4. Strategische-Agenda-Flevoland_Deel-I__868539__.pdf
Tekst van het document
STRATEGISCHE AGENDA FLEVOLAND
Over de brug komen Deel I
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
23 december 2022
2
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
3
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Samenvatting De provincie Flevoland, het Rijk, de zes Flevolandse
Vitale steden en dorpen
gemeenten en het Waterschap Zuiderzeeland slaan de handen ineen om langjarig samen te werken aan de
Flevoland is een relatief jonge provincie die de afgelopen
ruimtelijke ontwikkeling Flevoland. De Strategische Agenda
decennia hard is gegroeid qua inwoners en naar
Flevoland (deel 1) en bijbehorende uitvoeringsagenda
verwachting de komende tijd blijft groeien. De regio
(deel 2) zijn daar een eerste bouwstenen voor. In de
draagt via verschillende trajecten bij aan de nationale
agenda beschrijven Rijk en regio waar zij de komende
woningbouwopgave en is bereid dat te blijven doen, maar
jaren naar toe willen werken en in de uitvoeringsagenda
wel onder de juiste voorwaarden. Er moet in Flevoland
welke afspraken zij maken om dat te realiseren. De fysieke
namelijk meer gebeuren dan het stapelen van stenen.
leefomgeving staat daarbij centraal, maar wordt duidelijk
Rijk en regio willen bouwen aan een samenleving met
verweven met een maatschappelijk perspectief omdat de
inclusieve woonomgevingen waar voor iedereen een
ruimtelijke maatregelen samen moeten bijdragen aan brede
thuis is. Door diverse woonomgevingen te creëren wordt
welvaart voor alle bewoners in de regio.
Flevoland een aantrekkelijke regio voor alle groepen in de samenleving, wat de vitaliteit van de regio ten goede
Een perspectief en drie ontwikkelpijlers
komt. Dat vraagt om aandacht voor randvoorwaarden zoals bereikbaarheid, onderwijs, voorzieningen, aantrekkelijkheid van het landschap, banen en verdienvermogen. Tevens wordt bij de ontwikkeling van nieuwe woningen
Rijk en regio werken in de Strategische Agenda aan een
rekening gehouden met klimaatadaptatie en behoud
gezamenlijk perspectief (zie kader). Ze werken daaraan
van biodiversiteit, water- en bodemkwaliteit. Ook bij
langs drie ontwikkelpijlers: vitale steden en dorpen,
de vernieuwing van de huidige leefomgevingen dienen
toekomstbestendige regionale economie en robuust
deze randvoorwaarden meegenomen te worden. Zo ligt
natuurlijk fundament. De drie pijlers zijn onlosmakelijk
er in bestaande wijken een flinke opgave om onder
met elkaar verbonden. Vitale steden en dorpen vragen
andere meer levendige, diverse, inclusieve en duurzame
bijvoorbeeld ook om een sterke economie met voldoende
woonomgevingen te creëren. Dit alles realiseren is niet
werkgelegenheid. En bodem, water en biodiversiteit zijn de
mogelijk met enkel ruimtelijke ingrepen. Het gaat om de
basis voor alle ruimtelijke ontwikkelingen in de regio.
‘zachte’ kant van de steden en dorpen, zoals de sociale
De overheden werken daarom gelijktijdig aan alle opgaven
structuren en stedelijke cultuur.
en hebben oog voor de samenhang ertussen.
Het perspectief van Rijk en regio Flevoland is in 2050 een regio waar het goed vertoeven is. Steden en dorpen zijn levendige en gezonde omgevingen, met een divers aanbod aan woningen, een ruim aanbod aan voorzieningen en volop mogelijkheden voor ontmoeting, samenkomen en omkijken voor elkaar. De bereikbaarheid sluit aan op de groei die de regio heeft doorgemaakt, zowel binnen de regio als vanuit de regio naar omliggende gebieden. Dit zorgt samen met een sterke kennis- en energie-infrastructuur en voldoende werklocaties voor een goede basis voor een florerende economie. Hier maken economische clusters gebruik van door volop duurzame activiteiten te ondernemen. De regio trekt hiermee talent, bedrijvigheid en werkgelegenheid aan. Bij al deze verschillende ontwikkelingen is het natuurlijk fundament van bodem, water, klimaat en biodiversiteit (mede)bepalend voor waar en hoe welke ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden.
Toekomstbestendige regionale economie Een vitale samenleving heeft een goede economie nodig die in banen en verdienvermogen voorziet. Op dit moment is Flevoland hiervoor sterk afhankelijk van omliggende regio’s. Rijk en regio streven er daarom naar om de verhouding tussen inwoners en banen in de regio in balans te brengen, met economische groei gericht op duurzaamheid. De basis daarvoor ligt er al in Flevoland. De regio beschikt over verschillende sterke economische clusters in de voedselverwerkende industrie (met visserij en landbouw), logistiek, voertuigtechnologie, maakindustrie, vrijetijdseconomie, bouw en ICT-Tech. Voor de groei van deze clusters ligt de meeste potentie in (internationale) ontwikkelingen: klimaat & energie, circulaire economie, digitalisering & sleuteltechnologieën en de verduurzaming
4
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
van de voedselvoorziening. Hierop inspelen biedt niet
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Robuust natuurlijk fundament
alleen economische kansen, maar maakt de Flevolandse economie klaar voor de toekomst en zorgt voor duurzame
De water- en bodemsystemen vormen samen met de
economische activiteiten die bijdragen aan de nationale
biodiversiteit het natuurlijk fundament waarop de
duurzaamheidsopgaven. Voor verduurzaming van
bovenstaande toekomstige samenleving en economie
de voedselvoorziening streven Rijk en regio naar een
berust. Dit natuurlijk fundament staat in Flevoland -
uitstootvrije, natuur-inclusieve en circulaire landbouw
en de rest van Nederland - onder druk met onder andere
waar zo min mogelijk gewasbeschermingsmiddelen worden
bodemuitputting en biodiversiteitsverlies tot gevolg.
gebruikt, de vruchtbare bodem wordt beschermd en waar
Rijk en regio kiezen er daarom voor om in de ruimtelijke
boeren een goede boterham mee kunnen verdienen.
ontwikkelingen expliciet rekening te houden met de
En een duurzame visserij met zo min mogelijk milieu
grenzen van het natuurlijk fundament en hierop te
impact. Flevoland heeft daarbij alles in huis om in deze
anticiperen voor de lange(re) termijn. Waar we op welke
ontwikkeling een voorloper te worden waar de oplossingen
manier wonen, werken, reizen en recreëren laten we
worden bedacht en in de praktijk gebracht. Om de
leiden door water, bodem en biodiversiteit. Dat betekent
economische kansen te pakken, is een sterke ruimtelijk-
dat niet alles overal mogelijk is. Het geeft ook mooie
economische infrastructuur nodig. Rijk en regio gaan
nieuwe kansen zoals natuur-inclusief verstedelijken met
daartoe werken aan een verbetering en verbreding van
ecologische structuren die tot diep in de steden reiken.
de onderwijs- en kennisinstellingen in de regio. Zo kan
Rijk en regio gaan met deze blik ook kijken naar bestaand
de beroepsbevolking opgeleid worden om te werken in de
ruimtegebruik. In sommige gevallen zal dat betekenen
regionale economische clusters in Flevoland zelf. Dit maakt
dat het ruimtegebruik moet worden aangepast om meer
een vruchtbare bodem voor bedrijven om zich in Flevoland
‘ruimte’ te geven aan biodiversiteit, bodem of water.
te vestigen of binnen Flevoland gevestigd te blijven.
Dit maakt niet alleen het natuurlijk fundament robuuster, maar maakt landschappen, dorpen en steden ook aantrekkelijker en leefbaarder.
