c168cc18-3327-4eb0-82e1-2cfebecb54aa.pdf

Gemeenteraad van Dronten

Datum Kenmerk Contactpersoon

27 juli 2021 26910 Han Tissingh

Onderwerp

Economische scan effecten corona

Leden van de raad

De corona-pandemie heeft veel effect gehad op de samenleving in brede zin. Voor ons als gemeente is dit aanleiding om continue te monitoren wat de effecten in Dronten zijn. Zo is er onlangs een onderzoek namens de Rekenkamer aan uw raad aangeboden waarin met name gekeken is naar de effecten voor de beleidsvelden WMO & Jeugd, Handhaving & Veiligheid en Onderwijs & Buitenschoolse opvang. In een eerder stadium is namens de Rekenkamer al een quickscan uitgevoerd naar de effecten op de Dronter economie. Wij hebben het afgelopen voorjaar een verdiepend onderzoek naar het effect van de pandemie op de Dronter economie laten uitvoeren. Deze rapportage willen we u hierbij graag aanbieden. Effecten economie Veel ondernemers hebben het afgelopen jaar contact opgenomen met het speciaal ingerichte Corona Coördinatie Team van de gemeente. De afgelopen anderhalf jaar zijn we zelf ook volop in contact geweest met ondernemers om te horen waar ze tegenaan lopen, om mentale steun te bieden en mee te denken in de vorm van maatwerk-oplossingen voor specifieke vraagstukken. Samen met de ondernemersvereniging, LTO en de winkeliersvereniging hebben we inmiddels tien corona-nieuwsbrieven uitgebracht waarin we ondernemers geïnformeerd hebben over van toepassing zijnde regelingen, informatie vanuit de regio en informatie over onze eigen corona-maatregelen.

Om de gevolgen voor de Dronter-economie in beeld te brengen hebben we een zogenaamde corona-scan laten opstellen. Het onderzoek is tot stand gekomen op basis van analyse van verschillende rapportages, onderzoek en data, maar ook door het voeren van gesprekken met ondernemers. In totaal zijn er vier groepsgesprekken gevoerd. Het gaat dan om gesprekken met ondernemers in de sectoren agrofood, vrijetijdseconomie, horeca/retail en ondernemers uit de industrie en logistiek. Ook de Ondernemersvereniging De Driehoek (OVDD) heeft input geleverd op de coronascan.

Bijlage(n):

De Rede 1 8251 ER Dronten

Postbus 100 8250 AC Dronten

Telefoon 14 0321

www.dronten.nl

Kenmerk Bladnummer

De rapportage en de opgenomen aanbevelingen zullen we gebruiken voor het maken van afwegingen in economisch beleid en voor de inzet van de organisatie. We hechten er aan om hier een integrale afweging in te maken.

Hoogachtend, het college van Dronten

drs. T. van Lenthe secretaris

drs. J.P. Gebben burgemeester

Scan economische effecten corona & aanbevelingen economische inzet Dronten 1

2

Scan economische effecten corona & aanbevelingen economische inzet Dronten

Auteur(s): Maarten Kruger Wouter Maat I.s.m. Gemeente Dronten Projectnummer 1567

Aangeboden aan: Gemeente Dronten juli 2021

3

Inhoudsopgave 1

Inleiding: inzicht in effecten coronacrisis en denklijnen voor economisch beleid en herstel

5

2

Impact corona op de Drontense economie

7

2.1 2.2 2.3

Duiding algemene effect corona op Drontense economie 7 Verdieping per sector: effect van corona op agrofood, leisure, retail en industrie en logistiek 8 Vooruitblik: verwacht economisch herstel 12

3

Steunmaatregelen ondernemers tijdens de coronacrisis

14

3.1 3.2 3.3 3.4

Steunmaatregelen Rijksoverheid Steunmaatregelen regionaal Steunmaatregelen en inzet gemeente Dronten Reguliere economische beleidsinzet gemeente Dronten

14 15 15 17

4

Handelingsperspectief Dronten: inspelen op gevolgen corona 18

4.1

Duiding corona-respons en regulier beleid Dronten en vooruitblik korte en middellange termijn 18 Gemeentelijke rol: ondernemerschap faciliteren en aanmoedigen19 Aanbevelingen 21 Strategische denklijnen (middel)lange termijn voor nadere uitwerking: duurzame, krachtige en innovatieve economie 27

4.2 4.3 4.4

5

Routekaart subsidies

28

Bijlagen

4

1 Inleiding: inzicht in effecten coronacrisis en denklijnen voor economisch beleid en herstel Aanleiding: economische terug- en vooruitblik na anderhalf jaar corona De coronacrisis heeft de nodige impact op de economie en op de samenleving. Ook in Dronten worden de economische effecten van de pandemie en de lockdowns gevoeld. Denk aan de verplichte winkel- en horecasluiting in Dronten, Biddinghuizen en Swifterbant, het annuleren van grote evenementen als Lowlands en Defqon.1 en de teruggelopen vraag aan frietaardappelen in de agrofoodsector. Hoewel de tijden voor veel bedrijven en ondernemers momenteel onzeker zijn, is dat voor andere bedrijven juist niet het geval. Voor hen betekent de coronacrisis juist een enorme groei. Zij zetten alle zeilen bij om bestellingen te verwerken en leveringen op tijd bij klanten te krijgen. Producenten en leveranciers van hygiëne-artikelen of levensmiddelen en webshops zijn bijvoorbeeld volop aan het werk om pieken in de vraag naar producten bij te benen. Er is daarom sprake van een asymmetrische crisis: waar sommige bedrijven en sectoren zeer sterk geraakt zijn, merken andere bedrijven in economische zin veel minder van de coronacrisis. Hoewel we nog niet weten hoe lang contactbeperkingen nodig zullen blijven, is er met de opgestarte vaccinatiecampagnes zicht op een uitweg uit de pandemie.

Ondernemers in de retail en horeca hebben na een lange voorbereiding weer de deuren kunnen openen. Het is echter niet zomaar gezegd dat alles snel weer bij het oude zal zijn. In sommige sectoren zullen de economische effecten langer doorwerken, en corona brengt ook structurele veranderingen in de economie met zich mee. Daarbij biedt de crisis ook weer nieuwe kansen.

Dit is daarom een goed moment om de balans op te maken: waar staat de Drontense economie nu? Wat kunnen we zeggen over de effecten van anderhalf jaar coronacrisis? En hoe kunnen de Drontense bedrijven optimaal profiteren van de , en hoe kunnen zij inspelen op de meer structurele veranderingen die corona met zich meebrengt en de kansen die daardoor ontstaan? Dit vormt aanleiding voor de gemeente Dronten om in een ‘coronascan’ de effecten van de pandemie op de lokale economie nader in beeld te brengen. Gemeentelijke rol en handelingsperspectief Vele ondernemers hebben het afgelopen anderhalf jaar contact opgenomen met het speciaal ingerichte Corona Coördinatie Team van de gemeente. Het afgelopen anderhalf jaar is de gemeente zelf ook volop in contact geweest met ondernemers om te horen waar zij tegenaan lopen, mentale steun te bieden, mee te denken en maatwerk te bieden. Op basis daarvan zijn twee steunmaatregelenpakketten door het college vastgesteld. Alle medewerkers van de gemeente zetten op allerlei fronten in op het ondersteunen en faciliteren van ondernemers tijdens de crisis. Denk hierbij aan informatievoorziening, maatregelen ter ondersteuning van retail en horeca, lokaal inkopen, om- en bijscholingsfondsen, uitstel of kwijtschelding van belastingen, gesprekstafels, belacties, coronaproof inrichten van de openbare ruimte, lobby en uitvoering van Rijksregelingen.

De afgelopen maanden is de aard van de opgave verandert: in de periode hiervoor was er sprake van een lockdown, momenteel is de economie grotendeels heropend. Dit biedt kansen voor herstel van de economie, ondernemerschap en innovatieve en creatieve concepten. De inzet van de gemeente is om ondernemers optimaal te faciliteren en te stimuleren door ruimte te geven aan ondernemerschap. Ondernemers zijn daarbij zelf primair aan zet. De gemeenteraad heeft via een raadsmotie het college gevraagd om ondernemers in de gemeente extra ruimte te geven nu de coronamaatregelen grotendeels zijn opgeheven.

