e75cf89c-beeb-4370-951c-a16496ad1ffe.pdf
Tekst van het document
VOOR EEN VEILIG THUIS
REGIOVISIE AANPAK HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING FLEVOLAND 2024-2027
INHOUDSOPGAVE Samenvatting
3
1.0 Inleiding
4 5 5 6
1.1 Aanleiding actualisering 1.2 Lokaal wat lokaal kan 1.3 Leeswijzer
2.0 Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak 2.1 Onze ambitie; drie actielijnen 2.2 Visie op de aanpak: uitgangspunten die we hanteren
3.0 Eerder en beter in beeld 3.1 Inleiding 3.2 Wat houden we vast? 3.3 Wat gaan we versterken?
4.0 Stoppen en duurzaam oplossen van geweld 4.1 Inleiding 4.2 Wat houden we vast? 4.3 Wat gaan we versterken?
5.0 Aandacht voor specifieke groepen 5.1 Inleiding 5.2 Wat houden we vast? 5.3 Wat gaan we versterken?
6.0 Wat is nodig om voorgaande te bereiken 6.1 Borgen van randvoorwaarden 6.2 Monitoring: meten is weten
Bijlagen
Inhoudsopgave
7 8 8 13 13 14 17 19 19 20 23 27 27 27 30 34 34 35 36
2
SAMENVATTING REGIO AANPAK HUISELIJK GEWELD EN VISIE KINDERMISHANDELING 2024-2027
5 UITGANGSPUNTEN 1
Voorkomen is beter dan genezen.
2
Eerst het stoppen van geweld, daarna het wegnemen van de risico’s en het werken aan herstel: kortom we werken volgens de visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid.
3
Samen met het huishouden bepalen betrokken professionals in gezamenlijk overleg en onderlinge afstemming wat, waarom, door wie wordt gedaan. De verschillende gezinsprofielen, zoals zijn opgesteld door het Verwey-Jonker Instituut en Augeo, ondersteunen de gezinsgerichte, in teamverband, multidisciplinaire, rechtsbeschermende en transparante aanpak.
4
Hulp vindt zo veel mogelijk thuis plaats.
5
Door continu te leren van onze aanpak kunnen we onze aanpak continu verbeteren.
MISSIE: EEN VEILIGE THUISSITUATIE VOOR IEDEREEN
Eerder en beter in beeld
Stoppen en duurzaam oplossen
Preventie: tijdig signaleren en bespreekbaar maken van huiselijk geweld en kindermishandeling het versterken van het lokale veld; en het versterken van Veilig Thuis
Plegeraanpak Traumascreening en behandeling gericht op herstel Verbinding zorg en straf: veiligheid voorop
Specifieke groepen
Kinderen in kwetsbare situaties en complexe scheidingen Slachtoffers van mensenhandel Ouderenmishandeling
Toekomstscenario kind en gezinsbescherming
Licht verstandelijke beperking problematiek in relatie tot huiselijk geweld en kindermishandeling Seksueel geweld Schadelijke traditionele praktijken
Borgen van randvoorwaarden Bestuurlijke commitment
Samenvatting
Een goede structuur
Monitoren: Meten is weten Eenheid van taal
Gegevens delen mogelijk maken
3
1.0 INLEIDING (Te) Lange tijd hebben we onvoldoende beseft hoe vaak huiselijk geweld en kindermishandeling voorkomt. Inmiddels weten we dat huiselijk geweld en kindermishandeling een groot probleem vormt, voor de slachtoffers, plegers en kinderen zelf maar ook voor de maatschappij. Dat terwijl er juist in onze regio veel meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn en hierbij is er relatief vaak sprake van complexe problematiek. Gelukkig weten we steeds beter wat er bijdraagt om het geweld te voorkomen, te doorbreken en duurzaam te stoppen. Samen met de gemeenten, de maatschappelijke organisaties en de justitiepartners werken we hier in de regio Flevoland daar de laatste jaren flink aan. Al in 2010 is de eerste Regiovisie Huiselijk geweld en Kindermishandeling 2010-2013 in Flevoland vastgesteld. Sindsdien werken we in alle gemeenten in de regio samen met onze netwerkpartners vanuit de overtuiging dat een veilige thuisbasis essentieel is en dat we daar in gezamenlijkheid aan kunnen bijdragen. Een sluitende
“Gelukkig weten we steeds beter wat er nodig is om geweld te voorkomen, te doorbreken en duurzaam te stoppen. Hier werken we samen de laatste jaren flink aan.”
aanpak die gericht is op voorlichting, preventie, signaleren, analyseren, interveniëren, hulpverlenen en nazorg, passend bij de situatie van betrokkenen1. Dat doen we niet alleen: gemeenten, veiligheids- en maatschappelijke partners uit het sociaal domein, zorgpartners en ervaringsdeskundigen werken daarbij nauw samen.
1
Inleiding
Regiovisie huiselijk geweld Flevoland 2010-2013
4
De afgelopen jaren hebben we het programma Geweld
opgepakt die ook de komende jaren de nodige aandacht
resultaten zijn en maken we jaarlijks een regionale begroting.
hoort nergens thuis uitgevoerd. Daarmee hebben we
zullen krijgen. Aanvullend hebben we met onze
We richten ons hierbij op die activiteiten waarbij we juist de
een stevige aanpak neergezet om huiselijk geweld en
maatschappelijke partners gesprekken gevoerd over een
krachten op regionaal niveau kunnen bundelen. Kortom, we
kindermishandeling te bestrijden. De ervaringen die we
aantal thema’s dat de afgelopen periode onderbelicht is
pakken lokaal op wat op lokaal niveau kan en bundelen de
met Geweld hoort nergens thuis hebben opgebouwd,
gebleven, namelijk preventie, seksueel geweld, slachtoffers
krachten op regionaal niveau om daar waar nodig de gehele
maken dat we vooral willen doorgaan op de weg die
en plegers met een licht verstandelijke beperking (LVB) en
aanpak nog meer te ondersteunen en we grotere stappen
we zijn ingeslagen. Wel nemen we de nieuwe inzichten,
schadelijke traditionele praktijken. We hebben met elkaar
kunnen maken.
opgedane ervaringen en ontwikkelingen op provinciaal
het gesprek gevoerd over wat we willen vasthouden, waar
en landelijk niveau mee in de actualisering van deze
we de komende periode extra op willen inzetten en op
Regiovisie. Waarnodig gaan we de aanpak aanpassen,
wat voor manier. Dat maakt dat we met deze Regiovisie
met daarbinnen speciale aandacht voor de implementatie
een toekomstbestendige richting hebben gegeven aan de
van het Toekomstscenario kind en gezinsbescherming in
wijze waarop we huiselijk geweld en kindermishandeling
Flevoland.
willen voorkomen, signaleren en aanpakken en onze
1.1 Aanleiding actualisering De Wmo 2015 (artikel 2.1.2) schrijft voor dat elke gemeente een plan heeft waaruit blijkt op welke wijze
jeugdigen willen beschermen tegen een onveilig opgroeiklimaat in onze regio. Daarbij kijken we naar de volle breedte van de problematiek van 0 tot 100+ jarigen.
de gemeente huiselijk geweld en kindermishandeling
1.2 Lokaal wat lokaal kan
voorkomt en bestrijdt. Gelet op het feit dat er op dit
Elke gemeente heeft de taak om maatregelen te treffen
moment geen actuele visie is, willen we als regio een
om huiselijk geweld te voorkomen en te bestrijden. Deze
nieuwe regiovisie met een plan van aanpak opstellen
Regiovisie geeft de gemeenten niet alleen een visie, maar
waarbij we de aansluiting zoeken bij de Regiovisie Jeugd
ook richting en handvatten over de wijze waarop zij dit de
Flevoland (2021) “Samen, dichtbij en leren wat werkt” en
komende vier jaar kunnen aanpakken. Het is dan ook niet
de ervaringen en de nieuwe inzichten die zijn opgedaan
nodig dat elke gemeente een eigen gemeentelijke visie
met het programma Geweld hoort nergens thuis en
opstelt. Elke gemeente kan voor haarzelf nagaan wat voor
daarvoor ons opgestelde borgingsplan, het programma
haar van toepassing is en waar ze de komende vier jaar
Scheiden zonder Schade, de uitvoering van de Wmo en de
op in wil zetten, rekening houdend met de gezamenlijk
samenwerking met zorgaanbieders, het Toekomstscenario
geformuleerde ambities. Zo kan ook de uitvoering dicht
kind en gezinsbescherming en de agenda Veiligheid
bij de inwoners zelf plaatsvinden. De regionaal ambtelijke
Voorop van het landelijk netwerk straf en zorg.
