394ff433-0dc5-4e11-a528-8a8b2c592be2.pdf

Conclusies  Ten opzichte van 2020 ver 20-voudiging van dataverkeer tot 2030  De vraag naar additionele datacentercapaciteit is structureel  Buck Consultants International / CE Delft 2020

35

Elementen met invloed op marktvraagprognose D Beeld marktpartijen D1 Datacenterindustrie  Grote datacenterpartijen in de MRA-regio verwachten dat de vraag naar colocatieruimte in de MRA-regio (sterk) blijft groeien, minimaal in het tempo dat aansluit bij het hoogste Stratix-scenario (‘’Amsterdam datah(e)aven’’)  Als drivers voor versnelde groei worden vooral genoemd: • Vraag vanuit content providers (Netflix, Disney etc.) • Nieuwe toepassingen na introductie 5G • Internet of Things, zelfrijdende auto’s • Effecten Cloud: hyperscale datacenters (die zich doorgaans buiten de MRA-regio vestigen) zullen een deel van de vraag naar clouddiensten opvangen, maar gebruiken zelf ook (veel) ruimte in de internationale colocatie datacenters in Amsterdam. Enerzijds voor het ontsluiten van veel opgevraagde data dicht bij de markt, anderzijds voor het verkrijgen van (inter)nationale ontsluiting via deze colocatie datacenters D2 Netbeheerders  Liander en TenneT registreren een forse stijging in het aantal aanvragen naar netcapaciteit vanuit de datacenterindustrie in de periode 2018-2019. Bovendien wordt de aangevraagde capaciteit per datacenter gemiddeld genomen steeds groter

Conclusie De observatie van de belangrijke partijen die actief zijn in de MRA-datacentermarkt is dat de vraag sneller groeit dan voorzien in 2018, en dat (als vraagindicatie) het maximale scenario van Stratix (2.000 MW bijbouwen) het meest realistisch lijkt (en waarschijnlijk een onderschatting is)

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

36

Elementen met invloed op marktvraagprognose E Ingediende capaciteitsaanvragen bij netbeheerders E1 Energiecapaciteit per datacenter 



Capaciteitsaanvragen van moderne internationale colocatie datacenters liggen tussen de 20 - 60 MVA met uitschieters tot 85-110 MVA (gebaseerd op concrete aanvragen van datacenterpartijen in de MRA-regio bij Liander, oktober 2019) In oppervlakte gemeten zijn voor een datacenter van 20 MVA circa 2 hectares vereist (uitgaande van laagbouw)

E2 Belasting verschillende elektriciteitsnetten  



Datacenters worden aangesloten op het midden- en tussenspanningsnet (beheerd door Liander) of op het hoogspanningsnet (beheerd door TenneT) Aangezien de capaciteitsvraag per te realiseren datacenter gemiddeld fors groeit, vindt een verschuiving plaats van het midden- en tussenspanningsnet, naar aansluiting op het hoogspanningsnet (capaciteitsvragen boven 80 MVA). De verwachting van Liander is dat in het komende decennium de capaciteitsvragen door datacenters vrijwel volledig naar TenneT verschuiven. Omdat het hoogspanningsnet de onderliggende netten voedt is dit geen oplossing voor het tekort aan totale netcapaciteit en vraagt investeringen in stations van TenneT Naast vraag van datacenters wordt een flinke stijging in energievraag voorzien vanwege met name de elektrificatie van de maakindustrie, de transportsector, de glastuinbouw en woningen (gasloos). Deze functies zoeken capaciteit bij de regionale netten dus de verschuiving van datacenters naar het hoogspanningsnet zou wel aansluitingsruimte bieden voor andere functies in de regio

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

37

E3 Ingediende aanvragen bij netbeheerders, ‘foto’ eind 2019 I. Ruwe input; alle aanvragen in de MRA-regio (momentopname eind 2019) Cumulatieve lijst ingediende aanvragen bij Liander en TenneT, MRA + rest Flevoland1 (varieert tussen oriënterende aanvragen en getekende offertes)

1.600 MVA (Liander) 430 MVA (TenneT) Onderling gecheckt voor dubbelingen

II. Analyse ruwe input: selectie ‘harde aanvragen’ Onderscheid dient worden gemaakt tussen ‘harde’ en ‘zachte’ aanvragen. Liander heeft een overzicht van ‘harde’ en ‘zachte’, aanvragen geleverd, TenneT enkel ‘zachte’. Zie definities volgende pagina