5
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
Inhoudsopgave Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Een perspectief en drie ontwikkelpijlers . . . . . . . . . . . . . 3 Vitale steden en dorpen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Toekomstbestendige regionale economie . . . . . . . . . 3 Robuust natuurlijk fundament . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Rijk en regio slaan de handen ineen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Groei en innovatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rijk regio samenwerking in de Strategische Agenda Flevoland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Een verbonden regio. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2. Perspectief Flevoland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 We bouwen aan een samenleving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 We pakken de koploperspositie in de duurzame voedselproductie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 We bewaken en versterken het natuurlijk fundament . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
3. Drie ontwikkelpijlers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Ontwikkelpijler 1: Vitale steden en dorpen . . . . . . 16 Opgave: Goed wonen in een gezonde leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Opgave: Bereikbare steden en dorpen . . . . . . . . 18 Opgave: Voorzieningen voor een dynamische samenleving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Ontwikkelpijler 2: Toekomstbestendige regionale economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Opgave: Doorontwikkelen economische clusters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Opgave: Versterken ruimtelijkeconomische infrastructuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Opgave: Transformatie voedselsector . . . . . . . . . 24 Ontwikkelpijler 3: Robuust natuurlijk fundament . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Opgave: Versterken van het natuurlijk fundament . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
HOOFDSTUK 1
Inleiding Rijk en regio slaan de handen ineen
om bij te dragen aan de nationale woonopgave. In het manifest ‘Wij zijn Flevoland!’2 doen bestuurders in Flevoland daarvoor een aanbod aan de Rijksoverheid.
Nederland staat door de nationale woonopgave voor
Een aanbod om als één overheid oplossingen te zoeken
een grote uitdaging. De woningvoorraad moet in korte
en te bouwen aan een gezamenlijk perspectief voor de
tijd vergroot worden om aan de huidige schaarste
toekomst van Flevoland. Flevoland en het Rijk hebben
tegemoet te komen. Flevoland is, als onderdeel van de
elkaar namelijk nodig.
Metropoolregio Amsterdam en schakelpunt met regio’s Zwolle, Noord-Nederland en Utrecht, een interessant
De verwachte relatieve groei van de Flevolandse
gebied daarvoor. Flevoland is bereid om onder de juiste
bevolking en de daarmee gepaard gaande
randvoorwaarden nieuwe woningen een plek te geven
ontwikkelingsdynamiek van ongeveer 420.000
1
1
Dit komt onder andere in het NOVEX-gebied Metropool Regio Amsterdam en NOVEX-gebied Regio Zwolle duidelijk naar voren.
2
Zie: Manifest Wij zijn Flevoland
7
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
inwoners naar mogelijk 650.000 inwoners de komende
waterstaatkundige en ruimtelijke opgave in nauwelijks
decennia, is groot. Deze groei moet op een gezonde
100 jaar tijd tot stand is gebracht. Sindsdien zijn er in het
manier verlopen. Daarvoor zal meer moeten gebeuren
ruimtelijk domein vele innovatieve concepten toegepast in
dan alleen woningen bouwen. Er is aandacht nodig voor
Flevoland, zoals het vernieuwende verkavelingsplan voor
de randvoorwaarden zoals bereikbaarheid, onderwijs,
de Noordoostpolder en het ‘Nieuwe Bouwen’ in Nagele
voorzieningen, behoud van biodiversiteit, water- en
en de vele bouwexpo’s in Almere. Ook nu is versnellen,
bodemkwaliteit, klimaatadaptatie, aantrekkelijkheid van
innoveren en verduurzamen dagelijkse praktijk. Voorbeelden
het landschap en werkgelegenheid. Al deze investeringen
zijn de snelheid waarmee de omslag naar de opwekking
moeten gericht zijn op het bouwen van een duurzame en
van groene energie is gemaakt, de koploperpositie die
vitale samenleving. Een samenleving waar de brede welvaart
Flevoland heeft in grootschalige biologische akkerbouw en
op een goed peil is en zich kan meten met andere regio’s in
de inzet op het gebruik van data en nieuwe technologie
Nederland. Het bouwen van woningen moet daarom hand
zoals smart farming, smart fishing, smart mobility en smart
in hand gaan met investeringen in kwaliteit en leefbaarheid.
shipping. Andere krachtige uitingen zijn de ontwikkeling
Dat kan alleen als Rijk, provincie, gemeenten en waterschap
van het Nationaal Park Nieuw Land, de proefboerderijen
zich hier samen voor inzetten.
van de WUR, de proeftuin aardgasvrije wijken in Nagele, het experimenteel en vernieuwend bouwen in Almere
De noodzaak voor samenwerking tussen Rijk en regio is
Oosterwold, het Mobiliteit en Infrastructuur Test Centrum
breder dan alleen de woningbouwopgave. Ook zonder de
(MITC) als testlocatie op gebied van mobiliteit van de
woonopgave heeft Flevoland namelijk een veelomvattende
toekomst, het praktijk en innovatiecentrum circulaire
agenda. Een agenda waar vitaliteit en dynamiek van steden
economie (PRICE) en de Flevo Campus.
en dorpen, bereikbaarheid, economie en arbeidsmarkt grote thema’s zijn, en waar de energietransitie, transitie
Deze voorbeelden laten zien dat Flevoland vaak het
naar een circulaire economie, verduurzaming van de
praktijklab is waar innovaties worden uitgetest en
landbouw, klimaatadaptatie en biodiversiteit ook aandacht,
doorontwikkeld tot uitvoerbare concepten. Dit maakt
middelen en ruimte vergen. Al deze opgaven zijn van
Flevoland bij uitstek een regio die als proeftuin voor
zowel regionaal als nationaal belang. Nieuwe locaties
actuele transities kan dienen. De regio waar oplossingen
voor opwekking van hernieuwbare energie, productie
voor de grote nationale opgaven kunnen worden versneld
van circulaire bouwmaterialen, robuustere natuurlijke
en opgeschaald. Van oudsher is de ontwikkelkracht
ecosystemen dragen bijvoorbeeld ook bij aan de nationale
in Flevoland groot. De doenersmentaliteit en het
opgaven op deze thema’s. En een sterke, innovatieve
ondernemerschap van de Flevolanders maakt dat nieuwe
Flevolandse economie draagt bij aan het verdienvermogen
ontwikkelingen worden uitgeprobeerd en waar mogelijk
van heel Nederland.
verder worden gebracht.
Wegens de breedte en het belang van de opgaven in Flevoland wensen Rijk en regio langjarig samen te werken aan de doorontwikkeling van Flevoland. Samen gaan Rijk
Rijk regio samenwerking in de Strategische Agenda Flevoland
en regio aan de slag met de veelomvattende agenda in Flevoland, waarmee tegelijkertijd wordt bijgedragen aan
Flevoland kenmerkt zich historisch gezien door ruimte
opgaven op nationaal niveau. De Rijksoverheid ziet hierin
voor groei en ontwikkeling. Dit biedt - onder de juiste
een belangrijke rol om als partner met de regio samen te
voorwaarden - mogelijkheden voor de groei van de
werken aan de gezonde groei van Flevoland. Onder andere
regio ten behoeve van de woonopgave en ruimtelijke
met de omvangrijke grondpositie van het Rijk. Het goed
ontwikkelingen ten behoeve van andere grote Rijksopgaven.
inzetten van deze gronden voor het publieke belang vergt
Echter, de ruimte in Flevoland is niet meer zo ‘onbeperkt’
een goede samenwerking met de regio.
als bij de start van de inpoldering. Steeds meer opgaven leggen een claim op de beschikbare ruimte en hebben
Groei en innovatie
impact op het bijzondere landschap. Bovendien moet rekening worden gehouden met de natuurlijke ecosystemen in Flevoland, waardoor niet alles overal mogelijk is. Voor
Als er één regio is die kan omgaan met de samenhangende
een goede ruimtelijke inpassing van de ruimteclaims zijn
opgaven dan is het Flevoland. De regio kenmerkt zich
slimme keuzes nodig waarbij wordt ingezet op efficiënt en
door een geschiedenis waarin een van de grootste
meervoudig ruimtegebruik voor de (middel)lange termijn.