werkgroep Zorg en Veiligheid komt regelmatig bij elkaar waarbij de gemeenten met elkaar de voortgang
De opgedane ervaringen en nieuwe inzichten hebben ons
bespreken. De gemeente Almere heeft vanuit haar rol
een goede richting gegeven voor wat we de komende
als centrumgemeente een voortrekkersrol in nauwe
periode willen. Binnen de drie actielijnen van Geweld hoort
samenwerking met de overige gemeenten. Gezamenlijk
nergens thuis hebben we in Flevoland tien speerpunten
met partners gaan we na wat de voortgang is, wat de
Inleiding
5
1.3 Leeswijzer Nadat is aangegeven waarom en op welke wijze de regiovisie is geactualiseerd gaan we in op de visie en de bijbehorende uitgangspunten voor een lokale en regionale aanpak, opgesteld naar aanleiding van de ervaringen van de afgelopen periode. Hoofdstukken 3 en 4 vormen de kern van de actualisering. Hoe krijgen geweld eerder en beter in beeld en hoe stoppen we dit geweld duurzaam. Daarin geven we aan wat willen vasthouden en wat we gaan versterken. Hoofdstuk 5 staat stil bij de noodzakelijke aandacht voor specifieke groepen terwijl hoofdstuk 6 de randvoorwaarden aangeeft om een effectieve aanpak te borgen. Op 31 januari 2023 zijn de cliëntenraden/adviesraden sociaal domein van de zes Flevolandse gemeenten uitgenodigd voor een toelichting op de visie en om vragen te beantwoorden. De betrokkenheid van de clientenraden/ adviesraden heeft geleid tot drie bijlagen.
Inleiding
6
“Gelet onze bevolkingsgroei is het nodig om groter te denken. De aanpak en het hulpaanbod moet meegroeien.”
2.0 VISIE OP DE AANPAK EN UITGANGSPUNTEN VOOR LOKALE EN REGIONALE AANPAK Aan de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in Flevoland ligt de volgende missie ten grondslag, voor
MISSIE
bestuurders en uitvoerende professionals:
Voor bestuurders:
Voor uitvoerende professionals:
Bestuurders willen een samenleving waarin iedereen
“Professionals laten slachtoffers pas los, als ze heel zeker weten
zich positief kan ontwikkelen. De basis daarvoor ligt bij
dat een ander hem (indien nodig) stevig beet heeft. Daarom
een veilige thuissituatie. Bestuurders (van gemeenten en
moet multidisciplinair en gericht op alle gezinsleden en hun
partnerorganisaties) zijn en voelen zich daarom ervoor
sociale netwerk (systeemgericht) worden gewerkt vanuit de
verantwoordelijk dat situaties van huiselijk geweld en
gedachte: doen wat nodig is (niet meer en niet minder). Iedere
kindermishandeling zoveel mogelijk worden voorkomen
professional werkt vanuit een bredere scope, heeft kennis van
en als het gebeurt dat het bij een eerste signaal meteen
de andere beroepsgroepen (normen en eisen), weet dat hij kan
professioneel wordt opgepakt zodat het geweld onmiddellijk
rekenen op het vakmanschap van collega’s uit andere disciplines
stopt, niet meer plaatsvindt en dat opgelopen fysieke,
en stuurt aan op oplossingen, snelheid, samenhang en
mentale/emotionele schade zo snel mogelijk en zo goed
integraliteit. Professionals moeten zich hierbij gesteund weten
mogelijk wordt hersteld. Om dat mogelijk te maken
door de samenleving en hun organisatie. Lokale gezagsdragers,
faciliteren zij de professionals in hun organisatie op alle
bestuurders en directeuren van organisaties staan voor de
passende manieren.
aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling en scheppen
Specifiek voor Flevoland is het ook nodig om groter te
hiervoor ook de voorwaarden.”2
denken en na te gaan of in deze regio niet meer nodig is dan in andere regio’s, gelet op de verwachte bevolkingsgroei en de aanwezige problematiek die breder is dan alleen huiselijk geweld en kindermishandeling. De aanpak en het hulpaanbod zouden hierin moeten meegroeien.
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
2
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis, pag. 9
7
2.1 Onze ambitie; drie actielijnen
maar een combinatie van factoren dat maakt dat er veel
zelf. Naasten hebben meestal als eerste door wanneer
Als we het hebben over huiselijk geweld en
meldingen zijn, veel uithuisplaatsingen en veel verzoeken
bijvoorbeeld gezinnen in de stress zitten. Ook zij kunnen
kindermishandeling dan bedoelen we in deze Regiovisie
tot onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming.
het gesprek aangaan of mensen bewegen om hulp en
huiselijk geweld en kindermishandeling in alle
Hoe meer problemen en risicofactoren bij elkaar komen,
ondersteuning te zoeken. Maar we denken vooral aan
verschijningsvormen van geweld dat door iemand uit
hoe groter de kans op het vóórkomen van structureel
professionals die werkzaam zijn in het lokale veld.
de huiselijke kring of het netwerk van het slachtoffer
geweld. Daarnaast vraagt het ook om te kijken naar onze
wordt gepleegd. Met huiselijke kring en netwerk
eigen rol in de vele meldingen.
worden (ex-)partners, familieleden en (huis)vrienden, kennissen bedoeld. Het kan gaan over fysiek, seksueel
De laatste jaren hebben we steeds meer zicht gekregen
en psychisch geweld en het kan in ernst en duur sterk
op de werkzame bestanddelen van de aanpak. Wij hebben
variëren. Het wordt ook wel aangeduid als ‘geweld in
ons als regio aangesloten bij het landelijk programma
afhankelijkheidsrelaties’.
Geweld hoort nergens thuis. De drie actielijnen die in dit
risico gestuurd
herstel gericht
programma staan, willen we ook de komende periode In onze regio hebben wij veel meldingen van huiselijk
voortzetten. We willen ons namelijk blijven inzetten voor:
geweld en kinderminshandeling in vergelijking met
• • •
andere regio’s in het land. Wat de achterliggende oorzaak daarvoor is weten we (nog) niet. Met behulp van
Het eerder en beter in beeld krijgen van geweld Het duurzaam stoppen van geweld
veiligheidsplan
Specifieke groepen die extra aandacht behoeven:
de methodiek van DataLab gaan we hier de komende
kinderen in kwetsbare opvoedingssituaties en
periode nader onderzoek naar doen. Wel weten we uit
complexe scheidingen, slachtoffers van mensenhandel,
Eerst het stoppen van geweld, daarna het
het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut
slachtoffers van ouderenmishandeling, seksueel
wegnemen van de risico’s en het werken aan
dat psychische trauma’s van ouders en kinderen,
geweld, schadelijke traditionele praktijken en mensen
herstel: kortom we werken volgens de visie
hechtingsproblemen, emotionele onveiligheid bij kinderen,
met een licht verstandelijke beperking (LVB).
gefaseerd samenwerken aan veiligheid.
opvoedstress van ouders, ingrijpende jeugdervaringen van
Inmiddels weten we beter wat werkt. We weten dat
ouders, probleemgedrag van kinderen veel voorkomen
In dit hoofdstuk zetten we uiteen hoe we deze actielijnen
continu zicht op de veiligheid binnen het huishouden
bij betrokkenen die te maken hebben met geweld. Uit
willen realiseren door aan te geven wat onze visie is en wat
nodig is om het patroon van geweld te kunnen
het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut blijken
onze belangrijkste uitgangspunten bij de aanpak zijn.
doorbreken. Wanneer er sprake is van onveiligheid,
armoede, werkloosheid en gebruik van middelen, waarvan
werken we in Flevoland volgens de breed gedragen visie
het geweld. Als regio hebben we ook zelf onderzoek
2.2 Visie op de aanpak: uitgangspunten die we hanteren
laten uitvoeren. Uit dat onderzoek3 blijkt dat in onze regio
Voorkomen is beter dan genezen
een huishouden betrokken partijen eerst samenwerken
eenoudergezinnen, gezinnen met problematische schulden
Het voorkomen van geweld begint met het tijdig
aan het direct stoppen van geweld en vervolgens samen
en leven in armoede relatief vaker te maken hebben met
signaleren en het durven vragen naar of het bespreekbaar
inzetten op risico-gestuurde en herstelgerichte zorg aan
huiselijk geweld en kindermishandeling in vergelijking met
maken van huiselijk geweld en kindermishandeling.
