b90b1f22-245c-4f60-91d4-474d00527a41.pdf
Tekst van het document
Dronten : 11 mei 2021 Verzonden : 12 mei 2021 Kenmerk : U21.003311/TO/JB Uw brief van : Uw kenmerk : Inlichtingen : mevrouw van de Beek-Santbergen
*U21.003311*
Aan: De leden van de raad
Betreft portefeuille van wethouder van Bergen
Onderwerp:
Uitvoeringsplan schuldhulpverlening 2021-2022
Geachte leden van de raad, In de strategie voor het brede sociaal domein 2019-2022 “Samen bouwen aan samen leven” is beschreven hoe wij deze periode meer mogelijk maken in de gemeente Dronten. In de strategie staan vijf thema’s centraal die worden vertaald in onderstaande themaplannen 1. Participatie. 2. Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden. 3. Gezonde leefstijl. 4. Leefbaarheid en veiligheid. 5. Opvoeden en opgroeien. In het themaplan Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden heeft u besloten dat het huidige beleid voor schuldhulpverlening voortgezet zal worden1 en dat de integrale aanpak wordt vastgelegd in een plan schuldhulpverlening. Met deze raadsinformatiebrief wil het college u informeren over het uitvoeringsplan schuldhulpverlening 2021-2022 (hierna: uitvoeringsplan), deze is als bijlage toegevoegd. Schuldenproblematiek in Nederland en Dronten De schuldenproblematiek in Nederland is groot. In Nederland zijn er in totaal 1,4 miljoen huishoudens met risicovolle of problematische schulden2. Deze huishoudens houden na betaling van de vaste lasten en de noodzakelijke aflossingen op achterstanden en leningen onvoldoende geld over voor de dagelijkse uitgaven.
1 De huidige aanpak is verwoord in het Beleidsplan schuldhulpverlening 2012-2016 en het Armoedebeleids-
plan 2015-2018 2 1,2 miljoen van deze huishoudens zijn onzichtbaar (85,7%). Bijlage(n):
div.
De Rede 1 8251 ER Dronten
Postbus 100 8250 AC Dronten
Telefoon: +140321
www.dronten.nl
Datum Bladnr. Kenmerk
: 11 mei 2021 :2 : U21.003311/ TO/ JB
Schulden ontstaan zelden als gevolg van één oorzaak, vaak is het een combinatie van de volgende factoren: omgevingsfactoren (economische situatie, complexiteit samenleving, structurele armoede); bewust en onbewust gedrag (motivatie, financiële kennis en vaardigheden); onverwachte levensgebeurtenissen (denk aan scheiding, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid); persoonsgebonden factoren (licht verstandelijke beperking, psychiatrische problemen). Inwoners met schulden hebben vaak moeite om mee te doen in de samenleving. Financiele problemen hebben veel impact op het persoonlijk leven. Aanmaningen, deurwaarders leiden tot stress en kunnen negatief uitwerken op schoolprestaties van kinderen, reintegratietrajecten of het oplossen van psychosociale problematiek. Ook blijkt uit onderzoek dat schulden invloed hebben op het probleemoplossend vermogen. Schulden gaan vaak gepaard met andere problemen. Wanneer schuldproblemen adequaat worden aangepakt of worden gestabiliseerd, ontstaat rust en perspectief om (ook) andere problemen op te lossen. Situatie gemeente Dronten Uit de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat in 2018 de gemeente Dronten 1.240 huishoudens met problematische schulden heeft. Dit is 7,2% van het totaal aantal huishoudens in Dronten (landelijk is dit 8,3%).
Uit onderstaand overzicht blijkt dat in de jaren 2017 en 2018 een daling in het aantal aanmeldingen heeft plaatsgevonden, ten opzichte van 2016. In 2019 is een stijging van 13% te zien ten opzichte van 2018 (221 - 195). In 2020 is het aantal aanmeldingen nagenoeg gelijk gebleven.
Het Zelfstandigenloket Flevoland (ZLF) heeft in 2019 11 aanvragen schuldhulpverlening ontvangen van (ex)ondernemers. De cijfers van 2020 zijn nog niet bekend. Gevolgen Corona De economische, sociale en gezondheidsgevolgen van corona zijn zichtbaar en voelbaar. Maar de gevolgen zijn niet voor iedereen gelijk. Vooral kwetsbare groepen worden hard geraakt op het terrein van werk, inkomen en participatiemogelijkheden. Dat geldt in het
Datum Bladnr. Kenmerk
: 11 mei 2021 :3 : U21.003311/ TO/ JB
bijzonder voor jongeren, flexwerkers, ondernemers met weinig financiële reserves en kinderen en jongeren in gezinnen die leven rondom de armoedegrens. Onderzoekers van Deloitte en SchuldenLabNL geven aan dat er door de coronacrisis in het ergste geval sprake is van bijna een verdubbeling van het aantal huishoudens met schulden. Zij verwachten een stijging van minimaal 30%.
Extra geld voor versterken gemeentelijke aanpak schulden en armoede3 Het kabinet stelt voor de jaren 2020 en 2021 146 miljoen euro beschikbaar4 om onder meer de gemeentelijke schuldhulpverlening toe te rusten voor een grotere toestroom van hulpvragen. Ook komt er extra inzet op het signaleren van armoede in gezinnen. Met de afspraken wil het kabinet bewerkstelligen dat mensen snel aan de bel trekken bij geldzorgen, weten waar zij welke hulp kunnen krijgen en zo problematische schulden voorkomen. Extra middelen voor verkorten van schuldhulpverleningstrajecten In de kamerbrief is ook aangeven dat € 30 miljoen gereserveerd voor het oprichten van een Waarborgfonds om problematische schulden sneller te kunnen afwikkelen. Met een dergelijk fonds wordt beoogd de inzet van saneringskredieten – een krediet waarmee de schuldeisers in een keer gedeeltelijk worden betaald tegen finale kwijting van de restschuld – makkelijker te maken. De verdere uitwerking vindt plaats in overleg met betrokken partijen waaronder de NVVK en de kredietbanken. Het NVVK heeft een arrangement samengesteld. Het NVVK arrangement is het verzamelpakket van initiatieven die ieder afzonderlijk tot versnelling van de schuldhulpverlening leidt, maar gezamenlijk voor de meeste procesversnelling zorgt.
3 Kamerbrief intensivering armoede- en schuldenaanpak d.d. 29 september 2020.
4
Hiervan is 105 miljoen bestemd voor gemeentelijk schuldenbeleid en de bijzondere bijstand.
Datum Bladnr. Kenmerk
: 11 mei 2021 :4 : U21.003311/ TO/ JB
Collectief Schuldregelen De coronamaatregelen hebben ook een groot effect op ondernemers. Hoeveel ondernemers (op termijn) een faillissement tegemoet gaan zien of met grote schulden blijven zitten, is op dit moment nog niet in te schatten. Wel weten we dat het een grote uitdaging gaat worden om dit grote aantal ondernemers passende ondersteuning te bieden. Om de ondernemers goed te kunnen ondersteunen is het van belang om nu al na te denken en samen te werken aan het vormgeven en testen van een passend hulpmodel met snelle en efficiënte procedures. Collectief Schuldregelen zou een hulpmodel kunnen zijn. Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen. Schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen en handelen dossiers collectief af. Dat zorgt voor snellere doorlooptijden en minder rompslomp bij gemeenten en schuldeisers. Daardoor krijgen mensen met schulden sneller perspectief en haken ze minder vaak af. Deze plannen worden op provinciaal niveau uitgerold. Doordat het Zelfstandigen Loket Flevoland op provinciaal niveau opereert is de keuze voor provinciaal niveau een logische. Daarbij is deze schaalgrootte ook interessant voor schuldeisers, want op deze manier hoeven zij niet met elke gemeente afzonderlijk in gesprek.
