bijlage - 1 programma en actieplan Biodiversiteit 2025-2030 (706039).pdf
Tekst van het document
PROGRAMMA BIODIVERSITEIT
2025-2030
RUIMTE VOOR
MENS, PLANT & DIER
VOORWOORD Momenten in de natuur zijn waardevol. Ze brengen rust in ons drukke leven. Vaak vergeten we hoe kwetsbaar de natuur om ons heen is. De biodiversiteit, de variatie aan planten en dieren, staat onder druk. Dat heeft niet alleen gevolgen voor de natuur zelf, maar ook voor ons. De afgelopen jaren hebben we hard gewerkt om de biodiversiteit in onze gemeente te versterken. Dit doen we samen met onze netwerkpartners: inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden. Toch is dit niet genoeg. Het verlies aan biodiversiteit vormt een risico voor onze gezondheid, voedselvoorziening en de balans in onze leefomgeving. We moeten daarom duidelijke keuzes maken en actie ondernemen. Zo zorgen we dat ook toekomstige generaties kunnen genieten van een groene en gezonde leefomgeving. Dronten groeit. Die groei willen we slim benutten. Met dit programma zetten we – in lijn met de Toekomstvisie 2050 – de koers uit en werken we aan een gezonde en fijne leefomgeving voor onze inwoners. Biodiversiteit is daarin een belangrijke bouwsteen. Door te investeren in lokale biodiversiteit, werken we ook aan een vitale agrarische sector, verzachten we de gevolgen van klimaatverandering en verrijken we ons landschap. Een duurzame toekomst, daar werken we hard aan. Dit programma is een uitnodiging aan iedereen om mee te doen.
Het behoud en de ontwikkeling van biodiversiteit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid moeten we nemen. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor de generaties die na ons komen. Samen maken we ruimte voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Namens het college van burgemeester en wethouders, Lazise Hillebregt – De Valk
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
2
LEESWIJZER Voor u ligt het programma Biodiversiteit 2025-2030. Het programma begint met een toelichting op biodiversiteit (hoofdstuk 1) en waarom het belangrijk is erin te investeren (hoofdstuk 2). Met dit programma bouwen we door op het fundament dat in de beleidsperiode 2022-2024 is gelegd. Een beknopte evaluatie van de inzet voor biodiversiteit in deze jaren is in hoofdstuk 3 opgenomen. Vervolgens vindt u de visie, ambitie en programmalijnen in hoofdstuk 4. De manier waarop invulling wordt gegeven aan monitoring is verwoord in hoofdstuk 5. Het programma sluit af met informatie over de benodigde investering (hoofdstuk 6). De uitwerking van dit programma is opgenomen in het actieplan Biodiversiteit (deel II, pagina 35).
bruine kiekendief
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
3
INHOUD DEEL 1 PROGRAMMA
Samenvatting 1. Wat is biodiversiteit? 2. De biodiversiteit versterken 3. Evaluatie inzet voor de biodiversiteit
4. Visie en ambitie 5. Monitoring en evaluatie
6. Financiën DEEL 2 ACTIEPLAN ACTIVITEITENPLAN BEGRIPPENLIJST BIJLAGEN
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
4
SAMENVATTING
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
5
SAMENVATTING In 2022 is de visie en het actieplan biodiversiteit vastgesteld en in de daarop volgende jaren uitgevoerd. Om de richting te bepalen voor de komende jaren is het voor u liggende programma opgesteld (deel I). In dit programma beschrijven we de visie, ambitie en programmalijnen voor biodiversiteit voor de periode 2025-2030. In het actieplan Biodiversiteit 2025-2030 (deel II) is het programma uitgewerkt in strategie en activiteiten.
Wat is biodiversiteit? Biodiversiteit is een term die we gebruiken om de rijkdom van de natuur aan te duiden. Het gaat daarbij om de grote verscheidenheid aan dieren, planten, leefgebieden en genen en al hun onderlinge relaties. Van bloemen en bijen, tot bacteriën en bossen. Biodiversiteit is de basis van ons bestaan. Al die samenlevende soorten en genen zorgen voor ‘ecosysteemdiensten’. Met de verzamelnaam ‘ecosysteemdiensten’ bedoelen we het vermogen van ecosystemen of natuurlijk kapitaal om goederen en diensten te leveren. Denk bijvoorbeeld aan vruchtbare bodems voor ons voedsel, zuivering van de lucht en het vastleggen van koolstof. Deze ecosysteemdiensten zijn essentieel voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Meer biodiversiteit is niet alleen goed voor onze leefomgeving, het is ook essentieel voor het welzijn, welbevinden en welvaart van de maatschappij en de inwoner. Kortom: biodiversiteit is een belangrijke bouwsteen voor onze brede welvaart, nu en in de toekomst.
Biodiversiteit versterken
Het gaat niet goed met de biodiversiteit. Uit een groot wetenschappelijk onderzoek1 naar biodiversiteit op aarde blijkt dat door de snelheid waarmee planten- en diersoorten afnemen, ook het menselijk leven wordt bedreigd. Hoewel biodiversiteitsherstel nog steeds te bereiken is, wijst het rapport op de noodzaak tot een omslag in ons denken en handelen. De gevolgen van biodiversiteitsverlies zijn dus zeer groot. De wereldwijde biodiversiteitscrisis gaat ook over lokaal voorkomende insecten, vogels en bodembiodiversiteit. Veel soorten zijn in de afgelopen tientallen jaren fors afgenomen. Dit heeft op termijn ook in de gemeente Dronten zeer grote consequenties voor het leven zoals we dat nu kennen. Om de afname van het aantal soorten planten en dieren te stoppen, nemen steeds meer partijen maatregelen. We staan samen met inwoners, (agrarische) bedrijven, (onderwijs)instellingen en andere overheden voor deze opgave. Deze partijen hebben daarom ook meegewerkt aan dit plan. Als gemeente bieden we ruimte voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. We zetten in op bescherming van leefgebied van soorten planten en dieren die passen bij de lokale omstandigheden en creëren leefgebied voor deze soorten. Dat doen we in het belang van de soorten zelf, om onze identiteit te beschermen en om te investeren in een duurzaam, gezond en vitaal leef- en woonklimaat.
Door lokaal te investeren in biodiversiteit dragen we ook bij aan een gezonde leefomgeving voor inwoners in de regio.
Bijdragen aan de brede welvaart van onze inwoners, dat is waartoe we als gemeentelijke organisatie bestaan. Het welbevinden van onze inwoners staat daarmee centraal in het handelen van de gemeente. Voor hen, én met hen, investeren we in een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Om nu en in de toekomst te kunnen genieten van het natuurlijk kapitaal (bodem, lucht, water, biodiversiteit), die essentieel is voor ons voortbestaan.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
6
We nemen maatregelen in drie gebieden; het bebouwd gebied, het agrarisch buitengebied en de bos- en natuurgebieden. Als gemeente hebben we vooral grondeigendommen in het bebouwde gebied en de aangelegen dorpsbossen. Onze aanpak richt zich daarom met name op maatregelen in die gebieden, maar ook op de ecologische verbindingen. Denk aan bermen, bomenrijen en watergangen. Veel dieren en planten verplaatsen zich hierlangs door het landschap. Als we deze verbindingen versterken, dragen we ook positief bij aan de biodiversiteit in de overige gebieden. Om biodiversiteit te versterken in gebieden waar we geen eigenaar van zijn richten we ons op het faciliteren van initiatiefnemers en stellen van kaders. Het werken aan de visie en doelen uit de visie en het actieplan 2022-2024 is effectief gebleken. Samen met het netwerk biodiversiteit Dronten, ondernemers en inwoners zijn de voorwaarden voor het versterken van biodiversiteit gecreëerd. We gaan daarom door op de ingeslagen weg en blijven ook de komende jaren investeren in dezelfde visie en doelen. De doelen zijn opgenomen in de programmalijnen van dit programma.