alle betrokkenen (slachtoffers en plegers en hun eventuele
andere regio’s. Kortom er is niet één oorzaak aan te wijzen,
Dit vinden wij het allerbelangrijkste. We denken hierbij
kinderen). Wanneer we het hebben over een pleger gaat
aan het tijdig signaleren door naasten van de gezinnen
het om een zeer diverse groep van volwassen mannen en
specifiek alcohol de grootste risicofactoren te zijn van
3
‘gefaseerd samenwerken aan Veiligheid’ (L. Vogtländer & S. van Arum). Dit houdt in dat alle bij
Bron: titel van rapport komt nog
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
8
vrouwen (vaak ook vaders en moeders, adolescenten en volwassen kinderen) en (ex) partners. Onze eigen vaak te smalle opvattingen van wie en wat een pleger is, dragen erbij bij dat we schadelijk gedrag (de onveiligheid) over het hoofd zien. Voor een huishouden kan gelijktijdig worden gewerkt aan het verminderen van risico’s op geweld en het werken aan herstel, maar als een dreigende situatie (weer) ontstaat, staat veiligheid in onze aanpak voorop. In deze situatie zijn alle activiteiten erop gericht om het geweld direct te stoppen. Door meer in te zetten op het stoppen van het geweld, en daarna pas op die hulp en ondersteuning die nodig is om de risico’s te verminderen, kan de hulp en ondersteuning ook effectiever worden ingezet. Om te werken volgens deze visie zijn onze professionals werkzaam in de lokale toegang en andere relevante ketenpartners zoals bijvoorbeeld Blijf Groep, Veilig Thuis en Zorggroep Oude en Nieuwe Land getraind in de Top 3-methodiek. De werkwijze vertaalt zich in vijf fasen: 1. Werken aan directe veiligheid met een veiligheidsplan. 2. Werken aan stabiele veiligheid met een hulpverleningsplan op basis van risico-gestuurde zorg. 3. Werken aan herstel van de ontwikkeling van de individuele gezinsleden met herstelplannen voor trauma-geïnformeerde en herstelgerichte zorg. 4. Werken aan stabilisatie door het evalueren en bijstellen van eerder gestelde doelen. 5.
Werken aan duurzame veiligheid, ook als professionele hulpverlening stopt door het leren omgaan met terugval met een toekomstplan.
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
9
Samen met het huishouden bepalen betrokken
kinderen. Het is ook nodig dat professionals beschikken over
dat de betrokkenen blijven meewerken en het duurzaam
professionals in gezamenlijk overleg en onderlinge
voldoende kwaliteit. In aanvulling op de Richtlijnen Jeugd-
veilig blijft, ook als professionele hulpverlening is gestopt.
afstemming wat, waarom, door wie wordt gedaan.
hulp en Jeugdbescherming heeft de VNG het Kwalite-
Bij interventies in gezinnen/huishoudens en zeker in het
De verschillende gezinsprofielen, zoals zijn opge-
itskader “Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams
gedwongen kader verdient de rechtspositie van betrokken
steld door het Verwey-Jonker Instituut en Augeo,
en gemeenten” vastgesteld. De afgelopen jaren hebben wij
kinderen en volwassenen bijzondere aandacht. Naast een
ondersteunen de gezinsgerichte, in teamverband,
als eerste van Nederland in alle zes Flevolandse gemeenten
gezinsgerichte en zorgvuldige aanpak van professionals,
multidisciplinaire, rechtsbeschermende en
trans-
de bijbehorende zelfscan uitgevoerd en een verbeterplan
gebaseerd op de kinderrechten en mensenrechten, vraagt
parante aanpak.
opgesteld aan de hand van dit kwaliteitskader, namelijk het
dit een goede communicatie met de betrokkenen, geïnfor-
Door in gesprek te gaan met alle leden van het huishouden
plan “Samenwerken aan veiligheid”. We verwachten ook de
meerde en zorgvuldige belangenafwegingen en rapporta-
(slachtoffer, pleger en kind) kan met elkaar worden bepaald
komende jaren dat ons lokaal veld zich actief inspant om aan
ge en transparantie over wie wat doet en welke informatie
wat er nodig is om de veiligheid duurzaam te bereiken. De
de kwaliteitseisen uit het Kwaliteitskader te voldoen. Daartoe
met welk doel wordt gedeeld. Het moet voor degenen om
gezinsprofielen van het Verwey-Jonker Instituut hebben
wordt de zelfscan die bij het Kwaliteitskader hoort regelma-
wie het gaat duidelijk en begrijpelijk zijn wat er gebeurt.
ons geleerd waar we rekening mee moeten houden. Als het
tig herhaald, inclusief bijbehorende verbetermaatregelen.
Naast de basisprincipes gezinsgericht, rechtsbeschermend
gaat om intieme terreur is het bijvoorbeeld van belang het
We weten ook dat er inzet nodig is vanuit verschillende
en transparant, en eenvoudig, voegt het Toekomstscenario
gesprek met slachtoffer en pleger niet gezamenlijk te voeren,
disciplines. Door in teamverband planmatig, integraal en
kind- en gezinsbescherming nog lerend toe. Dit uitgangs-
terwijl bij gezinnen in de stress dat wel van meerwaarde is,
systeemgericht samen te werken gericht op rechtsbe-
punt van een lerende beschermingspraktijk past bij hoe we
naast eventuele individuele gesprekken met bijvoorbeeld
scherming en transparantie, bestaat er een grotere kans
in Flevoland op weg zijn en verder willen gaan.
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
10
HERKENNEN VAN GEWELDSPATRONEN BINNEN GEZINNEN: GEZINSPROFIELEN Het herkennen van gezinsprofielen helpt bij het begrijpen van wat er speelt in het gezin en uiteindelijk welke hulp nodig is. Augeo heeft samen met Verwey-Jonker Instituut gezinsprofielen ontwikkeld. Deze gezinsprofielen sluiten elkaar niet uit en kunnen in de praktijk overlopen. Ze helpen bij het herkennen van de geweldspatronen. Dit helpt bij het begrijpen wat er speelt. In elk profiel staat andere problematiek op de voorgrond.
De vijf gezinsprofielen, een hulpmiddel om geweldspatronen binnen gezinnen te herkennen:
1 Intieme terreur
4 Kindgedrag en opvoedstress
Bij Intieme terreur is er sprake van een machtsverschil tussen de
In het vierde profiel gaat het vooral om kindgedrag en opvoedstress.
partners. Een partner, meestal de man, oefent dwang en controle uit
De (ernstige) gedragsproblemen van kinderen kunnen een
op zijn partner en soms ook op de kinderen als die er zijn. Dit door
reactie zijn op het geweld in huis of komen voort uit aangeboren
haar vrijheid te beperken, haar te isoleren en door het gebruik van,
problematiek. Het gedrag kan ook conflicten en geweld veroorzaken
vaak ernstig, geweld, ook seksueel. Het slachtoffer en de kinderen
tussen beide ouders onderling, of tussen ouder en kind. Er is veel
voelen zich continu bedreigd en onveilig.
opvoedstress en onveiligheid voor de gezinsleden.
2 Gezin in de stress
5 Complexe conflictscheidingen4
Bij het profiel gezin in de stress staat centraal dat er een hoge
Het kenmerk van het profiel complexe conflictscheiding is dat de
mate van stress is door een opeenstapeling van factoren. Dit
problemen vooral rond de omgang spelen na echtscheiding. In
leidt herhaaldelijk tot conflicten waarbij het (ernstige) geweld
aanloop naar en als de scheiding is uitgesproken is er met name
ook van twee kanten kan komen. Regelmatig gaat dit samen
psychisch geweld en een juridisch gevecht om de kinderen. Kinderen
met alcoholmisbruik bij één van de partners. De kinderen kunnen
hebben last van de conflicten tussen ouders.
slachtoffer zijn en getuige. 3 Langdurige zorg In het profiel langdurige zorg staat op de voorgrond dat één (of beide) partners vanwege een beperking of psychische problemen langdurige zorg nodig heeft. In de gezinnen kan ook geweld tussen partners een rol spelen. Daarnaast is er door de problematiek van ouders vaak een onveilige opvoedsituatie voor de kinderen en komt verwaarlozing vaak voor.