Het faciliteren van ondernemers en vastgoedeigenaren doen we onder meer door accountmanagement, informatievoorziening, actief mee te denken, verbindingen te leggen, een positieve grondhouding aan te nemen voor nieuwe initiatieven, goed te kijken naar flexibilisering van bestemmingsplannen en door tijdelijke concepten een kans te geven. Doen wat nodig is (proportioneel handelen) en het waarborgen van de legitimiteit van handelen staan centraal in de aanpak van de coronacrisis van de gemeente Dronten. Daarbij is het (juridisch) belangrijk om ervoor te zorgen dat nationale en lokale maatregelen elkaar niet overlappen, aangezien dat kan leiden tot onrechtmatige cumulatie van steunmaatregelen. Het Rijk heeft diverse steunpakketten in het leven geroepen om ondernemers te ondersteunen bij het opvangen van de economische schade. Ook is er een groot Europees ‘corona-herstelfonds (NextGenerationEU) van waaruit projecten voor groen, slim en veerkrachtig herstel van de economie worden ondersteund. De provincie Flevoland en de Regio Zwolle hebben, aanvullend op de Rijksmaatregelen, ook eigen steunpakketten in het leven geroepen.

In hoofdstuk 4 schetsen we vervolgens het handelingsperspectief van de gemeente, kijkend naar de effecten van de coronacrisis op de lokale economie, de kansen voor economisch herstel, en de huidige beleidsinzet van de gemeente (regulier beleid en corona-inzet). Hoofdstuk 5 presenteert tot slot een overzicht van subsidiekansen: waar liggen kansen om provinciale, landelijke en Europese subsidies in te zetten voor vergroening en vernieuwing van de economie? Bijlage 1 schetst de algemene economische beleidsinzet van de gemeente, om de corona-inzet goed in perspectief te kunnen plaatsen. Bijlage 2 bevat een verdere uitwerking van de fondsenscan, en bijlage 3 tips en tricks voor een Europese subsidieaanvraag.

Proces en aanpak De gemeente Dronten heeft Bureau BUITEN opdracht gegeven om het onderzoek in 2021 uit te voeren. Het onderzoek is tot stand gekomen op basis van deskresearch en gesprekken met ondernemers. In totaal zijn er vier groepsgesprekken gevoerd: met ondernemers in de agrofood, de vrijetijdseconomie, de retail en ondernemers uit de industrie en logistiek. Ook de OVDD (Ondernemersvereniging De Driehoek) heeft input geleverd op de coronascan. Vanuit de gemeente Dronten heeft een ambtelijke begeleidingscommissie het proces en de inhoud begeleid. Leeswijzer We presenteren in hoofdstuk 2 de belangrijkste effecten van de coronacrisis op de lokale economie, waarbij we ook inzoomen op de effecten per sector, en vooruitblikken. In hoofdstuk 3 behandelen we de belangrijkste steunmaatregelen op Rijks-, regionaal en gemeentelijk niveau.

6

2 Impact corona op de Drontense economie 2.1 Duiding algemene effect corona op Drontense economie Corona raakt de Drontense economie Corona raakt de landelijke economie fors. De effecten worden ook door Drontense ondernemers gevoeld. De economie van Dronten kent relatief veel banen in de landbouw, de handel – o.a. vanuit de agrofood – en de zakelijke en overige dienstverlening, waaronder ook de leisure sector valt. Dit zijn sectoren die, in algemene zin, relatief zwaar door corona geraakt worden. De Drontense sectorstructuur is dus relatief gevoelig voor de effecten van corona. Sectorale samenstelling Dronten en Nederland geheel (LISA, 2019)

Een tweede punt van zorg is de samenstelling van de lokale arbeidsmarkt. In Dronten is het aandeel zelfstandigen/zzp’ers relatief groot (15,4% in Dronten en 13,1% gemiddeld in Nederland). Daarbij wordt onder meer in de agrofood, de horeca en de dagrecreatie en evenementen veel met flexibele en tijdelijke contracten gewerkt. De flexibele schil wordt bij een teruglopende economie vaak als eerste geraakt. De effecten van corona en de lockdown waren lange tijd ook in de cijfers zichtbaar: het aantal mensen met een WW-uitkering in Dronten was tussen februari 2020 en februari 2021 met 13% toegenomen. Ondertussen is het aantal WW-uitkeringen in de gemeente Dronten dalende, in de maand april lag het aantal WWuitkeringen 10,2% lager dan een jaar geleden. Een indicatie dat de werkloosheidseffecten in Dronten meevallen. Een derde signaal is dat ca. 65% van de Drontense bedrijven in meer of mindere mate een omzetdaling verwacht. In Flevoland ligt dit percentage met 58% net iets lager (o.b.v. Ondernemingspanel Flevoland, VNO-NCW). Op regionaal niveau is het gerapporteerde ondernemersvertrouwen in de eigen omzetontwikkeling door corona fors gedaald. Maar er zijn ook positieve signalen Hoewel ‘corona’ het nodige aan economische schade veroorzaakt, zijn er zeker ook hoopgevende signalen. Allereerst is de regio waarin Dronten ligt relatief minder hard geraakt dan andere delen van het land.

Zo is de economie in Flevoland in 2020 het minst gekrompen van alle provincies in Nederland. Daarnaast heeft de Drontense economie zich, na de eerdere dubbele crisis van 2008 en 2012 veerkrachtig getoond. Ook was de ontwikkeling ‘precorona’ relatief gunstig ten opzichte van het provinciale en landelijke beeld. Dit duidt op een veerkrachtige economie, die snel kan herstellen van economische tegenslag. Ook maken Drontense ondernemers in vergelijking met Flevoland en Nederland als geheel relatief weinig gebruik van de landelijke

7

steunmaatregelen zoals de NOW en de TOZO; dit kan betekenen dat het relatief veel ondernemers lukt om zelf vooralsnog het hoofd boven water te houden. Bovendien maakt het werken met een grote flexibele schil bedrijven ook wendbaar in tijden van crisis, doordat ze lage vaste lasten hebben. Ook is het aantal faillissementen vooralsnog niet veel hoger dan pre-corona (al is hier mogelijk sprake van een vertraagd effect, waarbij bedrijven vooral door overheidssteun nog overeind blijven). Ontwikkeling werkgelegenheid (index 2009 = 100), LISA 2019

Nieuw kansen door corona Daarnaast zien we dat de coronacrisis ook een impuls aan ondernemerschap geeft. Het aantal horecavestigingen in de gemeente Dronten nam in 2020 ondanks corona met 6,9 % toe. Dat is hoger dan de landelijke groei met 5%. Er zijn de nodige nieuwe initiatieven, samenwerkingsverbanden en innovaties in de Drontense economie tot stand gekomen. Denk aan agrariërs die nieuwe verdienmodellen ontwikkelen om meer waarde toe te voegen (bv. een eigen kaasmakerij, of verkoop van verse producten), scholieren die de aspergeteelt verzorgen bij gebrek aan arbeidsmigranten, netwerkverenigingen waar ook besteld kan worden bij de boer, bestel- en bezorgplatforms voor Drontense foodproducten, het initiatief ‘ondernemers helpen ondernemers’ van Ondernemersvereniging De Driehoek (OVDD), en ‘Kooplokaaldronten’ van Stadscentrum SuyderSee. Ook de ontwikkeling van een toename van het binnenlands toerisme biedt kansen voor de lokale vrijetijdseconomie. We

zien dat dit beeld wordt bevestigd doordat er in anderhalf jaar tijd ondanks corona - 890 banen in de gemeente Dronten zijn bijgekomen. In de sector cultuur, sport en recreatie is het aantal banen in Dronten toegenomen met26%. In de sector ‘verhuur van roerende goederen, overige zakelijke dienstverlening’ bedroeg de groei 19,5%. Ook is in het afgelopen anderhalf jaar duurzaamheid in de economie en maatschappij nog hoger op de agenda komen te staan. De Europese corona-steunpakketten staan in het teken van slim en duurzaam economisch herstel. Ook landelijk en regionaal is het adagium om crisisherstel en investeringen in een toekomstbestendige en duurzame economie hand in hand te laten gaan. Dit biedt ook kansen voor Drontense bedrijven. Tot slot zien we ook dat corona innovatie en digitalisering versnelt. Of het nu gaat om thuiswerken, online onderwijs, onderhoud van machines op afstand, of innovaties in de leisure zoals ‘virtual queuing’ (online inschrijven voor attracties en beheren van wachtrijen) waar Walibi mee experimenteert: corona werkt – soms noodgedwongen - als katalysator voor innovaties. Dit biedt marktkansen voor innovatieve, digitale businessmodellen (in de leisure, retail, logistiek, agrofood, etc.). Bovendien zijn er – Europees, landelijk en regionaal – de nodige fondsen die inzetten op vergroten van de digitale skills van werknemers en op digitale innovatie.