Visie Een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier voor nu en in de toekomst. Dat is het maatschappelijk effect dat we willen bereiken. We dragen zorg voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Dit doen we samen met inwoners, bedrijven en instellingen. Natuur speelt daarin een prominente rol vanwege haar intrinsieke waarde (die onafhankelijk van het gebruik is) en bijdrage aan de identiteit van gemeente Dronten. Maar ook vanwege haar sociale en economische waarde; natuur is essentieel voor het welzijn, welbevinden en welvaart van de maatschappij en de inwoner. We investeren nu in een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier om deze ook voor de toekomst veilig te stellen. Op deze manier dragen we bij aan de brede welvaart thema’s natuurlijk kapitaal, gezondheid, ruimtelijke samenhang & kwaliteit en consumptie & inkomen.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
7
Programmalijnen Met vier programmalijnen geven we invulling aan dit programma.
1. Natuur dichter bij mensen brengen
Meer aandacht voor natuur begint bij mensen. We willen mensen meer bewust laten zijn van hun omgeving, van de waarde van de natuur om hen heen en wat zij daaraan kunnen bijdragen. Dat kan doorwerken in hun manier van leven, recreëren en werken. Biodiversiteit is een essentiële bouwsteen voor een gezonde leefomgeving. Als mensen bewust zijn van de waarde van de natuur, vergroten we de inzet voor behoud en versterken van biodiversiteit op de korte en lange termijn. Om de verbinding tussen natuur en samenleving te versterken zetten we in op communicatie en natuureducatie, geven we zelf het goede voorbeeld en nodigen inwoners uit om ook aan de slag te gaan met biodiversiteit. We investeren in het lokale netwerk biodiversiteit, dat gezamenlijk de verantwoordelijkheid draagt voor biodiversiteitsherstel.
2. Natuurinclusief werken is de norm
Onder natuurinclusief werken verstaan we dat we in al onze werkzaamheden, van planvorming tot realisatie en beheren, zo werken dat de natuur er baat bij heeft. Dit leidt tot meer variatie in oplossingen en een grotere biodiversiteit. Door natuurinclusief te werken, behouden, versterken en verbinden we leefgebieden van soorten. Deze soorten dragen in belangrijke mate bij aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. Bij alle beslissingen is een gezond ecosysteem leidend. De invloed van een ontwikkeling op de biodiversiteit wegen we daarvoor integraal af. Daarmee zorgen we ervoor dat natuur en landschap niet belemmerend zijn, maar juist kunnen bijdragen aan andere doelen op het gebied van welzijn, welbevinden en welvaart.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
We integreren de biodiversiteitsopgave in beleid en passen processen aan om natuurinclusief werken als standaard te hanteren. Hiermee behouden en versterken we onze groene basis in woonwijken, centra en op bedrijfsterreinen.
3. Vitale ecologische structuur
De ecologische structuur bestaat uit leefgebied voor soorten en de verbindingen daartussen. Een vitale ecologische structuur zorgt voor veerkrachtige natuur. Langs en door deze structuur kunnen dieren en planten zich verplaatsen en verspreiden. Hiermee zorgen we voor duurzame instandhouding van gezonde populaties van dieren en planten en faciliteren we andere soorten om nieuw leefgebied te vinden. Voor een gezonde leefomgeving is een goed functionerende ecologische structuur cruciaal. De kwaliteit van leefgebieden van soorten staat onder druk, de gebieden zijn vaak niet verbonden of de verbindingen functioneren onvoldoende. We versterken de biodiversiteit door te investeren in de kwaliteit van bestaande leefgebieden, extra leefgebied te maken en door de leefgebieden beter met elkaar te verbinden. We werken aan een vitale ecologische landschapsstructuur (ELS) die aansluit op de groenblauwe dooradering van de provincie Flevoland. De ELS bestaat uit een samenhangend en afwisselend netwerk van natuurlijke elementen in het buitengebied, de dorpen en de natuurgebieden. Met deze structuur verbinden we het buitengebied via hoofdgroenstructuren en het wijkgroen met de schoolpleinen en de particuliere tuinen. De ELS is een kader voor nieuwe ontwikkelingen, renovatie en beheer.
Om deze structuur goed te laten functioneren leggen we de eisen en wensen vast die indicatorsoorten hieraan stellen. De daaruit volgende kansen benutten we en knelpunten lossen we op.
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
8
4. De groene ruimte is gevarieerd
We koesteren het dorpse karakter van onze gemeente waarin plaats is voor rust, ruimte en groen. Een gezonde leefomgeving is gevarieerd en voorziet in behoeften van mens, plant en dier. In een gevarieerde omgeving kunnen veel soorten leefruimte vinden. Variatie is een belangrijke voorwaarde voor robuuste en gezonde ecosystemen en daarmee voor het behouden en versterken van ons natuurlijk kapitaal. Bij het creëren van variatie benutten we het potentieel van de gebieden en sluiten aan op de eigenschappen van de bodem, het water, klimaat en gebruik. Op deze manier creëren we de juiste voorwaarden voor biodiversiteit, zal het beter gaan met de aanwezige soorten en zullen soorten die passen bij de lokale situatie zich gaan vestigen. We zetten in op het versterken en uitbreiden van ecologisch beheer, bescherming van kwetsbare soorten en inkoop van plantmateriaal dat zonder chemische bestrijdingsmiddelen is geteeld. We versterken de diversiteit van openbaar groen in het bebouwde gebied en in het buitengebied investeren we in herstel en behoud van groene landschapselementen (erfsingels, windhagen, etc.). Ook bevorderen we de diversiteit in de bossen en investeren in bosranden.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Monitoring, evaluatie en financiën
Monitoring geeft ons zicht op de effectiviteit van onze inzet. Dit helpt ons tijdig bij te sturen en zo effectiever te werken aan de programmalijnen. Een belangrijk aandachtspunt is dat monitoring proportioneel (in tijd en geld) moet zijn. We richten ons daarom vooral op monitoring van het proces en maatregelen. Daarnaast monitoren we de effecten door de trend van enkele indicatorsoorten te volgen. We bereiken veel door biodiversiteit in lopende processen en projecten mee te nemen, aan te sluiten op wat er al gebeurt en samen met de netwerkpartners aan deze opgave te werken. Voor een deel van de activiteiten hoeft daarom geen aanvullend budget ter beschikking te worden gesteld. Om de volgende stap te zetten naar een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier is voor een aantal activiteiten aanvullend budget nodig. Hiermee investeren we in de brede welvaart van de inwoners en ondernemers van gemeente Dronten (brede welvaart thema’s natuurlijk kapitaal, gezondheid, ruimtelijke samenhang & kwaliteit en consumptie & inkomen).
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
9
WAT IS BIODIVERSITEIT?
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
10
1
WAT IS BIODIVERSITEIT? Biodiversiteit is een term die we gebruiken om de rijkdom van de natuur aan te duiden. Het gaat daarbij om de grote verscheidenheid aan dieren, planten, leefgebieden en genen en al hun onderlinge relaties. Van bloemen en bijen, tot bacteriën en regenwouden. Biodiversiteit is de basis van ons bestaan.
