4. Strategische-Agenda-Flevoland_Deel-I__868539__.pdf

hiervoor wordt in elk van de genoemde clusters gezien.

Flevoland beter in balans te brengen om meer bruisende

In de logistieke sector liggen bijvoorbeeld grote kansen om

steden te creëren, de reistijd naar werk voor Flevolandse

te komen tot bovenregionale ontwikkeling met een forse

inwoners te verkorten (de pendel) en in het algemeen

economische spin-off. Denk aan de Flevokust Haven of het

het levensgeluk van inwoners te vergroten. Banen en

verder uitbouwen van positie van de Noordoostpolder als

verdienvermogen zijn immers een belangrijk onderdeel van

logistiek centrum voor goederen in de maakindustrie en

een vitale samenleving.

agri-food-sector.

Om banen en verdienvermogen in de regio te creëren,

Internationale transities

is bedrijvigheid nodig. Bedrijvigheid in steden, dorpen,

Mogelijkheden voor de doorontwikkeling van de clusters

havens, het landelijk gebied en op industriegebieden.

in de Flevolandse economie zit voornamelijk in de

Dat begint met investeren in sectoren die de ontwikkeling

koppeling van de clusters aan (inter)nationale transities:

van de samenleving versterken, zoals onderwijs, zorg,

klimaat & energie, circulaire economie, digitalisering

cultuur, recreatie, toerisme en veiligheid. Deze sectoren

& sleuteltechnologieën en verduurzaming van de

vormen de basis voor vitale steden en dorpen en bieden

voedselvoorziening. Zo kunnen circulaire bouwmaterialen

vele banen voor de bewoners van de regio. Binnen deze

bijvoorbeeld worden gebruikt in de maakindustrie rondom

sectoren liggen er verschillende opgaven. Voor toerisme

Emmeloord voor de bouw van duurzame, modulaire

en recreatie is behoefte aan een andere kijk op en

woningen. De logistieke sector kan in de gehele circulaire

aanpak. Het vraagt om verschuiving van de focus naar

economie een belangrijke rol pakken in het bij elkaar

aanbodontwikkeling, bestemmingsmanagement en

brengen van vraag en aanbod van materiaalstromen.

professionalisering van de sector. Dat kan alleen door

Dit alles in lijn met de ambitie van het Rijksbrede

samen te werken, zowel binnen Flevoland als met andere

programma Circulaire Economie. Bedrijven in de ICT-

regio’s. Hiermee kunnen we de kansen die het Flevolandse

Tech kunnen bijdragen aan de sleuteltechnologieën

landschap biedt, zoals het UNESCO Werelderfgoed

van de toekomst en daarmee bijvoorbeeld toepassingen

Schokland, beter benutten.”

ontwikkelen voor precisie landbouw. De voedselverwerkende industrie kan samenwerken met logistieke bedrijven om

Economische clusters

kortere voedselketens te realiseren, voedselverspilling te

Aanvullend op de doorontwikkeling van sectoren

voorkomen, te komen tot hoogwaardige verwerking van

die de samenleving versterken, is de ambitie gericht

reststromen en kringlooplandbouw dichterbij te brengen.

economische activiteiten aan te trekken. Daarvoor is

De benodigde smart-mobility oplossingen daarvoor kunnen

een sterke economische positie nodig met een duidelijk

ontwikkeld worden in het MITC. Deze kunnen bovendien

bovenregionaal onderscheidend economisch profiel.

ook toegepast worden in het programma Samen Bouwen

Flevoland kenmerkt zich op dit moment door verschillende

aan Bereikbaarheid (SBaB). Flevolandse oplossingen hebben

clusters op uiteenlopende terreinen. Clusters die er uit

zo een bovenregionale impact. Kortom, inspelen op deze

springen zijn de voedselverwerkende industrie (met zowel

ontwikkelingen biedt kansen voor economische groei,

visserij als landbouw), logistiek, voertuigtechnologie,

maakt de Flevolandse economie klaar voor de toekomst en

vrijetijdseconomie, maakindustrie, bouw en ICT-Tech.

zorgt voor duurzame economische activiteiten die bijdragen

Deze clusters hebben een plek in de regio en zijn verbonden

aan de nationale opgaven.

