participatiemethode waarmee de routes voor de LES zijn voorgelegd aan stakeholders. Deze transitietafel werd georganiseerd in september 2023. Deelnemers waren onder andere ondernemers, huurderverenigingen en woningbouwcorporaties. Deelnemers werden geïnformeerd over de doelstelling en uitgangspunten van de LES. Aan de verschillende tafels werden gesprekken gevoerd en ideeën uitgewisseld over de LES en het uitvoeringsprogramma.

De opbrengsten van de Swipocratie en de Transitietafel LES zijn opgenomen in Bijlage 2: ‘Resultaten Participatie’. 1.4

Van LES naar uitvoering

We geven uitvoering aan de LES met verschillende projecten. Die staan in het uitvoeringsprogramma. Per project beschrijven we de volgende onderdelen: doel, inhoud, planning, middelen en evaluatiecriteria. De financiële paragraaf van het uitvoeringsprogramma beschrijft de dekking voor de projecten. Dit uitvoeringsprogramma is een levend document dat flexibel meebeweegt met ontwikkelingen en nieuwe projecten. We rapporteren eenmaal per jaar aan college en raad over de voortgang van de projecten en de gestelde doelen. De jaarlijkse monitor bestaat uit drie onderdelen: • •

Generieke indicatoren, zoals energieverbruik en duurzame opwek Projectindicatoren, zoals het aantal verstrekte subsidies voor isolatiemaatregelen

10

•

Een kwalitatieve beschrijving van de voortgang

In het uitvoeringsprogramma staat beschreven hoe we de jaarlijkse monitoring aanpakken. Eens per 5 jaar herijken we de LES. Dan analyseren we de opgave opnieuw en passen we de strategie richting een klimaatneutrale toekomst aan. 1.5

Samenhang met de Omgevingswet en Omgevingsvisie

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan. Deze wet bundelt verschillende thema's in de fysieke leefomgeving. De gemeente heeft haar doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving vastgelegd in de Omgevingsvisie. De maatregelen die vanuit de energietransitie voortvloeien nemen veel ruimte in. Daarom heeft dit onderwerp ook een plek in de Omgevingsvisie die in oktober 2025 is vastgesteld. Daarnaast kent de Omgevingswet een aantal verplichte programma’s, waaronder het Warmteprogramma. Dit wordt in hoofdstuk 4 verder toegelicht. 1.6

Leeswijzer

Aan de hand van de volgende stappen gaan we van opgave naar uitwerking: -

In Hoofdstuk 2 introduceren we leidende principes die ons helpen koers te houden in de realisatie van onze ambities. In Hoofdstuk 3 lichten we toe hoeveel energie we in 2030 en 2050 verwachten nodig te hebben en duurzaam op te kunnen wekken in Druten. Daarmee wordt de opgave naar een klimaatneutrale toekomst inzichtelijk.

In de aansluitende hoofstukken lichten we per spoor toe wat de opgave tot en met 2030 is voor dat thema, welke kaders er zijn, hoe we de opgave gaan realiseren en met wie we dat gaan doen. -

Hoofdstuk 4: Spoor 1 - Energiebesparing woningen en aardgasvrij Druten Hoofdstuk 5: Spoor 2 – Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed Hoofdstuk 6: Spoor 3 - Duurzame energieopwek en een gebalanceerd energiesysteem Hoofdstuk 7: Spoor 4 – Duurzame mobiliteit

Daarna volgen nog: -

o

Hoofdstuk 8, waarin we omschrijven welke uitgangspunten we hanteren voor de participatie en communicatie. Bijlagen: o Bijlage 1: Begrippenlijst o Bijlage 2: Overzicht van de uitkomsten van de participatie Bijlage 3: Omschrijving van het Energie Transitie Model, dat gebruikt is voor de berekeningen van de opgave.

11

12

2. Leidende principes voor de LES De energietransitie gaat gepaard met veel veranderingen en keuzes. We kunnen niet alles op voorhand voorspellen. Daarom hebben we een aantal leidende principes opgesteld. We maken onderscheid tussen principes over samenwerking en principes over het energiesysteem. 2.1

Principes voor samenwerking

Samenwerking in de energietransitie is essentieel, we kunnen het als gemeente Druten niet alleen. Om hier vorm aan te geven, werken we vanuit de volgende principes: •

We nodigen inwoners uit mee te doen De transitie naar een duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem is niet alleen een technische, maar juist ook een sociale transitie. De houding, kennis en betrokkenheid van inwoners bepalen mede hoe snel en soepel de energietransitie verloopt. We vinden het belangrijk dat de energietransitie toegankelijk is voor alle inwoners en dat iedereen op een passende manier mee kan doen. We zorgen ervoor dat alle inwoners de kans krijgen om deel te nemen aan gemeentelijke activiteiten en besluitvormingsprocessen, waar mogelijk.

•

We werken samen waar het kan Samenwerking en van elkaar leren is essentieel om de ambities te bereiken. We werken samen met inwoners, bedrijven, TenneT, Liander, woningcorporaties, buurgemeenten, de regio, de provincie en andere partners. Waar nodig experimenteren we met nieuwe vormen van samenwerking waarbij ieders kennis en belang het beste tot zijn recht komt.

•

We moedigen lokale initiatieven aan Initiatieven van inwoners en bedrijven die bijdragen aan onze ambities moedigen we aan. We bekijken samen hoe we deze initiatieven kunnen faciliteren en stimuleren.