Naast de schuldhulpverlening voor ondernemers (en dan specifiek voor kleine zelfstandigen), kan ook de particuliere schuldhulpverlening baat hebben bij deze aanpak. Doordat
Datum Bladnr. Kenmerk
: 11 mei 2021 :5 : U21.003311/ TO/ JB
schuldhulpverleners minder tijd kwijt zijn met administratie en contacten met schuldeisers, kunnen zij sneller tot oplossingen komen. Op dit moment biedt Collectief Schuldregelen geen toegevoegde waarde voor de gemeente Dronten. Maatschappelijke Dienstverlening Flevoland (MDF) biedt budgetbeheer aan tijdens een schuldentraject als dit noodzakelijk is. De vertraging in het treffen van regelingen zit vooral bij de landelijke schuldeisers. De voor ons belangrijkste schuldeiser, ABN AMRO, is (nog) niet aangesloten. Aangezien nog niet de juiste landelijke partijen zijn aangesloten, levert het onvoldoende op qua versnelling. Verder is Collectief Schuldregelen gericht op het inzetten van saneringskredieten. De gemeente Dronten werkt al zoveel als mogelijk met saneringskredieten5. Dit kan alleen verhoogd worden als er een borgstelling is geregeld voor saneren bij hogere inkomens door bijvoorbeeld het Waarborgfonds. Aansluiten bij Collectief Schuldregelen heeft alleen toegevoegde waarde als het waarborgfonds is geregeld en aansluiting van belangrijke schuldeisers. Dit blijven wij volgen. De Utrechtse aanpak - Coronasanering schulden Vanaf 1 juni 2021 start de gemeente Utrecht met Coronasanering schulden. Met deze aanpak wil de gemeente Utrecht mensen met problematische schulden sneller helpen en ze ook weer sneller uit een schuldsaneringstraject krijgen.
Dit doen zij door het schuldhulpverleningstraject met een jaar in te korten. Het voortraject wil men verkorten van 11 naar 2 maanden. In het voortraject wordt bekeken wat de financiële positie van iemand is en welke schulden en schuldeisers er zijn. Daarna volgt een saneringstraject van twee in plaats van drie jaar. Echter, gaat sneller saneren niet zonder risico’s. Het kan vaker voor komen dat toch weer nieuwe schulden ontstaan. Door sneller te ontzorgen, verwacht Utrecht minder uitval. Een ander risico is dat er soms nog een oude schuld bekend wordt, terwijl het saneringsakkoord al is bereikt. Utrecht wil dit voorkomen door het raadplegen van diverse systemen zoals BKR en Schuldenwijzer waarmee de grootste schulden altijd bekend zullen zijn. Daarnaast moet de schuldeiser ook akkoord gaan met kortere trajecten. Er wordt veel gevraagd van schuldeisers. Die moeten bij een sanering vaak al rond de 90 procent kwijtschelden. Met deze werkwijze wijkt de gemeente Utrecht af van landelijke standaarden om een verbetering voor inwoners met schulden te realiseren. Zij heeft daarom contact gezocht met de branchevereniging voor schuldhulp (NVVK). Die zijn enthousiast over de Coronasanering schulden en zijn benieuwd naar de ervaringen. Wij gaan deze ontwikkeling volgen.
5 Het aantal verstrekte saneringskredieten in de gemeente Dronten. 2018: 22 / 2019: 15 / 2020: 8
Datum Bladnr. Kenmerk
: 11 mei 2021 :6 : U21.003311/ TO/ JB
Vroegsignalering (Team Geldstress)
Op 21 december 2019 en 21 september 2020 bent u bij brief met kenmerk U19.012771/ U20.006935 geïnformeerd over het project “Vroegsignalering van schulden”. Op 24 september 2020 zijn wij definitief gestart met vroegsignalering. Op basis van signalen van betaalachterstanden van de basisvoorzieningen: huur, zorgverzekering en gas, water en licht gaat het Team Geldstress – dat bestaat uit medewerkers van MDF – onaangekondigd bij de inwoner op huisbezoek. Samen met de inwoner wordt de financiële situatie besproken. Daarnaast wordt er gekeken of er hulp nodig is op andere leefgebieden, zoals wonen, gezondheid, verslaving en de gezinssituatie. Door vroegsignalering krijgen wij de inwoners met betaalachterstanden voortijdig in beeld te krijgen. Zo kunnen wij voorkomen dat men in een problematische schuldsituatie terecht komt, echter vroegsignalering is vrijblijvend. Wij kunnen het niet afdwingen dat een inwoner moet meewerken. Financiële dekking Voor het project ‘Vroegsignalering van schulden’ is een bedrag van € 186.500,- beschikbaar gesteld voor de periode 2019-2022. Deze middelen worden ingezet voor ondersteuning door de PLANgroep, applicatiekosten en (extra) uitvoeringskosten. Daarnaast blijft preventie blijft een belangrijk onderdeel.
De trainingen minimaregelingen en schuldhulpverlening aan coalitiepartners en scholen, inzet van de netwerkregisseur worden de komende jaren gecontinueerd. Ook moeten wij alert blijven op wetswijzigingen, hiervoor is een bedrag van € 310.000,- beschikbaar gesteld voor de periode 2019-2022. Het kabinet heeft voor de jaren 2020 en 2021 146 miljoen euro beschikbaar6 gesteld om onder meer de gemeentelijke schuldhulpverlening toe te rusten voor een grotere toe6
Hiervan is 105 miljoen bestemd voor gemeentelijk schuldenbeleid en de bijzondere bijstand. Welk bedrag de gemeente gaat ontvangen en op welke manier de gemeente deze extra middelen zal inzetten is bij het opstellen van dit plan nog niet vastgesteld
Datum Bladnr. Kenmerk
: 11 mei 2021 :7 : U21.003311/ TO/ JB
stroom van hulpvragen. Ook komt er extra inzet op het signaleren van armoede in gezinnen. Met de afspraken wil het kabinet bewerkstelligen dat mensen snel aan de bel trekken bij geldzorgen, weten waar zij welke hulp kunnen krijgen en zo problematische schulden voorkomen. Overige activiteiten themaplan ‘Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden’ In dit themaplan staat o.a.het resultaat ‘minder inwoners met financiële problemen centraal. Hierbij zijn een aantal activiteiten vastgesteld. Het gaat om de volgende activiteiten: evalueren en doorontwikkelen van de schuldhulpverlening; faciliteren van twee coalities met de doelen: doorverwijzing en meer mensen in schulden te vinden; ontwikkeling van een alternatief op beschermingsbewind om de instroom in beschermingsbewind te verminderen; onderzoeken van effectiviteit van onze preventieve maatregelen; bepalen wat we de komende jaren gaan doen op het gebied van preventie. In het uitvoeringsplan geven wij per activiteit de stand van zaken weer. In paragraaf 3.6 van dit uitvoeringplan vindt u een totaaloverzicht van de activiteiten, wat is gerealiseerd en op welke manier dit is gerealiseerd en welke nog opgepakt moeten worden. Advies Adviesraad Sociaal Domein (ASD) ASD heeft een positief advies gegeven over het uitvoeringsplan. ASD heeft enkele opmerkingen en suggesties meegegeven.