"De groene verbindingen tussen verschillende functies zijn essentieel
Al die samenlevende soorten en hun onderlinge relaties dragen bij aan: Gezondheid: wonen en werken in een groene diverse omgeving heeft aangetoond positief effect op de mentale en fysieke gezondheid van een individu. Door klimaatverandering en hittestress is dit nog belangrijker geworden. Een diverse natuur biedt bescherming tegen de verspreiding van ziektes en plagen. Voedselproductie: insecten, schimmels en bacteriën zijn belangrijk voor de productie van ons voedsel. Vestigingsklimaat: een groene leefomgeving trekt nieuwe bewoners aan. Nieuwe bewoners trekken op hun beurt bedrijven aan. Economie: veel bedrijven zijn sterk afhankelijk van de baten van ecosystemen. Toerisme: een groen landschap trekt toerisme aan. Klimaat: groen legt CO2 vast in de bodem en bomen. En een biodiverse omgeving is weerbaarder en beter bestand tegen droogte, hitte en een veranderend klimaat dan een minder biodiverse omgeving. Tegengaan van vervuiling: groen filtert fijnstof, legt stikstof vast en kan licht en geluidvervuiling tegengaan. Organismen zorgen voor zuivering van water.
voor de verspreiding van plant,- en diersoorten. De afstanden zijn alleen door groenblauwe dooradering voor soorten te overbruggen. Geen kaarsrechte maar geleidelijke overgangen tussen bos en open gebied, water en berm, stad en platteland, natuur en landbouw. Samen werken we aan biodiversiteit. Het voortbestaan voor iedereen!" Natuurmonumenten
pimpelmees
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
11
1
" Natuur geeft glans en evenwicht in je leven, natuur maakt gelukkig. En dit geluk is veel dichterbij dan je denkt... er is een schat aan natuurgebiedjes te vinden en te maken in onze tuinen en in het stedelijk groen. Grijp deze kans!" Dorpsbelangen Biddinghuizen
Figuur 1. Voorbeelden van ecosysteemdiensten in Nederland2
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
12
1 De baten van het natuurlijk systeem worden ecosysteemdiensten genoemd. Met de verzamelnaam ‘ecosysteemdiensten’ bedoelen we het vermogen van ecosystemen of natuurlijk kapitaal om goederen en diensten te leveren. Deze ecosysteemdiensten zijn essentieel voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Meer biodiversiteit is niet alleen goed voor onze leefomgeving, het is ook essentieel voor onze landbouw en heeft een belangrijke sociale en economische waarde. Meer dan de helft van het wereldwijde bruto binnenlands product is van een goed functionerende biodiversiteit afhankelijk. Dit betekent dat onze economische en financiële systemen niet kunnen functioneren zonder gezonde ecosystemen. Biodiversiteit is als het immuunsysteem van de aarde. De diversiteit aan soorten en ecosystemen houden onze leefomgeving in balans. Hoe minder biodiversiteit en variatie in het landschap, hoe groter de kans op plagen en ziekten. Onze volksgezondheid kan dan ook niet los gezien worden van de gezondheid van ecosystemen. Ecosystemen met een lage biodiversiteit zijn minder veerkrachtig en slechter in staat de gevolgen van klimaatverandering te ondervangen. Terwijl klimaatverandering de belangrijkste oorzaak is van het verlies van biodiversiteit. Biodiversiteitsverlies en klimaatverandering zijn dus twee crisissen die elkaar versterken.
Worden de effecten van klimaatsverandering erger, dan verliezen ecosystemen biodiversiteit; gaat biodiversiteit verloren, dan reguleren ecosystemen de gevolgen van klimaatsverandering minder goed. Kortom: biodiversiteit is een belangrijke bouwsteen voor onze brede welvaart3, nu en in de toekomst.
3) In het bijzonder voor de brede welvaart thema’s natuurlijk kapitaal, gezondheid, ruimtelijke samenhang & kwaliteit en consumptie & inkomen.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
13
DE BIODIVERSITEIT VERSTERKEN
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
14
2
DE BIODIVERSITEIT VERSTERKEN Als gemeente willen we ruimte bieden voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. We zetten in op bescherming van leefgebied van soorten planten en dieren die passen bij de lokale omstandigheden en creëren nieuw leefgebied voor deze soorten. Dat doen we in het belang van de soorten zelf, het beschermen van onze identiteit en van een duurzaam, gezond en vitaal leef- en woonklimaat. Er valt meer biodiversiteitwinst te behalen als we samen met inwoners, (agrarische) bedrijven, (onderwijs)instellingen en andere overheden werken aan biodiversiteit; samen hebben we een groter bereik en grotere impact. Daarom hebben we vanaf 2022 met hen het actieplan Biodiversiteit 20222024 uitgevoerd. Dat wat we al doende hebben geleerd is verwerkt in het voor u liggende programma (deel I). In dit programma is beschreven waar we voor gaan de komende jaren (2025-2030). In het actieplan Biodiversiteit (deel II) is dit verder uitgewerkt in strategie en activiteiten.
Hoewel biodiversiteitsherstel nog steeds te bereiken is, wijst het rapport op de noodzaak tot een omslag in ons denken en handelen. Zonder deze omslag blijft het merendeel van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen5 buiten bereik. Om het tij te keren, is een verandering van denken en doen in de manier waarop we produceren, consumeren en omgaan met de natuur noodzakelijk. Figuur 2 laat zien wat we kunnen bereiken als we allemaal bijdragen aan het behoud en herstel van biodiversiteit.
2.1 Waarom werken aan biodiversiteit?
Bijdragen aan de brede welvaart van onze inwoners, dat is waartoe we als gemeentelijke organisatie bestaan. Het welbevinden van onze inwoners staat daarmee centraal in het handelen van de gemeente. Voor hen, én met hen, investeren we in een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Om nu en in de toekomst te kunnen genieten van het natuurlijk kapitaal (bodem, lucht, water, biodiversiteit), die essentieel is voor ons voortbestaan. Uit een groot wetenschappelijk onderzoek4 naar biodiversiteit op aarde blijkt dat door de snelheid waarmee planten- en diersoorten afnemen, ook het menselijk leven wordt bedreigd. Uit het onderzoek blijkt dat een miljoen van de naar schatting acht miljoen soorten op aarde de komende decennia met uitsterven worden bedreigd. Figuur 2. Wereldwijde biodiversiteit: verleden, heden en toekomstscenario’s 6
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
15
2 De gevolgen van biodiversiteitsverlies zijn zeer groot. Door het verlies aan biodiversiteit komt de stabiliteit van ons sociaal-economisch systeem in gevaar, en ook de leveringszekerheid van voedsel en grondstoffen. Deze zaken zijn van essentieel belang voor onze brede welvaart. De wereldwijde biodiversiteitscrisis gaat niet alleen over ontbossing in verre landen, maar ook over lokaal voorkomende insecten, vogels en bodembiodiversiteit. Veel soorten zijn in de afgelopen tientallen jaren fors afgenomen. Dit heeft op termijn ook in de gemeente Dronten zeer grote consequenties voor het leven zoals we dat nu kennen. Zonder biodiversiteit voorziet de aarde niet meer in onze essentiële behoeften. De urgentie is groter dan ooit dat mens en natuur verbonden blijven. Alleen in die verbondenheid kan de waardering voor natuur en bescherming ervan een plaats krijgen en kunnen we volgende generaties een duurzame toekomst bieden. De afname van biodiversiteit is te wijten aan een combinatie van factoren zoals versnippering en afname van leefgebied, klimaatverandering, verdroging, overbemesting, industrialisering, infrastructuur, verstedelijking en gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De afname van sommige soorten, zoals weide- en akkervogels, bijen en vlinders, krijgt veel aandacht. Maar ook veel andere dieren en planten hebben moeite om zich te handhaven.