met het DNA van Flevoland, dat wordt gekenmerkt door innovatiekracht en ondernemerschap. Het zijn sectoren

De nadruk op duurzame economie in Flevoland stelt ook

met een dynamisch MKB-weefsel, maar die nog veelal

eisen aan de economische activiteiten die de regio aan

klein zijn en onafhankelijk van elkaar opereren. Dat wil

zich wil binden in bredere zin. Het vraagt om bedrijvigheid

zeker niet zeggen dat deze clusters onbelangrijk zijn voor

die zoveel mogelijk rekening houdt met milieu-impact,

de Flevolandse economie. Elk cluster bestaat uit sterke

watergebruik, CO2-uitstoot en afval, en die op een

23

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I

|

Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

goede manier past in het Flevolandse landschap. En om

bedrijventerreinen zijn monofunctioneel en bevinden

bedrijvigheid die het natuurlijk fundament robuuster en

zich buiten de stad. Levendige binnenstedelijke milieus

het landschap aantrekkelijker maakt.

zijn er minder. De werklocaties zijn ook niet altijd goed bereikbaar, vooral niet met het OV. Verbetering hiervan

Doelen •

zorgt ervoor dat werknemers gemakkelijker van hun huis

De Flevolandse clusters op het gebied van de

naar hun werk kunnen reizen en dat het aantal potentiële

voedselverwerkende industrie (met visserij

werknemers voor bedrijven toeneemt. Bovendien is

en landbouw), logistiek, voertuigtechnologie,

bereikbaarheid essentieel voor de groei van bedrijven in de

vrijetijdseconomie, maakindustrie, bouw en ICT-Tech

voedsel- of logistiek clusters omdat een goede verbinding

zijn gegroeid en onderscheiden zich op bovenregionaal

met omliggende regio’s het afzetgebied vergroot. Gezien de

niveau. De clusters versterken elkaar met vruchtbare

beoogde economische groei van de regio zijn er dus meer

samenwerkingen. Samen leiden ze tot een groei van

aantrekkelijke en bereikbare multifunctionele werklocaties

productiviteit en werkgelegenheid, wat uitmondt in een

nodig. In de keuzes hoe en waar deze omgevingen gecreëerd

duurzaam verdienvermogen op lange termijn.

worden moet aandacht zijn voor bodem, water en natuur en een goede landschappelijke inpassing. Denk aan het

•

De Flevolandse economie draagt bij aan (inter)

natuur-inclusief realiseren van de bedrijventerreinen, met

nationale transities op het gebied van klimaat

onder andere natuurdaken, om ze zowel aantrekkelijker

& energie, circulaire economie, digitalisering &

als meer biodivers te maken. Of het flexibel, energiezuinig,

sleuteltechnologieën en verduurzaming van de

circulair en modulair bouwen van werklocaties, wat

voedselvoorziening. Bedrijven in Flevoland werken

maakt dat onderdelen na enkele jaren te vervangen of

samen aan de onderwerpen waarop (inter)nationale

te verplaatsen zijn, naar gelang bodem en ondergrond

urgentie bestaat.

hierom vragen. Kennisinf rastructuur

Opgave: Versterken ruimtelijkeconomische infrastructuur

Een goede kennisinfrastructuur kenmerkt zich door een verscheidenheid aan instellingen en organisaties gericht op kennisontwikkeling, kennisverspreiding en

Een sterke regionale economie wordt gemaakt door

kennistoepassing. Onderwijsinstellingen zijn hiervoor de

ondernemers die kansen pakken en werknemers aan zich

basis. In Flevoland is het basis- en praktijkonderwijs goed

binden die zich daarvoor inzetten. Daarvoor moeten de

vertegenwoordigd, al staat de kwaliteit van dat onderwijs

ondersteunende ruimtelijk-economische structuren op

onder druk. In mindere mate is er in Flevoland hoger en

orde te zijn. Hierbij gaat het onder meer om de fysieke

universitair onderwijs aanwezig – uitgezonderd op het

infrastructuur, kennisinfrastructuur en duurzame energie-

gebied van agro & food. Hierdoor trekken jongeren die een

infrastructuur. Voor het versterken van de Flevolandse

HBO of universitaire opleiding willen volgen weg uit de

economie ligt er een opgave om deze ruimtelijk-

regio met de kans dat ze niet meer terugkomen. Dat terwijl

economische structuren te versterken, zodat bedrijven zich

juist deze opgeleide jongeren nodig zijn om de verschillende

in de regio vestigen en ondernemers de mogelijkheden

clusters in Flevoland verder te laten groeien. Er ligt dus

hebben om kansen te pakken.