Dit advies is al bijlage opgenomen in het uitvoeringsplan schuldhulpverlening 2021-2022. De versie die beoordeeld is door ASD en is opgenomen als bijlage in het uitvoeringsplan wijkt af van de nu aan u aangeboden versie. Door COVID-19 zijn veel ontwikkelingen in een stroomversnelling geraakt. Dit heeft ertoe geleid dat het uitvoeringsplan is aangepast en geactualiseerd. De aanbevelingen van ASD zijn verwerkt in dit uitvoeringsplan. Dit uitvoeringsplan is op 1 maart jl. besproken met ASD en zij zijn akkoord met het aangepaste uitvoeringsplan. Wij gaan er vanuit dat wij u met deze brief voldoende hebben geïnformeerd Met vriendelijke groet, het college van Dronten
drs. T. van Lenthe Secretaris
drs. J.P. Gebben Burgemeester
UITVOERINGSPLAN SCHULDHULPVERLENING 2021 - 2022
-€
+€ 1
INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1 1.1 1.1.1 1.1.2 1.1.3 1.2 1.2.1
Brede schuldenaanpak en wet gemeentelijke schuldhulpverlening Hoofdlijnen Brede Schuldenaanpak Preventie en vroegsignalering Ontzorgen en ondersteunen Zorgvuldige en maatschappelijke verantwoorde incasso Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Toelating tot de gemeentelijke schuldhulpverlening
5 5 5 5 6 6 6
Hoofdstuk 2 2.1 2.2 2.3
Schuldenproblematiek in nederland en in dronten Schuldenproblematiek in nederland Covid-19 (corona) Huidige situatie in dronten
9 9 10 11
Hoofdstuk 3 3.1 3.1.1 3.1.2 3.2
14 14 14 15
3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.4 3.5 3.5.1 3.5.2 3.6
Resultaat ‘minder inwoners met financiële problemen’ Evalueren en doorontwikkelen van de schuldhulpverlening Stress sensitieve aanpak Vroegsignalering van schulden Faciliteren van twee coalities met de doelen: doorverwijzing en meer mensen in schulden te vinden Coalitie Training minimaregelingen Communicatie Ontwikkelen van een alternatief op beschermingsbewind Beschermingsbewind Budgetbeheer op maat dronten Onderzoeken van effectiviteit van onze preventieve maatregelen en bepalen strategie Ontwikkelingen Versterken en verbinden in het schuldendomein NVVK arrangement Stand van zaken (totaaloverzicht)
Hoofdstuk 4
Financiën
25
Hoofdstuk 5 5.1 5.2 5.3
Kwaliteitsborging en monitoring Kwaliteitsborging Deskundigheid borgen Monitoring
27 27 27 27
15 15 16 16 16 16 17 18 19 19 21 23
Bijlagen
28
Afkortingen
29
Begrippen
30
2
VOORWOORD
Voor u ligt het Uitvoeringsplan schuldhulpverlening 2021-20221 van de gemeente Dronten. Bij het vaststellen van het themaplan ‘Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden’ is besloten dat het beleid voor schuldhulpverlening voortgezet zal worden2 en dat de integrale aanpak wordt vastgelegd in een plan schuldhulpverlening. In dit uitvoeringsplan vindt u de uitwerking van het resultaat ‘minder inwoners met financiële problemen’. Inwoners met problematische schulden hebben vaak moeite om mee te doen in de samenleving. Schulden kunnen een belemmering vormen bij het vinden van een baan of het starten met of voortzetten van een opleiding. In Nederland heeft 1 op de 10 huishoudens te maken met problematische schulden en voor 1 op de 5 huishoudens bestaat het risico om met problematische schulden te maken te krijgen. De gemeente heeft de verplichting om inwoners met schulden te helpen. Schuldhulpverlening is bedoeld voor inwoners die hun schulden niet meer kunnen betalen. We ondernemen in Dronten verschillende activiteiten die we integraal inzetten om inwoners met problematische schulden zo goed mogelijk te ondersteunen en te zorgen dat minder inwoners in financiële problemen komen.
Het gaat om de volgende activiteiten: • evalueren en doorontwikkelen van de schuldhulpverlening; • faciliteren van twee coalities met de doelen: doorverwijzing en meer mensen in schulden te vinden; • ontwikkeling van een alternatief op beschermingsbewind om de instroom in beschermingsbewind te verminderen; • onderzoeken van effectiviteit van onze preventieve maatregelen; • bepalen wat we de komende jaren gaan doen op het gebied van preventie. Het uitvoeringsplan is tot stand gekomen in samenwerking met Maatschappelijke Dienstverlening Flevoland (MDF). Verder heeft nauwe afstemming plaatsgevonden met de Adviesraad Sociaal Domein (ASD). Op 25 juni 2020 heeft het ASD advies gegeven op het eerste concept uitvoeringsplan. Het advies van ASD is toegevoegd als bijlage bij dit uitvoeringsplan. Door COVID-19 zijn veel ontwikkelingen in een stroomversnelling geraakt. Dit heeft ertoe geleid dat het uitvoeringsplan is aangepast en geactualiseerd. Daarnaast zijn de aanbevelingen van het ASD verwerkt in dit uitvoeringsplan. Dit uitvoeringsplan is op 1 maart 2021 besproken met het ASD.
Dit plan wordt gekoppeld aan de looptijd van de Strategie voor het brede sociaal domein 2019-2022 ‘Samen bouwen aan samen leven’ (hierna: strategie) en daarom voor 2 jaar vastgesteld. 2 De huidige aanpak is verwoord in het Beleidsplan schuldhulpverlening 2012-2016 en het Armoedebeleidsplan 2015-2018. 1
3
LEESWIJZER
Hoofdstuk 1 neemt u mee in het actieplan ‘Brede schuldenaanpak’, welke in 2018 door het kabinet is geïntroduceerd. In het actieplan staan maatregelen die het kabinet neemt om het aantal mensen met problematische schulden terug te dringen en mensen met schulden beter en sneller te helpen. Hiertoe heeft het kabinet o.a. de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening3 (Wgs) op onderstaande onderdelen gewijzigd met ingang van 1 januari 2021: • de gegevensuitwisseling met als doel vroegsignalering van schulden; • de gegevensuitwisseling voor het besluit over toegang tot het plan van aanpak voor schuldhulpverlening. In dit hoofdstuk geven wij ook aan hoe de gemeente Dronten uitvoering geeft aan deze maatregelen.
4
De Wgs vormt de grondslag voor schuldhulpverlening
3
Hoofdstuk 2 geeft de schuldenproblematiek weer (zowel landelijk als in Dronten), waarbij ook aandacht is voor de ontwikkelingen door/vanuit COVID-19. In hoofdstuk 3 staat het resultaat ‘minder inwoners met financiële problemen centraal, zoals uiteengezet in het themaplan ‘Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden’. Wat is de stand van zaken, wat is gerealiseerd en welke acties moeten nog worden opgepakt. In de hoofdstukken 4 en 5 gaan we vervolgens in op de financiering en monitoring. Tot slot vindt u de bijlagen (advies ASD) en definities van de gebruikte afkortingen.
Hoofdstuk 1
BREDE SCHULDENAANPAK EN WET GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING In 2018 heeft staatssecretaris Van Ark van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) het actieplan Brede schuldenaanpak gepresenteerd. In het actieplan staan ruim 40 maatregelen die het kabinet neemt om het aantal mensen met problematische schulden terug te dringen en mensen met schulden beter en sneller te helpen.
1.1 Hoofdlijnen Brede Schuldenaanpak Hoofdlijnen uit het actieplan Brede schuldenaanpak zijn: • preventie en vroegsignalering; • ontzorgen en ondersteunen; • zorgvuldige en maatschappelijke verantwoorde incasso.
1.1.1 Preventie en vroegsignalering Het kabinet wil nieuw beleid beter laten aansluiten op het ‘doenvermogen’ van de inwoner. Beleid en uitvoering houden rekening met bijvoorbeeld de mentale belastbaarheid van inwoners. Om voor vroegsignalering gegevensuitwisseling te vergemakkelijken en naleving van de Europese privacyregels te waarborgen, is de Wgs aangepast. Door deze vroegsignalering van schulden biedt de gemeente hulp aan voordat mensen zelf aan de bel trekken om problemen zoals een huisuitzetting te voorkomen. Gegevensuitwisseling tussen schuldhulpverleners en schuldeisers moet bijvoorbeeld huisuitzettingen als gevolg van huurachterstanden voorkomen. Dit is onderdeel van het regeerakkoord en draagt bij aan de verwezenlijking van het belangrijke grondrecht bescherming van huis en familie leven. Vroegsignalering Dronten - Team Geldstress Op 24 september 2020 zijn we definitief gestart met vroegsignalering. Op basis van signalen van betaalachterstanden van de basisvoorzieningen: huur, zorgverzekering en gas, water en licht gaat het Team Geldstress - dat bestaat uit medewerkers van MDF - onaangekondigd bij de inwoner op huisbezoek. Samen met de inwoner wordt de financiële
situatie besproken. Daarnaast wordt er gekeken of er hulp nodig is op andere leefgebieden, zoals wonen, gezondheid, verslaving en de gezinssituatie.
1.1.2 Ontzorgen en ondersteunen Vrijwilligers vervullen een belangrijke rol bij het bereiken en ondersteunen van mensen met (dreigende) schulden. Om de samenwerking tussen gemeenten en vrijwilligersorganisaties te versterken, komt er een landelijk dekkend netwerk van vrijwilligersprojecten gericht op schuldhulp en financiële begeleiding. ‘Meer inwoners verrichten vrijwilligerswerk’ is ook een van de resultaten in het themaplan Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden. Hier is reeds aandacht voor. Vrijwilligers MDF MDF zet gekwalificeerde vrijwilligers in als er vraag is naar praktische ondersteuning en makkelijk toegankelijke hulp. De MDF-vrijwilligers zijn actieve burgers met diverse achtergronden, die zich ‘aanbieden’ met al hun kwaliteiten en tijd. De ondersteuning van vrijwilligers is geen hulpverlening. Juist daarom zijn de vrijwilligersprojecten vaak heel laagdrempelig voor mensen. Ze hebben te maken met een neutrale vrijwilliger die tijd en energie in hen wil investeren. Door de inzet van vrijwilligers kan professionele hulp soms worden voorkomen of juist worden ondersteund. Elk vrijwilligersproject wordt gecoördineerd door een professionele coördinator. Na een screening, training en ondertekening contract, start de begeleiding door de vrijwilliger binnen het project. Gedurende de werkzaamheden ontvangt de vrijwilliger ondersteuning en begeleiding van de coördinator.