Deze beschrijving van het gezinsprofiel sluit aan bij de definitie complexe scheiding volgens de Herziene Richtlijn Scheiding 2020 van het NJi: een complexe scheiding is een scheiding waarbij ouders door aanhoudende ernstige conflicten het belang en welzijn van de kinderen uit het oog verliezen, en daarnaast ook het wederzijdse belang.
4
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
11
Hulp vindt zo veel mogelijk thuis plaats. Uitgangspunt is dat iedereen veilig thuis moet kunnen zijn en moet kunnen opgroeien in een veilige omgeving. Het kan zo onveilig zijn, dat opvang van het slachtoffer (tijdelijk) nodig is of dat een kind uit huis moet worden geplaatst. Inmiddels weten we dat dit op de langere termijn geen goede oplossing is en zelfs schadelijk kan zijn. Onze ambitie is dat er nul kinderen uithuis worden geplaatst (zie ook onze Regiovisie Jeugd). Daarom zetten we in op zo vroeg mogelijk passende hulp en ondersteuning in de thuissituatie. Betrokkenen betrekken we bij wat er gaat gebeuren en de regie blijft zo veel als mogelijk bij henzelf. We weten dat ze dan sneller geneigd zijn om hulp te accepteren. Daar waar nodig maken we gebruik van de Wet tijdelijk huisverbod om de pleger voor een korte termijn op een andere plek te laten zijn. Ook andere vormen van Time-out willen we uitbreiden en versterken. Alles om te bereiken dat de veiligheid voldoende is en zeker om te voorkomen dat het geweld zodanig escaleert en men (kind en/of slachtoffer) uit huis moet.
Door continu te leren van onze aanpak kunnen we onze aanpak continu verbeteren. De afgelopen jaren hebben we steeds beter zicht gekregen op dat wat werkt. Tegelijkertijd zien we in de regionale cijfers helaas nog niet terug dat we erin slagen om huiselijk geweld en kindermishandeling te voorkomen en duurzaam te stoppen. Niet alleen Veilig Thuis Flevoland beschikt over veel data (BI-tool), landelijk is de impactmonitor huiselijk geweld beschikbaar en ook andere partijen beschikken over veel data. Door naar alle data nog gerichter te kijken en te combineren, hopen we beter zicht te krijgen op wat we moeten verbeteren en waar we ons op moeten richten (DataLab methode). Ook vinden we het van belang ervaringen te blijven delen, het gesprek met elkaar te blijven voeren en actiegericht onderzoek te doen naar onze werkwijze, zodat we onze aanpak kunnen blijven verbeteren en een steeds beter resultaat gaan bereiken.
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
12
3.0 EERDER EN BETER IN BEELD 3.1 Inleiding Hoe kan huiselijk geweld en kindermishandeling worden voorkomen? Wat is nodig om de duur van het geweld te verkorten en erger te voorkomen? Door de risicofactoren en het geweld zelf eerder en beter in beeld te hebben, kunnen betrokkenen beter en sneller worden geholpen.’5 Dat begint met het tijdig signaleren en het durven vragen naar of het bespreekbaar maken van huiselijk geweld. We weten dat huiselijk geweld en kindermishandeling een gevoelig onderwerp is, dat moeilijk bespreekbaar te maken is. Toch kan daar juist het verschil worden gemaakt. Niets doen is in deze geen optie. ‘Iedereen kan verschil maken voor een slachtoffer of pleger.’6 De regio Flevoland kent - met name in de grote steden relatief veel meldingen. We merken dat dat we er om uiteenlopende redenen nog onvoldoende in slagen om het geweld duurzaam te stoppen. We zien zelfs dat de problemen soms verder escaleren vanwege een toenemende complexiteit aan problemen. Door problemen eerder en beter in beeld te krijgen verwachten we minder complexe problemen, minder
“Iedereen kan het verschil maken voor een slachtoffer.” - Geweld hoort nergens thuis
escalaties en minder hermeldingen. Deze actielijn is gericht op de volgende drie speerpunten: 1. Preventie: tijdig signaleren en bespreekbaar maken van huiselijk geweld en kindermishandeling; 2. het versterken van het lokale veld; en 3. het versterken van Veilig Thuis. 5-6
Verder bouwen aan de netwerkorganisatie
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis
13
Door handvatten te geven om te signaleren, de situatie
3.2 Wat houden we vast?
de aandacht brengen (o.a. door vroegtijdig de stappen van
bespreekbaar te maken, de kwaliteit van ons lokale veld te
1. Preventie: tijdig signaleren en bespreekbaar
de meldcode te doorlopen en zich aan de beroepscode te
verbeteren, goede samenwerkingsafspraken te maken en
maken
houden). Situaties kunnen ook eerder in beeld komen als
te zorgen voor een goede informatievoorziening, willen we
Preventie begint met het tijdig signaleren en het bespreek-
de omgeving van het huishouden alert is en de stap durft te
de komende jaren verder bouwen aan het eerder en beter
baar maken van huiselijk geweld. Dit kan eraan bijdragen
zetten om een signaal af te geven. Om te kunnen signaleren,
zicht krijgen op de problematiek.
dat men eerder en tijdiger hulp gaat zoeken. Niet alleen
is het nodig om te weten wat de signalen zijn. Dit vraagt om
professionals kunnen probleemsituaties eerder onder
voorlichting.
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt en wat willen we voortzetten? Kansrijke start
vervolg. Via de meldcodetour was het mogelijk om de professionals die meldcodeplichtig
De gemeente Almere neemt deel aan het landelijke actieprogramma Kansrijke Start. Hierbij
zijn, te bereiken door er letterlijk op af te gaan en deskundigheidsbevordering aan uiteenlo-
werken zorgprofessionals samen zodat de eerste duizend dagen van een nieuw leven, die
pende groepen professionals aansluitend bij hun eigen praktijk te bieden. In 2022 en 2023
zo belangrijk zijn zo voor de ontwikkeling van een pasgeborene, zo goed mogelijk verlopen.
vond de meldcodetour opnieuw plaats. Tijdens deze meldcodetour is er aandacht voor het
Onderdeel van dit programma is Nu Niet Zwanger. De gemeente Almere en Lelystad hebben
effectiever weten te gebruiken van de verschillende stappen van de meldcode (o.a. het
de werkwijze geïmplementeerd om een open en eerlijk gesprek te voeren met cliënten (man-
vragen om advies en ondersteuning bij Veilig Thuis bij stap 2), bewustwording te creëeren
nen en vrouwen) om hen na te laten denken over hun kinderwens. Kansrijke start draagt bij
en hoe te handelen. Dit alles moet bijdragen om de handelingsverlegenheid te verminderen.
aan het veilig opvoeden van kinderen. De komende periode gaan we na of het programma kan worden voortgezet en zo ja, op welke wijze.
Op tijd erbij: vroeg signaleren en ingrijpen op school bij huiselijk geweld en kindermishandeling
Vergroten weerbaarheid en handelingsvaardigheid inwoners
Het doel van ‘Op tijd erbij op school’ is om de kennis, bewustwording en handelingsvaar-
Op dit moment zetten we al in op weerbaarheidstrainingen op scholen. De komende perio-
digheid inzake huiselijk geweld en kindermishandeling te versterken, bij zowel leerkrachten
de willen we deze inzet verder uitbreiden, onder andere door bij landelijke campagnes aan
als kinderen en hun ouders in het primair/secundair onderwijs. Hiervoor zetten we het spe-
te sluiten.
cialistisch scholingsaanbod van ‘Team-Kim’ in. Team-Kim bestaat uit jonge ervaringsdeskundigen die zelf huiselijk geweld en kindermishandeling hebben meegemaakt en op die
Follow-up meldcodetour
manier een gemakkelijke ingang vinden bij kinderen en jongeren. De aanpak wordt ingebed
De afgelopen jaren hebben we ingezet op de meldcodetour. Meer dan veertig bijeen-
in de lokale structuur (onder andere wijkteam, wijkagent en jeugdgezondheidszorg).
komsten hebben plaatsgevonden waarin men is geïnformeerd over de veranderingen in de meldcode en de nieuwe werkwijze van Veilig Thuis. Tegelijkertijd hebben deze bijeenkomsten als doel de samenwerking te verbeteren en input op te halen wat er nodig is aan
Eerder en beter in beeld
14
Make the Difference
2. Lokale veld versterken
problemen is en de passende ondersteuning te organise-
Tactus Verslavingszorg neemt samen met Veilig
De afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het lokale
ren om het geweld te doorbreken. Hiervoor doorlopen zij
Thuis Flevoland en Amethist deel aan het tweejarige
veld en de samenwerking tussen het lokale veld en Veilig
de stappen van de meldcode. Ook stellen zij het veilig-
Europese project Make The Difference. Doel van dit
Thuis. Het lokale veld heeft een belangrijke rol in de
heidsplan op samen met betrokkenen, bieden zelf onder-
Europese project is om kinderen die opgroeien in
aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij
steuning of leiden toe naar specialistische ondersteuning.
gezinnen met verslavingsproblematiek (KOV) eerder
hebben de verantwoordelijkheid om met het gezin te on-
Om deze rollen en verantwoordelijkheden goed uit voeren,
te signaleren en zo snel mogelijk passende hulp en
derzoeken wat het probleem is en wat de oorzaak van de
is kwaliteit van belang.