We merken overigens op dat als de thuiswerktrend ook ná corona doorzet, dit ook ruimtelijke implicaties heeft (bv. een andere behoefte aan kantoorruimte).

2.2 Verdieping per sector: effect van corona op agrofood, leisure, retail en industrie en logistiek De effecten van corona verschillen sterk van bedrijf tot bedrijf. Waar sommige bedrijven zwaar te lijden hebben onder de crisis, loopt het werk in andere sectoren gewoon door. In gesprekken met ondernemers hebben we signalen opgehaald over de effecten van corona op enkele prominente

8

Drontense sectoren. In deze paragraaf gaan we nader op de sectorale effecten van corona in. We schetsen daarbij ook enkele kansen die corona met zich meebrengt; in hoofdstuk 4 volgen hieruit enkele beleidsaanbevelingen. Agrofood In de agrofood is corona vooral problematisch voor die bedrijven die leveren aan de nationale maar ook internationale horeca en verwerkende industrie. Denk aan frietaardappeltelers – prominent in Dronten aanwezig – of pluimveebedrijven. Wat lastig is voor deze bedrijven is dat de duur van de productiecyclus en/of de vruchtrotatie het niet goed mogelijk maakt om snel op- of bij te schakelen, en zo op een plotselinge sluiting c.q. opening van de horeca in te spelen. Bedrijven die vooral direct aan consumenten leveren, zoals fruit- en vollegronds-groentetelers, kenden juist een relatief goed jaar. Van een andere orde is dat de coronacrisis het belang van goede huisvesting van arbeidsmigranten nog eens extra heeft benadrukt. De agrofood is een sector die bij uitstek veel arbeidsmigranten inzet. Loonwerkbedrijf binnen de Agrofood sector in Swifterbant, februari 2021

Voorblik en kansen door corona Met het oog op de toekomst geven ondernemers aan dat corona enkele trends in de agrofood hebben versterkt: aandacht voor gezond eten, biologisch en ecologisch verantwoord eten en lokaal consumeren. Dit zijn voor Dronten als agrofood-hotspot kansrijke trends om binnen de agrofood op in te spelen. Weliswaar zijn deze trends versterkt doordat de horeca tijdelijk gesloten is geweest (de consument geeft meer uit aan luxe eten thuis), maar de trends speelden zeker ook voor corona al en blijven naar verwachting ook spelen. Ook zien we kansen voor crossovers tussen agrofood, recreatie en toerisme en leisure. Dit komt mede door de toegenomen aandacht voor binnenlands toerisme (zie ook hieronder) én voor gezond en lokaal eten. Voor Dronten is dit, als agrofood-hotspot én als leisure-bestemming, een kansrijke ontwikkeling. Vrijetijdseconomie In de vrijetijdseconomie is sprake van een wisselend beeld. De zakelijke markt (bv. bedrijfsuitjes of zakelijke hotelovernachtingen) was vrijwel volledig ingestort. Ook de in Dronten belangrijke evenementenbranche had in 2020 een rampzalig jaar en de vooruitzichten voor de zomer van 2021 zijn nog steeds ongewis. Lichtpuntjes zijn de ‘corona-testfestivals’ op het Walibi evenemententerrein, waar in een fieldlab wordt geëxperimenteerd met het coronaproof organiseren van events.

Grote leisure-trekker Walibi had ook last van corona, maar kon dankzij een goede zomer en hoge bestedingen van gasten het verlies relatief beperkt houden. Voor de kleinere dagrecreatiebedrijven geldt dat de indoorattracties een stuk slechter jaar hebben gehad dan de outdoorattracties. Hoe het komende seizoen er voor de dagrecreatie uitziet is nog ongewis, maar een deel van het seizoen zal zeker nog door beperkingen beïnvloed worden. Vakantieparken en campings in Dronten hebben over het algemeen een goede zomer in 2020 gedraaid. De gemeente Dronten heeft het afgelopen jaar, ondanks het uitblijven van de evenementen, veel meer bezoekers

9

ontvangen dan normaliter. De provincie Flevoland als geheel kende in de zomer van 2020 15% meer overnachtingen dan in 2019. Dit bevestigt het beeld dat Nederlanders massaal vakantie vieren in eigen land. Toch heeft dat niet in alle gevallen de verliezen van de eerste maanden van corona goedgemaakt. Ook zijn sommige bedrijven in de verblijfsrecreatie zwaarder geraakt dan andere; veel B&B’s en groepsaccommodaties merkten dat de boekingen terugliepen. Ook bleef de Duitse toerist in veel gevallen nog thuis.

steunmaatregelen), maar voor sommige ondernemers is de situatie niet lang meer vol te houden. Zij moeten veelal uit (privé)reserves putten om het hoofd boven water te houden. De mogelijkheid voor click-&-collect helpen iets, maar niet volledig. Lege winkelstraat in winkelcentrum Suydersee Dronten door de verplichte winkel- en horecasluiting, februari 2021

Vooruitblik en kansen door corona Positief is dat er door de reisbeperkingen meer aandacht is voor dag- en verblijfsrecreatie in eigen land. Als gevolg van de reisbeperkingen hebben veel Nederlanders reisbestemmingen in eigen land herontdekt. Een deel van deze hernieuwde aandacht blijft mogelijk ook in de komende jaren behouden. Ook de vraag naar buitenrecreatie neemt toe. Al voor corona zaten ecotoerisme, avontuurlijk toerisme en buitenrecreatie in de lift, maar door corona heeft de behoefte aan recreatie en toerisme buiten nog verder vergroot. De verwachting is dat dat (deels) ook na corona nog zal blijven, zeker ook gezien de algemene trend van gezond leven en een actieve levensstijl. Ook zijn diverse vormen van waterrecreatie méér in trek geraakt tijdens de coronacrisis. De binnenlandse toerist weet Flevoland te vinden en is verrast over het aanbod. Dit biedt perspectief voor Dronten als bestemming voor buiten- en waterrecreatie (met de stranden en de Randmeren). Retail inclusief horeca Dat de horeca en de (non-food) retail zwaar onder de coronacrisis te lijden hebben is bekend en een landelijke tendens. De verplichte winkel- en horecasluiting drukte zwaar op winkeliers en horeca-uitbaters. Weliswaar hebben de landelijke steunmaatregelen soelaas geboden, maar deze hebben niet het volledige omzetverlies gecompenseerd.