Inschatting realistische vraag in de pijplijn

2.030 MVA Totaal

530 MVA (Liander) 0 MVA (TenneT)

III. Correctie ‘zachte vraag’ i.v.m. speculatief marktgedrag Er is een correctie toegepast voor onzekerheid rond speculatieve aanvragen en dubbelingen in de cijfers (i.v.m. nog niet definitieve locatiekeuze). In overleg met de netbeheerders is de inschatting gemaakt dat 70% van de totale zachte vraag als realistische vraag mag worden beschouwd

530 MVA 1.500 MVA x 70%

1.580 MVA Totaal

IV. Resultaat analyse II en III: uitgangspunt voor de prognose Resultaat analyses Harde en realistische inschatting zachte vraag

530 MVA ‘hard’ 1.050 MVA ‘zacht’

waarvan 530 MVA ‘hard’ 1.050 MVA ‘zacht’

1) Verzorgingsgebieden stations komen niet overeen met gemeentegrenzen. Een datacenter gevestigd binnen een gemeente kan worden gevoed met stroom van een station buiten de gemeentegrenzen. Netbeheerders kijken naar de dichtstbijzijnde station met capaciteit  Buck Consultants International / CE Delft 2020

38

Uitleg en definities voor de vorige bladzijde  Volgens de cijfers van de netbeheerders Liander en TenneT tellen de capaciteitsaanvragen door datacenters in de MRA-regio per december 2019 in totaal op tot 2.0309 MVA (variërend tussen oriënterende aanvragen en getekende offertes). Zoals aangegeven op de vorige bladzijde is de totale ingediende aanvraag ingedeeld in categorieën hard en zacht, volgens definities van BCI/CE Delft 



Categorie ‘hard’: aanvragen in ver gevorderd stadium van het aanvraagproces bij Liander en TenneT • o.b.v. lijst Liander selectie op ‘’kans 100%’’ of ‘’status Matrix case’’; cumulatieve lijst netbeheerder Liander status september 2019 • TenneT gaf aan alleen minder ver gevorderde aanvragen te hebben, dus geen harde Categorie ‘zacht’: minder ver gevorderde aanvragen bekend bij de netbeheerders Liander en TenneT • Voor een correctie voor onzekerheid rond speculatieve aanvragen en dubbelingen (i.v.m. nog niet definitieve locatiekeuze) werd een onzekerheidsfactor van 30% toegepast (in overleg met netbeheerders)

In de BCI/CE Delft analyse werd met de volgende volumes gerekend  Harde vraag (530 MVA): ver gevorderde aanvragen  Zachte vraag (1.050 MVA): minder ver gevorderde aanvragen, inclusief oriënterende aanvragen

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

39

Concrete vraag bij netbeheerders Liander en TenneT in MVA per gemeente (MRA + rest Flevoland) GEMEENTE

Almere

Aanvraag TOTAAL (MVA) 298

Hiervan ‘’hard’’ (MVA) 60

Amstelveen

7

-

Amsterdam

273

226

Diemen

10

10

Dronten

3

-

Haarlem

47

30

Haarlemmermeer

697

195

Lelystad

112

-

Ouder-Amstel

28

-

Uithoorn

35

-

Weesp

10

10

Zeewolde Totaal

60

-

1.580

531

78% van de vraag concentreert zich in drie gemeenten:

Haarlemmermeer

112 502

Amsterdam

Almere

47

226

238

60 195

Legenda

60

Aangevraagde capaciteit in MVA “hard” Aangevraagde capaciteit in MVA “zacht” Gemeentegebieden Nederland Gemeentegebieden MRA Gemeentegebieden met aangevraagde netcapaciteit voor een datacenter

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

40

Samenvattend, resultaat 5 elementen A Extrapolatie groei datacentermarkt MRA t/m 2030

Bijgebouwd vermogen van 1.980 MW; groei geïnstalleerde capaciteit tot 2.330 MW in 2030 (6,6 x de huidige voorraad)

Elementen vraagprognose

(Extrapolatie CBRE-cijfers)

B Scenariostudie datacenters MRA 2018-2030 (Stratix)