een opgave in het versterken van de kennisinfrastructuur in Flevoland. De kansen daarvoor zitten in het koppelen

Fysieke infrastructuur

van technische opleidingen in het praktijk, middelbaar en

De fysieke infrastructuur is van belang zodat bedrijven

hoger onderwijs met de innovatieve clusters in de regio. Zo

goede en bereikbare werklocaties hebben waar zij zich

leiden we mensen op voor de banen van de toekomst. Te

kunnen vestigen en ruimte hebben om te ontwikkelen.

denken valt aan opleidingen die aansluiten op de circulaire

Dit moeten plekken zijn waar bedrijven en hun

bouw van woningen, het bouwen van windmolens in

werknemers in verbinding kunnen komen met andere

de maakindustrie, de hoogtechnologische landbouw of

bedrijven. Plekken waar uitwisseling van kennis,

data-technologieën. Daarvoor is niet één universiteit of

innovatie en expertise plaats kan vinden. Het zijn dus

hogeschool nodig, maar een verzameling aan specifieke

niet alleen bedrijventerreinen buiten de stad, maar ook

opleidingsinstituten. Dit kunnen hoofdvestigingen voor

creatieve hotspots en bruisende werkomgevingen binnen

MBO en HBO zijn en een dependance van een universiteit.

kernen. Flevoland kent al verschillende van dit soort

Deze moeten aansluiten op en interacteren met de

werklocaties, maar er zijn nog stappen te zetten. De meeste

economische clusters in de regio. Hiermee zet Flevoland

24

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I

|

Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

in op het versterken van triple helix samenwerking tussen

Breder kijkend naar het energiesysteem in Flevoland

lokale overheden, kennis- en onderwijsinstellingen en

zijn er aanvullende opgaven. De energietransitie vraagt

bedrijfsleven. Op deze wijze ontstaat een goed geschoolde

om meer dan een goede elektriciteitsvoorziening, maar

pool aan arbeidskrachten op alle opleidingsniveaus, die in

een verandering van het gehele energiesysteem. In dat

de economische sectoren aan de slag kunnen gaan en zich

systeem wordt zelfvoorzienend zijn in energieopwekking

binden aan de regio. Tevens heeft dit een aantrekkende

belangrijker, krijgt energieopslag een grotere rol en zullen

werking op talent. Vaardigheden die in de beroepsbevolking

andere energiedragers zoals waterstof hoogstwaarschijnlijk

ontstaan, bieden daarnaast een voedingsbodem voor

een plek krijgen. Hoe dit energiesysteem van de toekomst

nieuwe en gevestigde bedrijven om zich te blijven binden

er uit gaat zien is in Flevoland en heel Nederland nog

aan Flevoland.

onzeker. De ambitie van Flevoland is de komende jaren deze onzekerheden verder uit te zoeken en concrete stappen

Energie-infrastructuur

te zetten richting een duurzaam energiesysteem. Het vraagt

Voldoende capaciteit van de energie-infrastructuur

ten minste het open staan voor nieuwe vormen van

is een randvoorwaarde voor de gezonde groei van het

energieopwekking, energieopslag en energiedragers.

aantal inwoners, bijpassende werkgelegenheid en andere toekomstige ontwikkelingen. Bedrijven moeten erop

Doelen

kunnen rekenen dat zij de energie kunnen krijgen om

•

Flevoland kent een ruim aanbod aan multifunctionele

hun economische activiteiten te ondernemen. Ook

werklocaties waar bedrijven zich kunnen vestigen

voor de groei in het aantal inwoners is dit cruciaal.

en mensen elkaar kunnen vinden en ontmoeten om

De nieuw te bouwen woningen moeten op een adequate

samen innovaties te ontwikkelen, kennis uit te wisselen

manier van energie worden voorzien. Tegelijkertijd

en elkaars expertise te benutten. De bereikbaarheid

vraagt de energietransitie om grote aanpassingen om

van deze locaties is op orde en ze zijn passend in het

ons energiesysteem duurzaam te maken. Denk aan de

Flevolandse landschap.