8
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Een logisch en samenhangend ruimtelijk perspectief
regionale netwerken. Ze zijn (deels) onderdeel van de
om richting te geven aan de te nemen keuzes is daarbij
MRA, de regio Zwolle, de regio Ermelo-Harderwijk-
cruciaal. De Strategische Agenda Flevoland is een eerste
Zeewolde, het Deltaplan Noordelijk Nederland, de
stap hierin.
IJsselmeeragenda, en andere interbestuurlijke trajecten. Daarnaast is Flevoland krachtig verbonden met Zuid-
De agenda geeft een gezamenlijk perspectief van Rijk en
West Fryslân, de Cleantech regio en Foodvalley. In deze
regio op het ruimtegebruik in Flevoland. Het benadrukt
regio’s werken Rijk en regio via verschillende programma’s,
de opgaven in de fysieke leefomgeving die er in Flevoland
projecten, akkoorden en agenda’s al samen aan de
spelen en hoe Rijk en regio die samen willen aanpakken.
ruimtelijke ontwikkeling van Flevoland.
De scope van de Strategische Agenda Flevoland is dan ook primair ruimtelijk van aard. Dat betekent dat ruimtelijke
De Strategische Agenda zal geen verandering brengen in
opgaven, zoals wonen, economie, bereikbaarheid, water,
de huidige manier van samenwerken. Lopende trajecten
natuur en landbouw centraal staan. Maar alleen het
en samenwerkingen blijven hun doorgang vinden. De
ruimtelijk perspectief zou een lege huls zijn als deze geen
Strategische Agenda Flevoland heeft daarin wel een
rekening houdt met het maatschappelijk perspectief.
belangrijke functie in het versterken, aanvullen en
Het maatschappelijk perspectief wordt daarom in de
verbinden van de bestaande interbestuurlijke trajecten.
agenda verweven om voor de samenleving - inwoners,
Met het gezamenlijk perspectief is de agenda de basis
ondernemers en maatschappelijke organisaties - een
voor de regio-specifieke samenwerking aan regionale en
waardevolle inrichting van Flevoland te bereiken.
nationale opgaven.
Samenwerken aan het gezamenlijke perspectief van Rijk en regio is alleen mogelijk met overtuigende afspraken tussen
Leeswijzer
alle bestuurslagen. Tussen de provincie, het waterschap, de zes gemeenten en de verschillende ministeries
De Strategische Agenda Flevoland is opgebouwd
aan Rijkszijde. In de Strategische Agenda Flevoland
in twee delen.
worden deze partijen samen ‘Rijk en regio’ genoemd. De Strategische Agenda is de basis voor een langjarige
Deel I is het voorliggende stuk. Het beschrijft de ambitie
samenwerking tussen deze partijen. In de agenda worden
en de opgaven die Rijk en regio zien voor Flevoland.
opgaven beschreven en afspraken gemaakt om samen
Hiervoor wordt in hoofdstuk 2 het perspectief op de
het perspectief voor Flevoland te verwezenlijken. Die
regio geschetst. Dit is een toekomstbeeld waar Rijk en
afspraken ondersteunen en versterken elkaar en hebben
regio samen met de agenda naar streven. In hoofdstuk 3
verschillende tijdshorizonten met verschillende maten
wordt het perspectief uitgewerkt in drie ontwikkelpijlers
van concreetheid. De Strategische Agenda zal cyclisch
waarlangs Rijk en regio gaan samenwerken. Per
vernieuwd worden waarbij telkens nieuwe resultaten en
ontwikkelpijler worden opgaven beschreven en
afspraken worden bepaald.
doelen gesteld.
Een verbonden regio
Deel II is de uitvoeringsagenda. Hierin staan richtinggevende uitspraken voor de samenwerking tussen Rijk en regio en afspraken tussen de betrokken partijen
Flevoland bestaat uit een drietal polders en is daarmee
voor acties op de korte termijn. De agenda zal periodiek
een entiteit op zichzelf. In 2020 hebben provincie,
vernieuwd worden waarbij telkens nieuwe resultaten en
waterschap en de zes gemeenten in Flevoland besloten de
afspraken in gezamenlijkheid worden bepaald.
regionale samenwerking te intensiveren, om gezamenlijk de landelijke vraagstukken van vandaag en morgen aan te pakken. In het manifest ‘Wij zijn Flevoland!’ heeft de regio uiteengezet hoe Flevoland een bijdrage kan leveren aan de grote landelijke vraagstukken van dit moment. Naast deze sterke onderlinge verbondenheid, maken de gemeenten en de provincie - vanwege de verscheidenheid aan ruimtelijke oriëntaties - deel uit van verschillende
HOOFDSTUK 2
Perspectief Flevoland Er zijn weinig gebieden in Nederland die zo snel veranderen als Flevoland. Waar 80 jaar geleden alleen water was, zijn nu steden, dorpen, akkers en natuurgebieden verrezen. Het heeft geleid tot een regio met een eigen karakter en kenmerkende steden, dorpen en landschappen. De ontwikkeling staat niet stil. De geschetste urgentie voor samenwerking laat zien dat Flevoland zich de komende decennia blijft ontwikkelen. Voor die ontwikkeling schetsen we Rijk, provincie, gemeenten en waterschap - hier het gezamenlijke perspectief.
10
Figuur 1
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Perspectief voor Flevoland schematisch weergegeven
We bouwen aan een samenleving
maken we in Flevoland een veerkrachtige leefomgeving waarin mensen fijn met elkaar kunnen samenleven. Die
Flevoland is volwassen geworden. Het Nieuwe Land
leefomgeving bestaat uit zowel bruisende hoogstedelijke
is zo nieuw niet meer. De gemeenschappen, gebouwd
gebieden als vitale dorpen en middelgrote grote kernen
vanuit een sterke pioniersmentaliteit, zijn uitgegroeid
in het landelijk gebied. Juist de combinatie en verbinding
tot samenlevingen met mensen die gebonden zijn aan
tussen stad en land maakt Flevoland bijzonder.
de regio, dorp of stad. Voor die mensen werken we actief aan bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond leven.
In de toekomst zien we de Flevolandse steden zich
In het bijzonder voor onze kwetsbare inwoners. Daarvoor
verder ontwikkelen tot hoogstedelijke omgevingen die een volwaardige plek innemen in het Stedelijk Netwerk
Het perspectief van Rijk en regio Flevoland is in 2050 een regio waar het goed vertoeven is. Steden en dorpen zijn levendige en gezonde leefomgevingen, met een divers aanbod aan woningen, een ruim aanbod aan voorzieningen en volop mogelijkheden voor ontmoeting, samenkomen en omkijken voor elkaar. De bereikbaarheid sluit aan op de groei die de regio heeft doorgemaakt, zowel binnen de regio als vanuit de regio naar omliggende gebieden. Dit zorgt samen met een sterke kennis- en energie-infrastructuur en voldoende werklocaties voor een goede basis voor een florerende economie. Hier maken economische clusters gebruik van door volop duurzame activiteiten te ondernemen. De regio trekt hiermee talent, bedrijvigheid en werkgelegenheid aan. Bij al deze verschillende ontwikkelingen is het natuurlijk fundament van bodem, water, klimaat en biodiversiteit (mede)bepalend voor waar en hoe welke ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden.
Nederland.3 Om die steden heen zien we dorpen en middelgrote kernen liggend in een groen en open landschap en goed verbonden met de omliggende steden. Het zijn hechte, inclusieve gemeenschappen waar men prettig woont. Er zijn voldoende scholen, winkels, ontmoetingsplekken en andere voorzieningen voor een levendig dorpsleven. Middelgrote kernen zoals Dronten, Zeewolde, Urk en Emmeloord huisvesten regionale voorzieningen op het gebied van zorg, sociale voorzieningen en cultuur. Grotere steden hebben voorzieningen die passen bij een divers aanbod aan woonomgevingen. Culturele voorzieningen, recreatiemogelijkheden, parken en pleinen zorgen samen met een levendige stadseconomie voor bruisende centra gedurende dag en nacht. Een groot
3
Het Stedelijk Netwerk Nederland wordt in de NOVI benoemd als het kloppend hart van land en economie bestaande uit de Randstad, Amersfoort, Zwolle, Arnhem-Nijmegen, Brabantse stedenrij, met uitlopers naar Twente, Groningen en (Zuid-)Limburg.