Scenario’s variëren van 200 MW bijgebouwd vermogen tot 2.000 MW bijgebouwd vermogen in 2030. Het hoge Stratix-scenario (+2.000 MW) gaat er (evenals de vraagprognose van BCI/CE Delft) vanuit dat er geen/nauwelijks belemmeringen voor groei bestaan

Input voor Trendscenario op basis van regionale cijfers

(Stratix)

Ver 20-voudiging dataverkeer tot 2030 C Wereldwijde groei dataverkeer t/m 2030

D Beeld marktpartijen

(ING Economics op basis van Cisco)

Vraagversnelling geconstateerd vanaf 2018; bovendien forse groei in aangevraagde capaciteit per datacenter. Als vraagindicatie wordt het maximale Stratix scenario (2.000 MW bijgebouwd vermogen tot 2030) als ondergrens gezien

Input voor nuancering trendscenario

(Interviews) E Ingediende capaciteitsaanvragen bij netbeheerders (gemeten eind 2019)

Harde vraag: 530 MVA Zachte vraag: 1.050 MVA Totale ingediende vraag: 1.580 MVA (Netbeheerders Liander en TenneT)

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

41

Typen datacentervraag  

Onderscheid maken in typen vraag (internationale colocatie die hyperconnectiviteit zoekt en overige vraag) op basis van aanvragen is na toets met interviewpartijen niet mogelijk gebleken Wel te definiëren is de omvang van de vraag binnen de hyperconnectiviteitsgebieden (de drie 10-kilometer zones). Inschatting van deskundigen is dat de vraag die zich concentreert op Amsterdam en Haarlemmermeer bestaat uit vraag naar hyperconnectiviteit, dit is ruim 60% van de totale vraag in de MRA-regio Figuur 23: Typen datacentervraag

40% Overige vraag

60% Hyperconnectiviteit

Bron: BCI o.b.v interviews (2019)

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

42

Marktvraagprognose BCI/CE Delft in 3 scenario’s BCI heeft de twee stappen en verschillende elementen gebruikt om een vraagprognose in 3 scenario’s op te stellen: Scenario A Trendscenario De gerealiseerde groei van datacentercapaciteit in de periode 2013-2018 (gemiddeld 19% groei per jaar op basis van CBRE cijfers) houdt aan tot 2030. Het resultaat van deze extrapolatie (afgerond 2.000 MW additionele vraag tot 2030) komt overeen met het hoogste scenario ‘Amsterdam (data)heaven’ van de Stratix studie ‘Toekomstbeelden datacentra in de Metropoolregio Amsterdam t/m 2030’ (2018) en is gebruikt als de minimale vraagindicatie tot 2030 Nuancering op het trendscenario Internationale ontwikkelingen en het beeld van marktpartijen duiden er op dat dat de inschatting van 2.000 MW additionele vraag (trendscenario) een onderschatting van de marktvraag is:  Ver 20-voudiging van dataverkeer verwacht tot 2030 waarvoor additionele datacentercapaciteit noodzakelijk is. Deze wordt slechts ten dele gedempt als gevolg van technologische ontwikkelingen die energie-efficiëntie verhogen en vraag naar datacentercapaciteit (gemeten in MW) vermindert  In harde en zachte capaciteitsaanvragen bij netbeheerders (1.580 MW, momentopname eind 2019) heeft 79% (1.580 MW/ 2.000 MW = 79%) van de veronderstelde vraag in het trendscenario zich reeds concreet aangediend.

Dit is exclusief marktvraag die zich in de periode tot 2030 (11 jaar) nog gaat aandienen  Markpartijen geven aan een versnelling van de groei in vraag naar datacentercapaciteit te zien en geven aan dat het maximale Stratix-scenario (‘Amsterdam datahe(a)ven’, 2.000 MW) het meest waarschijnlijk lijkt en de ondergrens van de vraag tot 2030 markeert De conclusie van BCI/CE Delft is dat het aannemelijk is dat de marktvraag tot 2030 (fors) boven de 19% jaarlijkse gemiddelde groei uitkomt zoals CBRE die in de periode 2013-2018 heeft geregistreerd en zoals het in de hoogste scenario van de Stratix studie voorzien kon worden in 2018