Er zijn vrijwilligers actief in verschillende projecten, zoals: • geldzaken; • buurtbemiddeling; • financieel spreekuur; • maatschappelijk werk.
5
1.1.3 Zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso Sinds 1 mei 2019 is het mogelijk om voor alle justitiële boetes vanaf € 75 een betalingsregeling af te spreken met het CJIB. De inning van financiële sancties moet zeker, snel en efficiënt zijn. Iemand die een boete heeft gekregen en deze kan betalen, moet dan ook actief aan deze verplichting worden gehouden. Aan mensen die de boete wel willen betalen, maar niet in één keer kunnen voldoen, wordt met de verlaging van de grens meer ruimte geboden voor een betalingsregeling. Hierdoor kan in dergelijke situaties sneller worden gestart met innen en kan worden voorkomen dat schulden onnodig oplopen. Het CJIB hanteert sinds 1 april 2020 een zogenoemde noodstopprocedure. Het biedt inwoners met problematische schulden de mogelijkheid om 4 maanden uitstel van betaling te vragen. Voorwaarde is dat inwoner zich vervolgens meldt bij de schuldhulpverlening. Besluit het college (lees vanaf nu: MDF) dat schuldhulp nodig is en wordt deze opgestart, dan kan het uitstel met nog eens 8 maanden worden verlengd. Deze procedure moet voorkomen dat deze mensen verder in de problemen komen. De noodstopprocedure geldt voor verkeersboetes en strafrechtelijke geldelijke sancties.
1.2 Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Vanaf 1 juli 2012 is de Wgs van kracht. De definitie van schuldhulpverlening is het ondersteunen bij het vinden van een adequate oplossing gericht op de aflossing van schulden indien redelijkerwijs is te voorzien dat een natuurlijke persoon niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden of indien hij in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen, alsmede de nazorg (artikel 1 Wgs).
In de Wgs is opgenomen dat de gemeente een plan opstelt dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan inwoners van de gemeente. Dit plan wordt telkens voor een periode van ten hoogste 4 jaren vastgelegd4. In dit plan wordt in ieder geval aangegeven: • welke resultaten beoogd worden; • welke maatregelen genomen worden om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd; • het maximaal aantal weken dat de gemeente nastreeft met betrekking tot de wachttijd voor het eerste gesprek waarin de hulpvraag wordt vastgesteld; • hoe schuldhulpverlening aan gezinnen met inwonende minderjarige kinderen wordt vormgegeven; • hoe de samenwerking met schuldeisers, waaronder verhuurders van tot bewoning bestemde onroerende zaken, zorgverzekeraars, water- en energiebedrijven, wordt vormgegeven (nieuw).
1.2.1 Toelating tot de gemeentelijke schuldhulpverlening Schuldhulpverlening is toegankelijk voor alle natuurlijke personen vanaf 18 jaar die inwoner zijn van de gemeente Dronten, ongeacht de hoogte van het inkomen.
In het themaplan ‘Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden’ is besloten dat het beleid voor schuldhulpverlening voortgezet zal worden en dat de integrale aanpak vastgelegd wordt in een plan schuldhulpverlening. De looptijd van het beleidsplan loopt daarmee parallel aan de strategie en de themaplannen.
4
6
In de memorie van toelichting van de Wgs wordt dit toegelicht: ‘Schuldhulpverlening omvat zowel het voorkomen van problematische schulden (preventie), het helpen van een schuldenaar bij het vinden van een oplossing voor zijn problematische schulden als het voorkomen van terugval in de oude situaties (nazorg). Schuldhulpverlening dient een integraal karakter te hebben. Zowel materiële als immateriële aspecten maken onderdeel uit van schuldhulpverlening. Integrale schuldhulpverlening is een samenhangend hulpaanbod van preventie tot en met zorg gericht op financiële- als psychosociale en andere oorzaken van schulden. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om relatieproblemen, de woonsituatie, de gezondheid, de verslaving en de gezinssituatie’.
Voorwaarde is wel dat de inwoner in de gemeente staat ingeschreven, er daadwerkelijk verblijft (alleen een postadres is niet voldoende) en een inkomen heeft of verkrijgt. In de gewijzigde Wgs kan de gemeente in bijzondere omstandigheden ook schuldhulpverlening bieden aan een persoon die geen inwoner is van de gemeente Dronten. Gezinnen met minderjarige kinderen Voor gezinnen met minderjarige kinderen gelden aangepaste voorwaarden voor schuldhulpverlening. Dit om intergenerationele overdracht van schulden zoveel mogelijk te voorkomen. Wanneer de aanvrager onvoldoende gemotiveerd is of er is sprake van recidive, dan wordt toch eerder de mogelijkheid van een schuldhulpverleningstraject geboden. Hierbij geldt wel de voorwaarde dat de aanvrager aanvullende hulpverlening, als onderdeel van de integrale aanpak, accepteert. Hierover worden vooraf afspraken gemaakt. Bij fraudeschulden en andere niet regelbare schulden zal gekeken worden of stabilisatie mogelijk is en zal worden ingezet op training en begeleiding van de ouders. Tevens wordt bij gezinnen met kinderen een melding gedaan in de landelijke verwijsindex MULTIsignaal/ESAR (op grond van artikel 7.1.4.1 Jeugdwet). Dit is een verwijsindex voor risicokinderen en -jongeren, en dient als hulpmiddel om onderlinge afstemming tussen professionals te versterken.
Het geeft hulpverleners binnen verschillende organisaties inzicht in elkaars betrokkenheid bij kinderen en jongeren tot 23 jaar. Stappen schuldhulpverleningsproces In onderstaand schema worden de stappen weergegeven in het schuldhulpverleningsproces.
Inwoner aanmelding/intake evt. crisisinterventie
stabilisatie • inkomensbeheer • budgetcoaching • beschermingsbewind financiële regeling • betalingsregeling • herfinanciering • schuldregeling
afgifte Art. 285 verklaring (Wsnp)/nazorg
informatie en advies
De gemeente Dronten heeft de uitvoering van de schuldhulpverlening gemandateerd aan Maatschappelijke Dienst verlening Flevoland (MDF). Ondernemers kunnen terecht bij het Zelfstandigenloket Flevoland (ZLF). Inwoners met psychosociale en psychiatrische kwetsbaarheden kunnen bijvoorbeeld terecht bij Kwintes. Maatschappelijke Dienstverlening Flevoland (MDF) MDF onderneemt verschillende activiteiten die integraal worden ingezet: • schuldpreventie; • informatie en advies (inclusief website en folders); • budgetbeheer; • budgetcoaching; • schuldenregeling; • aanvraag Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp); • nazorg. Onder schuldpreventie valt bijvoorbeeld: • financiële spreekuren; • spreekuur Money Talks bij ROC Landstede; • ondersteuning bij administratie en budgettering door vrijwilligers; • workshops ‘Uitkomen met je inkomen’ en ‘Recht op geld’; • interactieve theatervoorstelling ‘Cashflow’ met verwerkingslessen (voor leerlingen in het derde jaar van het voortgezet onderwijs); • ondersteuning bij inzet leermiddelen primair onderwijs; • startpunt geldzaken (mdf.startpuntgeldzaken.nl). MDF heeft een samenwerking met de advocatuur in Dronten en gidsen/consulenten Participatiewet, om inwoners te kunnen helpen bij het budgetteren/administreren na bijvoorbeeld een echtscheiding en/of bij een inkomensterugval.