Steeds meer mensen maken zich hier zorgen over. Uit landelijk onderzoek7 in 2021 blijkt dat steeds meer Nederlanders biodiversiteit belangrijk vinden. Het onderzoek laat ook zien dat het belang van het behoud van natuur en biodiversiteit breed wordt gedeeld: vier van de vijf Nederlanders vinden het belangrijk om biodiversiteit te beschermen.
De helft van de Nederlanders maakt zich zorgen over het verlies van biodiversiteit. Tegelijk zien we dat een grote groep inwoners onbekend is met nut en noodzaak van biodiversiteit of niet weet wat ze concreet kunnen bijdragen. In 2024 heeft de Europese Raad de Natuurherstelverordening vastgesteld. In deze verordening zijn voorschriften opgenomen die moeten bijdragen aan het langdurige en duurzame herstel van biodiverse en veerkrachtige ecosystemen. De verordening bevat o.a. een aantal specifieke streefdoelen en verplichtingen waarvoor aanvullende herstelmaatregelen nodig zullen zijn (zie bijlage 1). Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en andere sectoren zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de uitvoering van de Natuurherstelverordening.
2.2 Werken aan biodiversiteit Om de afname van het aantal soorten planten en dieren te stoppen, nemen steeds meer partijen maatregelen. Dat gebeurt op alle niveaus: internationaal, nationaal, provinciaal, regionaal en lokaal (zie bijlage 1). Dit programma is gebaseerd op de input van partijen uit de samenleving en sluit aan op de Internationale en Europese verplichtingen om biodiversiteitsverlies om te keren naar herstel.
rosse metselbij
"Het verhogen van de biodiversiteit in de
gemeente Dronten is goed voor mens en dier" Landschapsbeheer Flevoland
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
16
2 Als gemeente willen we ruimte bieden voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. We zetten in op bescherming van leefgebied van soorten planten en dieren die passen bij de lokale omstandigheden en creëren leefgebied voor deze soorten. Dat doen we om drie redenen: Het belang van de soorten zelf Planten, dieren en andere soorten hebben intrinsieke waarde. Deze organismen kunnen niet voor hun eigen belangen opkomen en moeten worden beschermd. Ze hebben voldoende voedsel, vocht, veiligheid en voortplantingsmogelijkheden nodig, en goede verbindingen naar andere gebieden waar soortgenoten leven. Beschermen van onze identiteit Meer dan we ons realiseren, zijn we verbonden met het landschap waarin we wonen en met alle plant- en diersoorten die daarin leven. Zo kunnen we gehecht zijn aan de bomenlanen in het open landschap met zijn boerenerfsingels, het dorpsbos waarin we recreëren, de ruim opgezette groene wijk waarin we wonen of aan de ijsvogel die we tegenkomen tijdens een wandeling. Deze verbondenheid met het landschap en de soorten daarin, willen we graag doorgeven aan de generaties na ons.
Er zijn een heleboel soorten dieren waarvan we de precieze rol niet kennen. We komen daar pas achter als ze weg zijn. Biodiversiteit is dus ook een soort ’verzekering’ voor de onbekende veranderingen in de toekomst. Als we werken aan het versterken van de biodiversiteit, investeren we dus ook in een duurzaam, gezond en vitaal leef- en woonklimaat. Dit zal lokaal en regionaal positieve impact hebben.
We staan met elkaar voor deze opgave. Een brede lokale en regionale samenwerking is nodig omdat leefgebieden van soorten en verbindingszones tussen leefgebieden de eigendomsgrenzen overschrijden. We willen als gemeente onze verantwoordelijkheid nemen om de biodiversiteit te versterken. Daarbij sluiten we aan op wat er al wordt gedaan. Bijvoorbeeld op het actieplan Biodiversiteit van Provincie Flevoland, Agenda Biodiversiteit van Waterschap Zuiderzeeland en initiatieven van inwoners en ondernemers.
Duurzaam, gezond en vitaal leef- en woonklimaat Voor ons welzijn en onze welvaart is het belangrijk dat er veel soorten zijn. Ze zijn essentieel voor onze mentale, fysieke en sociale gezondheid en voor onze economie. Mensen die in een groene omgeving leven zijn vaak gezonder en gelukkiger. Ze herstellen en ontspannen sneller dan in een omgeving zonder groen. Voor ondernemers is een aantrekkelijke groene omgeving een belangrijke vestigingsfactor. Soorten die zorgen voor de bestuiving zijn bepalend voor de productie van ons voedsel. En een gezond natuurlijk (soortenrijk) systeem beperkt overlast van ziekten en plagen, zoals de eikenprocessierups.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
ringslang
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
17
2 Om goed aan te kunnen sluiten op wat er al wordt gedaan en de meest effectieve maatregelen te bepalen, is overlegd met veel partijen uit de samenleving. Deze partijen brengen waardevolle kennis en kansen in voor behoud en versterking van biodiversiteit in gemeente Dronten. De partijen zijn: Aeres Hogeschool BDEKO BoerenNatuur Flevoland Dorpsbelangen Biddinghuizen Dorpsbelangen Swifterbant IVN Natuureducatie Landschapsbeheer Flevoland LTO Noord Natuur en Milieufederatie Flevoland Natuurmonumenten Provincie Flevoland Staatsbosbeheer Stichting Steenbreek Stichting Participatie Wisentbos Stichting Warmonderhof Waterschap Zuiderzeeland Windplan Groen Woningcorporatie Oost Flevoland Woondiensten Veel van deze partijen zijn sterk betrokken bij – en actief bezig met – biodiversiteit. Samen met deze partijen vormen we een zelfstandig netwerk dat werkt aan behoud en versterken van biodiversiteit in gemeente Dronten. We richten ons op het creëren van goede samenwerking in dit (open) netwerk. Van onze netwerkpartners verwachten we dat zij ook verantwoordelijkheid nemen om de biodiversiteit te versterken op hun eigen terreinen en investeren in een
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
gezamenlijke aanpak. Net zoals zij dat ook van gemeente Dronten mogen verwachten.
2.3 Brede aanpak en focus Er zijn veel mogelijkheden om de biodiversiteit te versterken. We kunnen op bijna elke plek soorten meer leefruimte geven en hun leefomstandigheden verbeteren: in bermen, sloten, langs akkers, op bedrijfsterreinen, in woonwijken, tuinen, zelfs op daken en balkons. De natuur is veerkrachtig en soms heeft een kleine maatregel al een groot positief effect. Daar waar we kansen zien om maatregelen ten gunste van biodiversiteit te nemen, willen we die benutten. We kiezen om de volgende redenen voor een brede aanpak: van bewustwording en adviezen voor ruimtelijke beleidskaders tot concrete aanpassingen van beheer. We staan de komende jaren voor grote ruimtelijke opgaven (woningbouwopgave, energietransitie, klimaatadaptatie, omvormingen in de landbouw). Als we in het opstellen van ons beleid hiervoor al aandacht geven aan biodiversiteit, levert dat de meeste winst op. Er liggen rond de inrichting en beheer van de openbare ruimte kansen om biodiversiteit kostenneutraal mee te nemen. Denk aan nieuwe ontwikkelingen, groenvakken die toe zijn aan renovatie en het klimaat adaptief maken van de openbare ruimte. De maatschappelijke aandacht voor biodiversiteit groeit sterk. Dat zien we in een toenemend aantal ideeën en initiatieven van onze inwoners en lokale organisaties.
Tegelijk zien we dat een grote groep inwoners onbekend is met nut en noodzaak van biodiversiteit of niet weet wat ze concreet kunnen bijdragen. Hoe meer inwoners en partijen meedoen, hoe groter de biodiversiteitswinst. We investeren daarom in bewustwording en stimuleren en faciliteren initiatieven.