11
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
deel van de Flevolanders heeft ook een baan in die stadeconomie. Andere bewoners werken juist elders in de
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
We investeren in een toekomstbestendige economie
regio bij een van de vele innovatieve bedrijven die zich in de regio hebben gevestigd.
In de vitale samenleving die wij nastreven is voldoende werk en verdienvermogen voor bewoners. Dat betekent
Binnen deze ambitie om verder te bouwen aan de
dat de hoeveelheid inwoners en de hoeveelheid banen in
samenleving is er ruimte voor groei van de steden en
balans is. Die werkgelegenheid komt deels voort uit de
dorpen om bij te dragen aan het nationale woningtekort.
sectoren die het fundament vormen van onze samenleving,
Maar groei is geen doel op zich. Het uitbreiden van
zoals onderwijs, zorg, veiligheid, recreatie en toerisme. Deze
de woonvoorraad gaat hand in hand met de zorg voor
sectoren zorgen naast werk ook voor het welzijn van de
kwaliteit, duurzaamheid, vitaliteit en leefbaarheid. We
inwoners van Flevoland. Naar de toekomst toe versterken
creëren diverse en inclusieve woonomgevingen voor
we deze sectoren om bij te dragen aan de vitaliteit van
een diverse bevolkingssamenstelling waar voor iedereen
steden en dorpen. Recreatie en toerisme is daarin voor
een thuis is. Woonwijken zijn toonbeelden van energie-
Flevoland van oudsher een belangrijke sector. We werken
neutrale, klimaatadaptieve, waterzuinige en circulaire
daarom samen verder aan Flevoland als (vakantie)
woonomgevingen waar de kenmerkende Nieuwe Natuur
bestemming. Een plek waar bezoekers zich welkom voelen.
nooit ver weg is. Daarvoor omarmen we innovaties in
En een bestemming waar iedereen profijt heeft van
bouw en ontwerp. We bouwen nieuwe woonwijken
het toerisme.
rekening houdend met onder andere bodemdaling, natuur, water en landschappelijke inpassing. Tegelijkertijd
Daarnaast is een stuwende economie nodig die zorgt
streven we ernaar woningen te bouwen dichtbij bestaande
voor extra werkgelegenheid. We gaan daarom als Rijk
voorzieningen en werkgelegenheid, zodat bewoners niet
en regio samen met het Flevolandse bedrijfsleven en
lang hoeven te reizen. Waar dat niet mogelijk is, nemen
onderwijsinstellingen extra aandacht besteden aan het
we maatregelen om extra voorzieningen of banen in de
versterken van de economische positie van Flevoland.
nabijheid te realiseren. Aanvullend zorgen we voor een
Daarin bouwen we voort op afspraken als bijvoorbeeld een
infrastructuur die past bij de toekomstige groei van de
Regio Deal Noordelijk Flevoland. We zien in de toekomst
regio en gebruiken we nieuwe mobiliteitsconcepten om
een groei van verschillende economische clusters die
die infrastructuur zo efficiënt mogelijk te gebruiken.
Flevoland rijk is op het gebied van de voedselverwerkende
Zo bouwen we gestaag aan een groeiende én vitale
industrie (met visserij en landbouw), logistiek,
samenleving in Flevoland.
voertuigtechnologie, maakindustrie, vrijetijdseconomie, bouw en ICT-Tech. Deze clusters samen worden het
Naast wonen is en blijft Flevoland een prachtige regio om
‘motorblok’ van de Flevolandse economie. Samen dragen
te recreëren voor Flevolanders en bezoekers uit de rest van
ze bij aan brede welvaart in de regio. Maar ze zijn ook
Nederland en daarbuiten. Het unieke verhaal van ’s werelds
van grote waarde voor Nederlandse economie als geheel.
grootste inpoldering, de grote uitgestrekte natuurgebieden
De clusters liggen midden in Nederland en zijn aan alle
waar je in kunt verdwalen, het IJsselmeergebied met
zijden verbonden met het Stedelijk Netwerk Nederland.
de randmeren om de polders, het unieke ontworpen
Innovaties en kennis opgedaan in Flevoland worden
landschap met zijn open karakter en Landart en bijzondere
makkelijk verspreid door heel Nederland. Andersom sluit
cultuurgebieden als Schokland, Nagele en Urk vormen
Flevoland gemakkelijk aan bij aanpalende clusters in de rest
samen de aantrekkelijkheid en identiteit van de regio. Deze
van het land.
onderscheidende kenmerken van Flevoland versterken we met ontwikkelingen zoals de Markerwadden en nieuwe
In de ontwikkeling van de clusters richten we ons op een
natuurprojecten door de gehele regio. Bovendien houden
duurzame economie die bijdraagt aan de maatschappelijke
we bij alle ruimtelijke ontwikkelingen rekening met de
opgaven in Nederland. Een fossiel-vrije economie met zo
karakteristieke verschijningsvorm van Flevoland. We gaan
min mogelijk milieu-impact en met bedrijven die duurzame
zuinig om met de openheid van de omgeving. Onder
oplossingen voor de toekomst bedenken, uitwerken
andere door woningbouw en bedrijfsterreinen binnen of in
en toepassen. Daarvoor richten wij ons op mondiale
aansluiting op de bestaande kernen te realiseren zodat het
transities: klimaat en & energie, circulaire economie,
landschap in Flevoland grootschalig blijft. Zo kunnen we
digitalisering & sleuteltechnologieën en de verduurzaming
blijven genieten van het unieke landschap.
van het voedselsysteem. Hier nú op inspelen is essentieel om toekomstbestendige economische clusters te
12
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
realiseren die bijdragen aan de nationale opgaven op deze
transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitbronnen.
thema’s. Denk aan clusters met bedrijven die circulaire
In Flevoland pakken we gezamenlijk die handschoen
bouwmaterialen produceren om te gebruiken voor het
op. We streven naar een uitstootvrije, natuur-inclusieve
bouwen van woningen. Of bedrijven die de energietransitie
en circulaire landbouw en visserij waar zo min
mogelijk maken met innovatieve warmtesystemen,
mogelijk gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt,
nieuwe systemen voor het opvangen van zonne-energie en
overbevissing wordt tegen gegaan, de vruchtbare bodem
slimme opslagsystemen. De potentie wordt groter als de
wordt beschermd en waar ondernemers een goede
clusters elkaar ook versterken. Zo zien we bedrijven voor
boterham mee kunnen verdienen. Een vergaande ambitie
ons die gestimuleerd door de aanwezigheid van het MITC
die niets minder is dan een revolutie, maar breed wordt
innoveren in duurzame technologieën voor wegtransport
gedragen door boeren, vissers, consumenten, Rijk en
en hun innovaties meteen toepassen in de logistieke
regio. Flevoland heeft daarbij alles in huis om voortrekker
sector. En we zien Flevoland uitgroeien tot de duurzame
te worden waar de oplossingen worden bedacht en in
voedselschuur van Nederland, met een voedselverwerkende
de praktijk gebracht zodat ze in de rest van Nederland
industrie die via korte ketens verbonden is met de
gebruikt kunnen worden. Op dit moment worden daar
nabijgelegen vruchtbare akkers en de visserij. Op de akkers
de eerste stappen voor gezet door de vele innovatieve en
vindt kringlooplandbouw plaats, is er ruimte voor het
ondernemende boeren in de provincie. We gaan deze
stimuleren van biodiversiteit en het behoud van een vitale
initiatieven de komende jaren maximaal stimuleren om
en vruchtbare bodem. In de visserij is ook een transitie
de voortrekkersrol te verstevigen. Daarvoor richten we
gemaakt naar een duurzamere bedrijfsvoering met minder
ons op duurzame akkerbouw, veehouderij, tuinbouw,
bodemberoering, minder brandstofverbruik en minder
bosbouw en visserij. We behouden vruchtbare gebieden op
ongewenste bijvangst. Door economische ontwikkeling op
een duurzame manier en benutten ze optimaal voor hoge
al deze terreinen draagt Flevoland bij aan (inter)nationale
productie. Voor minder rendabele plekken kijken we of die
opgaven én plukken inwoners ook zelf de vruchten van
anders gebruikt kunnen worden. Ook in de verstedelijkte
de zo kenmerkende innovatie- en doenersmentaliteit
gebieden kijken we naar de mogelijkheden voor landbouw.
in Flevoland.