Om te voorkomen dat mensen (opnieuw) in de schulden komen of te laat aankloppen bij de schuldhulpverlening is er door MDF meer ingezet op vroegsignalering en preventie in combinatie met de inzet van vrijwilligers. Welk product of combinatie van producten kan worden aangeboden is van meerdere factoren afhankelijk en kan dus per situatie verschillen. De factoren die een rol kunnen spelen zijn: • aard en zwaarte van de schulden;
7
• psychosociale situatie; • houding en gedrag; • financiële vaardigheden en de mate van leerbaarheid (inclusief vaardigheid lezen en schrijven); • eerder gebruik van schuldhulpverlening.
6 maanden) gericht op het oplossen van acute, financiële problemen. De zelfredzaamheid van de ondernemer staat centraal. Doelstelling is dat de ondernemer uiteindelijk met toekomstperspectief weer gezond op eigen benen kan staan.
Zelfstandigenloket Flevoland (ZLF) Het ZLF is een samenwerkingsverband tussen de 6 Flevolandse gemeenten. Alle (ex-) ondernemers kunnen voor schuldhulpverlening via het ZLF terecht bij Zuidweg & Partners of Okkerse & Schop Advocaten. Voor de schuldhulpverlening van (ex-)ondernemers is kennis nodig over de financiële en juridische afwikkeling van een bedrijf en de bedrijfsschulden.
MKB Doorgaan MKB Doorgaan is een landelijk werkende, onafhankelijke stichting die vroegsignalering van (financiële) problemen organiseert en hulp biedt aan ondernemers in het middenen kleinbedrijf en zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) met een in de kern levensvatbaar bedrijf, maar die hulp nodig hebben om hun bedrijf gezond te houden. De hulp bestaat uit: • een informerend gesprek en eerste advies; • quickscan levensvatbaarheid bedrijf; • doorverwijzing naar partij in netwerk MKB Doorgaan voor bijvoorbeeld financiering, bedrijfsadvisering, coaching en/of juridische dienstverlening.
Het ZLF verzorgt ook de uitvoering van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) en de toelating tot de Wet inkomensvoorziening oudere en arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). Zuidweg & Partners en Okkerse & Schop Advocaten bieden bijvoorbeeld: • bedrijfsherstel; • schuldhulp (regeling, sanering of WNSP); • hulp bij boekhouden. Flevolandse Zaak De Flevolandse Zaak is een samenwerkingsverband tussen het ZLF, het Ondernemersklankbord (OKB) en hogeschool Windesheim Flevoland. De Flevolandse Zaak is een leerwerkbedrijf, waarin studenten samen met een bedrijfsmentor van het OKB, aan de slag gaan om ondernemers met financiële problemen te helpen. Het gaat om tijdelijke ondersteuning (maximaal
8
Kwintes Kwintes biedt begeleiding en opvang aan inwoners met psychosociale en psychiatrische kwetsbaarheden. De begeleiding vindt plaats op verschillende gebieden, budgetbeheer is daar een onderdeel van. Kwintes biedt op het gebied van schuldhulpverlening: • omgaan met geld en administratie; • krijgen van financiële stabiliteit; • stabiliseren schulden en/of oplossen; • klaarstomen voor zelfstandig beheer; • warme overdracht richting gemeentelijke schuldhulpverlening (MDF) en vice versa. De financiering vindt plaats vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
Hoofdstuk 2
SCHULDENPROBLEMATIEK IN NEDERLAND EN IN DRONTEN 2.1 Schuldenproblematiek in Nederland In Nederland heeft 1 op de 10 huishoudens te maken met problematische schulden5 en voor 1 op de 5 huishoudens bestaat het risico om met problematische schulden te maken te krijgen (risicovolle schulden). Iedereen kan met schulden te maken krijgen, bijvoorbeeld door werkloosheid of een echtscheiding. De gevolgen daarvan zijn groot. Zo veroorzaken schulden veel zorgen en stress en leiden ze vaak tot een slechtere gezondheid of tot problemen binnen relaties. Schulden vormen een belemmering bij het vinden van werk of bij het behouden van werk. Mensen zijn dan minder goed in staat om in hun eigen bestaan en dat van hun familieleden te voorzien. Verder blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat mensen met schulden 6,5 keer vaker in aanraking komen met Justitie. Ook schuldeisers kunnen in problemen raken als mensen hun rekening niet meer kunnen betalen.
Omvang schuldenproblematiek 1,4 miljoen huishoudens met risicovolle of problematische schulden: • 840.000 huishoudens met risicovolle schulden (61%), en • 540.000 huishoudens met problematische schulden (39%). 1,2 miljoen van deze huishoudens zijn onzichtbaar (niet bekend bij de formele schuldhulpverlening). 193.000 huishoudens zijn bekend en geregistreerd bij schuldhulpverlenende instanties of via de wettelijke schuldsanering natuurlijke personen.
De ervaring leert dat mensen gemiddeld 5 jaar wachten voor ze bij hun gemeente aankloppen voor schulphulpverlening. Als ze zich uiteindelijk melden hebben ze gemiddeld € 40.000 schuld bij 15 schuldeisers6.
Een huishouden loopt risico op risicovolle en problematische schulden, wanneer zij voldoet aan minimaal 1 van de volgende 5 factoren7: • meer dan 3 soorten achterstallige rekeningen hebben vanwege financiële redenen; • een of meer achterstallige rekeningen hebben vanwege financiële redenen in de categorieën hypotheek, huur, elektriciteit, gas of water, ziektekostenverzekering, bij de afbetaling van leningen en afbetalingsregelingen; • de (totale) omvang van de achterstallige rekening(en) bedraagt meer dan € 500; • minstens 5 keer per jaar rood staan voor een gemiddeld bedrag van € 500; • een creditcardschuld hebben van meer dan € 500. Schulden ontstaan zelden als gevolg van 1 oorzaak, vaak is het een combinatie van de volgende factoren: • omgevingsfactoren (economische situatie, complexiteit samenleving, structurele armoede); • bewust en onbewust gedrag (motivatie, financiële kennis en vaardigheden); • onverwachte levensgebeurtenissen (denk aan scheiding, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid); • persoonsgebonden factoren (licht verstandelijke beperking, psychiatrische problemen). Inwoners met schulden hebben vaak moeite om mee te doen in de samenleving. Schulden kunnen een belemmering vormen bij het vinden van een baan of het starten met of voortzetten van een opleiding. Financiële problemen hebben veel impact op het persoonlijk leven.
Aanmaningen, deurwaarders leiden tot stress en kunnen negatief uitwerken op schoolprestaties van kinderen, re-integratietrajecten of het oplossen van psychosociale problematiek8. Ook blijkt uit onderzoek dat schulden invloed hebben op het probleemoplossend vermogen9. Schulden gaan vaak gepaard met andere problemen. Wanneer schuldproblemen adequaat worden aangepakt of worden gestabiliseerd, ontstaat rust en perspectief om (ook) andere problemen op te lossen.
Brief van de Staatssecretaris van Sociale zaken en werkgelegenheid d.d. 22 mei 2018 over de brede schuldenaanpak. Beschikbaar op www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/05/23/ kamerbrief-brede-schuldenaanpak. 6 Huishoudens in de rode cijfers, Over schulden van Nederlandse huishoudens en preventiemogelijkheden, Panteia, 2015 en Jaarverslagen NVVK. 7 Huishoudens in de rode cijfers 2015: Over schulden van Nederlandse huishoudens en preventiemogelijkheden, Panteia 2015. 8 Jungmann, N. en F. van Iperen (2011), Schuldpreventiewijzer. Over het belang van schuldpreventie en de mogelijkheden om daar lokaal invulling aan te geven. 9 Mani, A. et al (2013), ‘Poverty impedes cognitive function’, in: Science 341, 976. 5
9
2.2 COVID-19 (Corona)
In 2020 is er geen toename te zien in het aantal aanmeldingen10. Het is de verwachting dat dit medio 2021 zal stijgen.
COVID-19 raakt iedereen in Nederland. De economische, sociale en gezondheidsgevolgen zijn zichtbaar en voelbaar. Maar de gevolgen zijn niet voor iedereen gelijk. Vooral kwetsbare groepen worden hard geraakt op het terrein van werk, inkomen en participatiemogelijkheden. Dat geldt in het bijzonder voor jongeren, flexwerkers, ondernemers met weinig financiële reserves en kinderen en jongeren in gezinnen die leven rondom de armoedegrens.