2.2

Duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem

We worden geconfronteerd met de grenzen van het huidige energiesysteem: het elektriciteitsnet raakt overbelast. Door netcongestie is het vaak niet mogelijk om nieuwe projecten aan te sluiten. Dit zorgt bijvoorbeeld voor vertraging bij de ontwikkeling van zon- en windprojecten, de verduurzaming van de gebouwde omgeving, nieuwbouwprojecten en bedrijfsprocessen. Tot nu toe worden (kleinverbruik) aansluitingen voor woningen nog gewoon aangesloten, maar ook dat kan veranderen. Het duurt nog minimaal 8 jaar tot het hoogspanningsnet voldoende is verzwaard om de grootste problemen op te lossen. Maar netbeheerders waarschuwen nu al: ook daarna zullen we rekening moeten

13

houden met de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet. De tijd van alles direct en onbeperkt aansluiten is voorbij. Dit vraagt om een andere kijk op de energie-infrastructuur. We moeten slimmer omgaan met de capaciteit die we beschikbaar hebben. Dat kan bijvoorbeeld door energie die we lokaal opwekken ook lokaal te benutten. Ook moeten we onderzoeken hoe we aanbod direct aan de vraag kunnen koppelen en, waar mogelijk, kunnen combineren met opslag. Op zowel landelijk, provinciaal, regionaal als lokaal niveau wordt aan een duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem gewerkt. Hoe het er precies uit komt te zien, weten we nog niet. Ook technische, juridische, organisatorische en (geo)politieke ontwikkelingen zijn hierop van invloed. De komende jaren concretiseren we dit verder. Provinciale aanpak Provincie Gelderland heeft de aanpak Gelderse Energie Infrastructuur (GEIS) opgezet om richting te geven aan het energiesysteem van de toekomst. Als gemeente zijn we actief betrokken bij het onderdeel ‘integraal programmeren’. Hier maken we heldere en integrale keuzes over de ontwikkeling van de energieinfrastructuur1. Regionale samenwerking Ook in regionaal verband spannen we ons in voor een duurzaam energiesysteem. Dit staat opgenomen in de recentste uitbreiding van de RES: de Verrijking RES 1.0 (2024). Daarin wordt het gehele lokale energiesysteem als basis genomen.

We werken in de regio aan een korte termijnaanpak tot 2030 gericht op netcongestie. Ook ontwikkelen we een langetermijnaanpak voor 2030-2050 gericht op regionaal programmeren. Voor beide aanpakken is inzicht in elektrificatie, nieuwe ruimtelijke projecten en de verduurzaming van mobiliteit nodig2. In de transitie naar een duurzaam energiesysteem is netbeheerder Liander een belangrijke partner. We houden elkaar op de hoogte van de situatie op het net, mogelijke uitbreidingen, ruimtelijke ontwikkelingen en kansen voor slimme energieoplossingen.

Provincie Gelderland (2025), pMIEK 2.0 Gelderland. Link: https://media.gelderland.nl/provinciaal_Meerjarenprogramma_Infrastructuur_Energie_en_Klimaat_p_MI EK_1bee2e377b.pdf (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 2 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (2024), Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen Verrijking RES 1.0. Link: https://www.gmr.nl/media/1ctho4oh/res-gmr-2024-verrijking-oktober-2024.pdf (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 1

14

2.3

Principes voor het energiesysteem

De transitie naar een duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem vraagt dat we op een andere manier met energie omgaan. We hanteren hiervoor de volgende principes: •

We besparen zoveel mogelijk energie De energie die je niet gebruikt, hoef je ook niet (duurzaam) op te wekken of te vervoeren.

•

We benutten opgewekte energie zoveel mogelijk lokaal Door lokaal opgewekte duurzame energie zoveel mogelijk lokaal te benutten, zijn we minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en landelijke infrastructuur. Hoe meer energie we lokaal opwekken, hoe groter die onafhankelijkheid. Opbrengsten laten we zoveel mogelijk lokaal landen.

•

We zetten in op verschillende energiebronnen De beschikbaarheid van duurzame energie verschilt per techniek. Om zo veel mogelijk in onze lokale energiebehoefte te voldoen, zetten we daarom in op verschillende technieken voor opwek, opslag en slimme sturing. We hebben hierbij oog voor een diverse energiemix. Zo bouwen we aan een betrouwbaar, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem.

•

We nemen energievoorziening mee in de ruimtelijke ordening en andersom De energietransitie vraagt om fysieke ruimte. Denk hierbij aan de ruimte die nodig is voor nieuwe transformatorhuisjes, windturbines of een warmtecentrale. Daarnaast is een gelijke beschikbaarheid van energie op alle locaties niet langer vanzelfsprekend. Op plekken met weinig beschikbare energie(infrastructuur) is geen ruimte voor activiteiten die veel energie vragen. Beschikbaarheid van veel goedkope duurzame energie kan juist kansen bieden voor dit soort activiteiten.

•

We werken integraal De energietransitie raakt ook andere opgaven. Een integrale blik is daarom onmisbaar. Bij de stappen die we zetten kijken we hoe we dit kunnen verrijken. Zo nemen we onder meer de opgaven circulariteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie mee.

15

16

3. De opgave 3.1 Doelstellingen voor 2030, 2040 en 2050 De gemeente Druten volgt de landelijke doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. Daarnaast heeft de gemeente zelf de ambitie vastgesteld om in 2040 energieneutraal te zijn. In heel Nederland werken we eraan om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Die ambitie komt voort uit het Klimaatakkoord van Parijs (2015), dat Nederland ondertekend heeft. Met een landelijk model, het Energie Transitie Model (ETM), is uitgerekend wat ervoor nodig is om deze doelstellingen te halen. Meer over het model en de berekeningen is te vinden in Bijlage 3: ‘Toelichting Energie Transitie Model en prognoses’. Welke eenheden gebruiken we voor energie, vermogen en uitstoot? Om de energievraagstukken uit te drukken in getallen, worden verschillende eenheden gebruikt. Hier leggen we uit wat ze betekenen: 1. Vermogen Dit is de hoeveelheid energie die per seconde wordt geleverd. Dit meten we in Watt. 2. Hoeveelheid energie Dit drukt uit hoeveel energie er nodig is (vermogen x tijd). Dit meten we in kWh (kilowattuur) of Joule. Daarom zie je deze eenheden bijvoorbeeld terugkomen op je maandelijkse energierekening. 3. Uitstoot Het gaat hierbij om de uitstoot van broeikasgassen. Deze uitstoot meten we in kton (kiloton). Zo drukken we onder meer uit hoeveel CO2 een gebouw uitstoot.