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
18
2 Binnen deze aanpak richten we ons op de mogelijkheden die we hebben vanuit onze eigen taken en rollen. We zijn eigenaar en beheerder van grond. We beheren gronden en stellen het beleid en de kaders op voor ontwikkelingen die van invloed zijn op de biodiversiteit. Denk aan beleid voor bouwen, klimaatadaptatie en ons buitengebied. We zijn een actieve partner in het netwerk en in projecten en programma’s van andere organisaties (zoals het waterschap, de provincie, terreinbeheerders) die de biodiversiteit raken. We zijn een belangrijke informatiebron voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. We stimuleren en faciliteren initiatieven die de biodiversiteit versterken. pinksterbloem
2.4 Tijd voor biodiversiteit Werken aan biodiversiteit vergt tijd. Het bereiken van het gewenste effect van maatregelen vraagt vaak jaren. Denk aan het herstel van natuurlijk evenwicht voor de aanpak van eikenprocessierups of een complete, goed werkende ecologische structuur. De zorg voor biodiversiteit vraagt ook wat van onze manier van werken. Bij elke ontwikkeling moet de vraag zijn: hoe draagt deze ontwikkeling bij aan een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier? Die omslag is niet zomaar gemaakt. Werken aan biodiversiteit vergt een andere manier van denken. Voor veel activiteiten zal blijvende aandacht en consequent handelen nodig zijn.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
19
EVALUATIE INZET VOOR BIODIVERSITEIT
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
20
3
EVALUATIE INZET VOOR BIODIVERSITEIT De laatste jaren is er in de maatschappij steeds meer aandacht voor het belang van biodiversiteit. Organisaties, waaronder de gemeente Dronten, ondernemers en inwoners hebben deze aandacht omgezet naar actie; er gebeurt al veel om de biodiversiteit te versterken. Met de uitvoering van het actieplan Biodiversiteit 2022-2024 hebben we samen met deze partijen gewerkt aan een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier.
3.1 Evaluatie inzet 2022-2024 In 2022-2024 is uitvoering gegeven aan het actieplan Biodiversiteit 2022-2024. Met activiteiten is gewerkt aan de doelen ‘natuur dichter bij mensen brengen’, ‘natuurinclusief werken is de norm’, ‘vitale ecologische structuur’ en ‘de groene ruimte is gevarieerd’. Door middel van vergroeningscampagnes, communicatie en educatie is de natuur dichter bij mensen gebracht. We faciliteren inwoners en organisaties die een groen initiatief hebben. Zo zijn vanuit de gemeente bijvoorbeeld groene initiatieven gefaciliteerd waarbij kruidenrijke gazons zijn aangelegd en insectenhotels zijn geplaatst. Als inwoners bewust zijn van de waarde van de natuur, vergroten we de inzet voor behoud en versterken van biodiversiteit op de korte en lange termijn. Het netwerk biodiversiteit Dronten is opgestart. In dit netwerk werken we samen aan het versterken van biodiversiteit binnen de gemeentegrenzen. Samen hebben we een groter bereik en grotere impact. We hebben het fundament gelegd voor natuurinclusief werken en stappen gezet om dit thema te integreren in ander beleid en werkprocessen; de natuur heeft een prominentere plek gekregen tijdens de verschillende fasen van ontwikkelingen. Door natuurinclusief te ontwikkelen, behouden, versterken en verbinden we leefgebied voor soorten. We zetten groen in als bouwsteen voor een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving.
Met netwerkpartners is gewerkt aan de gewenste ecologische landschapsstructuur (ELS). Deze ELS zorgt voor een veerkrachtige natuur, omdat daarmee leefgebieden van soorten worden verbonden. Hiermee zorgen we voor duurzame instandhouding van populaties van dieren en planten en faciliteren we andere soorten om nieuw leefgebied te vinden. Daarnaast is variatie aangebracht in de groene openbare ruimte door bijvoorbeeld ander maaibeheer en aanplant van soorten die veel bijdragen aan biodiversiteit. In een gevarieerde omgeving is leefruimte voor veel soorten. Er is de afgelopen jaren veel werk verzet om de biodiversiteit te behouden en versterken. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de acties die we in 2022-2024 hebben uitgevoerd. Het werken aan de doelen uit Visie en actieplan 2022-2024 is effectief gebleken. We gaan daarom door op de ingeslagen weg en blijven ook de komende jaren investeren in dezelfde visie en doelen (zie hoofdstuk 4).
egel
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
21
3 3.2 Effecten Op het ‘nieuwe land’ zien we biodiversiteitsherstel in een ander licht. Het rationeel ingerichte landschap dat gemeente Dronten kenmerkt, kent geen verleden dat veel rijker was aan soorten die aan land gebonden zijn. De bijdrage die dit landschap kan bieden aan het versterken van biodiversiteit is wel groot. De focus ligt daarom op het creëren van de juiste voorwaarden voor het versterken van biodiversiteit. Met de maatregelen die we in 20222024 hebben genomen zijn effectief de voorwaarden gecreëerd voor het versterken van biodiversiteit. Welke gevolgen deze maatregelen hebben op de soortendiversiteit en de aantallen per soort is niet systematisch onderzocht. Hieraan geven we de komende jaren aandacht (zie hoofdstuk 5).
3.3 Samen voor biodiversiteit Binnen de gemeentegrenzen werken veel partijen al aan biodiversiteit. We staan samen voor de opgave om de biodiversiteit in gemeente Dronten te versterken. Ieder neemt daarin zijn of haar eigen verantwoordelijkheid. Samen met deze partijen hebben we het netwerk biodiversiteit Dronten opgestart. Twee keer per jaar wordt een netwerkbijeenkomst georganiseerd waarbij we kennis delen, kansen verkennen en mogelijkheden creëren voor biodiversiteitsherstel. Dit heeft de onderlinge samenwerking versterkt; er is een sterk strategisch netwerk ontstaan van organisaties die willen werken aan een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier in gemeente Dronten.
"Iedereen kan een steentje bijdragen aan het herstel van de biodiversiteit. De Gemeenten, het Waterschap, de Provincie en het Rijk ondernemen de komende jaren concrete acties ter versterking van de biodiversiteit. Maar versterken van biodiversiteit kan ook al in je eigen tuin. Bijvoorbeeld door een paar tegels weg te halen, een bijenhotel te plaatsen, een bloemenmengsel in te zaaien of extra bomen aan te planten." Provincie Flevoland
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
22
VISIE EN AMBITIE
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
23
4
VISIE EN AMBITIE Een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier voor nu en in de toekomst, daar gaan we voor. Biodiversiteit is daarvoor onmisbaar en onze ‘groene basis’ essentieel (zie kader). We willen de afname van biodiversiteit een halt toeroepen en de biodiversiteit versterken waar het kan. Samen met inwoners, bedrijven, instellingen en andere overheden staan we voor deze opgave; ieder neemt daarin zijn of haar eigen verantwoordelijkheid. We hebben invloed op ontwikkelingen in de woonkernen en aangelegen dorpsbossen. Ons beleid richt zich daarom vooral op dat gebied, maar ook op de ecologische verbindingen. Denk aan bermen, bomenrijen en watergangen. Veel dieren en planten verplaatsen zich hierlangs door het landschap. Als we deze verbindingen versterken, dragen we ook positief bij aan de lokale en regionale biodiversiteit.