7
bescherming te bieden ter voorkoming van psychische problemen. Hiervoor wordt een samenwerkingsovereenkomst opgesteld met onder andere afspraken om direct vanuit Veilig Thuis door te kunnen verwijzen naar Tactus en de implementatie van de meldcode bij
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt en wat willen we voortzetten?
de verslavingszorg te verbeteren. Er komt scholing
Kwaliteitskader “Werken aan veiligheid voor lokale
Regie in lokaal veld
op het gebied van verslaving en veiligheid om de
(wijk)teams en gemeenten”
Het voeren van regie door het lokale veld is één van de ba-
kennis te vergroten en de samenwerking te versterken
Om te werken volgens het kwaliteitskader hebben
sisfuncties van het lokale veld.8 De komende periode willen
inclusief de ervaring vanuit de 14 andere Europeese
onze gemeenten een zelfscan uitgevoerd en na aan-
we met elkaar nader uitwerken wat we verstaan onder re-
landen.
leiding van de uitkomsten van de zelfscan het ver-
gie bij casuïstiek waarbij het niet veilig is. Wat zijn de taken
beterplan “Samenwerken aan veiligheid” opgesteld,
die daarbij horen, welke competenties horen daarbij en wat
Regionale ervaringspool ‘Mensen met ervaring met
op regionaal en lokaal niveau. De komende periode
mogen we daarbij verwachten van het lokale veld. Daarbij
huiselijk geweld en/of kindermishandeling’.
blijven we dit proces periodiek herhalen. Zo krijgen
houden we rekening met landelijke ontwikkelingen, zoals
In 2021 is de ervaringspool opgericht met deelnemers
we een goed zicht op de kwaliteit van ons lokale veld
de aanpassing van de jeugdwet en het Toekomstscenario
uit de hele regio, ondersteund door de landelijke pool
en kunnen we verbetermaatregelen inzetten waar die
kind en jeugdbescherming waarin we goed kijken naar een
van ervaringsdeskundigen van Geweld hoort nergens
nodig zijn.
aansluiting tussen het lokale veld en regionale partijen met
thuis. De ondersteuning vanuit de landelijke pool
specialisme op het gebied van huiselijk geweld en kinder-
loopt af, maar wij willen dat de regionale ervarings-
Regionale training op Top 3-methodiek
pool blijft. Zo kunnen ervaringsdeskundigen en men-
Om te werken volgens de visie gefaseerd samen-
sen met ervaring en ervaringskennis worden ingezet
werken aan veiligheid, hebben we als regio de Top
Op tijd erbij: Vroeg signaleren en versterken specialisti-
voor zowel het geven van voorlichting als voor het
3-methodiek omarmd. De afgelopen jaren zijn me-
sche aanpak in de wijk bij huiselijk geweld
geven van advies over beleid.
dewerkers van verschillende organisaties getraind.
Het doel van ‘Op tijd erbij in de wijk’ als werkwijze is om de
De komende periode willen we inzetten op het nog
kennis, bewustwording en handelingsvaardigheid inzake
breder trainen en borgen van deze methodiek.
huiselijk geweld bij wijkteams en andere lokale professio-
Met lokale veld bedoelen we hier alle lokale professionals die een rol spelen in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling; van welzijnsorganisatie tot wijkteam en Jeugdgezondheidszorg. 8 Zie VNG. Kwaliteitskader “Werken aan veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten.” 7
Eerder en beter in beeld
mishandeling.
nals te vergroten door duo’s/trio’s te vormen van specialisten op het gebied van huiselijk geweld (Blijf Groep en
15
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt en wat willen we voortzetten?
Zorggroep Oude en Nieuwe Land) en generalisten
3. Veilig Thuis versterken
(maatschappelijk werkers van wijkteams, welzijnsor-
Veilig Thuis Flevoland ontvangt relatief veel (zware)
ganisatie en medewerkers van de toegang jeugd/
meldingen in vergelijking met andere regio’s. We willen
jeugdgezondheidszorg). De duo’s/trio’s pakken
in onze regio minder onveiligheid hebben. Hiervoor is het
samen casuïstiek op die vanuit Veilig Thuis is afge-
niet alleen nodig om het lokale veld te versterken, maar
Business intelligence Tool (BIT) en DataLab methode
schaald of vanuit het lokale veld wordt ingebracht.
ook Veilig Thuis zelf. Door uitbreiding van de dienst Advies
De afgelopen jaren heeft Veilig Thuis Flevoland een
Met deze aanpak proberen we gezinnen/systemen
en Ondersteuning wil Veilig Thuis eerder betrokken raken
dashboard ingericht dat veel relevante cijfermatige
eerder in beeld te krijgen, (verdere) escalatie te
en het lokaal veld versterken ter voorkoming van een (her)
informatie biedt over huiselijk geweld en kindermis-
voorkomen en een passend hulpaanbod te bieden.
melding of inzet zware zorg. Vanuit de ondersteuning kan
handeling. Om meer inzicht te krijgen in de onder-
Ook Veilig Thuis is hier als belangrijke samenwer-
Veilig Thuis bijvoorbeeld samen met het lokale veld op
liggende oorzaken van de hoge cijfers rond huiselijk
kingspartner bij betrokken. Daar waar nodig sluit
huisbezoek gaan of aansluiten bij ronde tafels.
geweld en kindermishandeling in onze regio, voeren
Veilig Thuis aan in het kader van advies en onder-
we samen met onze ketenpartners nader onderzoek
steuning.
uit. Daarbij maken we gebruik van de DataLab methode. We starten met de gemeente Almere en be-
Actualisatie samenwerkingsafspraken tussen Veilig
trekken daarna de hele regio bij het DataLab. Samen
Thuis en het lokale veld
met de partners brengen we in beeld welke vragen
Elke gemeente heeft met Veilig Thuis samenwer-
we beantwoord willen hebben en welke informatie
kingsafspraken gemaakt. In deze samenwerkings-
al bij de partners beschikbaar is. Hierbij worden
afspraken staat aangegeven wat Veilig Thuis doet
onderzoeksgegevens die al beschikbaar zijn syste-
en wat het lokale veld doet. Met alle ontwikkelingen
matisch geordend en voor alle partners beschikbaar
die er nu spelen is het van belang om deze samen-
gemaakt. Dit wordt aangevuld met nieuw onderzoek
werkingsafspraken te actualiseren.
inzake vragen die dan nog open liggen. Terugdringen wachttijden door bedrijfsmatige verbeteringen werkproces Veilig Thuis We willen dat Veilig Thuis de komende periode blijft inzetten op een flexteam op piektijden voor aanpak van de wachtlijst, regioteams (back office) met vaste contactpersonen voor gemeenten, een eenduidige overdrachtsdocument en procesbegeleiders voor het inwerken van nieuwe medewerkers.