verduurzaming van woningbouw en bedrijven, de groei van elektrisch vervoer en de toenemende opwek van

•

De kwaliteit en kwantiteit van het onderwijs in

duurzame elektriciteit. De opgave voor Flevoland is urgent

Flevoland is toegenomen. De kennisinfrastructuur

voor wat betreft het elektriciteitsnetwerk. Op verschillende

is uitgebreid met technische opleidingen op alle

plekken is de maximale capaciteit van het net al bereikt

niveaus, van lager praktijkgericht tot het hoger en

en toekomstige ontwikkelingen zullen alleen maar

universitair onderwijs, gekoppeld aan de kansrijke

leiden tot meer elektriciteitsgebruik door de hierboven

economische clusters.

genoemde ontwikkelingen. De elektriciteitsinfrastructuur moet dus toekomstbestendig gemaakt worden. Daarvoor

•

De energie-infrastructuur in Flevoland is

is duidelijkheid over de toekomstige elektriciteitsvraag.

ingericht om voldoende capaciteit te bieden voor

Maar in de toekomstige ontwikkelingen zit nog een

toekomstige ontwikkelingen. Specifiek voor de

hoge mate van onzekerheid waardoor het lastig is om

elektriciteitsinfrastructuur trekken (lokale) overheden

concrete maatregelen te nemen. De opgave is om de

en (lokale) netbeheerders samen op om voor een goede

ontwikkeling van elektriciteits-infrastructuur gelijk op te

programmering en inpassing van maatregelen.

laten gaan met de vraag naar meer netcapaciteit. Waar wel duidelijkheid over bestaat is dat onderstations aan een update toe zijn en dat er een verzwaring van de 380

Opgave: Transformatie voedselsector

kV-hoogspanningsverbinding verbinding tussen Diemen en Ens nodig voor energievoorziening van Flevoland.

De voedselsector staat op nationaal niveau voor een grote

De verzwaring van deze verbinding biedt bovendien kansen

opgave. De maatschappelijke druk om de milieu-impact te

voor economische activiteit op de knooppunten langs dit

verminderen wordt steeds groter. Aan de productie kant

tracé. Bedrijven kunnen op die knooppunten profiteren

draagt de landbouw in Nederland bij aan CO2-uitstoot,

van de goede aansluiting op de elektriciteitsvoorziening.

nutriëntenbelasting van grond- en oppervlaktewater,

De ruimtelijke inpassing ervan dient verder uitgewerkt

stikstof-uitstoot naar de lucht, emissies van giftige stoffen

te worden. Het moet niet belemmerend zijn voor

en uitputting van de bodem. En in de visserij ligt de

andere functies.

nadruk onder andere op het tegengaan van overbevissing, verminderen van bijvangst en de CO-uitstoot.

25

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I

|

Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

Duurzame landbouw en visserij

Flevoland. Met haar goede uitgangspositie in natuurlijke

Om de milieu-impact van de voedselsector te verminderen

bodemkwaliteit en netwerken en het aanwezige

zet de Rijksoverheid onder andere in op een transitie

(internationale) groene onderwijs kan de regio uitgroeien

naar meer duurzame landbouw en visserij. Niet alleen

tot dé regio voor duurzame landbouw. De innovaties

omdat de natuurlijke systemen onder invloed staan van

die gaandeweg ontwikkeld worden zijn internationaal

de voedselproductie, maar ook andersom: de productie

te vermarkten en vergroten het verdienvermogen van

is afhankelijk van gezonde natuurlijke systemen, zoals

de agrarische sector. Aanjagen van deze ontwikkeling

de vruchtbaarheid van de bodems, goede waterkwaliteit

vraagt om een goede verbinding tussen de praktijk en

en een omgeving met veel biodiversiteit. Die transitie is

de wetenschap. De eerste lijntjes liggen daar nu voor

in Flevoland al in gang gezet. Zo is de Noordoostpolder

in de regio, met bijvoorbeeld de WUR, Boerderij van de

voorloper in duurzame akkerbouw, heeft Dronten de

Toekomst en Aeres, en het Maritiem Cluster op Urk, maar

meeste biologische boeren van Nederland, is er in Zeewolde

uitbreiding is gewenst.