Het aantal faillissementen is tot nu toe nog beperkt gebleven (vooral dankzij de

De dynamiek in het retaillandschap uit zich onder meer in een toenemende leegstand binnen winkelcentra door heel Nederland. De leegstand in winkelcentrum Suydersee bedraagt circa 14% (precorona) van het winkelverkoopvloeroppervlak. Bij de realisatie van het relatief jonge winkelcentrum is uitgegaan van een hoger aantal inwoners dan dat op dit moment aanwezig is. In een Corona-impactanalyse en benchmark (oktober 2020) heeft Locatus de drie winkelgebieden van Dronten vergeleken met andere gemeenten/kernen van vergelijkbare omvang. Hieruit blijkt dat het winkelgebied van de kern Dronten als middelgroot regiocentrum harder geraakt wordt dan Swifterbant en Biddinghuizen. Ook is de impact van corona op de Drontense retailstructuur naar verwachting groter dan de impact in gemeenten/ kernen van vergelijkbare omvang, zoals NieuwVennep, Heerde, of Zeewolde. Inmiddels wordt steeds duidelijker dat corona het retailperspectief ook blijvend verandert. De ‘Corona-opleggers’ van I&O Research voor 10

winkelgebieden in de provincie Overijssel geven inzicht in de (structurele) gevolgen van corona (zie kadertekst). De algehele verwachting (dus niet specifiek voor Dronten) is dat toonbankbestedingen niet meer op het niveau van vóór corona komen, en dat de leegstand blijft toenemen door faillissementen bij winkels, horeca en cultuur (zie ook de kadertekst).

van de consumptie (o.a. in de detailhandel en de horeca). Op de middellange en lange termijn zal de verwachte toename van het aantal woningen en inwoners in de gemeente Dronten (zie bijlage 1: Motie Koerhuis) ook de nodige kansen voor retail bieden. Immers vergroot dit de afzetmarkt voor ondernemers in de winkelgebieden.

Gevolgen corona voor de retail: bevindingen I&O research Tijdens de coronacrisis worden winkelgebieden met veel modewinkels, (recente gestarte) horeca, een grote afhankelijkheid van (buitenlands) toerisme en consumenten die van verder weg komen, het zwaarst getroffen door de coronacrisis (I&O rsearch, corona-oplegger Overijssel, 5 januari 2021). Corona treft juist minder de (kleinere) winkelgebieden die meer gericht zijn op dagelijkse boodschappen en dichter bij huis zijn. Wanneer contactbeperkingen worden afgeschaald, is de verwachting dat de ‘toonbankbestedingen’ (alles wat niet online wordt gekocht) niet meer op de niveaus van vóór corona zullen terechtkomen. Dit geldt met name voor modeaankopen. Dit kan leiden tot faillissementen en meer winkelleegstand. Aanbevelingen van I&O zijn: biedt ruimte voor de transformatie van leegstaande panden en vergroot het onderscheidend vermogen van winkelgebieden o.b.v. specifieke winkelgebieds- en omgevingskenmerken.

Industrie en logistiek Van de grote Drontense sectoren zijn de industrie en logistiek over het algemeen relatief het minst hard geraakt, al verschilt ook dit beeld sterk per bedrijf. Na initiële problemen in de logistiek en bevoorrading, zijn veel van de bedrijven die traditioneel op bedrijventerreinen te vinden zijn in Dronten in staat geweest om hun productie door te zetten. Dit is ook het provinciale beeld. Een kwart van de bedrijven in de industrie geven aan niet te zijn geraakt door de coronacrisis. Drie op de tien zijn licht geraakt, maar evenveel bedrijven hebben het afgelopen jaar zelfs meer omzet gemaakt. Het gaat dan vooral om veel logistieke- en de ICT-bedrijven. Dit blijkt uit onderzoek van regionale ontwikkelingsmaatschappij Horizon.

Bij de actieplannen voor de winkelcentra die in september 2020 door de gemeenteraad zijn vastgesteld is daarom ook aangegeven dat potentiële woningbouwontwikkeling voor de gemeente Dronten een stevige impuls voor het ontwikkelingsperspectief van de centra kan bieden op de langere termijn. En dat deze ertoe kan leiden dat de leegstandsproblematiek afneemt. Vooruitblik en kansen door corona Hoewel de coronacrisis economische schade heeft veroorzaakt in de detailhandel en de horeca en mogelijk ook structurele veranderingen teweegbrengt, is er ook perspectief. We zien na de lockdown een opleving

Ook hier geldt dat het effect van bedrijf tot bedrijf verschilt; bedrijven die bv. aan de automotive industrie leveren voelen de impact van corona wel degelijk, net als (food)groothandels die aan de horeca leveren. Daarbij kennen veel bedrijven zorgen over het risico op besmetting op de werkvloer en het op peil houden van de productiecapaciteit. Vooruitblik en kansen door corona In de industrie en logistiek bieden de eerder geschetste trends van innovatie, digitalisering en verduurzaming kansen. Het is uiteraard aan ondernemers zelf hoe hier het beste op in te spelen, maar hierbij worden in Europees, nationaal en regionaal verband de nodige stimulerende maatregelen geboden. Ook gemeentelijk beleid zorgt op diverse manieren voor het faciliteren en stimuleren van ondernemerschap (zie bijlage 1).

11

2.3 Vooruitblik: verwacht economisch herstel Prognose: herstel zet in 2021 in; werkloosheid loopt nog wel op Hoewel er consensus bestaat dat COVID-19 niet meer volledig uit onze samenleving zal verdwijnen, is er met de vaccinatiecampagne concreet zicht op een uitweg uit de crisis. Veel is nog onzeker, maar de laatst bekende prognoses wijzen erop dat in de zomer een groot deel van de volwassenen in Nederland gevaccineerd zal zijn. Hiermee kunnen naar verwachting veel van de contactbeperkende maatregelen worden afgeschaald en wordt economisch herstel ingezet.

Kijkend naar de ontwikkeling van de werkloosheid verwacht het CPB een vertraagd effect: deze blijft naar verwachting in 2021 rond de 3,6% schommelen, en stijgt in de loop van 2022 naar 4,1% als gevolg van herstructureringen en (vertraagde) faillissementen. Gerealiseerde en verwachte landelijke economische ontwikkeling per kwartaal (index, Q4 2019 = 100), CPB juniraming, 22 juni 2021

Deze verwachting vertaalt zich ook in economische prognoses. De juniraming van het CPB gaat uit van gedeeltelijk economisch herstel in 2021: 3,2% economische groei (volgend op een krimp van 3,7% in 2020). In 2022 herstelt de economie verder, met een groei van 3,3%. Hierbij gaat het CPB uit van de huidige beleidsvoornemens van de regering, waarin de steunmaatregelen eind september dit jaar aflopen. De landelijke ramingen van het CPB zijn op dit moment nog niet vertaald naar provinciaal of regionaal niveau. Maar de algehele ontwikkeling (krimp en herstel) van de Flevolandse economie ten tijde van corona lijkt minder grillig te verlopen dan gemiddeld landelijk.

(Verwachte) werkloosheidsontwikkeling per kwartaal (index, Q4 2019 = 100), CPB, 22 juni 2021

Vanaf het tweede kwartaal zit de consumptie in de lift doordat winkels, horeca en de cultuursector geleidelijk weer open zijn gegaan. Als straks een groot deel van de bevolking is gevaccineerd, is er goede hoop dat de pandemie onder controle blijft, met positieve effecten op het consumenten- en producentenvertrouwen. Doordat belangrijke handelspartners binnen de EU, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten economisch herstel kennen, nemen ook de exportvolumes weer toe. Dit komt zowel door de opheffing van coronarestricties als door ruim begrotingsbeleid.

12

Er zijn uiteraard een aantal onzekere factoren, die het tempo van herstel kunnen vertragen. Door vaccinatie komt de pandemie met name in de rijke landen onder controle, maar tegelijkertijd blijven regionale uitbraken mogelijk, vooral in regio’s met lage vaccinatiebereidheid. De kans op nieuwe virusvarianten is daardoor groot en mogelijk werken de huidige vaccins onvoldoende bij sommige nieuwe virusvarianten. Dergelijke varianten kunnen leiden tot nieuwe besmettingsgolven, waardoor overheden met nieuwe restricties kunnen komen, met negatieve economische gevolgen. Ook de structurele effecten van corona zullen zich pas in de loop der tijd volledig aftekenen. Kortom: veel is nog onzeker, maar de weg naar herstel lijkt ingezet.

13

3 Steunmaatregelen ondernemers tijdens de coronacrisis Rijk, regio’s en gemeenten in het hele land ondersteunen bedrijven op zeer uiteenlopende manieren bij het opvangen van de gevolgen van de coronacrisis en de contactmaatregelen die ermee gepaard gaan. We beschrijven eerst de inzet van het Rijk, vervolgens regionale inzet (in Flevoland en de regio Zwolle) en tot slot de gemeentelijke inzet.