Eerder en beter in beeld
16
3.3 Wat gaan we versterken?
Met steun van het landelijk programma Geweld hoort
ning. Het is laagdrempelige ondersteuning voor alle inwo-
We blijven ook deze periode inzetten op preventie: tijdig
nergens thuis heeft de Isala Academie in nauwe samen-
ners die daar behoefte aan hebben. De komende periode
signaleren en bespreekbaar maken van huiselijk geweld en
werking met ervaringsdeskundigen een interactief spel
willen we nagaan in hoeverre opvoedingsondersteuning
kindermishandeling, versterken van het lokale veld en Vei-
ontwikkeld. Door middel van interactieve vragen en dis-
nog gerichter kan worden ingezet om huiselijk geweld en
lig Thuis Flevoland. Waar we nog niet aan hebben gewerkt
cussiepunten worden professionals uit het sociale en vei-
kindermishandeling te voorkomen. Zo willen we stimule-
en wat we de komende periode willen versterken zijn de
ligheidsdomein spelenderwijs aan het denken gezet over
ren dat inwoners gebruik hiervan gaan maken wanneer ze
volgende punten:
huiselijk geweld. Hoe herken je het? En wat kan je er tegen
problemen ervaren binnen de relatie en te maken hebben
doen? Daarnaast is een virtual reality training ontwikkeld
met armoede.
Meer aandacht voor preventie: Signalen achter de
waarbij deelnemers zelf kunnen ervaren hoe een casus hui-
voordeur
selijk geweld eruit kan zien en welke stappen zij daarin als
Handle with Care
We willen de komende periode meer aandacht besteden
professional kunnen zetten. Wij willen dit spel onderdeel
Het kan voor een kind helpend zijn dat na een geweldsin-
aan preventie door nog meer te signaleren en huiselijk ge-
laten zijn van onze preventieactiviteiten in Flevoland.
cident thuis de leerkracht op school weet dat zich in het
weld en kindermishandeling meer bespreekbaar te maken.
leven van een kind iets ingrijpends heeft afgespeeld. Op
Vrouwenopvang Kadera uit IJsselland heeft een methode/
Huiselijk geweld en kindermishandeling standaard in
deze manier kan zichtbaar en onzichtbaar begrip en steun
handreiking ontwikkeld over de manier waarop woning-
het curriculum Hoge Scholen (PABO, Social Work)
worden gegeven door de leerkracht. Een aantal gemeen-
corporaties kunnen bijdragen aan het stoppen van huiselijk
De komende periode willen we met de hogescholen, te be-
ten in Nederland volgt daartoe de aanpak ‘Handle with
geweld en kindermishandeling. Corporatiemedewerkers
ginnen met de PABO en Social Work, het gesprek aangaan
Care’ in lokale samenwerkingen van onderwijs, gemeenten
komen, bijvoorbeeld voor onderhoudswerkzaamheden of
hoe zij huiselijk geweld en kindermishandeling in hun stan-
(leerplicht) en Veilig Thuis. We willen nagaan of Handle
reparaties achter de voordeur, ook bij huurders die verder
daardcurriculum kunnen opnemen. Ook zoeken we hierbij
with Care ook in onze regio kan worden uitgevoerd.
geen andere personen of organisaties binnenlaten. Daar-
de samenwerking met de politieacademie. Het gaat daarbij
mee hebben corporatiemedewerkers een unieke positie
om zowel het signaleren door leerkrachten, als ook voor
Werken met Kindcheck
om verborgen geweld te signaleren. Wanneer corporaties
studenten om te leren omgaan met de meldcode. Hiermee
De Kindcheck is onderdeel van stap 1 van de meldcode en
zich bewust zijn van de impact van huiselijk geweld en
verwachten we ook dat de samenwerking tussen het on-
pas je toe als een volwassen of adolescente cliënt in een
kindermishandeling en de rol die zij kunnen spelen in het
derwijs en Veilig Thuis kan worden versterkt. Ook kunnen
(medische) situatie verkeert die voor minderjarige kinde-
signaleren daarvan, kunnen zij een onmisbare bijdrage
wellicht vormen worden gevonden om aanstormende
ren (ernstige) schade kan veroorzaken. Denk bijvoorbeeld
leveren aan het bestrijden van huiselijk geweld en kinder-
professionals al kennis te laten maken met de praktijk en te
aan cliënten met ernstige psychische problemen, drugs- of
mishandeling. Niet alleen woningcorporaties kunnen deze
laten bijdragen aan bijvoorbeeld bespreekbaar maken en
alcoholverslaving of met een gewelddadige partner. We
bijdrage leveren. We willen ook andere organisaties, waar-
preventie.
gaan ons meer inzetten dat maatschappelijke partners de
bij medewerkers achter de voordeur komen, stimuleren om
kindcheck toepassen.
hiervan te leren. Ook denken we aan een mediacampagne
Opvoedingsondersteuning
om omstanders meer bewust te maken en slachtoffers
Wanneer de omgeving van het kind signaleert dat het
Werken met de gezinsprofielen
te bereiken. Hierbij sluiten we zo veel mogelijk aan bij de
gedrag verandert of wanneer ouders het moeilijk hebben
In het onderzoek ‘Kwestie van een lange adem. Kan
landelijke mediacampagnes.
met zichzelf en hun kind, kan ondersteuning eraan bijdra-
huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen?’
Meer aandacht voor preventie en vroegsignalering: Spel en
gen dat - ondanks de moeilijke situatie - het kind veilig
uitgevoerd door het Verwey-Jonker Instituut, zijn patronen
Virtual Reality training Achter de voordeur
opgroeit. Opvoedingsondersteuning is een basisvoorzie-
achter het gezinsgeweld geanalyseerd en vereenvoudigd
Eerder en beter in beeld
17
tot vijf gezinsprofielen. Het herkennen van deze profie-
Doorontwikkeling Veilig Thuis Flevoland als ex-
len helpt bij het begrijpen van wat er speelt in het gezin
pertisecentrum in nauwe samenwerking met Flevo
en uiteindelijk welke hulp nodig is. We willen ook in onze
Academie en het Steunpunt Stop Huiselijk Geweld.
regio meer inzicht krijgen in deze profielen en het als
nu van de Zorggroep Oude en Nieuwe Land
hulpmiddel gebruiken bij het inzetten van de juiste hulp en
Het eerder en beter signaleren en het volgen van de meld-
ondersteuning.
code, vraagt om structurele aandacht. Daarnaast is er vanuit de professionals behoefte aan verdieping op thema’s
Samenwerken met GGz
waaronder signaleren, gespreksvoering, kindgesprekken,
In het kader van risico gestuurde zorg is het van belang
omgaan met agressie, e.d. maar ook kennisvergroting over
dat het lokale veld en Veilig Thuis binnen de aanpak van
vormen van geweld, zoals seksueel misbruik, ouder(en)
huiselijk geweld en kindermishandeling met de GGz sa-
mishandeling, intieme terreur, schadelijke traditionele prak-
menwerkt, zowel voor jeugd als volwassenen. De komende
tijken, eergerelateerd geweld, etc.
periode zetten we in op het versterken van deze samenwerking ten behoeve van het creeeren van de veiligheid.
Versterken van integraal samenwerken/ stimuleren
Drakentemmers, het Expertiseplatform Trauma en Ge-
van korte lijnen op beleids- en uitvoerend niveau
hechtheid na Huiselijk Geweld, speelt hierin een belangrij-
Door het organiseren van netwerkbijeenkomsten en mi-
ke rol, aangezien het platform zowel voor de GGz als het
nisymposia verwachten we dat professionals elkaar beter
lokale veld specifieke deskundigheidsbevordering biedt.
leren kennen waardoor ze ook makkelijker kunnen samen-
Ook de samenwerking tussen de GGz en het lokale veld
werken en zo beter gebruik maken van elkaars expertise;
komt hierin aan bod.
een soort “lerend netwerk”. Ook willen we dat er samenwerking plaatsvindt tussen verschillende beleidsterreinen.