een cluster landbouwbedrijven waar sinds de ontginning noch kunstmest, noch gewasbeschermingsmiddelen zijn

In de ontwikkeling verwachten we veel van de

toegepast en op Urk wordt gewerkt aan het Masterplan

hoogtechnologische innovaties. Verdere robotisering van de

Duurzame Visserij. In het algemeen zijn de landbouw- en

akkerbouw maken bijvoorbeeld precisie- en pixellandbouw

visserijopbrengsten in Flevoland groot, met relatief lage

mogelijk met verbetering van bodemkwaliteit en

milieu-impact.

vermindering van het gebruik van pesticiden tot gevolg. Een ander voorbeeld is het gebruik van big data om telers te

Er is echter nog een wereld te winnen. In de landbouw

helpen betere beslissingen te maken in hun bedrijfsvoering.

kan met de diversificatie van teelten kan de uitputting van

Om dit soort kansen te pakken is een goede samenwerking

de bodem worden tegengegaan, met natuur- inclusieve

nodig tussen de voedselsector, de maakindustrie en

landbouw kan de biodiversiteit worden hersteld,

ICT-Tech clusters. De transitie van de voedselsector is

met kringlooplandbouw kan de nutriëntenkringloop

dus geen opgave voor de sector alleen, ook de eerder

kleiner gemaakt worden en met duurzaam gebruik van

aangehaalde economische clusters dragen hieraan bij en

gewasbeschermingsmiddelen wordt de emissie van

kunnen ervan profiteren.

schadelijke stoffen naar het milieu verminderd. Aan de consumentenkant kan de consumptie van meer

Doelen

plantaardige eiwittenen en lokale producten bijdragen.

•

Flevoland is in Nederland voorloper in de duurzame

Samengevat is de opgave meer rekenschap te geven aan

landbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij en pakt

de impact van de landbouw en visserij op bodem, water

zijn verantwoordelijkheid in de nationale opgave om

en biodiversiteit evenals eetpatronen aan te passen om

de voedselproductie te verduurzamen. Er is daarvoor

te zorgen dat er in de toekomst ook voldoende voedsel

genoeg ruimte voor duurzame hoogproductieve

aanwezig is binnen de grenzen van het natuurlijk

akkerbouw, duurzame visserij en de regio wordt

fundament. Om dit te realiseren zijn ook ruimtelijke

experimenteergebied voor (hoogtechnologische)

aanpassingen nodig om het land- en watergebruik beter

innovaties op het gebied van duurzame

aan te laten sluiten bij de mogelijkheden die bodem, water

voedselproductie waarna deze (inter-)nationaal

en biodiversiteit bieden. Het Rijk kan hier als bezitter van

toegepast worden.

grote delen landbouwgrond en water een sturende rol in spelen. Rijk en regio kunnen ook gerichte maatregelen

•

De Flevolandse landbouw en visserij heeft oog voor

gebruiken om de voedselconsumptie te verduurzamen

bodem- en waterkwaliteit en biodiversiteit. Dat

met onder andere kortere ketens van productie tot

betekent onder andere dat er rekening wordt gehouden

consument. Bij al deze maatregelen moet altijd oog zijn

welk type landbouw of visserij op welke plek mogelijk

voor de verdienmodellen van boeren en vissers om in

en wenselijk is, met oog voor de effecten op het

een duurzamer voedselsysteem voldoende inkomsten

verdienvermogen van boeren en vissers.

te behouden. Kennisontwikkeling en innovatie Voor de transformatie in de voedselsector is nog veel kennis nodig en moet die in de praktijk worden toegepast. Dit is een grote economische kans voor de landbouw in

26

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I

|

Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

Ontwikkelpijler 3: Robuust natuurlijk fundament Flevoland is een provincie met veel water, natuur en vruchtbare bodems. De grenzen van dit natuurlijk fundament worden op sommige plekken bereikt met achteruitgang van kwaliteit tot gevolg. Er liggen daardoor flinke opgaven voor het verbeteren van water- en bodemkwaliteit, tegen- of omgaan van bodemdaling, klimaatadaptatie en verbeteren van de biodiversiteit. We moeten de komende jaren meer rekenschap geven aan het natuurlijk fundament en maatregelen nemen om het fundament robuuster te maken. Tegelijkertijd is de druk op de ruimte groot. Ruimtelijke keuzes die tot nu toe logisch waren, verdienen soms vanuit het natuurlijk fundament een andere afweging. Deze keuzes zijn nú nodig om onhoudbare situaties voor te zijn en problemen niet af te wentelen op de toekomst.