3.1 Steunmaatregelen Rijksoverheid Het Rijk heeft direct na het uitbreken van de crisis een breed pakket aan steunmaatregelen in het leven geroepen om ondernemers te helpen bij het opvangen van de economische gevolgen van corona. Het gaat o.a. om:  Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkbehoud (NOW)  Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)  Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL)  Uitstel van betaling belastingen en verlaging van voorlopige aanslagen.  Borgstelling voor MKB-kredieten (BMKB)  Rentekortingen voor startende ondernemers en kleine bedrijven op microkredieten (Qredits)  Verruiming van de regeling Garantie Ondernemersfinanciering  Time-out-arrangement (TOA) om ondernemers in staat te stellen om hun bedrijf tijdelijk in een soort winterslaap te brengen  Het kabinet stimuleert daarnaast bedrijven om investeringen te doen met een nieuwe investeringskorting vanaf 2021, de baangerelateerde investeringskorting (BIK).  Het kabinet stelt 300 miljoen euro beschikbaar om het fondsvermogen van de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) extra aan te vullen, zodat zij bedrijven kunnen versterken aan de hand van de Corona-OverbruggingsLening (COL-faciliteit).  Geld voor heroriëntatie op de arbeidsmarkt en bij- en omscholing.

Er zijn ook diverse sectorspecifieke regelingen:  Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19 (TOGS)  Voorraadvergoedingen voor de horeca en detailhandel i.v.m. de verplichte sluiting.  Compensatie van kosten in de horeca om in de winter op een veilige manier open te kunnen blijven (bv. terrasoverkapping).  Garantiefonds voor evenementen  Voucherkredietregelingen voor de toerisme- en vakantiebranche  Diverse regelingen voor de culturele, sport en creatieve sector en voor specifieke kosten in de land- en tuinbouw. Voor een actueel overzicht van steunmaatregelen verwijzen we naar de coronapagina op www.rijksoverheid.nl Overzicht steun- en herstelpakket Rijksoverheid, maart 2021

14

3.2 Steunmaatregelen regionaal Flevoland Naast de Rijksmaatregelen zijn er ook de nodige maatregelen op provinciaal en regionaal niveau genomen. Zo heeft de provincie Flevoland diverse fondsen opgericht voor innovaties in het MKB, digitalisering, arbeidsmarktvraagstukken en ondersteuning van de vrijetijdseconomie (incl. horeca), de sport- en de culturele sector. Ook beheert regionale ontwikkelingsmaatschappij Horizon diverse fondsen, waaronder een voucherregeling en het Proof of Concept Fonds dat bedoeld is om innovaties in praktijk te testen. Ook heeft Horizon alle beschikbare steunmaatregelen voor Flevolandse ondernemers op een rij gezet. Het Regionaal Werkbedrijf Flevoland (RWF), een samenwerkingsverband van werknemers- en werkgeversorganisaties, ROC, VSO en Praktijkonderwijs, UWV en gemeenten in de arbeidsmarktregio Flevoland draagt ook haar steentje bij aan coronaherstel. Het RWF zet zich in voor medewerkers en werkgevers uit de doelgroep ‘Banenafspraak’. Deze doelgroep omvat een kwetsbaar deel van de arbeidsbevolking. Om hen te ondersteunen met informatie over relevante wet- en regelgeving en over manieren van omgang en begeleiding, op de werkvloer en daarbuiten, heeft het RWF een toolbox ‘Corona en Banenafspraak’ opgezet. Hoewel Dronten in de provincie Flevoland ligt, biedt de samenwerking binnen de Regio Zwolle op diverse dossiers ook kansen voor Dronten.

Zo bracht de investering van de gemeente Dronten in de Human Capital Agenda van de Regio Zwolle het Ontwikkelfonds Upgrade Jezelf voor scholing en ontwikkeling vanaf 1 juli 2020 tijdelijk directe scholingsmogelijkheden voor werknemers en werkzoekenden. (normaliter is dit alleen voor medewerkers beschikbaar via werkgevers) en was de regeling versoepeld. Als onderdeel van ‘Upgrade jezelf Regio Zwolle’ biedt Regio Zwolle middels het programma ‘Groei Vooruit’ sinds kort ook inwoners tijdens de coronacrisis gratis persoonlijke werk- of loopbaancoaching te krijgen.

Verder heeft de Regio Zwolle aan de hand van de Regio Zwolle Brigade een proactieve aanpak ontwikkeld om ondernemers in de regio te steunen. Dit doen zij door met een ondernemersteam andere ondernemers in de regio te bellen die NOWII hebben aangevraagd. Het team is opgericht vanuit leden van de werkgeversorganisaties VNO-NCW Regio Zwolle en MKBNederland Regio Zwolle. De Regio Zwolle Brigade kan ook worden benaderd voor hulp om de weg te vinden naar financiële regelingen van de rijksoverheid en het aanvullende regionale en sectorspecifieke steunpakket van de Regio Zwolle. Ook heeft de Regio Zwolle een meldpunt opgericht waar organisaties worden gematched, die kampen met over- of onderbezetting. En via Regio Zwolle Connect (een online community) kunnen kennis en ervaringen met medeondernemers worden gedeeld.

3.3 Steunmaatregelen en inzet gemeente Dronten Aanvullend op het pakket aan Rijksmaatregelen en de regionale initiatieven heeft ook de gemeente Dronten het afgelopen anderhalf jaar op diverse manieren inzet gepleegd op het ondersteunen van de lokale economie en ondernemers. Hiertoe zijn twee steunmaatregelenpakketten vastgesteld door het college van B&W, die zich – naast steun aan en aandacht voor ondernemers – overigens ook richten op steun aan inwoners en aan verenigingen, evenementen en culturele instellingen. De steunmaatregelen van de gemeente Dronten zijn daarbij altijd aanvullend op de landelijke en regionale maatregelen vanuit het uitgangspunt van goed verlengd bestuur. We zetten de belangrijkste steunmaatregelen en acties van de gemeente Dronten bedoeld voor ondernemers op een rij. Zie ook het huidige steunpakket tot nu toe. Accountmanagement en informatievoorziening:  Accountmanagement: belacties, gesprekstafels, nieuwsbrief en maatwerk bieden. De gemeente onderhoudt contact met ondernemers tijdens de coronacrisis, onder andere door belacties. Ook blijft zij via

15

verschillende gesprekstafels zoals de Horecatafel en de Ondernemerstafel in gesprek met ondernemers. Veel ondernemers geven aan de opstelling van en het contact met de gemeente tijdens corona, en de informatievoorziening (bv. de nieuwsbrief met de OVDD) te waarderen. Juist in tijden van crisis en onzekerheid is het van belang dat de gemeente in gesprek blijft met ondernemers, goed op de hoogte is van wat er speelt, meedenkt over oplossingen voor problemen van ondernemers en waar mogelijk maatwerk biedt.  Afwegingstafels: Om goed bij betrokkenen te monitoren waar behoefte aan ondersteuning is, heeft de gemeente afwegingstafels georganiseerd. Hierin komen verschillende disciplines vanuit de gemeente samen, om te praten over de behoefte, concrete vragen uit de samenleving en (maatwerk)mogelijkheden voor ondersteuning. Er is ruimte voor inwoners en ondernemers om specifieke problemen en verzoeken tot ondersteuning als gevolg van de coronacrisis door te geven, ter bespreking aan de afwegingstafels.  Advies en informatievoorziening: – De gemeente heeft een Corona Coördinatie Team (CCT) ingericht als loket voor alle corona-gerelateerde vragen. – De gemeente trekt met de OVDD, LTO en Stichting DOES op in informatievoorziening voor ondernemers. Er zijn tot medio maart inmiddels acht gezamenlijke nieuwsbrieven uitgebracht.