Stadslandbouw in en met bewoners van steden en dorpen verrijkt het woonlandschap en biedt mogelijkheden tot
Aan de basis van het verwezenlijken van deze economische
nieuwe vormen van landbouw. Verbinding tussen de
ambitie staat goed onderwijs waar Flevolanders kennis en
landbouw met de verschillende economische clusters biedt
expertise kunnen op doen. De ambitie is om als Flevoland
ook nieuwe kansen. De relatie met de voedselverwerkende
een hotspot voor technisch en duurzaam talent te worden.
industrie is evident. Daarin streven we ernaar met korte
We behouden jonge talenten in de regio en trekken nieuwe
ketens zoveel mogelijk lokaal eten op lokale borden te
talenten aan met gespecialiseerde onderwijsinstellingen
laten belanden. Daarnaast kan de landbouw voor het
op MBO, HBO en universitair niveau en innovatieve
bouwcluster biobased grondstoffen aanleveren die gebruikt
bedrijven waar studenten hun kennis direct in de praktijk
worden in de circulaire woningen. Bij deze ontwikkelingen
kunnen brengen. De goede aansluiting tussen onderwijs
zoeken we de samenwerking met kennisinstituten en
en bedrijven – gericht op banen van de toekomst – maakt
andere regio’s. Zo wordt Flevoland de kwartiermaker voor
Flevoland bovendien een aantrekkelijke regio voor
de duurzame voedselvoorziening.
innovatieve bedrijven, waarvoor de beschikbaarheid van technische beroepsbevolking een vestigingsplaatsfactor is.
We pakken de koploperspositie in de duurzame voedselproductie
We bewaken en versterken het natuurlijk fundament De water- en bodemsystemen vormen samen met de biodiversiteit het fundament waarop de toekomstige
De landbouw en visserij is een belangrijke economische
samenleving en economie berust. Het biedt de basis voor
sector in Flevoland. Vele bewoners hebben een
een Flevoland waar het prettig wonen, werken, leren en
onderneming of een baan in de sector. Daarnaast is
recreëren is. Dit fundament geeft de randvoorwaarden
de productie in Flevoland een waardevol onderdeel
voor waar welke ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk zijn.
van het mondiale voedselsysteem. Het is ook een
Waar sommige plekken geschikt zijn voor hoogproductieve
sector die landelijk voor een enorme uitdaging staat
landbouw, zijn andere gebieden beter voor woningbouw.
om verder te verduurzamen. Passend bij de landelijke
We beseffen ons terdege dat niet alles overal en tegelijk kan
13
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
plaatsvinden in Flevoland. Factoren als klimaatverandering en bodemdaling vergroten de druk op het natuurlijk fundament en maken het rekening hier mee houden des te urgenter. In de ruimtelijke keuzes houden we daarom expliciet rekening met de grenzen van het natuurlijk fundament en anticiperen we op ontwikkelingen op de lange(re) termijn. Waar we op welke manier wonen, werken, reizen en recreëren laten we leiden door water, bodem en biodiversiteit. In het aantrekken van economische activiteiten kiezen we bijvoorbeeld voor bedrijven met weinig milieu-impact. En voor woningbouw in bodemdalingsgebieden richten we ons bijvoorbeeld op woningtypologieën die geen hinder ondervinden van een verzakkende bodem. Buitendijks maken we net zo goed dit soort keuzes om visserij, natuur, wonen en recreatie plaats te laten vinden op de plekken waar dat mogelijk is. Hiermee maken we het natuurlijk fundament toekomstbestendig. We gaan verder dan alleen rekening houden met het natuurlijk fundament; we gaan met de ruimtelijke ontwikkelingen het natuurlijk fundament ook versterken. We lopen immers in sommige gebieden nu al aan tegen de grenzen van het natuurlijke fundament en ondervinden daarvan consequenties als bodemuitputting en achteruitgaande biodiversiteit. We creëren klimaat adaptieve omgevingen waarin we de risico’s van klimaatverandering het hoofd kunnen bieden.
Omgevingen waar de bodemkwaliteit gezond is en die weerbaarder is voor wateroverlast en extreme droogte omdat de bodem die neerslag kan vasthouden om tijden van droogte te overbruggen. Het behouden en versterken van het IJsselmeer als zoetwaterbekken is hier ook onderdeel van. Daarnaast versterken we de ecologische structuren in het landelijk gebied door een fijnmazige dooradering met natuur die de grote natuurgebieden verbindt. We geven in de hele regio meer ruimte aan planten en diersoorten om in aantallen en diversiteit te groeien. Natuur en stad worden nog sterker met elkaar verweven. We kiezen voor natuur-inclusief verstedelijken met ecologische structuren die tot diep in de steden reiken. Dit maakt steden en dorpen tot een aantrekkelijke omgeving om te wonen en het vergroot de biodiversiteit in verstedelijkt gebied.
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
HOOFDSTUK 3
Drie ontwikkelpijlers Het geschetste perspectief voor Flevoland is de basis voor de ontwikkeling van Flevoland die Rijk en regio voor zich zien. Om die ontwikkeling te concretiseren worden in dit hoofdstuk opgaven en doelen beschreven waaraan Rijk en regio de komende jaren gaan werken. Deze vallen onder drie ontwikkelpijlers: vitale steden en dorpen, een sterke regionale economie en een duurzaam natuurlijk fundament. Voor elke pijler worden de belangrijkste opgaven4 beschreven met daaronder de doelen waar Rijk en regio gezamenlijk aan gaan werken.
4
Deze opgave sluiten aan bij de drie hoofdlijnen uit de Verstedelijkingsstrategie MRA: 1. Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat. 2. Systemen voor de toekomst. 3. Groen blauw netwerk in en om de stad.
15
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
Samenhang tussen opgaven De opgaven in de drie ontwikkelpijlers staan niet op zichzelf. Verschillende ontwikkelingen hangen met elkaar samen en houden onderling verband. Hoewel de opgaven in deze agenda los van elkaar worden beschreven, dienen ze niet sectoraal te worden opgepakt. Zo is voor vitale steden en dorpen ook werkgelegenheid in de buurt nodig. Vragen wonen en werken beide om goede bereikbaarheid. En is het van belang om integraal af te wegen welk gebied vanuit bodem en water bezien het meest geschikt is voor wonen, landbouw of een andere functie. Dit zijn slechts enkele van de verbanden die er tussen de pijlers aan te wijzen zijn. De samenhang wordt in de beschrijving van de opgaven zelf benadrukt, maar het verdient extra aandacht in de langjarige samenwerking tussen Rijk en regio. De onderlinge afhankelijkheid tussen ontwikkelingen en opgaven brengt namelijk complexe afwegingen met zich mee. Keuzes in de ene pijler hebben bijna altijd consequenties voor andere pijlers. De pijlers en opgaven daarbinnen moeten daarom in verband met elkaar worden bezien en in de aanpak moet gezocht worden naar slimme, integrale oplossingen meerdere doelen dienen. Allen zo komen we tot een optimaal en toekomstbestendige ruimtegebruik Flevoland.