Verklarende analyse
Zo vinden we het belangrijk dat er oog is voor verschillen-
Een verklarende analyse geeft inzicht in de samenhang
de risicofactoren, zoals armoede en bestaanszekerheid.
van de problemen, het ontstaan en het voortbestaan ervan en legt verbanden tussen deze factoren. Het ontbreekt
Overzicht maken van wat er allemaal gebeurt op het
vaak aan een analyse van de situatie. De analyse maken
terrein van huiselijk geweld en kindermishandeling
professionals in iedere gemeente bij de toegang tot jeugd-
Voor netwerkpartners is het niet altijd duidelijk wat er
hulp samen met de betrokkenen en op papier. Zo ontstaat
gebeurt op het terrein van huiselijk geweld en kindermis-
er overzicht. In de regio Flevoland zijn professionals jeugd
handeling. Ook is men niet altijd bekend met het aanbod
geschoold in de verklarende analyse. Bij complexe situa-
om huiselijk geweld en kindermishandeling te voorkomen
ties en inzet van jeugdhulp wordt een verklarende analyse
en aan te pakken. De komende periode willen we meer
gemaakt. De verklarende analyse is een aanvulling op
in beeld brengen wat er allemaal gebeurt in onze regio
bestaande methodieken zoals de Top 3-methodiek, Signs
en daarmee vervolgens zo veel als mogelijk van elkaar te
of Safety en Krachtwerk.
leren. We verkennen of de site ZorgOOG hiervoor kan worden gebruikt. Ook bespreken we het resultaat onder andere in het partneroverleg van het Zorg en Veiligheidshuis.
Eerder en beter in beeld
18
4.0 STOPPEN EN DUURZAAM OPLOSSEN VAN GEWELD 4.1 Inleiding ‘Om de cirkel van geweld duurzaam te doorbreken is het nodig dat er veiligheid wordt gecreëerd in onveilige situaties. Hiervoor is goede afstemming nodig met partijen die – waar nodig met dwang – (veiligheids) maatregelen kunnen treffen. Daarna is er ruimte om de oorzaken aan te pakken die de onveiligheid veroorzaken en kan er gewerkt worden aan herstel van (ontwikkelings) schade. Effectieve hulp moet snel beschikbaar zijn en gericht zijn op medisch en psychologisch herstel, de zogenaamde herstelgerichte interventies. Nog lang niet alle slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling krijgen hulp, of de juiste hulp. Hulp moet gericht zijn op duurzaam herstel. Hiervoor is nodig dat de hulp zich niet alleen richt op het slachtoffer maar op het hele gezin of alle direct betrokkenen. Ook specifiek voor plegers is er een hulpaanbod nodig om herhaling te voorkomen. De reguliere (jeugd)hulp is niet altijd toegespitst op het verwerken van trauma of op een aanpak met aandacht voor verwerken van een mogelijk
“We willen de melding zo snel mogelijk op de juiste plek, zodat er snel contact kan worden opgenomen met de betrokkenen en de juiste interventie plaatsvindt.”
trauma van de pleger.’9 Het werken aan veiligheid en het inzetten van de hulp om risico’s te verminderen en tot herstel te komen klinkt zo logisch, maar is nog steeds geen vanzelfsprekendheid. Deze actielijn is erop gericht om de samenwerking zo in
9
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis.
19
te richten dat we daadwerkelijk (multidisciplinair) samenwerken aan de acute en structurele veiligheid. Ook is onze inzet erop gericht dat slachtoffers en plegers passende
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt en wat willen we voortzetten?
hulp krijgen zodat het risico op geweld vermindert en er
MDA++ aanpak
Casusregieteam
aandacht is voor het herstel, onder andere via traumas-
De afgelopen periode is een MDA++ casuistiek
Het casusregieteam MDA++ behandelt de meest complexe
creening en behandeling.
overleg ingericht dat bestaat uit medewerkers van
MDA++ casuistiek wat vraagt om expertise, intensieve
Veilig Thuis Flevoland, Blijf Groep, politie, Openbaar
regie en een outreachende aanpak. De casusregisseur blijft
Ministerie, Reclassering Nederland, De Waag, GGD
betrokken totdat de veiligheid in deze gezinnen stabiel
4. Multidisciplinair en systeem gericht samenwer-
vangnet en advies en procesregie vanuit het Zorg en
genoeg is om naar een lokaal veld over te kunnen dragen.
ken gericht op acute en structurele veiligheid
Veiligheidshuis. Wanneer er kinderen betrokken zijn,
Het team bestaat uit medewerkers vanuit Veilig Thuis, Re-
Het stoppen van geweld vraagt om goede samenwerking
sluiten de GI (SAVE) en de Raad voor de Kinderbe-
classering en GGD Vangnet en Advies. Recent is op basis
tussen organisaties die werkzaam zijn in verschillende
scherming ook aan. Het team behandelt de meest
van de positieve ervaringen besloten om het team voort
sectoren en tussen professionals die verschillende speci-
complexe casuistiek (maximaal vijftig casussen per
te zetten en uit te breiden met casuistiek. Een aandachts-
alistische kennis en expertise hebben (intersectorale en
jaar) op en stelt met elkaar een veiligheidsplan op.
punt daarbij is wel het personeelstekort bij de partners die
integrale samenwerking). Daarbij hebben betrokken pro-
Systeemgericht werken en de combinatie van inter-
casusregie leveren.
fessionals oog voor alle leden van het betrokken huishou-
venties vanuit zorg en straf is in dit overleg van toe-
den cq. systeem, zowel voor het slachtoffers als de pleger
gevoegde waarde en maakt de ++ om het structurele
en de eventuele kinderen.
geweld te doorbreken.
4.2 Wat houden we vast?
5. Passende opvang en ondersteuning voor slachtoffers Opvang voor slachtoffers en het bieden van ondersteuning maakt een belangrijk onderdeel uit van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het uitgangspunt is om deze hulp zo veel als mogelijk thuis aan te bieden (ambulante hulp) om daarmee opvang te voorkomen. Als opvang toch noodzakelijk is, zetten we in op een zo kort mogelijk verblijf en het bevorderen van tijdige uitstroom uit de opvang, waarna indien nodig opnieuw ambulante hulp kan worden ingezet. De ondersteuning die we inzetten is outreachend, systemisch en integraal met meer focus op nazorg.
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
20
Onderzoek wijst uit dat bij gevallen van huiselijk geweld
het herkennen van signalen van huiselijk geweld is een
vaak ook sprake is van dierenmishandeling en omgekeerd.
passage over de relatie met dierenmishandeling opge-
Wij blijven aandacht geven aan de relatie tussen huiselijk
nomen. Het blijft voor slachtoffers van huiselijk geweld
geweld en dierenmishandeling. In onze communicatie over
mogelijk om huisdieren mee naar de opvang te nemen.
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt en wat willen we voortzetten? Voorkomen van de instroom binnen de vrouwenopvang
men. Dat is, gedurende deze kwetsbare periode in hun leven, voor hen extra belastend. De Na-
Aan de slag met de knelpunten in de opvang
tionale Ombudsman heeft dit in zijn rapporten uit 2017 en 2019 als knelpunt benoemd. Daarom
We hebben eerder onderzoek gedaan naar de knelpunten en de oplossingen inzake in-
neemt Flevoland samen met de Blijf Groep en lokale ketenpartijen die met schuldhulpverlening
stroom, doorstroom en uitstroom van clienten in de vrouwenopvang. Deze knelpunten en
in de vrouwenopvang te maken hebben, deel aan de werkplaats Schouders Eronder.
mogelijke oplossingen willen we de komende periode aanpakken. Om instroom te voorkomen, vormt bijvoorbeeld het organiseren van goed gefaciliteerde netwerk van opvang en
Bevorderen van de uitstroom vanuit de vrouwenopvang
Time-out plekken een kansrijke oplossing. Ook het (door)ontwikkelen van werkwijzen waarbij
‘Blijf veilig na de opvang!’
plegers eerder en beter betrokken worden, leidt naar verwachting ook tot eerder zicht op
Het doel van Blijf Veilig na de Opvang is om betrokkenen die uitstromen uit de vrouwenop-
veiligheid bij instroom. Hierdoor kan in bepaalde gevallen de opvangperiode bekort worden.
vang warm over te dragen naar de wijkteams en nog een jaar te monitoren met het oog op
Daarom werken Blijf Groep en de regio Flevoland aan de realisatie van preventief inzetba-
hun veiligheid. In Flevoland werkt de gemeente Almere met deze aanpak, in nauwe samen-
re Time-out plekken voor zowel plegers als slachtoffers van huiselijk geweld. Meer over de
werking met de outreachende hulpverleners van De Schoor.
plegeraanpak vindt u hieronder. Daarnaast zetten we in op het starten van bijvoorbeeld traumabehandeling tijdens de opvang. Ook dit kan de opvangtijd verkorten.
Meer aandacht voor nazorg na de opvang Blijf Groep heeft de opdracht gekregen om meer aandacht te hebben voor nazorg na de opvang.