In deze nieuwsbrieven wordt alle informatie voor ondernemers gebundeld. – Aanvullend op het loket van het Corona Coördinatie Team is via het net gestarte Ondernemersloket de mogelijkheid geboden om digitaal ondernemersvragen te stellen. Binnenkort wordt de dienstverlening uitgebreid met een economische nieuwsbrief. – Voor ondernemers in Dronten is er kosteloos en onafhankelijk advies beschikbaar vanuit www.MKBDoorgaan.nl. Ondersteuning ondernemers (retail en breder):  Tijdelijke verruiming van de openingstijden supermarkten: De openingstijden van supermarkten op zon- en feestdagen zijn tijdelijk

verruimd zolang de coronamaatregelen van kracht zijn. Hierna zijn de voorwaarden uit de Winkeltijdenverordening weer van toepassing.  De winkeliers en horecaondernemers zo goed mogelijk faciliteren: Een voorbeeld is de verruiming van de venstertijden voor laden en lossen met een ontheffing in het voetgangersgebied (dit kan nu tussen 07:00 uur en 21:00 uur). Dit biedt ondernemers meer flexibiliteit om bv. de openingstijden in te korten, hetgeen de energie- en personeelskosten drukt. Ook kan het transport efficiënter worden ingepland.  Lokaal kopen van goederen en diensten: Dronten heeft vorig jaar met haar lokale inkoopbeleid 18,2 miljoen euro besteed bij het lokale bedrijfsleven vanuit de Database Lokale Ondernemers. Dit is een (vóór corona) opgezette database van ondernemers in Dronten die producten of diensten leveren of werken uitvoeren die de gemeente kan afnemen. Als onderdeel van de corona-steunmaatregelen geldt dat wat de gemeente zelf aankoopt er ook nadrukkelijk gekeken wordt naar lokale ondernemers met inachtneming van het inkoop en aanbestedingsbeleid.  Verruimen van terrassen Door in 2020 en 2021 grotere terrassen toe te staan kunnen ondernemers maximaal profiteren van de openstelling en valt naleving van de coronaregels aangaande afstand ook beter toe te passen.

Daarbij zijn veiligheid, leefbaarheid en toegankelijk belangrijke criteria en worden voorschriften verbonden aan de verruiming Uitvoering Rijksregelingen en lokale belastingen:  Gemeentelijke debiteuren en belastingplichtigen: De gemeente biedt waar mogelijk maatwerk en kan uitstel van betalingen bieden aan ondernemers en gemeentelijke belastingen en heffingen kwijtschelden. De gemeentelijke belastingen en heffingen die via GBLT worden opgelegd en geïnd, kunnen via een verzoek voor kwijtschelding bij GBLT worden ingediend.  Kwijtschelden precariobelasting: De gemeente heeft de precariobelasting in 2020 kwijtgescholden voor de maanden dat de

16

horeca niet open mocht. Ook voor 2021 wordt de precario voor terrassen kwijtgescholden.  Uitvoering Rijksregelingen: medewerkers van de gemeente geven uitvoering aan de landelijke regelingen voor ondernemers uit de gemeente Dronten bij het Zelfstandigenloket Flevoland. – Regeling Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK), een regeling voor mensen die met inkomensverlies te maken hebben. – Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL), subsidie voor de vaste lasten van mkb-ondernemers en zelfstandigen die veel omzet verliezen – Corona Overbruggingslening (COL), overbruggingskrediet voor startups, scale-ups en innovatieve mkb'ers – Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW), hierin wordt een groot deel van de loonkosten vergoed als bedrijven verwachten ten minste 20% omzet te verliezen. – Tijdelijke overbruggingsregeling (Tozo), ondersteuning speciaal voor zelfstandig ondernemers

3.4 Reguliere economische beleidsinzet gemeente Dronten

Overig:

In bijlage 1 gaan we nader in op de reguliere beleidsinzet van de gemeente Dronten. Dit om de aanbevelingen in hoofdstuk 4 goed in het perspectief te kunnen plaatsen van wat de gemeente Dronten al doet. Daarbij beschrijven we ook de Motie Koerhuis (die oproept tot onderzoek naar de bouw van 100.000 woningen in Flevoland) en de mogelijke impact op de gemeente Dronten en haar economie.

 De gemeente lobbyt actief bij de landelijke politiek, provincie, regio en bestuurlijke overleggen voor aanpassing of extra inzet van steunpakketten. Ze vraagt aandacht voor zaken waar ondernemers tegenaan lopen. Het gaat daarbij onder meer om beperkingen van de landelijke steunregelingen (zoals de plicht tot terugbetaling van NOWsteun bij het wegvallen van een werknemer, of eisen m.b.t. inkomenstoetsen, bedrijven die vlak voor de coronacrisis zijn opgericht, of afbakeningen van SBI-codes). Daarnaast vragen ondernemers helderheid over de duur en de hoogte van de steunpakketten en de betaling van de uitgestelde belastingen.

Uiteraard kent de gemeente Dronten, naast de specifieke inzet op ondersteuning van ondernemers ten tijde van corona, ook regulier economisch beleid. Dit beleid is vaak pre-corona tot stand gekomen, maar biedt ook tijdens de coronacrisis én erna de nodige aanknopingspunten om op de effecten van corona in te spelen en kansen te benutten. Op dit moment zet de gemeente Dronten met de Sociaal Economische Visie 2017-2021 (SEV) in op vier doelstellingen: 1. Versterken van de Agrofood keten 2. Versterken van de vrijetijdseconomie 3. Kracht van de vitale centra 4. Acquisitieplan Daarnaast werkt de gemeente regionaal samen aan de Human Capital Agenda (HCA) van de regio Zwolle en de provincie Flevoland.

17

4 Handelingsperspectief Dronten: inspelen op gevolgen corona 4.1 Duiding corona-respons en regulier beleid Dronten en vooruitblik korte en middellange termijn Het beeld uit de beleidsanalyse is dat de gemeentelijke ‘coronarespons’ op veel punten al goed aansluit op de behoeften van ondernemers en op de effecten van corona. Ook biedt het reguliere beleid – dat vaak vóór corona tot stand is gekomen – de nodige aanknopingspunten om op de structurele gevolgen van corona en nieuwe kansen in te spelen (zie ook bijlage 1). Het advies is dan ook op veel fronten om zowel de corona-aanpak als het reguliere beleid voort te zetten. Hier zijn op sommige punten accenten in aan te brengen. Ook vraagt de veranderende context (verwachte heropening van de economie) in sommige gevallen om andersoortige inzet. Een korte toelichting per thema:  Ondernemers faciliteren, verbinden en waar mogelijk maatwerk bieden (MKB-breed): Met de inzet op intensief accountmanagement (belacties, gesprek- en afwegingstafel), lokaal inkopen, informatievoorziening en maatwerk, heeft de gemeente ingespeeld op de behoefte van ondernemers. Deze vragen in de coronacrisis vooral om informatie, contact, maatwerk, en een luisterend oor in moeilijke tijden. Ook is de inzet aanvullend op de steunpakketten van het Rijk, die vooral bedoeld zijn om omzetverlies te compenseren.

Op korte termijn is de aanbeveling om de gemeentelijke ondersteuning aan ondernemers voort te zetten en op een aantal punten te intensiveren. Door doorverwijzing naar steunmaatregelen, tot stand brengen van verbindingen en optimaal faciliteren, worden ondernemers in stelling gebracht om ondernemerschap te tonen en op herstel in te zetten.  Gerichte sectorale ondersteuning & beleid: – Agrofood: Binnen de agrofood zijn er enerzijds bedrijven die te maken hebben met omzetverlies, maar ontstaan er anderzijds ook

nieuwe kansen door de aandacht voor gezonde, duurzame, en lokale voeding. De Rijkssteun en gemeentelijke inzet ondersteunt ondernemers die door corona zijn geraakt, terwijl de visie Agrofoodfields en het concept-actieplan Agrofood dat in ontwikkeling is aanknopingspunten bieden om nieuwe kansen te benutten. – Vrijetijdseconomie: In de vrijetijdseconomie hebben onder meer de evenementenbranche en de zakelijke branche het zwaar te verduren; voor hen is er de Rijkssteun en aanvullende gemeentelijke inzet. De aanbeveling is de gemeentelijke inzet voort te zetten. Tegelijkertijd ontstaan er ook nieuwe kansen voor Dronten: meer aandacht voor recreëren in eigen land, voor buitenrecreatie, en voor waterrecreatie. De huidige Uitvoeringsagenda Recreatie & Toerisme biedt ondernemers al de nodige kansen om hierop in te spelen; Dronten kan daarbij nog nadrukkelijker als ‘bestemming met ruimte’ worden gepositioneerd. De Beleidsvisie Standen zorgt met een kwaliteitsimpuls voor de stranden voor nieuwe kansen op het gebied van waterrecreatie. Ook het toeristisch magazine is daarbij een belangrijk instrument als gebiedspromotie. De vraag vanuit de gemeenteraad om een totaalverkenning te ontwikkeling voor de optimalisatie van recreatieve fiets- en wandelroutes is ook kansrijk.