Voorbeeld: Stel dat een zonnepark een vermogen heeft van 10.000 kW. Als de zon in een jaar 950 uur schijnt, dan wek je een hoeveelheid energie van 10.000 x 950 = 9,5 miljoen kWh op. Iedere kWh zonne-energie bespaart 0,5 kg CO2. Dit zonnepark bespaart op jaarbasis dus een uitstoot van 0,5*9.500.000 = 4.750.000 kg CO2. Dat is 4.750 ton CO2 = 4,75 kton CO2. Hoe houden we rekening met indirecte CO2 uitstoot? In principe nemen we indirecte uitstoot door productie niet mee in de Lokale Energiestrategie. Het gaat dan bijvoorbeeld om de uitstoot die ontstaat door het voedsel dat we hier consumeren, of de kleding die we dragen. Daar hebben we lokaal weinig invloed op. Waar dat wel zo is, bijvoorbeeld bij de aanleg van wegen en woningen, raakt het circulariteit. Hiervoor maken we apart beleid.

17

CO2-reductie We liggen op koers om de CO2 uitstoot in 2030 met 55% te verminderen ten opzichte van 1990. Volgens openbare gegevens in het ETM-model bedroeg de uitstoot 167 kiloton in 1990. Om onze doelstelling van 55% minder uitstoot in 2030 te halen, mogen we dan niet meer dan 76 kiloton uitstoten. Dat is volgens onze prognose ambitieus, maar haalbaar. Mogelijk kunnen we zelfs 60% reductie behalen ten opzichte van 1990. De doelstelling van 100% CO2-reductie in 2050 is volgens de prognoses ook haalbaar. Hiervoor is wel duurzame energie van buiten de gemeente nodig. Een belangrijke aanname hierbij is dat het gehele energiesysteem in Nederland op dat moment klimaatneutraal is. De energie die we importeren draagt dan dus niet bij aan uitstoot. In Figuur 2 staan de CO2-emissies voor het referentiejaar 1990, 20193 en de toekomstige jaren 2030 en 2050 op basis van ETM analyses.

Figuur 2 Verwachte CO2-emissies volgens het ETM

Energieverbruik De verwachte emissies zijn bepaald door: (1) het verwachte gebruik van energie en (2) de verwachte duurzame opwek. Daarbij baseren we ons op de huidige beleidsstukken en plannen. Hiermee zijn de berekeningen in het ETM uitgevoerd. In Tabel 1 staan de resultaten vanuit de modelleringen. De tabel laat de samenstelling van de opbouw en het verbruik zien.

In het Energie Transitie Model zijn de cijfers van 2019 het meest recent. In 2026 wordt een update verwacht met cijfers van 2023. We zullen dan beoordelen of dat aanleiding geeft tot actualisatie van de cijfers in de LES. 3

18

Tabel 1: Verwachte energieverbruik en -opwek in 2030 en 2050, ten opzichte van 2019.

20194

20305

2050

Totaal energieverbruik (TJ)

1.634

1.508

1.158

Elektriciteitsverbruik (TJ)

286

355

553

Aardgasverbruik (TJ)

603

514

13

Warmtevraag (TJ)

4

33

64

Overig (TJ)* * bestaande uit brandstoffen, restwarmte, biomassa en waterstof Duurzame energie opwek in de gemeente (TJ)

741

606

528

17

721

1.201

Zon op veld (TJ)

0

434

434

Zon op dak (groot- en kleinschalig) (TJ)

17

106

289

Restwarmte warmtenet (TJ)

0

50

120

Overig (TJ) * * bestaande uit onder andere biobrandstoffen, waterstof en zonthermie

0

131

358

In de cijfers over het energieverbruik zijn volgens landelijke standaarden alle sectoren meegenomen: woningen, bedrijven, industrie en mobiliteit. Daaronder vallen ook de voertuigen op snelwegen en rivieren. Het elektriciteitsverbruik is in 2050 naar verwachting bijna twee keer hoger dan in 2019. Het totale energieverbruik daalt echter omdat fossiele brandstoffen zoals gas - bijna volledig uit de energiemix verdwijnen. Het gebruik van elektriciteit voor bijvoorbeeld verwarmen en autorijden is veel efficiënter dan het gebruik van fossiele brandstoffen. Daardoor daalt dus het absolute energieverbruik. Het energieverbruik in ‘Overig’ bestaat voor een groot deel uit de binnenvaart. De Waal, waarmee Druten een aanzienlijke grens deelt, wordt namelijk druk bevaren. Dit wordt meegenomen in het ETM model. We verwachten dat de binnenvaart gaat verduurzamen. De duurzame energie in deze categorie ‘Overig’ bestaat voor een groot deel uit de waterstof en biobrandstoffen die de binnenvaart in de toekomst zal gebruiken.

Data uit ETM-model met meest recente data 2019 in het model ‘vastgeklikt’ in het scenario. Nieuwe data van 2023 komt naar verwachting in 2026 beschikbaar. 5 Data uit ETM-scenario’s met prognose voor 2030 en 2050 4

19

Energieneutraliteit De gemeente Druten heeft als ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Dat betekent dat er binnen de gemeente op jaarbasis evenveel duurzame energie wordt opgewekt als dat er gebruikt wordt. In het ETM hebben we berekeningen uitgevoerd om te bepalen of deze doelstelling binnen bereik ligt. Die resultaten worden weergegeven in Figuur 3. Uit de prognoses voor 2030 en 2050 zijn het verbruik en de opwek voor 2040 afgeleid. Een grove inschatting is dat we dan ongeveer 1.300 TJ nodig hebben, terwijl er volgens het model zo'n 950 TJ duurzame opwek is. Dat is te weinig om in onze energievraag te voorzien. Energieneutraliteit in 2040 ligt dus nog niet binnen bereik. We komen ongeveer 350 TJ tekort. Let wel, deze cijfers zijn omgeven met onzekerheden. Energieneutraal in 2050 ligt wel binnen bereik, want dan is het verwachte verbruik 1.158 TJ en de beschikbare duurzame energie 1.201 TJ. Om die reductie en opwek te realiseren moet wel nog heel veel gebeuren.