Onze basis is groen’ is één van de vijf Drontense Principes die door de gemeenteraad in 2023 zijn vastgesteld. Deze principes vormen een leidraad om ons voor te bereiden op de groei naar 60.000 inwoners in 2050 en om de algehele groei en ontwikkeling van onze gemeente te sturen. Een sterke groene basis is essentieel voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier.
4.1 Visie
Een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier voor nu en in de toekomst. Dát is het maatschappelijk effect dat we willen bereiken. We dragen zorg voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Dit doen we samen met inwoners, bedrijven, instellingen en andere overheden. Natuur speelt daarin een prominente rol vanwege haar intrinsieke waarde (die onafhankelijk van het gebruik is) en bijdrage aan de identiteit van gemeente Dronten. Maar ook vanwege haar sociale en economische waarde; natuur is essentieel voor het welzijn, welbevinden en de welvaart van de maatschappij en de inwoner. We investeren nu in een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier om deze ook voor de toekomst veilig te stellen. Op deze manier dragen we bij aan de brede welvaart thema’s natuurlijk kapitaal, gezondheid, ruimtelijke samenhang & kwaliteit en consumptie & inkomen.
groene kikker
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
24
4 Dronten, 1 december
4.2 Ambitie Lieve kinderen en kleinkindere n, Hierbij een brief van het Ann o 2024-netwerk van bouwer s aan biodiversiteit in onze gemeente. Graag legg en wij uit hoe wij het ecologi sch landschap van de gemeente Dronten aan jullie hebben willen overdragen. Hoog boven het groene hart van Nederland vliegt een kiek end over de open ruimtes, bossen , dorpen en steden van Flevolan ief, turend dooraderd zijn met het inge d die verfijnd nieu en sloten. Door de natuurlijke ze watersysteem van vaarten, tochten oevers, bloeiende bermen en boomstructuren maakt deze gevarieerde robuuste natuurstructuur, gem een gezonde leefomgeving eente Dronten tot voor mens, plant en dier. Voetgangers en fietsers bew ege beschutte groene routes tuss n, samen met vogels en zoogdieren, langs en de dorpen en natuurgebied kustlijn. en aan onze In de wijken rond onze dorpen zijn woningen, tuinen en groe onderdeel van fruitgaarden, voedselbossen, weilanden en nstroken akkers. Op de kustlijn kijkt vanuit een rietkraag de grote karekiet naa het strand die, in de schaduw r van dikke wilgen en elzen, gen de mensen op watervogels en spelende kind ieten van de vele eren. In het bos naast één van bonte specht hoe een juf haa de centra ziet de r kinderen kennis laat maken met planten en dieren in, op en om hun scho ol.
Tijdens een koopavond kijke n terrasbezoekers op het Mee rpaalplein naar een zwerm vleermuizen die vanuit het gemeentehuis uitvliegen. de blauwgroene wegen waa r bewoners in hun groene tuin Ze vliegen langs en genieten van fluitende vogels. We vertrouwen erop dat julli e met dezelfde passie en vreu gde ons landschap verrijken met hoofd, handen en wensen ook jullie een mooie hart, zoals wij dat ook hebben gedaan. We overdracht toe aan jullie kind eren. Met vrolijke groet, Het anno 2024-netwerk van
bouwers aan biodiversiteit
RUIMTE VOOR
grote karekiet
MENS, PLA NT & DIER
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
25
4 4.3
Programmalijnen
We investeren de komende jaren effectief in een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier door prioriteit te geven aan het verbinden van mensen en natuur, de natuur te integreren in onze ontwikkelingen en processen, de verbindingen tussen leefgebieden te versterken en te investeren in een gevarieerde groene ruimte. De doelen zijn opgenomen in onderstaande programmalijnen. 1. Natuur dichter bij mensen brengen Meer aandacht voor natuur begint bij mensen. We willen mensen meer bewust laten zijn van hun omgeving, van de waarde van de natuur om hen heen en wat zij daar aan kunnen bijdragen. Dat kan doorwerken in hun manier van leven, recreëren en werken. Biodiversiteit is een essentiële bouwsteen voor een gezonde leefomgeving. Als mensen bewust zijn van de waarde van de natuur, vergroten we de inzet voor behoud en versterken van biodiversiteit op de korte en lange termijn. 2. Natuurinclusief werken is de norm Onder natuurinclusief werken verstaan we dat we in al onze werkzaamheden, van planvorming tot realisatie en beheren, zo werken dat natuurwaarden er baat bij hebben. Door natuurinclusief te werken, behouden, versterken en verbinden we leefgebieden van soorten. Deze soorten dragen in belangrijke mate bij aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. Om natuur en economie meer met elkaar te verbinden is er in de hele samenleving een andere manier van werken nodig.
We zien de natuur nog te vaak als een beperkende factor die ontwikkelingen tegenhoudt. Als we vanaf het begin de insteek hebben om in al onze werkzaamheden de natuur te willen verbeteren, dan leidt dit tot meer variatie in oplossingen en een grotere biodiversiteit. Hiermee behouden en versterken we onze groene basis in woonwijken, centra en op bedrijfsterreinen. Bij alle beslissingen is een gezond ecosysteem leidend.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
26
4 Het is daarbij onvoldoende om te denken in toepassingen als nestkasten of bijenhotels. Natuurinclusief gaat verder, breder, integraler. In iedere fase van het ontwerp- en bouwproces, van ambitie en beleid tot bouw en beheer, moet slim nagedacht worden over de toegevoegde waarde die natuur kan bieden. Natuur dus als krachtige bron van meervoudige waardecreatie. 3. Vitale ecologische structuur De ecologische structuur bestaat uit leefgebied voor soorten en de verbindingen daartussen. Een vitale ecologische structuur zorgt voor veerkrachtige natuur. Langs en door deze structuur kunnen dieren en planten zich verplaatsen en verspreiden. Hiermee zorgen we voor duurzame instandhouding van populaties van dieren en planten en faciliteren we andere soorten om nieuw leefgebied te vinden. Voor een gezonde leefomgeving is een goed functionerende ecologische structuur cruciaal. De kwaliteit van leefgebieden van soorten staat onder druk, de gebieden zijn vaak niet verbonden of de verbindingen functioneren onvoldoende. We versterken de biodiversiteit door te investeren in de kwaliteit van bestaande leefgebieden, extra leefgebied te maken en door de leefgebieden beter met elkaar te verbinden.
Flevoland. Op deze provinciale structuur borduren we voort met een goed functionerende verbinding via hoofdgroenstructuren naar het wijkgroen, de schoolpleinen en de particuliere tuinen. In de kerngebieden en verbindingen daartussen creëren we de juiste voorwaarden voor biodiversiteit. 4. De groene ruimte is gevarieerd We koesteren het dorpse karakter van onze gemeente waarin plaats is voor rust, ruimte en groen. Een gezonde leefomgeving is gevarieerd en voorziet in behoeften van mens, plant en dier. In een gevarieerde omgeving kunnen veel soorten leefruimte vinden. Variatie is een belangrijke voorwaarde voor robuuste en gezonde ecosystemen en daarmee voor het behouden en versterken van ons natuurlijk kapitaal. Bij het creëren van variatie benutten we het potentieel van de gebieden en sluiten aan op de eigenschappen van de bodem, het water, klimaat en gebruik. Waar dat kan bewegen we mee met natuurlijke processen; we denken vanuit het natuurlijk systeem en creëren de juiste voorwaarden voor biodiversiteit. Hierdoor zal het beter gaan met de aanwezige soorten en zullen soorten die passen bij de lokale situatie zich gaan vestigen.