Figuur 4

Schetsmatig toekomstbeeld voor Flevoland met een duurzaam natuurlijk fundament. Deze kaart is gemaakt begin 2022 waardoor niet alle recente beleidsontwikkelingen hierin zijn meegenomen.

27

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I

Opgave: Versterken van het natuurlijk fundament

|

Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

voorkomen dat we door een ingreep in een gebied een ongewenst effect, zoals verdroging, in een ander gebied veroorzaken.

Op tal van terreinen in Nederland zien we dat het menselijk handelen de grenzen overschrijdt van wat onze

Aanpassen huidig ruimtegebruik

natuurlijke ecosystemen aankunnen. Het is duidelijk

Er ligt ook een opgave in het aanpassen van het huidige

dat onze impact op ecosystemen verkleint moet worden.

ruimtegebruik in de regio. In Flevoland lopen we nu

Die opgave ligt er ook in Flevoland. Dat betekent dat

al op verschillende plekken tegen de grenzen van het

de ruimtelijke ontwikkelingen in de voorgaande pijlers

natuurlijk fundament aan. De vruchtbaarheid van

afhankelijk zijn van de mogelijkheden die het natuurlijke

de bodem gaat in de gehele provincie achteruit door

fundament biedt. Bodem, water, klimaat en biodiversiteit

uitputting van de bodem. De bodem verdicht steeds verder

geven de kansen én grenzen voor de verdere groei van

waardoor de gezonde bodemstructuur verloren gaat. In

de regio. Ze bepalen bijvoorbeeld de locatiekeuze van

delen van Flevoland zet bodemdaling zich voort met een

het aantal woningen en bijbehorende voorzieningen,

voortgaande daling die in 2050 soms wel 60 cm bedraagt,

economische clusters en de landbouw. Ingrijpende,

met alle gevolgen van dien voor de huidige functies in die

internationale opgaven zoals klimaatverandering maken

gebieden. De biodiversiteit komt steeds verder onder druk

dit des te urgenter.

te staan door onder andere toenemende verstedelijking en monoculturen in de akkerbouw. De zeespiegelstijging

Het natuurlijk fundament sturend

leidt tot meer zoute kwel en risico’s op hoogwater.

Het natuurlijk fundament vraagt bij uitstek een lange

Klimaatverandering leidt in toenemende mate tot meer

termijn blik. Impact van processen zoals bodemdaling en

overlast en droogte situaties.

klimaatverandering vragen nu, met de focus op 2100, om verantwoorde keuzes. Keuzes die ons in staat stellen deze

Deze ontwikkelingen laten zien dat de grenzen van

grote opgaven ook in de toekomst het hoofd te bieden.

het duurzaam fundament op verschillende plekken in

Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Flevoland betekent

Flevoland al worden overschreden. De economische

dit dat het natuurlijk fundament leidend moet zijn in

waarde van deze gebieden gaat achteruit, en opbrengsten

waar en hoe we welke ruimtelijke ontwikkelingen laten

blijven achter. In die gebieden is een nieuwe blik op

plaatsvinden. Er moet gezocht worden naar de juiste

het ruimtegebruik nodig. Het ruimtegebruik moet

functie op de juiste plek. Dit sluit aan bij de ambitie van

daar aangepast worden aan de omstandigheden van

het huidige kabinet dat ‘water en bodem sturend worden

biodiversiteit, bodem en water. Dit kan door op plekken te

bij ruimtelijke planvorming’. Dat dat noodzakelijk is blijkt

kiezen voor andere functies of door huidige functies anders

uit het feit dat de impact van de klimaatsverandering steeds

in te vullen, wat een verschuiving in het huidige ontwerp

meer zichtbaar wordt en uit de recente IPCC-rapporten.

van de polders kan brengen. Denk aan het aanpassen

Niet alles kan meer overal en er zullen ruimtelijke keuzes

van pleinen, straten en gebouwen zodat er ruimte is voor

gemaakt moeten worden die de belasting van ons bodem-

waterberging, biodiversiteit en groen. Of aan een andere

en watersysteem verminderen of stoppen en kans te bieden

inzet van nu onrendabele akkerbouwgebieden als gevolg

om te herstellen.

van bodemdaling.