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
16
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Ontwikkelpijler 1: Vitale steden en dorpen Flevoland is een relatief jonge provincie, die de afgelopen decennia hard is gegroeid en dat naar verwachting de komende tijd zal blijven doen. Over een aantal jaar is Flevoland uitgegroeid tot een regio waar het goed vertoeven is. Steden en dorpen zijn levendige en vitale omgevingen, waar een ruim aanbod aan culturele- onderwijs, zorg-, sport- en sociale voorzieningen aanwezig is. In de steden en dorpen bestaat een divers aanbod aan woningen en woont een diverse groep aan bewoners – met verschillende culturele achtergronden, verschillende opleidingsniveaus, verschillende economische posities en verschillende gezinssamenstellingen. Er is geïnvesteerd in mogelijkheden voor ontmoeting, samen komen en omkijken naar elkaar, wat de leefbaarheid, sociale samenhang en cohesie in de steden en dorpen heeft versterkt. Naast voorzieningen zijn ook de bereikbaarheid en het verdienvermogen voor bewoners meegegroeid en toereikend.
Figuur 2
Schetsmatig toekomstbeeld van Flevoland met vitale steden en dorpen. Deze kaart is gemaakt begin 2022 waardoor niet alle recente beleidsontwikkelingen hierin zijn meegenomen
17
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
Opgave: Goed wonen in een gezonde leefomgeving
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
kenmerkt zich door buurten en wijken die vanaf halverwege de vorige eeuw gelijktijdig en in hoog tempo zijn gebouwd. Deze huizen en omgevingen zijn nu, wederom snel
De behoefte aan goede en betaalbare woningen is in
achter elkaar, toe aan vernieuwing, verduurzaming
Nederland - en zeker in de Randstad - groot. Van sociale
en doorontwikkeling. De verouderde en monotone
huurwoningen tot in de koopsector heerst er schaarste,
woningvoorraad moet gerenoveerd en gediversifieerd
waardoor het voor grote groepen Nederlanders steeds
worden. Verouderd of ongebruikt bedrijfsvastgoed
lastiger is om een passende en betaalbare5 woning te
moet gerenoveerd worden. En de omgeving moet een
vinden op een locatie waar het prettig wonen is. Naar
kwaliteitsimpuls krijgen door de kwaliteit van publieke
verwachting zal de schaarste de komende jaren alleen maar
ruimtes te verhogen en meer ruimte te maken voor natuur
verder toenemen. Ook in Flevoland wordt een toenemende
en groen. De architectuur en stedenbouw uit de naoorlogse
vraag verwacht door de autonome groei van het aantal
periode zijn hierin kwaliteiten die we willen behouden.
inwoners in de regio en extra vraag naar woningen vanuit
In de vernieuwingsopgave kan Flevoland inzetten op
de omliggende Metropoolregio Amsterdam en regio Zwolle.
innovatieve concepten op het vlak van preventieve (wijk) vernieuwing.
Nieuwe woningen Flevoland kan bijdragen aan de nationale woonopgave
Duurzaamheid
door de woningbouw in de regio te versnellen. Uit de
Uitgangspunt bij de uitbreiding en vernieuwing van
‘Routekaart programma 100.000+ woningen’ volgt dat
het woningbestand is om deze op een duurzame en
er in Flevoland tot 2050 90.000-115.0006 woningen
klimaatbestendige wijze te laten plaatsvinden. Nieuwe en
gerealiseerd kunnen worden. In de steden Almere en
bestaande woningen worden circulair ge- en verbouwd,
Lelystad kan het leeuwendeel van deze nieuwe woningen
met duurzame materialen en gasloos en energie-efficiënt
gebouwd worden, maar ook middelgrote kernen zoals
gemaakt. Ze worden zo gemaakt dat ze berekend zijn op
Dronten, Emmeloord en Urk kunnen (extra) groeien.
toenemende hittestress, extreme buien kunnen weerstaan
De woningen kunnen worden gerealiseerd rond OV-
en bij verdergaande bodemdaling geen problemen
knooppunten, binnen de dorpskernen en stadsharten,
ondervinden. De opgave is om de realisatie hiervan
op nieuwe uitleglocaties en langs de kust. Uitgangspunt
betaalbaar te houden voor bewoners. Kansen daarvoor
daarbij is dat in de locatiekeuze, wijkinrichting en manier
liggen in innovatie. De schaalgrootte van de nieuwbouw en
van bouwen van nieuwe woningen rekening wordt
de vernieuwingsopgave is een aangewezen gelegenheid om
gehouden met kansen en belemmeringen die vanuit bodem
innovatieve concepten in de praktijk te brengen. Vanuit de
en water bestaan.
Flevolandse ondernemersgeest kan Flevoland bijvoorbeeld optreden als proeftuin op het gebied van klimaatadaptieve
De uitbreiding van het woningbestand staat niet op
en circulaire woningbouw, onder meer met demontabele
zichzelf. In Flevoland is de samenlevingsopbouw tot op
bouwelementen, verplaatsbare en drijvende woningen,
heden achtergebleven bij het aantal woningen. Daarin
hout- en biobased bouwmaterialen en het combineren van
gaat het onder andere om kwaliteit van de leefomgeving,
groen bij woningbouw. Of er kan onderzocht worden welke
werkgelegenheid, bereikbaarheid, voorzieningen en
vernieuwingen in waterverbruik mogelijk zijn.
sociale aspecten. Deze punten komen in andere opgaven terug. Hier is des te meer aandacht voor nodig met een
Diverse woonomgevingen
toenemend aantal woningen.
Het streven is om in Flevoland een thuis voor iedereen te creëren: oud, jong, alleenstaand, gehuwd, van
Bestaande woonomgevingen
praktisch tot universitair geschoold, voor mensen met
Naast het uitbreiden van het woningbestand ligt er in
verschillende culturele achtergronden, arbeidsmigranten,
Flevoland een opgave om de kwaliteit van de bestaande
aandachtsgroepen7 enzovoorts. Een diversiteit aan
woonomgeving van Flevolanders te verbeteren. Flevoland
bewoners draagt bij aan de vitaliteit van steden en dorpen en aan de sociale interactie tussen diverse groepen in de
5
6
De kans op een betaalbare woning in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is de afgelopen twee jaar verder afgenomen. Een steeds groter deel van de woningvoorraad in de regio bestaat uit dure huur- en koopwoningen. Dat geldt niet alleen voor Amsterdam, maar ook voor de voorheen meer betaalbare delen van de regio. Steeds minder mensen met een laag of middeninkomen kunnen daardoor in de MRA geen huis vinden. Bij de hier genoemde getallen is zonder Deltaplan/Lelylijn ambitie gerekend. Inclusief Deltaplan/Lelylijn ambitie zou de bovengrens kunnen oplopen tot 130.000 woningen.
samenleving. Dat vraagt om meer diverse woonomgevingen met een variëteit aan woonvormen. De bestaande buurten en wijken kennen veelal een eenzijdige opzet en voor 7
Zie: Ter Haar (2021). Een thuis voor iedereen.
18
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
hetzelfde sociaaleconomisch profiel: de middenklasse. Het
biodiversiteit. Nieuwe en bestaande wijken – inclusief
gros van de woningvoorraad in Flevoland zijn dan ook
publieke ruimte – zijn duurzaam, waterzuinig, klimaat
eengezinswoningen. Het percentage meergezinswoningen
adaptief en circulair.
en woningen voor eenpersoonshuishoudens is minder dan het Nederlandse gemiddelde.8 Wooncarrière maken in Flevoland is daardoor moeilijk waardoor voornamelijk
Opgave: Bereikbare steden en dorpen
jongeren en empty nesters wegtrekken uit Flevoland. Het huidige woningaanbod dient dus aangepast te worden
Voor een gezonde groei van de regio moet de
naar een mix van woningen in het sociale, midden en
bereikbaarheid binnen de regio en met andere regio’s
hoger segment, gerelateerd aan het aanwezige aanbod en
geborgd zijn en blijven. Flevoland is aan alle kanten
draagkracht binnen een dorp of stad. Daarnaast dient er
verbonden met de rest van Nederland. Kijkend naar
volop ruimte zijn voor wooninitiatieven van inwoners,
de toekomst zijn er bereikbaarheidsopgaven tussen
nieuwe woonvormen voor senioren en nieuwe combinaties
Flevoland en die omliggende regio’s, met name richting
van wonen en zorg.