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

43

Gebaseerd op internationale ontwikkelingen en consultatie van marktpartijen geeft BCI/CE Delft een prognose van de marktvraag tot 2030 in 2 scenario’s die hoger ligt dan het trendscenario Scenario B: Groeiscenario  Matige adoptie van technologie die extra datavraag genereert (zelfrijdende auto’s, introductie 5G etc.)  Vertraagde economische groei in Europa  Meer concentratie op locaties elders in Europa  25% groei marktvraag additioneel aan het trendscenario; 2.500 MW additionele vraag tot 2030 Scenario C: Acceleratie in groei scenario  Snelle adoptie van technologie die extra datavraag genereert (zelfrijdende auto’s, introductie 5G etc.)  Voortzetten economische groei in Europa  Blijvende concentratie van datacenterpartijen op FLAP-D steden  50% groei marktvraag additioneel aan het trendscenario; 3.000 MW additionele vraag tot 2030 Conclusies marktvraagprognose BCI/CE Delft in drie scenario’s Scenario A: Trendscenario

Minimale vraagindicatie tot 2030: gelijkblijvende jaarlijkse groei van datacentercapaciteit

Scenario B: Groeiscenario

Marktontwikkelingen zorgen voor groeiversnelling ten opzichte van de periode 2013 – 2018

Scenario C: Acceleratiescenario

Marktontwikkelingen zorgen voor behoorlijke groeiversnelling ten opzichte van de periode 2013-2018

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

44

4.2 Aanbodcapaciteit voor huisvesten datacenters in de MRA-regio tot 2030 BCI/CE Delft kijken voor wat betreft de aanbodkant naar drie elementen: A

Capaciteit elektriciteitsnet (Liander en TenneT) om stroom aan datacenters binnen de MRA te kunnen leveren

B

Ruimte (hectares) om de datacenters binnen de MRA te kunnen accommoderen: beschikbare grond op bedrijventerreinen, minimale kavelomvang 2 ha, toegestaan volgens bestemmingsplan • Direct beschikbaar (binnen 2-5 jaar) • Niet direct beschikbaar (binnen 5-10 jaar)

C

Connectiviteit voor de datacenters binnen de MRA • Hyperconnectiviteit • Geen hyperconnectiviteit

Opmerkingen

•

• • •

Nutsbedrijven mogen niet tussen gebruikers discrimineren en dienen op basis van ‘’first come first serve’’ te voldoen aan aanvragen; de claim op netcapaciteit wordt pas hard als er ook grond geregeld is Nutsbedrijven mogen niet investeren in netcapaciteit zonder dat daar vraag in contracten tegenover staat Voor ruimte wordt gerekend met gemiddeld 1 ha per 10 MVA, uitgaande van laagbouw Typen datacenters hebben verschillende behoeftes aan connectiviteit, zie hoofdstuk 2 Beeld datacentermarkt

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

45

A Aanbod netcapaciteit Figuur 24: Indicatief overzicht beschikbaarheid van netcapaciteit1)

Lelystad Oostzaan

Wind op zee

Velsen, Beverwijk Vijfhuizen

Almere

Zeewolde

Diemen

Potentiele locaties 1 GW load pockets (lange termijn) 2 Stations met beperkte capaciteit voor datacenters Stations met mogelijk capaciteit voor datacenters Bron: D-Cision, Liander, TenneT, 2019

1) Data over beschikbaarheid van netcapaciteit per station is niet openbaar en bovendien een momentopname 2) Netcapaciteit is niet zonder meer beschikbaar. Momenteel wordt door TenneT doorgerekend of het nettechnisch mogelijk is om een 1GW load pocket te installeren, daarna moet worden bekeken welke eventuele netuitbreidingen daarvoor noodzakelijk zijn 1 GW load pocket (D-Cision, 2019) Het adviesbureau D-Cision heeft in 2019 onderzocht, welke kansen en knelpunten het elektriciteitsnet voor vestiging en uitbreiding van datacenters in de MRA oplevert in de periode 2020−2030 en daarna. Het rapport introduceert de term ‘1 GW load pocket’ stations, van waaruit een nieuw cluster van datacenters zou kunnen worden gevoed. Dit betekent of de realisatie van een nieuw 380 kV station of de uitbreiding van een bestaand station (door bij plaatsing van extra schakelvelden en 380/150 kV transformatoren). De shortlist van mogelijke load pocket locaties is op basis van het REOS 2019 rapport, input van de netbeheerders Liander en TenneT en informatie over bekende woonbouwprojecten (ter afname datacenter restwarmte) tot stand gekomen  Buck Consultants International / CE Delft 2020