Om deze reden heeft het kabinet in zijn derde steun- en herstelpakket bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen gevraagd. Het kabinet zet in op ‘een versnelde en geïntensiveerde schuldenaanpak’. Hiervoor is de komende 2 jaar 146 miljoen euro beschikbaar. Hiervan is 105 miljoen bestemd voor gemeentelijk schuldenbeleid en de bijzondere bijstand. Welk bedrag de gemeente gaat ontvangen en op welke manier de gemeente deze extra middelen zal inzetten is bij het opstellen van dit plan nog niet vastgesteld.
De vereniging voor schuldhulpverlening Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) verwachtte een toename van hulpvragen van minimaal 30% voor 2020 en daarna. Ook de Nederlandse Schuldhulproute (NSR) ziet het aantal hulpvragen bij geldproblemen steeds meer stijgen.
In de onderstaande afbeelding wordt de impact van COVID-19 weergegeven. SchuldenlabNL en Deloitte verwachten dat het aantal huishoudens met schulden in 2021 naar tussen de 1,5 en 2,6 miljoen stijgt.
Totaal huishoudens met schuld NLa (2018 - 2021f, 000’) Best case scenario
+11% 988 1.093
1.507
Worst case scenario
1.210
2.543
1.895 1.581 1.487 1.390 1.377 1.363 1.350 1.337 1.267 1.327 +5%
894
waarvan 59% beginnend
800
792
1.123 937 881
+1%
+
2018 2019
2020f
2021f
waarvan 41% problematisch 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
2020f
1.036
2021f 550
• Voor de voorspellingen is gebruik gemaakt van de verhouding tussen toename werkloosheid en toename huishoudens met schuldb tijdens de crisisjaren 2009 - 2012. • Op basis van deze historische verhouding én de werkloosheidsvoorspellingen van het CPB is een best en worst case scenario huishoudens met schuld geschat voor 2020 en 2021 en NL. Inwoners teren eerst in op hun eigen reserves. CBS, Verkenning geregistreerde problematische schulden
a b
10
Inwoners teren eerst in op hun eigen reserves. CBS, Verkenning geregistreerde problematische schulden
10 11
545
2018 2019
606
772
2020f
644
2021f
SchuldenLabNL | Deliotte
2.3 Huidige situatie in Dronten Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft een onderzoeksmethodiek ontwikkeld om betrouwbare cijfers over de omvang en achtergronden van schuldenproblematiek in Nederland te verkrijgen op basis van beschikbare databestanden. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de oproep van de Nationale ombudsman om beter te registreren. Het CBS maakt gebruik van onderstaande bronnen om de statistiek op te stellen over huishoudens met problematische schulden11: • registratie van personen die zijn toegelaten tot de Wsnp; • registratie van personen die onder bewind zijn gesteld vanwege verkwisting en/of problematische schulden (Centraal Curatele en Bewindregister, CCBR); • registratie van personen die minnelijke trajecten volgen (minnelijke schuldregeling of saneringskrediet) (Bureau Krediet Registratie, BKR); • registratie van wanbetalers van de zorgverzekeringswet (Zvw) van het Centraal Administratiekantoor (CAK); • registratie van wanbetalers van belastingtoeslagen en overige belastingaanslagen; • registratie van wanbetalers Wet Mulder boetes (Centraal Justitieel Incasso Bureau, CJIB).
Dit zijn de meest relevante registraties met op persoonsniveau onderling koppelbare informatie over problematische schulden waar het CBS in dit onderzoek over kon beschikken. Uiteraard zijn er nog meer relevante bronnen denkbaar. Denk bijvoorbeeld aan het beslagregister of schuldregistraties bij het BKR (anders dan de registratie van minnelijke trajecten). Deze zijn echter niet bij het CBS beschikbaar of geschikt voor dit onderzoek. In de toekomst zou het aantal bronnen kunnen worden uitgebreid als er meer bronnen beschikbaar komen. Dit onderzoek is daarmee een startpunt – een eerste serieuze poging om met informatie uit verschillende registers schuldcijfers te produceren - waar in de toekomst op kan worden voortgebouwd. De volgende cijfers geven het aantal huishoudens met problematische schulden ten opzichte van het totaal aantal huishoudens. In 2018 heeft de gemeente Dronten 1.240 huishoudens met schulden (7,2% van 17.220 huishoudens, landelijk is dit 8,3%).
Ontwikkeling huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Dronten % 10
7,5
5
2,5
0
2015
2016
2017
2018
Aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Dronten, in % Aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Nederland, in %
11
Cijfers MDF Uit het onderstaande overzicht blijkt dat in de jaren 2017 en 2018 een daling in het aantal aanmeldingen heeft plaatsgevonden, ten opzichte van 2016. In 2019 is een stijging van 13% te zien (221 ten opzichte van 195). In 2020 is het aantal aanmeldingen nagenoeg gelijk gebleven.
Tussen de beide lockdowns in hebben een aantal vrijwilligers cliënten in een coronaproof kantoorruimte van MDF begeleid. Om praktische of principiële redenen stond niet iedere inwoner hiervoor open. Hen is een aanbod gedaan om telefonisch of via beeldbellen de begeleiding vorm te geven of voort te zetten.
Dezelfde trend doet zich ook voor bij budgetbeheer. In 2019 is het aantal aanmeldingen verdubbeld van 4 (2018) naar 8 (2019), echter zien wij dat het aantal aanmeldingen voor budgetbeheer in 2020 is gedaald. MDF heeft ook budgetbeheer op maat en daar zagen we een kleine stijging. Overall is het nagenoeg gelijk gebleven.
Face-to-face-ondersteuning blijft het meest ideale en wenselijke. Het samen ordenen van administratie, lezen van brieven en bedenken van een budgetplan op basis van de bankafschriften is zeer moeilijk op afstand. Indien een inwoner niet geholpen kon worden door een vrijwilliger, is deze wel opgepakt door een schuldhulpverlener bij MDF.
Schuldhulpverlening 2016 2017 2018 2019 2020
Bovenstaande ontwikkelingen zie je dan ook terugkomen in het aantal lopende dossiers in 2020. Het aantal lopende dossiers 2020 was 6. In 2019 was dit aantal 22.
Aantal aanmeldingen
239
175
195
221
211
Meegenomen uit voorgaand jaar
161
164
131
105
102
Aantal afgesloten
236
208
221
224
193
Budgetbeheer
2016
2017 2018 2019 2020
Aantal aanmeldingen
Niet bekend
6
4
8
3
Meegenomen uit voorgaand jaar
Niet bekend
29
23
21
27
Aantal afgesloten
Niet bekend
12
6
2
5
Cijfers ZLF In 2019 hebben 11 (ex)ondernemers gebruik gemaakt van de schuldhulpverlening via het ZLF. De cijfers van 2020 zijn nog niet bekend. De volgende trajecten zijn gestart of doorlopen: Traject
Aantal
Doorstart via Bbz 3 Kort traject
3 3 4
Spaarsanering (gestart)
1
Sanering via krediet gemeentelijke kredietbank (ex-ondernemer)
1
Akkoord via derden financiering
1
Spaarsanering (gestart)
Vrijwilligersproject schuldhulpverlening MDF zet gekwalificeerde vrijwilligers in als er vraag is naar praktische ondersteuning en makkelijk toegankelijke hulp. De MDF-vrijwilligers zijn actieve burgers met diverse achtergronden, die zich ‘aanbieden’ met al hun kwaliteiten en tijd. De ondersteuning van vrijwilligers is geen professionele hulpverlening. Juist daarom zijn de vrijwilligersprojecten vaak heel laagdrempelig voor mensen. Ze hebben te maken met een neutrale vrijwilliger die tijd en energie in hen wil investeren. Door de inzet van vrijwilligers kan professionele hulp soms worden voorkomen of juist worden ondersteund.
Er zijn 6 trajecten voortijdig afgebroken. De redenen hiervoor zijn: • onvoldoende medewerking (1 traject); • akkoord niet bereikt, Wsnp geen optie (3 trajecten); • overig (2 trajecten).
Door de coronacrisis is in maart 2020 de toestroom gestagneerd, als ook de mogelijkheden en bereidheid bij vrijwilligers om cliënten (in hun thuissituatie of elders) te ondersteunen.
Cijfers Kwintes In 2018 en 2019 heeft Kwintes in totaal 45 cliënten in beheer gehad (budgetbeheer en budgetcoaching).