Amsterdam, Utrecht, Zwolle en Noord-Nederland. Door de groei van het aantal inwoners in Flevoland
Daarnaast worden specifiek hoogstedelijke
zal bijvoorbeeld de bestaande infrastructuur richting
woonomgevingen in de regio gemist. Hierin voorzien vraagt
Amsterdam naar verwachting vanaf 2030 niet meer
om ruimtelijke ingrepen, zoals verdichting van bestaande
toereikend zijn om te reizen zonder kwaliteitsverlies
woonwijken rondom locaties die goed bereikbaarheid
zoals files en volle treinen. Om dat op te vangen is
zijn met het OV, ontwikkeling van de stadscentra met
in het Rijk-regio bereikbaarheidsprogramma Samen
multifunctionele woon-werkmilieus en hoogwaardige
Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) een MIRT-onderzoek
culturele-, recreatie- en onderwijsvoorzieningen. Naast
uitgevoerd naar de IJmeerverbinding, met vervolg- en
verdichten in stedelijke woonmilieus dient wonen in
verdiepingsonderzoeken. In het BO MIRT Noordwest
ruim opgezette woonmilieus met veel groen een kwaliteit
van 11 november 2022 is geconcludeerd, dat de
van Flevoland te blijven. Aan dit soort opgaven werken
IJmeerverbinding de stip op de horizon blijft voor een
Rijk en regio in bijvoorbeeld Lelystad Next Level samen
volledig hoogstedelijke ontwikkeling van Almere-Pampus,
om Lelystad een complete en aantrekkelijke stad aan het
maar dat op dit moment hiervoor vanuit alle partijen
water te maken. Hierin wordt de combinatie gemaakt
geen financiering beschikbaar is. De achtergrond van dit
hoogwaardige stedelijke woonomgevingen, dicht bij
besluit is onder meer dat de regio tijdens het BO MIRT
natuur, met bovenregionale aantrekkingskracht en met
heeft aangegeven dat Almere Pampus pas gerealiseerd kan
vrijetijdseconomie. Dit kan helpen in het aantrekken van
worden als er duidelijkheid ontstaat over realisatie van een
nieuwe inwoners en daarmee de woningbouwversnelling.
IJmeerverbinding, omdat die randvoorwaardelijk is voor de ontwikkeling van Almere Pampus.
Doelen •
Flevoland draagt bij aan de nationale
Ook richting het noorden van Nederland ligt er een
woningbouwopgave door extra, betaalbare woningen te
opgave. Lokaal kan in de Noordoostpolder een goede
bouwen. Met de bouw is een kwaliteitsimpuls gegeven
OV-verbinding bijdragen aan de vitaliteit van Emmeloord
aan de bestaande leefomgeving. Er is een divers aanbod
en de omliggende kleine kernen. Regionaal en nationaal
aan woningen en woonomgevingen gerealiseerd, zodat
kan dit Flevoland maken tot de verbinder tussen Noord-
Flevoland aantrekkelijk is voor verschillende type
en West-Nederland. Zeker als de OV-verbindingen
bewoners in verschillende levensfasen.
aansluiten op de bestaande as tussen Schiphol en Lelystad. Aansluitend op het coalitieakkoord van het kabinet is dan
•
De kwaliteit van de bestaande woonomgeving van
ook de ambitie met medefinanciering vanuit de regio en uit
Flevolanders is verbeterd. In steden en dorpen worden
Europese fondsen de Lelylijn aan te leggen.
verouderde woonomgevingen, bedrijfsvastgoed en publieke ruimtes vernieuwd.
Nabijheid en nieuwe mobiliteitsconcepten Betere bereikbaarheid is slechts ten dele te realiseren
•
Bij de locatiekeuze, inrichting en bouw van woonwijken
met de aanleg van meer of betere infrastructuur. Grote
wordt rekening gehouden met bodem, water en
winst zit in het efficiënter gebruiken van de bestaande infrastructuur door het sturen van de mobiliteitsvraag en
8
Zie: CBS (2022).
uitrollen van nieuwe mobiliteitsvormen. Voor het sturen
19
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
van de mobiliteitsvraag is nabijheid het sleutelwoord. Met slimme ruimtelijke keuzes kunnen we ervoor zorgen
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Opgave: Voorzieningen voor een dynamische samenleving
dat Flevolanders zo kort mogelijk hoeven te reizen voor hun werk, sport of andere activiteiten. Voor de
De steden en dorpen in Flevoland zijn in hoog
woningbouw betekent dat bouwen dicht bij voorzieningen,
tempo gepland en gebouwd door de Rijksdienst
werklocaties en OV-knooppunten. Dat zorgt niet alleen
voor de IJsselmeerpolders en de gemeenten. In deze
voor het maken van minder kilometers, maar ook dat
snelle ontwikkeling van de steden en dorpen (de
men eerder geneigd is te lopen of de fiets te pakken. Hier
zogenoemde ‘new towns’) zijn voorzieningen zoals
zijn nog flinke stappen te zetten. Meer dan de helft van de
recreatiemogelijkheden, culturele hotspots en onderwijs
Flevolandse bevolking woont nu in een gebied met relatief
achtergebleven bij de groei van het aantal inwoners.
slechte OV-bereikbaarheid. En veel Flevolanders reizen
Dat komt mede doordat de beschikbaarheid van
voor hun werk naar een andere regio waardoor er veel
voorzieningen in gemaakte groeiafspraken onvoldoende
mobiliteitsbewegingen naar buiten de regio plaatsvinden.
is geborgd. Ook de balans tussen inwoners en
Meer banen binnen Flevoland kan daarom de druk op
werkgelegenheid is scheef geraakt, waardoor Flevoland
de capaciteit van de infrastructuur verlichten en de
gemiddeld de langste woon-werkafstanden kent.11 Hierdoor
bereikbaarheid ten goede komen. De tweede ontwikkelpijler
ontbreekt het in de Flevolandse steden en dorpen aan
gaat hier verder op in.
voldoende mogelijkheden voor mensen om elkaar te
9
ontmoeten en zichzelf te ontplooien. Dit soort plekken zijn Innovatieve mobiliteitsconcepten kunnen ook helpen
essentieel voor de sociale cohesie, welzijn en opbouw van
bij een betere bereikbaarheid. Denk aan deelmobiliteit
een samenleving in het algemeen.
of Mobility as a Service toepassingen, waarbij in één app een reisoverzicht en betaalfunctie wordt verstrekt
Er ligt dus een opgave voor de Flevolandse steden en
voor verschillende modaliteiten - (deel)auto’s, openbaar
dorpen om de sociale aspecten van de leefomgeving te
vervoer, (deel)fietsen en taxi’s10. Of aan het realiseren van
versterken. Dit is niet op te lossen is met enkel ruimtelijke,
mobiliteitshubs met deelvervoer aan de rand van (nieuwe)
fysieke ingrepen. Het gaat om de ‘zachte’ kant van de
woonwijken, waarbij er minder verkeer en auto’s een plek
steden en dorpen zoals ruimte voor ontmoeting en
krijgen in de wijk, wat ruimte biedt voor andere opgaven
plekken om te leren en ontwikkelen. Het gaat om prettig
zoals meer ruimte voor groen of voor voorzieningen.
wonen, werken en recreëren. En dat er maatschappelijke
Het ontwikkelen van dit soort innovatieve oplossingen
voorzieningen aanwezig en bereikbaar zijn. Dit zijn de
kan gerealiseerd worden in samenwerking met het MITC
sociale structuren die cruciaal zijn voor brede welvaart.
in Marknesse.
Hieraan werken kost tijd. Voorzieningen, werkgelegenheid en passend onderwijs moeten zich langzaamaan
Doelen •
Flevoland blijft nu en in de toekomst goed bereikbaar.
verankeren in het Flevolandse, zodat steden en dorpen zich ontwikkelen tot vitale omgevingen.