De natuurgebieden, bermen, watergangen, ecologische verbindingszones, dijken en clusters agrarisch natuur- en landschapsbeheer vormen, samen met de erfsingels van de boerderijen, de groenblauwe dooradering door
"Breng natuur weer dichtbij, want wij geloven dat hoe meer je van de natuur houdt, des te beter je ervoor gaat zorgen. En zorgen voor de natuur, is zorgen voor jezelf." IVN Natuureducatie merel
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
27
MONITORING EN EVALUATIE
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
28
5
MONITORING EN EVALUATIE Monitoring geeft ons zicht op de effectiviteit van onze inzet. Dit helpt ons tijdig bij te sturen en zo effectiever te werken aan de programmalijnen. Een belangrijk aandachtspunt is dat monitoring proportioneel (in tijd en geld) moet zijn. We richten ons daarom vooral op monitoring van het proces en de inzet voor het verbeteren van voorwaarden voor biodiversiteit.
brede welvaart als sturingsinstrument te hanteren. Met dit programma werken we aan het brede welvaart thema ‘natuurlijk kapitaal’. Via dit thema werken we ook aan de thema’s gezondheid, ruimtelijke samenhang & kwaliteit en consumptie & inkomen.
5.1 Effect gericht werken
Om het maatschappelijke effect te kunnen monitoren werken we met verschillende beleidsindicatoren. Deze indicatoren geven informatie over effecten, maatregelen en processen.
Het welbevinden van onze inwoners staat centraal in ons handelen. Voor hen, én met hen, investeren we in een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. Om nu en in de toekomst te kunnen genieten van het natuurlijk kapitaal (bodem, lucht, water, biodiversiteit), die essentieel is voor ons voortbestaan. We sturen op maatschappelijke effecten. Het college heeft in 2023 besloten
Programmalijn
Indicator/SMART doel
5.1.1 Monitoring effecten
In onderstaande tabel zijn per programmalijn de indicatoren opgenomen. Op basis hiervan maken we een monitoringsplan.
Toelichting
Instrument
Meetmomenten
Natuur dichter bij mensen brengen
In 2030 kan 60% van de inwoners lokale baten van de groene leefomgeving (ecosysteemdiensten) benoemen.
De bekendheid van inwoners met de lokale baten van de groene leefomgeving geeft inzicht in of de genomen maatregelen effectief zijn geweest.
Lemonmeting of enquête
2025 (0-meting) en 2030
Natuurinclusief werken is de norm
In 2030 werken wij in 90% van onze projecten en processen natuurinclusief.
Het percentage projecten en processen waarin natuurinclusief wordt gewerkt geeft weer of de genomen maatregelen effectief zijn geweest.
Projecten- en processenlijst
Jaarlijks
Monitoring volgens SMP
Frequentie volgens SMP
Analyse van de opbouw en kwaliteit van de ecologische structuur (voor indicatorsoorten) van de soortgroepen kleine zoogdieren en broedvogels (bijv. met behulp van Digital Twin)
2025 (0-meting), 2028 en 2030
Indicator wordt opgenomen in op te stellen Soort Management Plan (SMP) gebouwbewonende soorten. Het opstellen van een SMP is een separaat traject.
Vitale ecologische structuur
Samenvatting
In 2030 is 60% van de ecologische structuur op grondgebied van gemeente Dronten functioneel voor de soortgroepen kleine zoogdieren en broedvogels.
Wat is biodiversiteit?
De functionaliteit van de ecologische structuur voor kleine zoogdieren en broedvogels is een indicator voor het functioneren van deze structuur voor veel soortgroepen.
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
29
5 Programmalijn
De groene ruimte is gevarieerd
Indicator/SMART doel
Toelichting
Instrument
Meetmomenten
In 20408 is 70% van de populaties broedvogels in omvang minimaal gelijk gebleven en 20% van de populaties broedvogels is in omvang toegenomen.
De ontwikkeling van de populaties van broedvogels is een indicator voor de kwaliteit van de lokale ecosystemen.
Monitoring vogels > Meetnet Urbane Soorten (MUS). Hiermee worden de aantallen en de verspreiding van broedvogels in steden en dorpen in kaart gebracht.
Jaarlijks
In 2030 wordt 35% van de groene openbare ruimte ingericht en beheerd vanuit de (neven) functie ‘biodiversiteit’.
De mate waarin de groene openbare ruimte ingericht en beheerd wordt vanuit de (neven)functie biodiversiteit is een indicator voor de variatie van het de groene openbare ruimte.
Analyse van groene openbare ruimte (bijv. met behulp van Digital Twin)
Jaarlijks
In 2030 is de nectarindex van 60% van de meetlocaties gelijk gebleven en van 25% van de meetlocaties verbeterd.
De ontwikkeling van de vegetatie is een indicator voor de kwaliteit van de lokale ecosystemen.
Nectarindex. Hiermee wordt bepaald in welke mate een berm of grasland bijdraagt aan het behoud van insecten, vlinders en inheemse planten.
2025 (0-meting) en vervolgens jaarlijks
Monitoren indicatorsoorten. De staat van instandhouding van indicatorsoorten geeft nuttige informatie over de effectiviteit van de uitgevoerde maatregelen.
Soortgroep-afhankelijk
2026 (0-meting) en 2030
Alle programmalijnen
5.2 Evaluatie Door middel van evaluaties onderzoeken en beoordelen we de behaalde resultaten. We evalueren jaarlijks en stellen de aanpak naar aanleiding van de evaluatie zo nodig bij. Tijdens de evaluatie in januari 2030 bespreken we hoe we dit beleid vanaf 2031 kunnen borgen in de Planning- en Controlcyclus.
"Samen werken we aan versterking van biodiversiteit in Flevoland. Met onze watergangen en dijken verbinden wij natuur, steden en landelijk gebied." Waterschap Zuiderzeeland
8) Om goed onderbouwde conclusies te kunnen trekken is een langere periode monitoring nodig.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
30
FINANCIËN
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
31
6
FINANCIËN We bereiken veel door biodiversiteit in lopende processen en projecten mee te nemen, aan te sluiten op wat er al gebeurt en samen met de netwerkpartners aan deze opgave te werken. Een aanzienlijk deel van de activiteiten voeren we uit met capaciteit en middelen uit de lopende begroting. Voor een groot aantal activiteiten hoeft daarom geen aanvullend budget ter beschikking te worden gesteld. Om de volgende stap te zetten naar een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier is voor een aantal activiteiten aanvullend budget nodig. Hiermee investeren we in de brede welvaart van de inwoners en ondernemers van gemeente Dronten (brede welvaart thema’s natuurlijk kapitaal, gezondheid, ruimtelijke samenhang & kwaliteit en consumptie & inkomen).