Vrouwen die als gevolg van huiselijk geweld in de (crisis)vrouwenopvang verblijven, hebben vaak te maken met financiële problemen. Een groot deel van deze vrouwen heeft schulden.
De Nieuwe Toekomst in het Oranje Huis
Schulden op zich geven al veel stress, maar gekoppeld aan de onveilige thuissituatie van de
In 2022 is ingezet op de methodiek ‘De Nieuwe Toekomst’ in het Oranje Huis. Het is een
vrouwen levert dit nog meer stress op. Het is daarom belangrijk dat gemeenten samen met
interventie gericht op het bevorderen van participatie en economische zelfstandigheid van
de vrouwenopvang effectieve hulp bieden.
slachtoffers van huiselijk geweld ter voorkoming van herhaling van het geweld. Het bevorderen van economische zelfstandigheid vinden we belangrijk voor de komende periode.
Als de schuldhulpverlening is opgestart en men in een bepaalde fase van het traject zit, moet dit bij een verhuizing (naar een andere opvanglocatie of naar een woning buiten de gemeente
‘Thuis in de wijk’ in Almere
waar de opvang is gevestigd) vaak opnieuw worden gedaan. Gemeenten nemen schuldhulp-
In de gemeente Almere is de pilot Thuis in de wijk afgerond en inmiddels structureel ge-
verleningstrajecten (vaak) niet over van elkaar. Dit zorgt ervoor dat er langer dan nodig geen
borgd. De komende tijd wil de gemeente Almere blijven inzetten op het stimuleren van een
actie wordt ondernomen of betalingsregelingen vervallen. Daarnaast moeten vrouwen ook
duurzame uitstroom uit de 24-uurs instellingen (niet alleen huiselijk geweld). Dit is gericht
meermaals hun verhaal doen en afwachten of het schuldhulpverleningstraject wordt overgeno-
op het bieden van huisvesting na de opvang.
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
21
6. Plegeraanpak Ook hulpaanbod voor plegers is van belang om het ge-
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt en wat willen we voortzetten?
weld daadwerkelijk te stoppen. We weten dat plegers na
Supportgroepen voor plegers
een tijdelijk huisverbod in Flevoland door gezamenlijk (Re-
een incident het meest gemotiveerd zijn in het accepteren
Naast Time-out plekken voor zowel plegers als
classering Nederland, Blijf Groep en Zorggroep Oude en
van hulp. Van belang is dat we daadwerkelijk contact heb-
slachtoffers zoals hierboven genoemd, zijn ook sup-
Nieuwe Land) actief en langer betrokken te blijven bij huis-
ben met de pleger, oordeelvrij het gesprek aangaan en hen
portgroepen voor plegers in ontwikkeling waarbij zij
houdens. Dit wordt gedaan in nauwe samenwerking met
de hulp aanbieden die het meest passend is. Dan zijn zij
onder professionele begeleiding kunnen werken aan
de inzet van vrijwillige buddy’s. De systemische aanpak
geneigd om hulp te accepteren. Ook is goede samenwer-
een geweldloze toekomst. Dit willen we voortzetten.
en versterkte samenwerking tussen straf en zorg ervaren
king tussen straf en zorg het meest effectief.
De supportgroepen zijn zowel toegankelijk voor ple-
betrokken partners als een echte meerwaarde. Vandaar
gers wier partners in de vrouwenopvang verblijven,
dat het inmiddels een standaard aanpak is.
als voor plegers die samen met hun (ex-)partner een ambulant traject doorlopen en voor plegers die ver-
Huisvesting bij tijdelijk huisverbod
der geen ondersteuning (vanuit Blijf Groep) krijgen.
Plegers die een huisverbod krijgen opgelegd en nergens
Het is toegankelijk voor alle mannelijke plegers van
anders onderdak kunnen krijgen, krijgen een noodbed
huiselijk geweld.
aangeboden. Kanttekening daarbij is dat dit alleen tijdens kantoortijden beschikbaar is en alleen vanuit de Reclasse-
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
Systeemgerichte aanpak: Outreachend en betrokken
ring kan worden ingezet. We weten dat door letterlijk een
Het doel van ‘Outreachend en betrokken!’ is om bij
dak boven het hoofd te hebben de pleger meer openstaat
te dragen aan het voorkomen van herhaling van
voor hulpverlening en hij/zij beter meewerkt met het even-
huiselijk geweld en kindermishandeling na afloop van
tuele strafproces en/of hulpverlening.
22
7. Traumascreening en behandeling gericht op herstel Uit het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut10 is gebleken dat slachtoffers en plegers van huiselijk geweld bovengemiddeld vaak kampen met trauma’s. Ongeveer 15% van de volwassenen en 30% van de kinderen die met huiselijk geweld en kindermishandeling te maken hebben, is getraumatiseerd. Trauma is een van de verklaringen voor het van generatie op generatie overdragen van huiselijk geweld. Onze regio is een van de trekkers op landelijk niveau van behandeling van trauma bij slachtoffers. Wij blijven als vanzelfsprekend inzetten op het aanpakken van trauma. Daarmee blijven we bijdragen aan het herstel van slachtoffers en plegers.
4.3 Wat gaan we versterken? Naast dat wij een aantal zaken willen vasthouden, willen we de komende periode ook een aantal punten versterken.
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt en wat willen we voortzetten? Drakentemmers, Expertiseplatform Trauma en Ge-
maatschappelijke opvang, MDA++ en ambulante zorg.
hechtheid na Huiselijk Geweld en Kindermishandeling
Het platform biedt veel expertise en de mogelijkheid
Flevoland is één van de initiatiefnemers van Drakentem-
tot verbinding tussen (aankomende) behandelaren uit
mers dat als project binnen Geweld hoort nergens thuis
het hele land. Binnen Flevoland zijn al 13 behandelaren
is begonnen binnen zes GHNT-regio’s. In 2021 namen
aangesloten die werkzaam zijn bij Altra, GGZ Centraal,
al 18 van de 28 GHNT-regio’s deel en vanaf 2022 wordt
’s Heerenloo, MoleMann, Accare, TriadeVitree, Therapeu-
het platform landelijk uitgerold onder de vlag van de
tisch Centrum en Praktijk voor Opvoeden. De komende
Blijf Groep, met financiële steun van het ministerie van
jaren zetten we in op verdere groei en structurele sa-
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de centrumge-
menwerking tussen deze behandelaren en de vrouwen-
meenten vrouwenopvang. Het overkoepelende doel,
opvang, maatschappelijke opvang en MDA++. Ook biedt
de missie, van Drakentemmers is om bij te dragen aan
Drakentemmers een nieuwe leerlijn Huiselijk geweld en
het realiseren van structurele veiligheid in gezinnen
traumasensitief werken voor overige professionals in
door middel van een beter aansluitend, beschikbaar
het sociale en veiligheidsdomein die veel meerwaarde
en toegankelijk behandelaanbod voor slachtoffers en
heeft voor Flevolandse professionals. De komende jaren
plegers van huiselijk geweld en kindermishandeling,
zetten we in op het breed beschikbaar maken van deze
zowel volwassenen als kinderen, in de vrouwenopvang,
leerlijn voor onze professionals.
Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Anticiperen op groei van gemeenten: kan dit ambulant worden opgevangen of zijn extra bedden nodig?
•
Creëren van Time-out plekken om opvang en een tijdelijk huisverbod te voorkomen
•
Inzet preventief tijdelijk huisverbod, ook bij kindermishandeling
• •
Meer nadruk op ambulante hulp Hulpaanbod voor plegers versterken, daarbij leggen we de nadruk op het werken aan intrinsieke motivatie
•
Traumasensitief werken in het lokale veld, onder andere met trainingsaanbod Drakentemmers
•
Komen tot een gezinsaanbod traumabehandeling en de financiering daarvan
•
Versterken lokale teams en het werken met volgens de Top3-methodiek
Daarnaast willen we binnen deze actielijn ook inzetten op een aantal nieuwe speerpunten.
10
Verwey-Jonker Instituut (2020) Kwestie van een lange adem
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
23
8. Verbinding zorg en straf: Veiligheid Voorop!
goed aanhaken bij de doorontwikkeling van het Zorg- en
Het stoppen van huiselijk geweld en kindermishandeling
Veiligheidshuis: daar gaan we het thema huiselijk ge-
vraagt om een betere verbinding tussen de domeinen