Figuur 3 De verhouding tussen het totale verbruik en opwek van duurzame energie

Gelijktijdigheid Uitdagingen rondom gelijktijdigheid Druten is op weg naar energieneutraliteit, mede dankzij de vele zonneparken. Toch kan Druten straks niet volledig in haar eigen energiebehoefte voorzien. Dit komt doordat er ‘s zomers grote overschotten en ‘s winters juist grote tekorten aan zonne-energie zullen zijn. Dat is goed te zien in Figuur 4. Daarin is de verwachte elektriciteitsvraag (rode lijn) in 2050 uitgezet tegen de elektriciteitsproductie en -import. De gele pieken geven grote overschotten aan

20

zonne-energie weer in de zomer. De pieken stijgen ver boven de rode lijn van de elektriciteitsvraag uit. We kunnen in de zomer dus maar een beperkt deel van de opgewekte energie zelf gebruiken. Dit ‘bruikbare’ deel staat weergegeven als het gele vlak onder de rode lijn. Alle opwek boven de rode lijn is ‘over’ en kan het landelijke elektriciteitsnet op, als daar tenminste ruimte is. Op andere momenten zullen we nog veel energie moeten importeren. Dat toont het grijze vlak in de figuur. Vooral in de winter is de gemeente Druten bijna volledig afhankelijk van geïmporteerde energie. Het nadeel van het importeren van elektriciteit is dat je altijd moet importeren op momenten van schaarste. Als de zon niet schijnt, zijn er ook op andere plekken in Nederland tekorten aan elektriciteit. Deze elektriciteit zal dus relatief duur zijn. Daarnaast betekent dit dat je afhankelijk bent van energiebronnen die (nog) niet duurzaam zijn.

Figuur 4 Elektriciteitsvraag en -productie op uurbasis in 2050

We hebben met het ETM model berekend hoeveel energie we moeten importeren. Dit staat in Tabel 2. Daarin zien we dat we in 2030 naar verwachting netto 48% van onze energievraag zelf kunnen opwekken. Toch zullen we alsnog 62% van onze energie moeten importeren. Er zal namelijk ook energie gevraagd worden op momenten dat er binnen de gemeente weinig duurzame elektriciteit lokaal opgewekt kan worden. Dat beeld houden we ook verder in de toekomst. In 2050 is onze opwek naar verwachting 104% van onze vraag. Omdat aanbod en vraag niet gelijktijdig zijn, zal volgens de berekeningen ook dan nog 38% import van energie nodig zijn.

21

Tabel 2: Import van energie volgens de berekeningen uit het ETM

Totaal energieverbruik (TJ) Duurzame energie in de gemeente (TJ) Duurzame opwek (%) Import van energie (%)

2019 1.634

2030 1.508

2050 1.158

17

721

1.201

1 99

48 62

104 38

Wat kan windenergie betekenen om energieneutraliteit te behalen? Uit Figuur 4 blijkt dat er in de toekomst nog veel energie geïmporteerd moet worden. Dat maakt ons afhankelijk. Bovendien hebben we nog geen zicht op energieneutraliteit in 2040. Windenergie is een alternatief dat voor de hand ligt om dit vraagstuk op te lossen. We hebben in het ETM gemodelleerd hoe onze afhankelijkheid van geïmporteerde energie zou veranderen met vier moderne windmolens. Dit staat weergegeven in Figuur 5.

Figuur 5 Modellering van de energieopwek en het elektriciteitsverbruik in 2050 mét windenergie, geleverd door 4 moderne windmolens met een gemiddeld vermogen.

Figuur 5 toont dat de productie van windenergie de afhankelijkheid van geïmporteerde energie drastisch vermindert. De oppervlakte van de grijze delen in de grafiek is aanzienlijk kleiner geworden. Windenergie zou daarmee bij

22

gebrek aan zon de energielevering kunnen stabiliseren. Dit werkt ook door in het regionale energiesysteem, om de verhouding zon-wind te verbeteren. In het ETM is berekend dat de installatie van 4 moderne windmolens met een gemiddeld vermogen energieneutraliteit in 2040 een stuk dichterbij brengt. De duurzame opwek zou, bij de realisatie van een dergelijk windpark voor 2040, 1216 TJ bedragen. Daarmee komen we nog maar zo’n 85 TJ tekort voor de geschatte energievraag van 1300 TJ in 2040. Overige oplossingen voor een robuuster energiesysteem Verschillende aanvullende strategieën kunnen ons helpen om minder afhankelijk zijn van externe, schaarse energiebronnen. Dat zijn: -

-

-

Lokale energie lokaal benutten Grootschalige opwek kan het beste plaatsvinden in de buurt van energieintensieve activiteiten, of andersom. De vraag aanpassen aan het aanbod Een voorbeeld is een wasje draaien als de zon schijnt, of een elektrische vrachtwagen opladen op het moment dat er veel aanbod is. Energie opslaan Dit kan in batterijen, maar bijvoorbeeld ook door zonne-energie 's zomers op te slaan als warmte, voor verwarming in de winter.

Met deze strategieën kunnen we toewerken naar een robuust energiesysteem, voor nu en in de toekomst. 3.2 Vertaling naar vier sporen Om uitvoering te geven aan de gekozen route richten we ons op vier sporen: 1. 2. 3. 4.

Energiebesparing woningen en aardgasvrij Druten Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed Duurzame opwek en een gebalanceerd energiesysteem Duurzame mobiliteit

Binnen deze sporen zetten we in op onderdelen waarbij de gemeente de meeste invloed heeft om de doelstellingen te behalen. 3.3 Risico’s Bij het behalen van onze doelstellingen zien we verschillende risico’s die vertraging kunnen veroorzaken. Zo kan netcongestie een belemmering vormen, of blijft het energieverbruik stijgen ondanks alle inspanningen. Ook kunnen wijzigingen in wet- en regelgeving, politieke beslissingen en onduidelijkheden op nationaal of provinciaal niveau invloed hebben op de voortgang. Andere mogelijke risico's zijn de beperkte uitvoeringscapaciteit of onvoldoende financiële middelen, waardoor projecten niet starten of tot stilstand komen.

23

Bovendien is de energietransitie niet alleen technisch van aard, maar het is ook een sociale transitie. Samenwerking is daarin essentieel. We zijn afhankelijk van deze samenwerking en de keuzes die medeoverheden, partners, bedrijven en inwoners maken. We zullen benoemen welke specifieke risico's gelden bij de verschillende thema's in dit document. Gezien de risico's en onzekerheden blijven we continu kritisch op het effect van onze inzet. We evalueren deze jaarlijks en stellen op basis hiervan de plannen bij. Daarvoor is het uitvoeringsprogramma bedoeld.