46

B Aanbod beschikbare ruimte Beschikbare locaties (bedrijventerrein) 



BCI heeft het vestigingspatroon van datacenters afgezet tegen het type locaties waar grotere colocatie datacenters in de MRA-regio momenteel gevestigd zijn

Figuur 25: Huidig vestigingspatroon grotere colocatie datacenters in de MRA-regio Datacenters Bedrijventerreinen

Het kaartbeeld laat zien dat zij allemaal op een bedrijventerrein gevestigd zijn (ook het Amsterdam Science Park is hierbij beschouwd als bedrijventerrein). Dit heeft onder andere te maken met: • Toegestane functies op de locatie (een datacenter heeft milieucategorie 2) • Strenge beveiligingseisen waaraan datacenters willen voldoen (zoals – in de meeste gevallen een hek rond het gehele terrein) • Overlast (geluid, aanvoer van diesel voor de generatoren)

Bron: BCI o.b.v. Dutch Data Center Association, 2019; IBIS, 2019

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

47

Uitgangspunten aanbod beschikbare ruimte  



Momenteel bekende aangevraagde capaciteit (harde en zachte status) t/m 2030 per gemeente Gerekend met gemiddeld 1 ha kavel per 10 MVA aangevraagde capaciteit, uitgaande van laagbouw (exclusief ruimte voor onderstations) Waar datacenters mogen landen: IBIS database bedrijventerreinen (harde voorraad t/m 2030, peildatum 1-1-2019) en directe input van top-3 gemeenten m.b.t. aangevraagde capaciteit (Almere, Amsterdam, Haarlemmermeer) • •

Logistiek en haven bestemde bedrijventerreinen niet meegenomen vanwege korte termijn karakter van harde vraag en procedurele doorlooptijden Kavels <2 ha niet meegenomen vanwege een gemiddelde capaciteitsaanvraag van >20 MVA

GEMEENTE

Almere Amstelveen

TOTAAL t/m 2030 (MVA)

MVA vraag naar hectare (ha)

Beschikbaarheid op bestemde bedrijventerreinen t/m 2030 (ha)

Vraag / gemeente mogelijk te accommoderen op bestemde bedrijventerrein t/m 2030

298

29,8

32,0

Ja

7

0,7

0

Nee Nee

Amsterdam

273

27,3

7,51

Diemen

10

1,0

0

Nee

Dronten

3

0,3

0

Nee

Haarlem

47

4,7

8,0

Ja

Haarlemmermeer

697

69,7

37,0

Nee

Lelystad

112

11,2

99,4

Ja

Ouder-Amstel

28

2,8

4,0

Ja

Uithoorn

35

3,5

5,0

Ja

Weesp

10

1,0

0

Nee

Zeewolde

60

6,0

0

Nee

1.580 MVA

158 ha

Ca. 193 ha

Totaal

Bronnen: Liander (oktober 2019), IBIS (1-1-2019) en gemeenten Almere, Amsterdam, Haarlemmermeer 1) In de IBIS database is 58,8 ha aangegeven. De gemeente Amsterdam kiest er voor om voor datacenters niet meer dan 7,5 hectare beschikbaar te stellen

Conclusie: bij netbeheerders aangevraagde capaciteit (hard en zacht) kan ruimtelijk niet worden geaccommodeerd waar deze zich aandient  Buck Consultants International / CE Delft 2020

48

Aanbod bedrijventerrein versus ingediende aanvragen bij netbeheerders (hard en zacht) Bedrijventerreinen, waar datacenters zijn toegestaan en overige harde voorraad bedrijventerreinen t/m 2030 per gemeente, waar de meeste vraag zich op dit moment aandient 99,4

Haarlemmermeer

11,2

50,2

Almere

Amsterdam 4,7

23,8

7,58,0

22,6 7,5

19,5

24,0 6,0

37,0 6,0

Legenda

Bekende aangevraagde MVA “zacht” vertaald naar ha Bekende aangevraagde MVA “hard” vertaald naar ha Beschikbare ruimte voor datacenters op bedrijventerreinen waar bestemd (ha)

Beschikbare ruimte voor datacenters op overige bedrijventerreinen (ha) 10 km straal, economisch haalbare afstand tot hyperconnectiviteit