– Retail: de non-food detailhandel en horeca heeft zwaar geleden onder de lockdowns en heeft de Rijkssteun hard nodig gehad. De gemeente heeft diverse maatregelen genomen om retailers te ondersteunen, zoals verruimde openings- en venstertijden, 1,5inrichting van de openbare ruimte, uitstel of kwijtschelden van belastingen. Op de korte termijn is het van belang de retail en horeca te blijven faciliteren, en ondernemers aan te moedigen zich voor te bereiden op heropening en nieuwe, innovatieve concepten te ontwikkelen. Verder vooruitkijkend biedt de verwachte groei van het aantal inwoners in Dronten kansen (motie Koerhuis). Tot slot heeft het college de provincie gevraagd om deelname aan de landelijke Retaildeal in overweging te nemen.  Arbeidsmarkt: terwijl corona in sommige sectoren voor (tijdelijke) werkloosheid zorgt, blijft het tekort aan bv. zorg- en technisch personeel

18

groot. Regionaal wordt dan ook volop ingezet op om- en bijscholing. De komende tijd blijft dit nodig; het Regionaal Mobiliteitsteam en het Ontwikkelfonds Regio Zwolle bieden hiertoe kansen.

promotie van Dronten als vrijetijdsbestemming, de aanpak van stranden in de Beleidsvisie Stranden, de campagne voor de bedrijventerreinen en het arbeidsmarktbeleid.

Allereerst bieden de Europese Unie, de Rijksoverheid, de provincies Flevoland en Overijssel en de Regio Zwolle al een uitgebreid palet aan steunmaatregelen voor bedrijven. Het Rijk compenseert daarbij een groot deel van de geleden economische schade, de provincies en regio zetten onder meer in op om- en bijscholing en innovatie, en Europa stimuleert slim en duurzaam herstel van de economie met gerichte subsidies. Eventuele gemeentelijke inzet moet aanvullend zijn op de inzet van hogere overheden en niet dubbelop. Overheden zijn immers gehouden aan de Wet Markt en Overheid en het Europese staatssteunverbod. In het tekstkader op de volgende pagina is hierop een nadere toelichting te lezen.

Ook in de coronacrisis is de rol van de gemeente faciliterend. De rol van ondernemers is belangrijk als het gaat om het omgaan met de coronacrisis en inzetten van herstel. Hoewel de crisis ontegenzeggelijk tot economische schade, onzekerheid en leed heeft geleid, hebben Drontense ondernemers ook het nodige aan ondernemerschap, vernieuwend vermogen en samenwerkingskracht tentoongespreid. Denk aan initiatieven als ‘Ondernemers helpen ondernemers’, Kooplokaaldronten, bestel- en bezorgplatforms voor Drontense foodproducten, of scholieren die bijspringen in de aspergeteelt. Het is juist die cultuur van ondernemen en aanpakken die we ook nu, in deze turbulente tijden, als gemeente willen faciliteren en aanmoedigen. Met gerichte beleidsmaatregelen staat de gemeente zij aan zij met het bedrijfsleven en moedigt ze ondernemers aan om met nieuwe initiatieven en creatieve oplossingen te komen. Er zijn daarbij de nodige kansen waar ondernemers op in kunnen spelen. Denk aan de aandacht aan buiten- en waterrecreatie, de behoefte aan spreiding van toeristische druk, verwacht herstel en inhaaleffect van de consumptie in de horeca en de retail, de aandacht voor lokaal, gezond en duurzaam in de agrofoodsector, en de impuls die corona geeft aan digitalisering en innovatie.

Een tweede punt van belang is dat de gemeente in algemene zin een faciliterende rol in de lokale economie heeft. Ze stelt ondernemers in staat om te ondernemen, te innoveren en zich te ontwikkelen. Dit vraagt om geschikte werklocaties, nette openbare ruimte, goede bereikbaarheid, voldoende en passend geschoold personeel, samenwerking en netwerkvorming, accountmanagement en acquisitie en inzet op de bekendheid van Dronten als agrofoodhotspot en als vrijetijdsbestemming. Dit zijn de lijnen waarlangs het economisch beleid van Dronten is gevormd. Het reguliere EZ-beleid biedt overigens al de nodige aanknopingspunten die óók herstel kunnen bevorderen. Denk aan de centrumactieplannen, de

Het faciliteren van ondernemers en vastgoedeigenaren doen we onder meer door accountmanagement, informatievoorziening, actief mee te denken, verbindingen te leggen, een positieve grondhouding aan te nemen voor nieuwe initiatieven, flexibilisering van bestemmingsplannen mogelijk te maken, en door tijdelijke concepten een kans te geven. Deze inzet is in lijn met proportioneel handelen waarin de gemeente kijkt hoe ze binnen de grenzen van Rijksbeleid en noodverordeningen maatwerk kunnen leveren om dingen mogelijk te maken. Doen wat nodig is (proportioneel handelen) en het waarborgen van de legitimiteit van handelen staan centraal in de aanpak van de coronacrisis van de gemeente Dronten.

4.2 Gemeentelijke rol: ondernemerschap faciliteren en aanmoedigen Hoewel de gemeente met haar economisch beleid de gevolgen van corona voor het lokale MKB niet kan wegnemen, speelt ze wel een rol in het ondersteunen van ondernemers tijdens en na de crisis. We schetsen daarom in paragraaf 4.2 het handelingsperspectief van de gemeente voor de korte termijn. Daarbij is een aantal punten van belang.

19

Wet Markt en Overheid en Staatssteunregels Decentrale overheden worden ten tijde van corona door ondernemers benaderd met verzoeken om compensatie, uitstel van betaling of ondersteuning anderszins. Decentrale overheden kunnen ondernemers tegemoetkomen, maar zij moeten zich hierbij wel houden aan de Wet Markt en Overheid en de Europese staatssteunregels. Om te beoordelen of er sprake is van staatssteun, worden de volgende criteria gehanteerd. Er is sprake van staatssteun wanneer:  de steun verleend wordt aan een onderneming die een economische activiteit verricht;  de steun door staatsmiddelen bekostigd wordt;  deze staatsmiddelen een economisch voordeel verschaffen dat niet via normale commerciële weg zou zijn verkregen (non-marktconformiteit);  de maatregel selectief is: het geldt voor één of enkele ondernemingen, een specifieke sector/regio;  de maatregel de mededinging (in potentie) vervalst en (dreigt te) leiden tot een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer in de EU. In sommige gevallen is staatssteun wel mogelijk; zo kan een beroep gedaan worden op de algemene “de-minimisuitzondering” (bedrijven mogen € 200.000,– over een periode van drie jaar ontvangen) en op de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV) die steuncategorieën bevat die vrijgesteld zijn van staatssteunmelding bij de Europese Commissie.

Ook heeft de Europese Commissie een tijdelijke verruiming van het steunkader doorgevoerd om coronarespons- en –steunmaatregelen mogelijk te maken. De Wet Markt en Overheid heeft betrekking op overheden die economische activiteiten uitvoeren. De wet bevat 4 gedragsregels: 1. Kosten doorberekenen: overheden moeten ten minste de integrale kosten van hun goederen of diensten in hun tarieven doorberekenen 2. Bevoordelingsverbod: overheden mogen hun eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen ten opzichte van concurrerende bedrijven 3. Gegevensgebruik: gegevens die overheden vanuit hun publieke taak verkrijgen, mogen geen oneerlijk voordeel opleveren 4. Functiescheiding: overheden moeten zorgen voor een scheiding tussen bestuurlijke zaken en economische activiteiten. Ambtenaren mogen niet tegelijk met allebei bezig zijn. Consequenties voor coronasteun aan ondernemers Voor steunmaatregelen die gemeenten voor ondernemers optuigen geldt het volgende:  Gemeenten moeten zich houden aan de wettelijke kaders voor staatssteun en de Wet Markt en Overheid. Eventuele gemeentelijke steunmaatregelen moeten hier vooraf aan worden getoetst.  Daarbij mogen steunmaatregelen geen kosten dekken die al via landelijke regelingen vergoed (kunnen) worden.