24

25

4. Spoor 1 – Energiebesparing woningen en aardgasvrij Druten De komende jaren zullen duizenden woningen en gebouwen over moeten gaan op duurzame warmte en elektriciteit. Dat is een complexe uitdaging. Vermindering van het energieverbruik – door isolatie en andere energiebesparende maatregelen – is hierbij heel belangrijk. De energie die je niet gebruikt, hoef je immers ook niet op te wekken of te betalen. Daarom zetten we hier stevig op in. Daarnaast pakken we de regie in het verkennen van duurzame manieren om gebouwen te verwarmen. Dat kan bijvoorbeeld door de ontwikkeling van gezamenlijke wijkverwarming en door individuele oplossingen, zoals warmtepompen. 4.1 Wat is de opgave? De opgave bestaat uit de verduurzaming van bijna 10.000 woningen en andere gebouwen. Dat is een enorme uitdaging. Het isoleren van woningen vraagt veel inzet en investeringen van huiseigenaren, VVE's en woningbouwcoöperaties. Daarnaast zal de overgang naar duurzame warmtevoorzieningen ook grote ruimtelijke impact hebben. De gemeente wil hierin zo goed mogelijk ondersteuning en ontzorging bieden. Waar nodig pakt de gemeente de regie in de ontwikkeling van een duurzame warmtevoorziening. In dit spoor richten we ons voornamelijk op bestaande woningen en gebouwen. Nieuwbouwwoningen worden al goed geïsoleerd en aardgasvrij opgeleverd. Toch hebben nieuwbouwwoningen wel degelijk impact op ons energieverbruik.

We verwachten ruim 650 nieuwe woningen te bouwen tussen 2025 en 2030. Dit zal een verhoging van de energievraag met zich meebrengen, omdat deze woningen elektrisch verwarmd zullen worden. Bovendien zullen deze woningen het elektriciteitsnet extra belasten. Daarom zetten we in op netbewust bouwen (zie paragraaf 6.3). Energiebesparing woningen door isolatie Bestaande woningen verbruiken energie voornamelijk door de verbranding van aardgas en het verbruik van elektriciteit. Nieuwbouwwoningen gebruiken voornamelijk elektriciteit. Netbeheerders hebben voor alle typen woningen uit verschillende bouwjaren berekend hoeveel energie je kunt besparen met isolatie6. Op basis van deze gegevens zou in de gemeente Druten 19% besparing mogelijk moeten zijn door isolatie tot en met 2050. In Tabel 3 staat per type woning uitgesplitst hoeveel besparing er mogelijk is. Wij willen deze potentiële besparing graag samen met onze inwoners en Netbeheer Nederland (2023), Het energiesysteem van de toekomst: de II3050-scenario’s. Link: https://www.netbeheernederland.nl/publicatie/rapport-ii3050-scenarios (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 6

26

woningcoöperaties realiseren. We zetten ons ervoor in dat in 2050 alle woningen vergaand geïsoleerd zijn. We richten ons erop dat alle woningen beschikken over duurzame en aardgasvrije warmtetechniek. Tabel 3: Energiebesparingsdoel in woningen door isolatie in 2030 en in 2050.

Appartementen Vrijstaande woningen Hoekwoningen Rijtjeswoningen Gewogen gemiddelde

Besparing door isolatie Besparing door isolatie tot en met 2030 tot en met 2050 3% 13% 7% 27% 7% 24% 3% 12% 5% 19%

Om de doelstelling van 19% besparing door isolatie in 2050 te halen, leggen we een besparingsdoel voor 2030 vast. We stellen als doel om 5% besparing door isolatie te verkrijgen in 2030. Dat is een belangrijke mijlpaal op weg naar ons doel voor 2050. Aardgasvrij Druten 2050 De landelijke doelstelling is dat de gebouwde omgeving in 2050 aardgasvrij moet zijn. Deze afspraak is ook onderschreven in het ‘Warmteplan Druten’ uit 2023. Dat betekent dat we geen aardgas meer gebruiken om onze woningen en andere gebouwen te verwarmen. Met ‘andere gebouwen’ bedoelen we utiliteitsgebouwen, bedrijfsgebouwen en gemeentelijk vastgoed. We gaan van aardgas over op duurzame warmte-oplossingen.

Hoe zit het met koeling van gebouwen? Door de opwarming van het klimaat, zal de vraag naar energie om gebouwen te koelen ook stijgen. Koeling kan elektrisch, met een warmtepomp of airco, of natuurlijk, door te luchten of groene daken aan te leggen. We zetten ons in om natuurlijke en energiezuinige vormen van koeling te stimuleren. Toch zal de elektriciteitsvraag toenemen. Hier is rekening mee gehouden in de berekeningen van het Energie Transitiemodel (ETM) die voor de LES gebruikt zijn.

27

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)7 verwacht dat in 2030 17% van de woningen aardgasvrij wordt verwarmd. Voor Druten zouden dat circa 1575 woningen zijn. We zijn echter ook ambitieus aan de slag met een warmtenet. Daarnaast verwachten we de nieuwbouw van ruim 650 aardgasvrije woningen tot 2030. Daarmee streven we ernaar dat in 2030 1.918 van de totaal 9260 woningen aardgasvrij zijn. Dat is ruim 20% van de woningen. In Tabel 4 staat het aantal woningen uitgesplitst naar verwarmingsoplossing. Tabel 4: Verwacht aantal aardgasvrije woningen in 2030, uitgesplitst naar soort.