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

49

C

Aanbod connectiviteit

Figuur 26: Hyperconnectiviteit in de MRA

Bron: BCI 2019

Hyperconnectivity ecosysteem

Connectivity ecosysteem Bronnen, BCI, 2019

Conclusie Hyperconnectiviteit is binnen Nederland in slechts 3 10-kilomerterzones beschikbaar. Hierin is momenteel circa 50 ha bedrijventerrein beschikbaar  Buck Consultants International / CE Delft 2020

50

5 Conclusies & regionale strategie 1 Marktvraag



De marktvraag naar datacenters in de MRA-regio is momenteel fors en groeit naar verwachting versneld door in de periode tot 2030. BCI/CE Delft heeft in drie scenario's een prognose opgesteld tot 2030 Vraagprognose tot 2030 in MVA Vraagscenario’s



Vraagprognose tot 2030 in hectare Hyperconnectiviteit (60%)

Overig (40%)

A Trendscenario

2.000 MVA

120 ha

80 ha

B Groeiscenario

2.500 MVA

150 ha

100 ha

C Acceleratiescenario

3.000 MVA

180 ha

120 ha

BCI/CE Delft acht de marktvraag in het trendscenario een onderschatting van werkelijke marktvraag, er dient minimaal rekening gehouden te worden met het Groeiscenario: 2.500 MVA marktvraag tot 2030

2 Marktaanbod 

Het aanbod dat de MRA-regio tegenover de marktvraag kan stellen (op basis van huidige beschikbaarheid) blijft fors achter: zowel in MVA als in beschikbare ruimte, met name in de geografische gebieden waar hyperconnectiviteit beschikbaar is. Als het gaat om netcapaciteit geven netbeheerders het volgende aan: • •

Op dit moment (januari 2020) is op nagenoeg alle stations in de MRA-regio de maximale capaciteit al volledig ingenomen (ofwel: de netcapaciteit is bijna volledig in gebruik) Naast datacenters vragen verschillende andere economische functies fors meer capaciteit in de komende jaren (met name elektrificatie van de maakindustrie en glastuinbouw)

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

51

•

•

Op korte termijn (komende 6-8 jaar) kan onvoldoende netcapaciteit worden geboden om aan de marktvraag te voldoen. Een load pocket lijkt de enige praktisch uitvoerbare oplossing om op langere termijn aan de vraag tegemoet te kunnen komen, maar heeft een realisatietermijn van minimaal 7 jaar Netbeheerders mogen niet voorinvesteren (extra capaciteit creëren zonder dat daar in contractvorm vastgelegde vraag tegenover staat), daarom is voor het realiseren van een load pocket een beslissing nodig op Rijksniveau

Aanbod (januari 2020)



MVA

Hectare

Hyperconnectiviteit

250

45

Overig

Onbekend

140

Tegenover een marktvraag (groeiscenario) van 150 hectare hyperconnectiviteit tot 2030, staat een aanbod van 45 hectare op dit moment

3 Belang groeimogelijkheden voor datacenterindustrie 

Voor behoud van de MRA-positie als internationaal leidend datacentercluster, is vooral aanbod van hyperconnectiviteit relevant. In de wetenschap dat de huidige drie hyperconnectiviteitshubs onvoldoende capaciteit in zowel MVA als hectares hebben om de marktvraag te kunnen accommoderen, heeft de regio/Nederland een 4e hyperconnectiviteitshub nodig als zij behoud van haar positie wenst. Het belang van het faciliteren van de datacentermarkt ligt voor de MRA-regio (én voor geheel Nederland) in: • • • •

Behoud positie MRA-regio/Nederland als internationaal leidende datacenterhub met onderscheidende digitale infrastructuur De regie over de kwaliteit van de digitale infrastructuur in Nederland houden Het vestigingsklimaat van Nederland op orde houden (met als achtergrond de ambitie om zich te ontwikkelen tot digitale kenniseconomie) De potentie om leidend te zijn in het faciliteren van de digitaliseringsvraag van het bedrijfsleven

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

52



Bij het niet faciliteren van een 4e hyperconnectiviteitshub in de MRA-regio, gaat de sterke digitale positie verloren/ gaat de regie naar het buitenland, tenzij elders in Nederland een 4e hub komt. Marktpartijen geven aan dat het waarschijnlijker is dat vraag naar hyperconnectiviteit naar het buitenland verdwijnt, dan dat deze vraag zich buiten de MRA in Nederland zal vestigen