12
Als er sprake is van schulden (70%), wordt budgetbeheer ingezet. Schulden worden gestabiliseerd en waar nodig wordt een schuldhulpverleningstraject ingezet (door inschakeling MDF). De overige 30% bestaat uit cliënten die: • geen schulden meer hebben (na onderbewindstelling); • vanuit het ouderlijk huis zelfstandig gaan wonen (waar ouders voorheen beheer deden); • vanuit de woonvorm richting zelfstandig wonen begeleid worden; • die door de begeleiding aangemeld worden (naar aanleiding van kleine signalen); Bij deze groep wordt het (preventieve) middel budgetcoaching ingezet. In 2020 is een groot aantal cliënten uitgestroomd naar zelfstandig beheer of bewind. Eind 2020 had Kwintes nog 16 actieve dossiers.
13
Hoofdstuk 3
RESULTAAT ‘MINDER INWONERS MET FINANCIËLE PROBLEMEN’ In dit hoofdstuk staat het resultaat ‘minder inwoners met financiële problemen’ centraal, zoals uiteengezet in het themaplan ‘Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden’.
wetenschap zien dat chronische stress door schulden en armoede een aantoonbaar verlammend effect heeft op het probleemoplossend vermogen.
Het gaat om de volgende activiteiten: • evalueren en doorontwikkelen van de schuldhulpverlening; • faciliteren van 2 coalities met de doelen: doorverwijzing en meer mensen in schulden te vinden; • ontwikkeling van een alternatief op beschermingsbewind om de instroom in beschermingsbewind te verminderen; • onderzoeken van effectiviteit van onze preventieve maatregelen; • bepalen wat we de komende jaren gaan doen op het gebied van preventie.
Aanhoudende financiële problemen maken dat mensen bij de dag gaan leven. Als de aandacht gericht blijft op rekeningen die morgen betaald moeten worden, verdwijnt het langetermijnperspectief.
Per activiteit geven we de stand van zaken weer. In paragraaf 3.6 vindt u een totaaloverzicht van de activiteiten, wat is gerealiseerd en op welke manier dit is gerealiseerd en welke nog opgepakt moeten worden.
3.1 Evalueren en doorontwikkelen van de schuldhulpverlening We versterken de ondersteuning van mensen met schulden in Dronten. Samen met MDF evalueren en door ontwikkelen van de schuldhulpverlening. Bij de doorontwikkeling houden we rekening met de stress sensitieve aanpak en vroegsignalering.
3.1.1 Stress sensitieve aanpak Uit onderzoek blijkt dat mensen met schulden van dag tot dag leven en onverstandige beslissingen nemen. Uit het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)12 komt naar voren dat problematische schulden vaak ontstaan doordat de overheid te hoge verwachtingen heeft van de financiële zelfredzaamheid van inwoners. Dit maakt het lastig om uit de problemen te komen. Daarnaast laten nieuwe inzichten uit de hersen-
14
Een stress sensitieve aanpak combineert het onderwerp armoede met de laatste inzichten vanuit de hersenwetenschap over de effecten van schaarste en armoede en de ontwikkelbaarheid van hersenfuncties. Deze aanpak is inzetbaar bij de begeleiding van mensen die hun financiële en sociale problemen willen oplossen. Bij MDF werken al een aantal medewerkers met motiverende gesprekstechnieken. Het is van belang om te onderzoeken hoe de stress sensitieve aanpak (of aspecten daarvan) zoveel mogelijk ingebed kunnen worden in de hulp- en dienstverlening (in eerste instantie bij MDF). Dit onderzoek wordt uitgevoerd door de gemeente (beleidsmedewerker armoede en schulden) in samenwerking met MDF.
Voorbeelden zijn: • geen stress toevoegen in de dienstverlening (denk aan vriendelijke inrichting van gespreksruimtes, begrijpelijke brieven en een heldere website); • steunende interactie (het op een andere manier stellen van vragen en voeren van gesprekken, empathie tonen en positieve feedback geven); • psycho-educatie (mensen inzicht geven in hun eigen gedrag, laten zien hoe stress doorwerkt in gedrag en samen tot een plan te komen hoe je dat gedrag kunt veranderen); • helpende instrumenten en tools bieden (samen met cliënten doelen opbreken in zo klein mogelijke stapjes); • schaarste opheffen (sociaaljuridische en financiële kant van de onderliggende problemen: kennis van zaken van belastingen, toeslagen etc. bij de dienstverleners). Om een stress sensitieve aanpak in te voeren in de dienstverlening zullen er verschillende stappen ondernomen moeten worden. Professionals moeten bekend worden gemaakt en getraind worden met het toepassen van de grondbeginselen van de stress sensitieve aanpak. Om de
Weten is nog geen doen, een realistisch perspectief op zelfredzaamheid, WRR, Den Haag 2017.
12
uitgangspunten van gedragsverandering toe te passen zullen beleidsstukken, regels en andere gemaakte afspraken getoetst moeten worden aan de uitgangspunten van de stress sensitieve aanpak.
3.1.2 Vroegsignalering van schulden De gemeente Dronten wil een vroege signalering van schulden en samenwerking in de keten bij het aanpakken van schulden. Om deze ambitie vorm te geven is in het eerste kwartaal 2020 gestart met het project ‘Vroegsignalering van schulden’. Zoals is hoofdstuk 1.1 is aangegeven is op 24 september 2020 het convenant ondertekend. Inwoners worden, op basis van signalen van betaalachterstanden13, bezocht door het team Geldstress met als doel deze inwoners vroegtijdige hulp aan te bieden. Dit kan financiële hulp zijn, maar ook hulp op andere leefgebieden. Hiermee wordt ook voldaan aan de oproep van de Nationale ombudsman aan gemeenten om zich proactief en inclusief op te stellen, om te voorkomen dat inwoners afhaken.
3.2 Faciliteren van twee coalities met de doelen: doorverwijzing en meer mensen in schulden te vinden Vanuit de bouwbijeenkomsten zijn 2 coalities voortgekomen die gericht zijn op het verminderen van inwoners met financiële problemen. Deze coalities zijn samengevoegd tot 1 coalitie armoede en schulden. Volgens de coalitiepartners blijft er nog wel veel onbekendheid heersen op het gebied van schuldhulpverlening, de partners willen zich inzetten om de bekendheid van regelingen te vergroten. Binnen de themaplannen Participatie en Opgroeien en opvoeden staat het verbeteren van de communicatie en het vergroten van bekendheid van (minima)regelingen ook centraal.
3.2.1 Coalitie In juni 2019 is de coalitie armoede en schulden gestart. De coalitie komt minimaal 2 keer per jaar samen. In 2019 zijn de vindplaatsen in kaart gebracht en is er een werkproces ‘warme overdracht’ opgeleverd. Vindplaatsen De vindplaatsen van mensen in armoede en schulden zijn in kaart gebracht door de coalitie. De top 6 van vindplaatsen van inwoners in schulden en/of armoede zijn: • Voedselbank; • bij de inwoners thuis; • Kwintes; • scholen; • Huis voor Taal; • kerken. Naar aanleiding van het in kaart brengen van de vindplaatsen, is afgesproken dat een medewerker bijzondere regelingen van de gemeente inloopspreekuur houdt op een van de vindplaatsen. In de periode van september tot en met december 2019 is er bij de Voedselbank een inloopspreekuur gehouden. Het inloopspreekuur bij de Voedselbank bleek niet succesvol, inwoners kwamen toch vooral voor hun voedselpakket. Inmiddels is bij de Voedselbank gekozen voor een andere aanpak (Bij een pakket hoort een traject). Warme overdracht Het doel is zorgen dat inwoners in armoede en/of met schulden worden gevonden en deze inwoners ook daadwerkelijk de hulpverlening te kunnen bieden die nodig is. Alleen doorverwijzen is niet voldoende. Van de instanties wordt gevraagd om actief en warm door te verwijzen (rekening houdend met de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).
Hoofdpunten zijn: • toestemming vragen om contact op te nemen met instantie/persoon naar wie je door wilt verwijzen; • bij geen toestemming in gesprek blijven met inwoner, zelf doorverwijzen en er later op terugkomen; • duidelijke communicatie over doel verwijzing, afspraken met instantie, wederzijdse verwachtingen, etc.;
Hierbij gaat het in eerste instantie om betaalachterstanden bij de woningbouwvereniging, energieleveranciers, waterbedrijven en zorgverzekeraars.