Aantal Warmtepomp bij bestaande woningen Wijkverwarming Nieuwe woningen (o.a. met warmtepomp) Totaal

463

Percentage van alle woningen 5.0%

805 650

8.7% 7.0%

1.918

20.7%

Daarnaast verwachten we nog dat er bij 7% van de woningen een hybride warmtepomp komt voor 2030. Dat gaat om 639 woningen8. Deze pompen zijn sterk in opmars en leveren een aanzienlijke CO2-reductie op. De pompen kunnen een aardgasbesparing van zo’n 70% bereiken. Woningen zijn daarmee echter nog niet aardgasvrij, aangezien de pomp alsnog gedeeltelijk verwarmt met aardgas. Daarom zijn deze gegevens niet opgenomen in Tabel 4. Andere gebouwen Utiliteitsbouw, bedrijfsgebouwen en maatschappelijk vastgoed spelen ook een belangrijke rol in de overgang naar een aardgasvrije toekomst. Daarom nemen we dit ook mee in onze aanpak. Op dit moment zijn er in de gemeente Druten 542 gebouwen in deze categorie. We verwachten dat dit groeit tot 618 gebouwen in 2030. We schatten dat gemiddeld 5% van deze gebouwen in 2030 verwarmd kan worden met een warmtepomp. Dat zijn dus circa 31 aardgasvrije ‘andere gebouwen’. Bovendien zijn er nog andere manieren waarop deze gebouwen op termijn van het aardgas af kunnen. Denk hierbij aan een aansluiting op wijkverwarming via een warmtenet. Met de doorontwikkeling van deze projecten onderzoeken we kansen om deze gebouwen op duurzame wijze te verwarmen. Planbureau voor de Leefomgeving (2024), Hoe naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050? Voorstudie voor het PBL-project Trajectverkenning Klimaatneutraal 2050.

Link: https://www.pbl.nl/system/files/document/2024-04/pbl-2024-hoe-naar-een-aardgasvrije-gebouwdeomgeving-in-2050_5504.pdf (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 8 Planbureau voor de Leefomgeving (2024). Klimaat- en Energieverkenning 2024. Link: https://www.pbl.nl/system/files/document/2025-01/pbl-2024-klimaat-en-energieverkenning-20245490.pdf (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 7

28

4.2 Welke kaders zijn er? In de LES komen verschillende kaders samen uit beleid en wetgeving. Relevante beleidskaders voor energiebesparing en de warmtetransitie in de gebouwde omgeving zijn: •

•

•

Nationaal isolatieprogramma (NIP): Dit is een Rijksprogramma om tot en met 2030 2,5 miljoen woningen te isoleren. De gemeente ontvangt hieruit subsidies om woningisolatie te stimuleren. Soortenbescherming: Om diersoorten, zoals vleermuizen, die bijvoorbeeld in de spouw leven te beschermen, is het nodig gebouwen natuurvriendelijk te isoleren. Op termijn moet de gemeente een soortenmananagementplan (SMP) opstellen. Mede vanwege de druk op de markt is het niet duidelijk wanneer er een SMP is. De isolatieaanpak loopt hierdoor vertraging op. Netcongestie & buurtaanpak: Om netcongestie in woonwijken te voorkomen, zijn er meer elektriciteitshuisjes nodig. Om dit efficiënt en met draagvlak te laten verlopen, ontwikkelt Liander een buurtaanpak in samenwerking met de gemeente.

Veranderingen in wet- en regelgeving Wet collectieve warmte (Wcw) De Wcw vervangt de huidige Warmtewet. De verwachting is dat deze wet op 1 januari 2026 in werking treedt. Het doel is om de ontwikkeling van nieuwe warmtenetten te vergemakkelijken en zo de warmtetransitie te bevorderen. Een van de belangrijkste uitgangspunten is dat warmtebedrijven voor het merendeel in publieke handen komen. De wet is ontworpen om de betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid van warmtenetten te borgen. Hierdoor krijgen gemeenten meer sturingsmogelijkheden om de warmtetransitie in goede banen te leiden, en specifiek om te sturen in de aanleg van warmtenetten. Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) De Wgiw geeft gemeenten meer wettelijke bevoegdheden om regie te voeren in de gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie. Onderdeel van de Wgiw is de aanwijsbevoegdheid. Dat biedt gemeenten de mogelijkheid om in het omgevingsplan gebieden aan te wijzen die overgaan op een duurzame warmtevoorziening in plaats van aardgas. De Wgiw stelt ook kaders voor het warmteprogramma. Dit is een verplicht programma onder de Omgevingswet. Alle gemeenten moeten eind 2026 een warmteprogramma opgesteld hebben. Dat programma verheldert hoe we het energiesysteem op het gebied van warmte op de lange termijn (tot 2035) vormgeven, hoe we daartoe komen en onder welke randvoorwaarden we dat kunnen doen.

29

4.3 Wat gaan we doen? 4.3.1 Woningen Wijkaanpak: isolatie en ontzorging Het isoleren van woningen is een grote opgave voor inwoners. We stimuleren en informeren waar we kunnen. Hoeveel maatregelen er daadwerkelijk worden gerealiseerd, is afhankelijk van de bereidheid en mogelijkheden van inwoners. In 2024 zijn we gestart we met een lokale, wijkgerichte aanpak. We benaderen inwoners per wijk en stimuleren ze om te gaan isoleren en te besparen op hun energierekening. De wijkaanpak richt zich op alle grondgebonden woningen van vóór 2005. Door het NIP is er subsidie voor specifieke doelgroepen met een slecht energielabel. We bieden onafhankelijke maatwerkadviezen aan huis. Ook doe-het-zelvers kunnen advies en subsidie krijgen. We ontzorgen inwoners, bijvoorbeeld door offertes aan te bieden en waar nodig hulp te bieden bij de beoordeling van die voorstellen. Daarnaast zijn we in 2025 gestart met de gedragscampagne ‘Pak jouw moment'. Hiermee geven we inwoners meer inzicht in welke stappen ze zélf kunnen nemen om energie te besparen. Dit wordt verder toegelicht in paragraaf 8.2. We hebben oog voor verschillende doelgroepen en hun uitdagingen. We ontwikkelen een subsidieregeling speciaal voor woningeigenaren met risico op energiearmoede. Deze regeling zal lopen tot en met eind 2027.