4 Vestigingsmogelijkheden binnen de MRA-regio, concentratie versus spreiding 



Er is geconstateerd dat er momenteel binnen de MRA-regio onvoldoende vestigingsmogelijkheden beschikbaar zijn om de groei van de datacenterindustrie op te vangen • Hyperconnectiviteit: enkel beschikbaar in Amsterdam en Haarlemmermeer − Op korte termijn kan de vraag nog worden geaccommodeerd maar een gedeelte van de vraag die zich op Amsterdam concentreert zal naar Haarlemmermeer moeten uitwijken − Op lange termijn moet extra aanbod worden gecreëerd als er voor gekozen wordt om de markt te accommoderen. Het gaat dan zowel om ruimte als om netcapaciteit − Als het gaat om het creëren van extra ruimte (m²) kan het toepassen (vereisen) van meerlaags bouwen een manier zijn om het extra ruimtebeslag te beperken − Mogelijk kan de druk op de markt enigszins verlicht worden door reserveringen van grond en elektriciteit door datacenterpartijen te laten vervallen als zij binnen een periode van 3 jaar niet gaan bouwen • Overige vraag: voor overige vraag is nog een behoorlijk aanbod aan hectares op bedrijventerreinen in de MRAregio beschikbaar, circa 140 hectare. Het grootste deel is in Lelystad (99 hectare), vooralsnog is dit geen locatie waar de vraag zich op concentreert Het is de aanbeveling van BCI/ CE Delft om voor wat betreft het toekomstige vestigingspatroon van datacenters in de MRA-regio te kiezen voor concentratie op 1 of enkele locaties (zie toelichting op volgende pagina).

Hiervoor is een 1 GW load pocket station vereist

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

53

Voor- en nadelen van ruimtelijke concentratie en ruimtelijke spreiding

Ruimtelijke concentratie

Voordelen

Nadelen

• Het opbouwen van hyperconnectiviteit is een langjarig proces (1015 jaar) en vergt bovendien behoorlijke (financiële) investeringen. Het is niet aannemelijk dat naast een eventuele 4e hyperconnectiviteitshub binnen een redelijke periode ook een 5e hyperconnectiviteitshub zal ontstaan

• Restwarmteproductie van geconcentreerde datacentercapaciteit waarschijnlijk veel groter dan opnamecapaciteit omliggende functies

• Bijna in het gehele MRA-gebied zijn netaanpassingen vereist voor vestiging van datacenters, concentratie biedt mogelijkheden tot grotere aanpassingen op een beperkt aantal locaties (en daarmee lagere investeringen) • Er hoeft op minder locaties bedrijventerrein te worden toegevoegd aan de bestaande voorraad

• In geval van een load pocket station is een langer doorlooptijd (minimaal 7 jaar) nodig • Groot ruimtebeslag. Meerlaags bouwen kan ruimtebeslag fors beperken

• Er is schaalvoordeel bij een collectieve warmtetransportpijp en centrale opwaardering van de warmte Ruimtelijke spreiding

• Indien er netcapaciteit is, is de doorlooptijd korter, ook als er beperkt netcapaciteit moet worden toegevoegd (in vergelijking met een load pocket) is de doorlooptijd relatief kort • Meer menging met andere functies mogelijk

• Ruimtelijke ingrepen op veel verschillende locaties noodzakelijk • Ontstaan hyperconnectiviteit onwaarschijnlijk

• Risicospreiding • Kleinere locaties zijn ruimtelijk makkelijker in te passen

Ruimtelijke concentratie vergt sturing 

Voorinvesteren door netbeheerders in netuitbreiding mogelijk maken. Hier is het Rijk aan zet door de het verruimen van de mogelijkheden tot voorinvesteren door netbeheerders



Te ontwikkelen gebied (aan te wijzen door de MRA-regio) reserveren voor datacentervestigingen (in bestemmingsplan), op andere locaties datacenters uitsluiten



Uit oogpunt van schaarse ruimte kan schaarse grond extra beprijsd worden. Hiermee zullen datacenters worden aangetrokken die bereid zijn meer te betalen, bijvoorbeeld omdat zij hyperconnectiviteit als een vereiste hebben

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

54



Logica van de plek voor concentratie van datacenters • D-Cision heeft een studie uitgevoerd waar drie mogelijke concentratielocaties uit naar voren komen, ondersteund door een 1 GW load pocket. Onderstaande tabel voor- en nadelen van de drie locaties op basis van de argumenten van D-Cision en de ruimtelijke verkenning in deze rapportage samen Almere/Zeewolde