Flevoland blijft nu en in de toekomst goed bereikbaar. Er wordt rekening gehouden met een toenemende
Voorzieningen
vervoersbehoefte ten gevolge van de groeiende
Op het gebied van voorzieningen beschikt Flevoland over
inwonersaantallen. Daarvoor zijn alle modaliteiten van
relatief veel grote, bovenregionale voorzieningen zoals
belang, maar is met name het openbaar vervoer en de
pretparken, een fashion outlet en evenemententerreinen.
fiets- en wandelinfrastructuur verbeterd. Tegelijkertijd
Regionale voorzieningen gericht op de bewoners van
is de vervoersbehoefte verminderd door ervoor te
Flevoland zijn niet overal in de regio voldoende aanwezig.
zorgen dat Flevolanders niet ver hoeven te reizen tussen
Dit geldt in bijzondere mate voor de buurten en wijken
wonen, werken, leren en recreëren.
die vanaf halverwege de vorige eeuw gelijktijdig en in hoog tempo zijn gebouwd. Het voorzieningenaanbod is ook weinig divers met een sterke nadruk op voorzieningen voor klassieke gezinnen. Zo is het aanbod aan basisscholen, bibliotheken en openbare zwembaden goed, maar in het aanbod aan musea, bioscopen, concertzalen, beroeps- en
9
10
PosadMaxwan heeft in zijn Strategische verkenning Flevoland (2021) onderzocht dat 63% van de Flevolanders in een buurt woont met een Public Transport Accessibility Level (PTAL) van minder dan 3 op een schaal van 1 tot 6. Zie: MRA inzet op slimme mobiliteit
11
Op het punt van werkgelegenheid wordt verder ingegaan in de ontwikkelpijler ‘Een sterke regionale economie’.
20
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
hoger onderwijs, en buurthuizen is er nog een wereld te
hiervan is het verbinden van het centrum van Lelystad
winnen. Daarnaast is er behoefte aan een beter aanbod van
met de kust. Dergelijke ruimtelijk ingrepen kunnen van
zorginstellingen. In Flevoland is bijvoorbeeld de gemiddelde
grote invloed zijn op de beleving van de stad als bewoner
afstand tot het dichtstbijzijnde ziekenhuis of huisarts
en bezoeker. Daarin moet altijd oog worden gehouden dat
hoger dan het landelijk gemiddelde. De aanwezige
omgevingen niet te veel gentrificeren.
12
voorzieningen zijn bovendien niet altijd goed bereikbaar met verschillende modaliteiten, waardoor er een eenzijdige
Middelgrote kernen
vervoersstroom ontstaat.
Voor middelgrote kernen zoals Emmeloord ligt er vooral een vernieuwingsopgave. Wijken en buurten zijn
De opgave is om te zorgen voor voldoende en
gelijktijdig en in hoog tempo gebouwd, met bijbehorende
bereikbare basis-, culturele, sport-, zorg-, sociale en
goede infrastructuur en basisvoorzieningen. Voor een
onderwijsvoorzieningen in Flevoland. Dit is van essentieel
deel van deze wijken en buurten is er sprake van verlies
belang voor het bouwen aan een vitale samenleving in de
van voorzieningen, achterstallig onderhoud en een
Flevolandse dorpen en steden. Ze vergroten de kwaliteit
woonomgeving die niet meer aansluit op de wensen en
van leven voor Flevolanders, dragen bij aan de sociale
behoeften van de bewoners. Er zijn nieuwe voorzieningen
cohesie en trekken andere mensen naar de regio.
nodig en het behoud van bestaande voorzieningen moet gewaarborgd worden. Daarnaast ligt er een opgave in het
Ook groen en natuur dragen bij aan vitale steden en
vergroten van de kwaliteit van de ruimtelijke en sociale
dorpen. Wonen dichtbij of in de nieuwe natuur is een
omgeving. Samen zijn die belangrijke voorwaarden
van de unieke eigenschappen van Flevoland. Het draagt
voor een verdere groei van het aantal inwoners in de
bij aan de gezondheid, aantrekkelijkheid en leefbaarheid
middelgrote kernen. Voor gebieden die nu nog niet onder
van de woonomgeving. De verbindingen tussen stad en
druk staan kan - in alle gemeenten in Flevoland - gebruik
land blijven we daarom behouden en breiden we waar
worden gemaakt een systematiek van preventief werken
mogelijk uit.
in en aan wijken. Deze preventieve wijkaanpak is gericht op het voorkomen van problemen en voorkomen van het
Stedelijke omgevingen
sleets worden van wijken die daarmee meegroeien met de
Specifiek voor Almere en Lelystad is de behoefte om een
behoeftes van de inwoners.
meer stedelijke dynamiek te ontwikkelen die past bij de omvang van de steden. Beide zijn jonge steden die nog
Doelen
volop in ontwikkeling zijn. Er is een gemeenschappelijke
•
De steden en dorpen in Flevoland zijn levendige en
urgentie om een samenhangende koers voor de fysieke,
vitale omgevingen waar het prettig en gezond wonen,
sociale en economische ontwikkeling in beide steden te
werken, leren en recreëren is. Er is een ruim aanbod
realiseren. Dit moet leiden tot bruisende steden met een
aan voorzieningen in de nabijheid van of verweven met
levendige stadseconomie die ook de aantrekkingskracht van
woonwijken. Daarnaast is met ruimtelijke ingrepen
de steden voor de omgeving versterkt. De steden hebben
de zachte kant van steden en dorpen verbeterd, zoals
daarvoor ook ruimtelijk gezien een stedelijk karakter
sociale interactie, cohesie en inclusiviteit.
nodig. Dat kan bijvoorbeeld met levendige stadscentra die mogelijkheden bieden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, wat van belang is voor de leefbaarheid. De groei van de steden met extra woningen helpt daarbij, maar het vraagt ook om meer dichtheid in de centra, aantrekkelijke pleinen en parken en functiemenging tussen wonen, werken, leren en recreëren. Op dit vlak doet zich de komende jaren een kans voor vanuit de veroudering van het huidige woningbestand. In de vernieuwingsopgave die dit met zich meebrengt kan een kwaliteitsslag worden gemaakt. Met stedenbouwkundige ingrepen kan het stedelijke karakter worden versterkt en kan de stad nog beter verwerven worden met het landschap. Een voorbeeld 12
Zie: CBS (2021)
21
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Ontwikkelpijler 2: Toekomstbestendige regionale economie Een vitale samenleving heeft een toekomstbestendige economie nodig waar men geld kan verdienen en zichzelf kan ontplooien en ontwikkelen. En waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en actief deel kunnen nemen aan de samenleving. Dit vraagt zowel om een sterk economisch profiel, een florerend ecosysteem aan bedrijven, boeren en onderwijsinstellingen, en de juiste randvoorwaarden op het gebied van infrastructuur, energie, kennis en onderwijs. In het economisch profiel dat Flevoland nastreeft, staat duurzaamheid voor Rijk en regio centraal. Daarvoor wordt aangesloten op bestaande economische bedrijvigheid in Flevoland, maar worden ook nieuwe wegen ingeslagen richting een duurzame, innovatieve en toekomstbestendige regionale economie. Onderdeel daarvan is de verdere verduurzaming van de landbouw en visserij. Flevoland kan in die transitie vooroplopen en (inter)nationaal als kwartiermaker optreden voor de gehele landbouwsector.
Figuur 3
Schetsmatig toekomstbeeld van Flevoland met een sterke regionale economie. Deze kaart is gemaakt begin 2022 waardoor niet alle recente beleidsontwikkelingen hierin zijn meegenomen.
22
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I
Opgave: Doorontwikkelen economische clusters
|
Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
en innovatieve bedrijven waar met gedrevenheid wordt gewerkt aan de toekomst van Nederland. Voorbeelden zijn het Maritieme Cluster op Urk en de Flevocampus.
Het aantal banen in Flevoland is laag ten opzichte van het aantal mensen dat er woont. Voor werkgelegenheid is
Het doorontwikkelen van de bestaande clusters zodat ze
de Flevolandse beroepsbevolking op dit moment gericht
op bovenregionaal niveau onderscheidend zijn kan een
op en afhankelijk van omliggende regio’s. De ambitie is
impuls geven aan de Flevolandse economie. Het potentieel
om de verhouding tussen arbeidsplaatsen en woningen in