13
15
• het heeft de voorkeur om samen met inwoner contact op te nemen (of langs te gaan) bij de instantie/persoon naar wie je wilt doorverwijzen; • instantie (waarnaar verwezen is) neemt vervolgens contact op met inwoner en laat verwijzer weten of inwoner ‘goed’ terecht is gekomen; • verwijzer gaat in gesprek met inwoner als inwoner niet meewerkt (niet verschijnen op gesprek, niet aanleveren van bewijsstukken o.i.d.).
3.2.2 Training minimaregelingen De training minimaregelingen is in 2019 4 keer gegeven door de gemeente. Deze wordt aangeboden aan (coalitie)partners, scholen en de gecontracteerde zorgpartners. Door COVID-19 heeft dit niet in 2020 kunnen plaatsvinden. De komende jaren wordt dit voortgezet.
3.2.3 Communicatie Er is regelmatig overleg met de trekkers van de andere themaplannen. Er worden presentaties gegeven over de resultaten vanuit de coalitie armoede en schulden (bijvoorbeeld bij themabijeenkomsten van Participatie, Zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden, Opvoeden en opgroeien, de scholen en bij de prijsuitreiking van Het beste idee van Dronten). In 2019 zijn we tevens gestart met een cliëntenpanel, om de schriftelijke communicatie vanuit het Sociaal Domein te verbeteren en te versimpelen. De eerste producten waren de informatiemap Participatie & Inkomen en een aantal brieven/beschikkingen vanuit de Participatiewet. Dit kan later worden uitgebreid met bijvoorbeeld de schriftelijke communicatie vanuit MDF. Ook de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) wordt hierbij (wederom) betrokken.
3.3.1 Beschermingsbewind Er is de laatste jaren een stijging in de kosten voor bijzondere bijstand voor (beschermings)bewindvoering14. Veel gemeenten zijn bezig met experimenten om meer grip te krijgen op deze kosten. Uit onderzoek van de VNG blijkt dat de helft van de gemeenten een alternatief aanbiedt voor beschermingsbewind. Een alternatief kan zijn het bieden van budgetbeheer plus15 als tussenvorm van regulier budgetbeheer en de zware vorm van beschermingsbewind. Hiervoor is van belang dat de hulpverlener een goede afweging maakt over wat de inwoner nodig heeft. Ook is het van belang dat hulpverleners goed op de hoogte zijn van de alternatieven die in de gemeenten geboden kunnen worden om ook inwoners op een juiste manier door te verwijzen. Landelijk gezien zijn er ontwikkelingen om de instroom in beschermingsbewind bij gemeenten te verminderen, waarbij rekening gehouden moet worden bij de uitvoering van deze activiteit. Het blijkt namelijk uit de praktijk dat gemeenten vaak niet op de hoogte zijn als de rechter wordt verzocht om schuldenbewind in te zetten, terwijl ze wel verantwoordelijk zijn voor de juiste ondersteuning. Mede door toevoeging van de schuldenbewinden is er de laatste jaren sprake van een toename van het aantal mensen dat onder bewind staat. In 2009 bedroeg dat aantal 94.000; in 2014, het jaar waarin schuldenbewinden mogelijk werden, waren dat er 192.568.
In 2018 was dat toegenomen tot 254.541, daarvan waren 62.791 (25%) mensen op grond van schulden onder bewind gesteld16. Bij de rechtbank Zeeland-West Brabant is in een pilot17 ervaring opgedaan met het inwinnen van advies van de gemeente Tilburg. Voorafgaand aan het indienen van een verzoekschrift tot onderbewindstelling werd een advies gevraagd aan de gemeente Tilburg. In 71% van de gevallen gaf ook de gemeente het advies om beschermingsbewind in te stellen.
In de periode 2015-2019 zijn de kosten met 43% gestegen (van € 242.521 in 2015 tot € 348.303 in 2019). Het aantal huishoudens met (beschermingsbewind) is in de gemeente Dronten in de periode 2015 tot 2019 gestegen met 28% van 193 dossiers in 2015 naar 248 dossiers (zie ook hoofdstuk 4). 15 Bij MDF heet dit Budgetbeheer op maat. 16 Cijfers Landelijk Dienstencentrum Rechtspraak. 17 T-aanpak Schuldenbewind, evaluatie pilot Rechtbank Zeeland – West-Brabant – gemeente Tilburg, december 2019. 14
16
3.3 Ontwikkelen van een alternatief op beschermingsbewind
In 29% van de gevallen wijkt het advies van de gemeente af van het oorspronkelijk verzoek van de bewindvoerder. In 11% van de gevallen zag de gemeente een mogelijkheid om reguliere schuldhulp, in te zetten. In het merendeel van de gevallen zijn cliënt en bewindvoerder daarmee akkoord gegaan. In 18% van de gevallen gaf de gemeente het advies om bewind in te stellen op grond van de geestelijke/lichamelijke situatie en niet op grondslag van verkwisting/schulden.
Doelgroep De doelgroep bestaat uit inwoners van de gemeente Dronten, die nog niet geholpen kunnen worden door de reguliere hulpverlening en waar indien nodig een outreachende benadering gewenst is (bijvoorbeeld inwoners met multiproblematiek waarbij hulp op maat gewenst is of de groep waarvoor er een drempel is om zich aan te melden bij schuldhulpverlening).
De pilot is in december 2019 afgerond. Op 1 januari 2021 is de Wet Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (ags) in werking getreden (zie ook paragraaf 3.5.1).
Hiernaast zijn het de inwoners die (nog) niet in een schuldregeling kunnen en waar toch professionele ondersteuning nodig is, en die nu vaak in beschermingsbewind komen. Dit plaatst hen in een permanente situatie van afhankelijkheid, omdat zij geen zeggenschap meer over hun eigen financiële zaken hebben.
3.3.2 Budgetbeheer op Maat Dronten Sinds 1 januari 2019 biedt MDF Budgetbeheer op Maat aan. Met deze dienstverlening bereikt MDF onder andere een doelgroep die nu vaak in beschermingsbewind terecht komt. Budgetbeheer op Maat is een aanvulling op de reguliere ondersteuning die op dit moment gegeven wordt door: • begeleiding door vrijwilligers; • budgetbeheer en/of budgetcoaching tijdens een schuldregeling door MDF; • beschermingsbewind. Doelen Budgetbeheer op Maat heeft de volgende doelen: • passend aanbod van (financiële) ondersteuning, voor bijvoorbeeld multiproblem gezinnen, waarbinnen op- en afgeschaald kan worden; • geen onnodige instroom in beschermingsbewind: de groep die in beschermingsbewind zit is daar ook voor gediagnostiseerd; • goede aansluiting bij de mogelijkheden van de cliënten, waarbij de nadruk ligt op een zo hoog mogelijke zelfredzaamheid.
Werkwijze Budgetbeheer op Maat biedt de mogelijkheid om inwoners preventief in budgetbeheer te nemen en/of budgetcoaching in te zetten. Tijdens een intake wordt een analyse gemaakt om te bepalen welke vorm van financiële ondersteuning het beste past bij de inwoner. De ondersteuning die ingezet wordt sluit aan bij wat de inwoner al weet en kan en heeft tot doel dat de inwoner leert om zijn eigen financiën zelfstandig te regelen. Om voor budgetbeheer in aanmerking te komen is het voorwaarde dat de inwoner gemotiveerd is om mee te werken en bereid is benodigde gegevens aan te leveren. Budgetbeheer op Maat bestaat bijvoorbeeld uit: • het betalen van de vaste lasten; • opstellen budgetplan en budgetcoaching; • het aanvragen van voorzieningen (bijvoorbeeld toeslagen); • kwijtscheldingen; • de belastingaangifte; • het treffen van betalingsregelingen; en/of • het aanpakken van een onterechte beslaglegging. Als blijkt dat er sprake is van problematische schulden, dan wordt er parallel een regulier schuldregelingstraject opgestart. Het traject wordt periodiek geëvalueerd door de budgetconsulent en de inwoner, of er kan worden afgebouwd om zo de financiële redzaamheid te stimuleren. Hoe vaak er wordt geëvalueerd kan per inwoner verschillen, ook hier wordt maatwerk geleverd.