Als er sprake is van een overlap tussen gemeentelijke maatregelen en steunfondsen van de Rijksoverheid, kan dat leiden tot een stapeling van subsidies en staatssteun. Het pakket aan financiële maatregelen vanuit het Rijk is al vrij uitgebreid; zodat bij aanvullende gemeentelijke subsidies of andere financiële steunmaatregelen de kans op staatssteun gereed is.  Steun, bv. een subsidie, op grond van het tijdelijke steunkader is alleen toegestaan via een regeling die goedgekeurd is door de Europese Commissie. Het verstrekken van ad-hoc steun aan een specifieke ondernemer is dus niet mogelijk op grond van het tijdelijke steunkader. In het licht van bovenstaande is het advies om voor Dronten in beginsel geen generieke financiële steunmaatregelen voor ondernemers op te tuigen, anders dan de in H.3 al genoemde Rijks-, regionale en gemeentelijke maatregelen. Wel kan de gemeente op diverse andere manieren de economie ondersteunen.

20

4.3 Aanbevelingen De aanbevelingen structureren we aan de hand van 4 thema’s: 1. Ondernemers faciliteren, verbinden en waar mogelijk maatwerk bieden 2. Gerichte ondersteuning van zwaar geraakte sectoren: retail, horeca, leisure en agrifood 3. Investeer in een toekomstbestendige en wendbare arbeidsmarkt 4. Lobby en regionale samenwerking We lichten de aanbevelingen langs deze vier lijnen gestructureerd hieronder nader toe. De activiteiten zijn: “Contact onderhouden, informatievoorziening op orde, ondernemerschap faciliteren”. De gemeente blijft investeren in contact met ondernemers, houdt haar (corona-) informatievoorziening voor ondernemers actueel, geeft invulling aan haar verbindende rol en de gemeente blijft ondernemerschap volop faciliteren en stimuleren. 4.3.1

Ondernemers faciliteren, verbinden en maatwerk bieden

Aanbevelingen: verbinden en maatwerk bieden  Blijf contact onderhouden met het lokale bedrijfsleven in crisistijd. Het is van groot belang om te weten tegen welke problemen bedrijven aanlopen, welke nieuwe initiatieven ontstaan, verbindingen te leggen, en ondernemers de weg te wijzen naar steunmaatregelen, en maatwerk te bieden. Dit was van belang tijdens de lockdowns en in tijden met corona beperkende maatregelen maar juist ook vooruitkijkend: hoe kunnen ondernemers gefaciliteerd worden bij de voorbereidingen op heropening en bij het inzetten van herstel? Ondernemers waarderen de aandacht. De aanbeveling is daarom: blijf investeren in de proactieve en persoonlijke benadering van ondernemers door accountmanagement en relatiebeheer te behouden. Dit is tijdsintensief: behoud daarom de

(extra) inzet op accountmanagement en vergroot deze indien nodig (vraag-gestuurd). Dit kan op uiteenlopende manieren: – Structureel organiseren van belacties vanuit de gemeente met ondernemers, tijdens de lockdown maar ook nu wanneer de contactmaatregelen grotendeels zijn opgeheven en ondernemers weer aan de slag zijn. – Een digitaal spreekuur voor ondernemers met vragen. – Intensieve onderlinge afstemming binnen de ambtelijke organisatie over contact met ondernemers en signalen die daaruit voortkomen, zodat de behoeften van bedrijven bij de gemeente bekend zijn. – Behoud de gemeentelijke afwegingstafels en blijf deze benutten om de behoefte van ondernemers en inwoners te monitoren.  Blijf ook na de coronacrisis investeren in accountmanagement (voor bestaande bedrijven) en acquisitie (van nieuwe spelers). De inzet dient (vooral) gericht te zijn op bedrijven van strategisch belang: spelers in de agrofoodsector, trekkers in de vrijetijdseconomie, bedrijven die bijdragen aan een toekomstbestendige binnenstad en spelers die over de hele linie kunnen bijdragen aan verduurzaming en innovatie. Door behoeftegerichte gesprekken te voeren en vertrouwen op te bouwen met ondernemers, draagt accountmanagement bij aan relatiebeheer. Zo kan de gemeente anticiperen op verwachte zorgpunten van bedrijven op het gebied van werkgelegenheid of faillissementen.

 Ondernemersloket en informatievoorziening. De gemeente heeft recent een digitaal ondernemersloket opgericht, waar ondernemers vragen kunnen stellen. Op de nieuwe gemeentelijke website die binnenkort wordt gelanceerd, krijgt dit loket één centrale plek. Het loket is een belangrijke manier om ondernemers te bereiken en van informatie te voorzien. Bovendien versterkt het Ondernemersloket de bekendheid over de gemeentelijke dienstverlening aan bedrijven. Aanbevelingen: – Breng het Ondernemersloket actief onder de aandacht en zorg dat alle afdelingen binnen de gemeente verantwoordelijk zijn voor en 21

vertegenwoordigt worden op het ondernemersloket. Van belastingen, vergunningen, handhaving, RO en EZ. – Zorg dat via het Ondernemersloket corona-gerelateerde informatie centraal wordt ontsloten. Denk aan informatie over de verschillende steunregelingen (zie ook volgende punt), juridische en financiële informatie (bv. over huurrechten), doorverwijzing naar informatie over coaching, een verwijzing naar een ‘Database Lokale Ondernemers’ informatie over arbeidsmarktinitiatieven. – Blijf deze informatie aanbieden via de nieuwsbrief waarvoor ondernemers zich kunnen aanmelden.  Blijf ondernemers de weg wijzen naar steunmaatregelen, zowel op de korte termijn voor acute ondersteuning, als op de (middel)lange termijn voor ‘groen en innovatief herstel’ van de economie. Dit kan op verschillende manieren, lokaal en in regionaal verband. Denk aan: – Een informatiecampagne voor ondernemers, samen met OVDD. – Workshops of webinars in samenwerking met OVDD. – Delen van informatie via het ondernemersloket. Bv. in de vorm van een online tool of ‘stromenschema’ waarbij ondernemers advies krijgen over steunmaatregelen en subsidies. – Delen van online testimonials van ondernemers die uitleggen hoe de diverse landelijke en regionale maatregelen voor hen uitpakken (denk hierbij bijvoorbeeld aan MKBDoorgaan). – Regionale samenwerking.

Horizon biedt in Flevoland als regionaal ontwikkelingsbedrijf bedrijven ondersteuning in de zoektocht naar geld. Samen met Horizon en andere gemeenten in Flevoland kan Dronten werk (blijven) maken van het vergroten van de bekendheid van de middelen (via de hierboven genoemde lijnen).  Stimuleer samenwerking en innovatie door verbindingen tot stand te brengen. Onder meer het verbinden van ondernemers in het centrum met andere ondernemers in Dronten is kansrijk. Breng bijvoorbeeld horecabedrijven in Dronten in contact met lokale agrofoodbedrijven om een maaltijd van lokale specialiteiten te bereiden, met ondernemers in

de vrijetijdseconomie om (tijdelijke) leisureconcepten in leegstaande panden te realiseren, of met ondernemers aan de Drontense stranden om samen een arrangement op te stellen. Zo kunnen twee vliegen in één klap worden geslagen: én een impuls voor de binnenstad, én nieuwe marktkansen voor ondernemers. Dit kan op meerdere manieren: – Organiseer met belangenorganisaties of overlegtafels (OVDD, VWS, etc.) online ‘Buren-ontmoeten-Buren’ bijeenkomsten. – Signaleer als gemeente met accountmanagement ‘kansrijke verbindingen’ en wijs ondernemers op de kansen. Het is vervolgens aan bedrijven zelf om hier actie op te ondernemen. 4.3.2