Concreet betekent dit het bestemmen van landbouw,

Biodiversiteit en natuur

woningen, recreatie en bedrijvigheid in afstemming met

Onderdeel van een robuuster natuurlijk fundament is het

de eigenschappen en het functioneren van het bodem-

verbeteren van de biodiversiteit in Flevoland. Flevoland

watersysteem. Voorbeelden hiervan zijn dat we vruchtbare

kent al grote natuurgebieden die hieraan bijdragen zoals

landbouwgronden moeten behouden terwijl op andere

het Horsterwold, het Markermeer-IJmeer, het Pampushout

plekken de bodem geschikter is voor woningbouw. In de

en Het Nationaal Park Nieuwland met zijn deelgebieden

inrichting van stad en land zal ook meer ruimte moeten

de Marker Wadden en de Oostvaardersplassen. Ondanks

komen voor water, bodem en biodiversiteit. Denk aan

dat deze gebieden nog relatief nieuw zijn, hebben zij hun

het ruimte houden voor natuurlijke ecosystemen en

meerwaarde voor recreatie, toerisme, biodiversiteit en

waterberging bij het bouwen van nieuwe woonwijken.

natuurlijke ecosystemen al bewezen. De natuurgebieden

Innovatieve technieken om het natuurlijk fundament

liggen echter nog vrij geïsoleerd. Het verbinden van de

te ontlasten kunnen hierbij helpen. Daarnaast moeten

deze gebieden vergroot de ecologische waarde omdat

we afwentelen van effecten voorkomen. Het mag niet

er dan een samenhangend ecosysteem ontstaat dat

28

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I

voortbouwt op de kwaliteit van de grote natuurgebieden. Daarvoor is een fijnmazige groenblauwe dooradering van het landelijk en stedelijk gebied nodig. Deze dooradering bestaat bijvoorbeeld uit natuur-inclusieve landbouw en verstedelijking. Ook buitendijks zijn dit soort verbindingen nodig, bijvoorbeeld met stapstenen die de vooroevers van de Marker Wadden verbinden met de natuur in de polders. Het verzachten van de huidige harde grenzen tussen stedelijk en landelijk gebied kan ook bijdragen aan de biodiversiteit en natuurbeleving. In deze overgangsgebieden komt dan meer ruimte voor groen en blauw door de bijvoorbeeld wonen of landbouw te verweven met de natuur. Bij verweving van functies dient er aandacht voor te zijn dat zowel de functies en gekozen natuurdoeltypen passen bij de omstandigheden van het natuurlijk fundament. Daarnaast is het noodzakelijk dat natuurinclusiviteit in Flevoland de norm wordt. Niet alleen voor biodiversiteitsherstel, maar ook omdat een natuurinclusieve inrichting is essentieel is voor het realiseren van actuele maatschappelijke opgaven, zoals klimaatmitigatie en –adaptatie, (drink)waterkwaliteit, en een gezonde leefomgeving. Bovendien vergroot het de aantrekkelijkheid van landschappen en steden. Het brengt de natuur dichter bij de bewoners van Flevoland. Doelen •

Het natuurlijk fundament is sturend in de ruimtelijke ontwikkeling van Flevoland. Activiteiten vinden plaats op de plek waar dat vanuit het oogpunt van water, bodem en biodiversiteit het beste kan.

•

Het natuurlijk fundament van Flevoland is robuust en toekomstbestendig. Dat betekent dat in zowel stedelijke als landelijke gebieden de biodiversiteit is toegenomen, de bodem- en waterkwaliteit is verbeterd, wordt geanticipeerd op bodemdaling en de omgeving klimaatadaptief is.

•

Flevoland is het ‘Groenblauwe Hart’ van Nederland; een aantrekkelijk gebied voor mensen, dieren en planten. Er is meer ruimte voor natuur en biodiversiteit, een fijnmazige groenblauwe dooradering van het landelijk en stedelijk gebied en buitendijkse verbinding met de Markerwadden.

|

Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

Over de brug komen Strategische Agenda Flevoland