Daarnaast houden we aandacht voor deze doelgroep via de wijkaanpak en blijven we alert op kansen in samenwerking met de woningcorporaties. Het verduurzamen van VvE’s is vaak uitdagend, omdat meerdere woningeigenaren samen moeten beslissen over verduurzamingsmaatregelen en de kosten hoog kunnen zijn. Om VvE’s hierin te ondersteunen, komt de Toekomstbestendig Wonen Lening eind 2025 weer beschikbaar. Daarnaast bieden we procesbegeleiding, informatie(bijeenkomsten) en werken we aan een subsidieregeling. VvE’s kunnen ook terecht bij het Energieloket voor VvE’s in Nijmegen. De verduurzaming van monumenten kent zijn eigen uitdagingen. Hiervoor stellen we een aanpak op en ontwikkelen we een nieuwe subsidieregeling voor het verduurzamen van monumenten. We blijven alert op de voortgang van isolatiemaatregelen. Waar nodig ontwikkelen we op termijn nog aanvullende aanpakken om specifieke doelgroepen te bereiken. Samenwerkingsafspraken met woningcorporaties Bij het verduurzamen van woningen trekken we op met meerdere partijen. Zo

30

heeft de gemeente Druten met woningcorporaties ‘Woonwaarts’ en ‘de Kernen’, ‘Huurdersbelangen Beuningen Druten’ en de ‘Bewonersraad De Kernen’ om tafel gezeten over verduurzaming. Samen hebben we prestatieafspraken opgesteld in de Meerjarige Prestatieafspraken 2025-2028. Daarin staat onder meer dat woningcorporaties zich blijven inzetten om de woningvoorraad te verduurzamen, conform de Nationale Prestatieafspraken 2025-2035. Ook hebben we afgesproken dat wij, als gemeente, de plannen voor aardgasvrije wijken afstemmen met de woningcorporaties. Bovendien gaan we nauwer samenwerken bij projecten om huurders en andere inwoners bewuster om te laten gaan met energie. Daarin schenken we in belangrijke mate aandacht aan de betaalbaarheid van deze maatregelen. Energieloket Via een digitaal loket op onze gemeentelijke website kunnen inwoners informatie vinden over energie en verschillende diensten die wij vanuit de gemeente bieden. Daarnaast is er – in samenwerking met het Rijk van Nijmegen – een fysiek loket dat 1 keer per week open is in Druten. Inwoners kunnen hier terecht met vragen, bijvoorbeeld over hoe je energie kan besparen en je woning kan verduurzamen. De komende tijd onderzoeken we hoe we het loket verder kunnen verbeteren. Daarin vinden we het belangrijk om gemakkelijk bereikbaar te zijn en blijven voor inwoners.

Daarom bekijken we mogelijkheden om op termijn toe te werken naar één centrale uitvoeringsorganisatie. Dat doen we mogelijk in samenwerking met buurtgemeenten. Door onze krachten te bundelen, kunnen we onze doelgroepen effectiever bedienen. Energiecoaches Energiecoaches zijn vrijwilligers die inwoners tijdens een huisbezoek advies geven over energiebesparing. De focus daarbij ligt op gedrag. We bekijken de komende periode of we energiecoaches ook op andere gebieden kunnen inzetten. 4.3.2 Druten aardgasvrij Warmteprogramma In 2023 heeft de gemeenteraad het Duurzame Warmteplan, een uitwerking van de Transitievisie Warmte (TVW), vastgesteld. In 2025 starten we met het opstellen van een warmteprogramma. Het beschrijft welke buurten in de komende 10 jaar van het aardgas af gaan en op welke manier. We baseren het warmteprogramma op een robuuste bronnenstrategie, die we gezamenlijk met de regiogemeenten opstellen. Deze strategie brengt in beeld welke duurzame bronnen we waar en wanneer in de tijd willen inzetten voor warmtenetten. We kijken daarbij naar bekende bronnen, zoals de rioolwaterzuivering, maar we houden onze ogen ook open voor nieuwe bronnen. Ook houden we rekening met netcongestie, de buurtaanpak met Liander en de invloed hiervan op het tijdspad.

31

Het warmteprogramma biedt meer duidelijkheid aan inwoners, bedrijven en vastgoedeigenaren. Het geeft aan waar we willen inzetten op een collectieve of individuele warmteoplossing, binnen welk tijdspad en wat daarin het handelingsperspectief is. Waar warmtenetten kansrijk zijn, pakken we als gemeente de regie. In gebieden waar een individuele warmteoplossing de meest passende oplossing is, zetten we als gemeente in op stimuleren. Dat doen we bijvoorbeeld door inwoners aan te moedigen over te stappen naar (hybride) warmtepompen. Lokale initiatieven voor kleinschalige collectieve oplossingen stimuleren en faciliteren we waar mogelijk. De warmtetransitie heeft directe gevolgen voor inwoners. Daarom informeren en betrekken we hen vroegtijdig, ook wanneer nog niet alles vaststaat. Onderzoek naar wijkverwarming Druten In het Duurzame Warmte-plan Druten (2023) staat dat we als gemeente de regie pakken in het onderzoek naar de haalbaarheid van wijkverwarming via een warmtenet in Druten. Dit doen we samen met woningcorporatie Woonwaarts, Waterschap Rivierenland en het Gelders Warmte InfraBedrijf (GWIB). Betaalbaar en duurzaam alternatief Met de wijkverwarming willen we een betaalbaar en duurzaam alternatief voor aardgas beschikbaar maken. Dat doen we zowel voor bewoners als vastgoedeigenaren in de beoogde buurten van het warmtenet. Dit zijn DrutenWest en Boldershof (buurt).

Het gaat om circa 800 woningen, waarvan circa 60% in eigendom van Woonwaarts. Potentiële utiliteitsgebouwen moeten nog in beeld gebracht worden. Aangezien het gemeentehuis in het gebied ligt, is dit mogelijk een kansrijke aanvulling. Gerealiseerde stappen De afgelopen jaren zijn er al de nodige stappen gerealiseerd. Een haalbaarheidsonderzoek wees uit dat er genoeg warmte uit de rioolwaterzuivering beschikbaar komt om de buurten te verwarmen. De technische en financiële haalbaarheid zijn onderzocht en bleken positief. De inwoners zijn hierover geïnformeerd per brief. Ook kunnen zij zich abonneren op een nieuwsbrief. Vervolg In april 2025 is een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) getekend. Dit is het begin van een volgende projectfase. Op dit moment houden we ons bezig met verschillende taken. Zo stellen we een Voorlopig Ontwerp op, herijken we de businesscase, bereiden we de oprichting van een publiek warmtebedrijf voor en betrekken we de bewoners en andere stakeholders met een intensief participatietraject. Als deze fase goed verloopt, volgt het investeringsbesluit.