6.1 Investering In onderstaand overzicht is de totale investering weergegeven: TOTAAL INVESTERING 2025
2026
2027
2028
2029
2030
Programmalijn 1: Natuur dichter bij mensen brengen
86
78
97
97
67
77
Programmalijn 2: Natuurinclusief werken is de norm
40
35
15
10
23
15
Programmalijn 3: Vitale ecologische structuur
30
120
120
120
120
120
Programmalijn 4: De groene ruimte is gevarieerd
12
33
35
40
40
30
Monitoring
10
18
0
0
0
18
Totaal investering
178
284
267
267
250
260
Bedragen x €1.000
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
32
6 6.2 Financieringsbronnen De totale benodigde investering vanuit dit programma betreft: PROGRAMMA BIODIVERSITEIT 2025-2030 2025
2026
2027
2028
2029
2030
Programmalijn 1: Natuur dichter bij mensen brengen
48
61
80
80
57
67
Programmalijn 2: Natuurinclusief werken is de norm
30
25
5
0
13
5
Programmalijn 3: Vitale ecologische structuur
30
80
80
80
120
120
Programmalijn 4: De groene ruimte is gevarieerd
10
15
35
40
40
20
Monitoring
10
18
0
0
0
18
Benodigde investering vanuit Programma Biodiversiteit 2025-2030
128
199
200
200
230
230
Bedragen x €1.000
De investering vanuit andere financieringsbronnen betreft: OVERIGE FINANCIERINGSBRONNEN 2025 Subsidie provincie 2025 Actieplan biodiversiteit 9 Subsidie Rijk 2026-2028 pakket biodiversiteit en landbouw
2026
2027
2028
40
40
40
2029
2030
23 10
Projecten gebiedsontwikkeling
10
10
10
10
10
10
Lopende begroting
17
35
17
17
10
20
Investering vanuit overige financieringsbronnen
50
85
67
67
20
30
Overige financieringsbronnen We onderzoeken of er – naast de opgenomen regelingen – andere subsidieregelingen zijn waarvoor we in aanmerking komen.
Bedragen x €1.000
9)
Regeling cofinanciering biodiversiteit Om het proces naar een natuur inclusieve samenleving te faciliteren stelt de provincie in het actieplan Biodiversiteit cofinanciering beschikbaar voor fysieke activiteiten. Onder de voorwaarde dat de gemeente 50% financiert en voor beheerprojecten nieuw geld investeert kunnen we van deze regeling in 2025 nog gebruik maken. Het is onduidelijk of deze regeling verlengt zal worden 10) Regeling cofinanciering maatregelenpakket biodiversiteit en landbouw Het Rijk draagt (via de provincie) financieel bij aan de transitie van regulier bermbeheer naar ecologisch bermbeheer in het buitengebied. Onder de voorwaarde dat de gemeente 50% cofinancieringsbijdrage levert, financiert het Rijk drie jaar lang 50% van de meerkosten voor ecologisch beheer.
Samenvatting
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit versterken
Evaluatie inzet
Visie en ambitie
Monitoring en evaluatie
Financiën
33
DEEL 2 ACTIEPLAN BIODIVERSITEIT
34
INHOUD DEEL 1 PROGRAMMA DEEL 2 ACTIEPLAN
1. Strategie
2. Natuur dichter bij mensen brengen
3. Natuurinclusief werken is de norm
4. Vitale ecologische structuur
5. De groene ruimte is gevarieerd ACTIVITEITENPLAN BEGRIPPENLIJST BIJLAGEN
Strategie
Natuur dichter bij
Natuurinclusief
Ecologische structuur
Ruimte is gevarieerd
Activiteitenplan
Begrippenlijst
Bijlagen
35
1
STRATEGIE Samen met anderen
Als gemeente nemen we onze verantwoordelijkheid om de biodiversiteit te versterken. Maar er valt meer biodiversiteitwinst te behalen als we samen met inwoners, bedrijven, instellingen (bijv. onderwijs) en andere overheden werken aan biodiversiteit. We verwachten van hen dat zij ook verantwoordelijkheid nemen om de biodiversiteit te versterken. We nodigen hen daarvoor uit en investeren in het netwerk van partners die ook aan biodiversiteit werken. Samen hebben we een groter bereik en grotere impact.
Strategie programmalijn 1: Natuur dichter bij mensen brengen We versterken de verbinding tussen natuur en samenleving door: 1. Een goed verhaal Om de verbinding tussen natuur en samenleving te versterken zetten we in op communicatie. We brengen een goed verhaal over biodiversiteit met behulp van gidssoorten. Het doel van de communicatie is om zoveel mogelijk partijen in beweging te brengen om mee te werken aan biodiversiteit. Tegelijkertijd informeren we inwoners over nut en noodzaak van biodiversiteit voor een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. We stemmen de aanpak en boodschap af op de communicatie van onze netwerkpartners en werken met hen hierin samen. We richten we ons op drie doelgroepen: Kinderen (4-18 jaar) Tuin (en balkon) bezitters Betrokken buurtbewoners (de groene doener)
2. Zelf het goede voorbeeld te geven Volgens de psychologie moeten mensen eerst iets hebben gezien (bewustwording), voordat ze tot nadenken kunnen worden gebracht (ik snap het probleem), dan pas kunnen ze wat doen (ik zie een oplossing) en uiteindelijk gaan ze uit zichzelf zorgdragen voor de doelstellingen (ik stimuleer anderen ook onderdeel te zijn van de oplossing). Van dit principe maken we gebruik. We versterken zelf de biodiversiteit bij inrichting en beheer van het openbaar gebied en inspireren daarmee anderen om hiermee ook aan de slag te gaan. 3. Uitnodigen om mee te doen Door communicatie en zelf het goede voorbeeld te geven werken we aan bewustwording. We nodigen inwoners daarmee ook uit om zelf aan de slag te gaan met biodiversiteit. Daarom faciliteren we het oprichten van – en bouwen aan – een netwerk van groene doeners. We zetten in op natuureducatie als standaard in het lesaanbod van de basisscholen. Daarmee nodigen we de jeugd (en hun gezinnen) uit mee te werken aan het versterken van biodiversiteit. We stimuleren een natuurvriendelijke inrichting van tuinen en een groene leeromgeving en faciliteren inwoners en organisaties om daarin stappen te zetten.
steenuil
Strategie
Natuur dichter bij
Natuurinclusief
Ecologische structuur
Ruimte is gevarieerd
Activiteitenplan
Begrippenlijst
Bijlagen
36
1 Strategie programmalijn 2: Natuurinclusief werken is de norm 1. Integreren in beleid Om natuurinclusief werken verder te bevorderen is integratie in andere beleidsvelden nodig. We integreren de biodiversiteitsopgave en leveren input voor de implementatie van de Toekomstvisie 2050. 2. Natuurinclusief bouwen, inrichten en renoveren Natuurinclusief bouwen is ontwerpen en bouwen met aandacht voor behoud, herstel of versterking van de biodiversiteit. We nemen hierin ook het ontwerp en de (her)inrichting van de openbare ruimte mee. Natuurinclusief bouwen en inrichten is de norm. We maken het onderdeel van integrale duurzame ontwikkeling. Bij elk project, plan of ontwikkeling moet worden nagedacht hoe wordt bijgedragen aan het versterken van biodiversiteit. We zetten indicatorsoorten in om natuurinclusief bouwen en inrichten concreet te maken. De eisen en wensen die deze indicatorsoorten stellen aan hun leefgebied zijn leidend voor de nieuwe inrichting. Is deze nieuwe inrichting geschikt voor de indicatorsoorten, dan profiteren ook veel andere soorten daarvan mee. Voorbeelden van deze indicatorsoorten zijn opgenomen in bijlage 4.
Strategie programmalijn 3: Vitale ecologische structuur Behouden, versterken en verbinden We werken aan een vitale ecologische landschapsstructuur (ELS). De ELS bestaat uit een samenhangend en afwisselend netwerk van natuurlijke elementen in het buitengebied, de dorpen en de natuurgebieden. De ELS is een kader voor nieuwe ontwikkelingen, renovatie en beheer. We zetten indicatorsoorten in om de ontwikkelkansen voor de ecologische structuur op ons eigen grondgebied in beeld te brengen. Als de ecologische structuur voor
deze indicatorsoorten functioneel is dan profiteren ook veel andere soorten daarvan mee. Om de ELS goed te laten functioneren is samenwerking met andere terreinbeherende organisaties essentieel. We versterken de structuur door knelpunten op te lossen en kansen te benutten. Ook creëren we leefgebied voor (nieuwe) soorten.