32

Kleine kernen aanpak Zoals veel gemeenten in de regio, heeft ook Druten meerdere kleine kernen. De warmtetransitie binnen kleine kernen is best ingewikkeld. Voor veel collectieve duurzame warmteoplossingen lijkt schaalgrootte essentieel. Dat is lastig wanneer kernen klein van omvang zijn. Daarnaast zien we dat netcongestie in deze kernen volledig elektrische warmteoplossingen aanzienlijk belemmert. Daarom brengen we in 2025 samen met gemeenten in de regio mogelijke aanpakken in beeld die we kunnen inzetten om kleine kernen te ondersteunen bij de overstap naar aardgasvrij. 4.4 Met wie doen we dit? De verduurzaming van woningen kan alleen slagen door samen te werken. We werken veel samen met: • • • • • •

Inwoners Woningcorporaties De Kernen en Woonwaarts, bijvoorbeeld bij de aanpak voor energiearmoede en VvE's Regio Rijk van Nijmegen in het kader van het Energieloket Energiecoaches Netbeheerder Liander voor de buurtaanpak en het Warmteprogramma. De Groene Metropoolregio (GMR) om ervaringen uit te wisselen over de aanpak van duurzame warmtevoorziening in kleine kernen.

33

34

5. Spoor 2 – Verduurzaming bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed In dit spoor staan de verduurzaming van bedrijven en van het gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed centraal. Bedrijvigheid is een belangrijke sector in de gemeente Druten. Dat zien we onder meer terug in de rol die de lokale industrie speelt in de Drutense economie. Bij het verduurzamen van hun activiteiten lopen bedrijven tegen verschillende uitdagingen aan, zoals netcongestie. Zeker voor bedrijven die veel energie gebruiken of die willen uitbreiden is het niet eenvoudig om dat met duurzaam opgewekte energie te doen. We ondersteunen de zoektocht naar collectieve en slimme energieoplossingen. Ook ondersteunen we bij energiebesparing. Bij gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed gaat het vooral om het verduurzamen van de gebouwen, de installaties en het gebruik ervan. We focussen daarbij op het vastgoed dat de gemeente in bezit heeft. 5.1 Wat is de opgave? Wat valt onder bedrijven, gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed? Bedrijvigheid De bedrijvigheid in de gemeente Druten bestaat voornamelijk uit de bedrijventerreinen Westerhout en Westerhout-Zuid, de scheepswerven en enkele grootverbruikers. Het gaat daarbij om betonfabriek Excluton, de Wienerberger dakpannenfabriek en steenfabriek Vogelensangh. Verder telt de gemeente zo’n 70 kantoorgebouwen, van wisselende omvang.

Gemeentelijk vastgoed Het gemeentelijk vastgoed bestaat uit diverse categorieën: •

• •

Niet commerciële gebouwen. Daaronder vallen onder andere het gemeentehuis, de gemeentewerf en meerdere gemeentelijke monumenten. Gebouwen voor cultuur en welzijn, zoals Cultureel Centrum ‘D’n Bogerd’, MFA ‘De Doorkijk’ en Jongerencentrum ‘Place to Be’. Enkele gemeentewoningen

Maatschappelijk vastgoed Ten slotte er nog maatschappelijk vastgoed. Daar vallen gebouwen onder met een maatschappelijke functie die niet in het bezit zijn van de gemeente. Het gaat hierbij om: • •

Twee dorpshuizen: Dorpshuis ‘De Horst’ en Dorpshuis ‘De Lier’. Twee sportcomplexen: Sportcentrum ‘De Gelenberg’ en Kulturhus ‘De Meent’.

35

Verwachte ontwikkeling energievraag In het Energie Transitiemodel (ETM) is berekend hoe het totale energieverbruik van de industrie, het gemeentelijk vastgoed en het maatschappelijk vastgoed zich zal ontwikkelen tot aan 2050. Deze resultaten zijn weergegeven in Tabel 5. Tabel 5: Totale energieverbruik van gebouwen en industrie, resultaat van ETM analyse.

Gebouwen Industrie Totaal

2019 408 TJ 830 TJ 1.238 TJ

2030 438 TJ 828 TJ 1.266 TJ

2050 292 TJ 814 TJ 1.106 TJ

Door besparing en verduurzaming neemt de energievraag van gebouwen af in de toekomst. Omdat Westerhout-Zuid na 2019 nog is uitgebreid, is er tussen 2019 en 2030 nog een toename te zien in energievraag. In 2050 is het verwachten we wel een lager energieverbruik dan in 2019. Bij de industrie ligt de nadruk op de verduurzaming van bedrijfsprocessen. Voor de verwachte besparing kunnen we nog geen inschattingen doen omdat deze afhankelijk zijn van specifieke bedrijfsprocessen en (uitbreiding)plannen. We gaan er daarom vanuit dat de energievraag gemiddeld licht zal afnemen door energiebesparing in bedrijfsprocessen. Wat kunnen we doen om energie te besparen? Isolatie Een onderdeel van de opgave is de besparing door isolatie in gebouwen. Dit gaat over alle bedrijfsgebouwen, het gemeentelijk en het maatschappelijk vastgoed. • • • •

Volgens landelijke scenario's9 is in 2050 de verwachte warmtevraag 212 kWh per vierkante meter. Momenteel ligt de warmtevraag gemiddeld op 225 kWh per vierkante meter. Dit vereist voor de gemeente Druten een reductie van 6% van de energievraag van alle overige gebouwen in 2050. We gaan uit van een lineaire besparing. Dit betekent een besparingsdoel van 2% voor 2030, om op 6% besparing in 2050 uit te komen.

Gemiddeld genomen zijn de kantoorgebouwen en gemeentelijk vastgoed in Druten al relatief energiezuinig. Volgens de RVO heeft ruim 70% van de kantoorgebouwen een energielabel A, B of C. Bij het gemeentelijk vastgoed zijn sinds 1990 al veel natuurlijke momenten benut om het vastgoed te verduurzamen. Denk daarbij aan energiezuinige nieuwbouw. Een aanzienlijk deel van het gemeentelijk vastgoed heeft al energielabel A. Netbeheer Nederland (2023), Het energiesysteem van de toekomst: de II3050-scenario’s. Link: https://www.netbeheernederland.nl/publicatie/rapport-ii3050-scenarios (Geraadpleegd op 20 juni 2025) 9

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=wdw&id=abf83729-4304-4d34-906a-2342358ed0fa