Velsen-Beverwijk

Oostzaan

Ontwikkelingsruimte beschikbaar (100 ha+)1)

+++

+

-

Afstand tot hyperconnectiviteitsgebieden

+/++

++

++

Bestaande belangstelling uit de markt (januari 2020)

+++

+

+

Meerwaarde investeringen in elektrische infrastructuur2)

+++

++

++

Aansluitmogelijkheden duurzaam opgewekte energie

+++

+++

+

Nabijheid warmtenet en warmteleiding

+++

+

++

Totaalbeeld

+++

++

+

1)

2)

Geen van de drie locaties beschikt over een ruim aanbod van vestigingsmogelijkheden op dit moment. Gezien de ruimtelijke omgeving van de drie gebieden beschikt Almere/Zeewolde duidelijk over meer mogelijkheden tot het vinden van 100 ha+ locaties dan de overige twee gebieden met als resultaat dat ze ook duidelijk hoger scoren Meerwaarde van investeringen in elektrische infrastructuur kunnen liggen in alternatieve aanwending van de gecreëerde netcapaciteit door andere functies. Plangebieden voor nieuwbouw (met een eigen vraag naar netcapaciteit) zijn het meest omvangrijk in Almere, en dit is daarmee een ‘no regret’ optie indien vraag vanuit datacenters achterblijft

Conclusie vergelijking load pocket locaties  Almere/Zeewolde beschikt over de meest gunstige uitgangspositie voor een load pocket en bijbehorende ruimtelijke concentratie van datacentervestigingen  Geredeneerd vanuit aansluitmogelijkheden op het 380 KV netwerk en ontwikkelingsruimte, is het aan te bevelen om voor mogelijke toekomstige uitbreiding ook Lelystad in de vergelijking te betrekken. Voor opvang van niet hyperconnectiviteitsvraag (deze is lastig te ontwikkelen op relatief korte termijn in Lelystad aangezien vraag zich daar niet op concentreert en de afstand tot het huidige hyperconnectiviteits-ecosysteem relatief groot is) beschikt Lelystad al op dit moment over gunstige voorwaarden  Buck Consultants International / CE Delft 2020

55

5 Accommodatiestrategie 

Gebaseerd op de constatering dat de MRA-regio momenteel niet aan de volledige marktvraag tegemoet kan komen, dienen er keuzes gemaakt te worden: • • • •



Wordt er ingezet op accommoderen van de marktvraag? In welke mate wordt de marktvraag geaccommodeerd? Waar wordt de marktvraag geaccommodeerd? Welke timeline wordt gevolgd?

BCI/CE Delft doen de volgende aanbevelingen: • • •

•

Ga uit van een minimale marktvraag van 2.500 MW tot 2030 (groeiscenario) Neem een beslissing over de te volgen koers: niet (volledig) accommoderen of wel accommoderen1 (MRA en Rijk) Bij keuze voor wel accommoderen dienen zo snel mogelijk voorbereidingen getroffen te worden om dit mogelijk te maken op een concentratielocatie (bij load pocket) Evalueer over 4 jaar de marktontwikkeling: als de marktgroei zich volgens het acceleratiescenario voltrekt kan (eventueel) een keuze tot verdergaande accommodatie van de markt gemaakt worden Figuur 27: Beslisboom

Marktvraagprognoses A Trendscenario 2.000 MW

B Groeiscenario 2.500 MW

C Acceleratiescenario 3.000 MW

Accommodatiestrategie

B1 Niet accommoderen

B2 Wel accommoderen

Consequenties afwegen per strategie: • Economische impact • Ruimtelijke impact • Milieuaspecten • Risico’s Bron: BCI 2019

1) Niet accommoderen heeft enkel betrekking op vraag additioneel aan harde plannen die binnenkort worden gerealiseerd  Buck Consultants International / CE Delft 2020

56

Consequenties B1 Niet accommoderen 2.500 MVA  Bij keuze voor het niet (volledig) accommoderen van 2.500 MVA marktvraag tot 2030, wordt enkel de huidige harde marktvraag (530 MVA) geaccommodeerd. De consequenties van deze beslissing zijn: Economische impact Voordelen

• Minder investeringen in netcapaciteit vereist

Nadelen

• De regie over de kwaliteit van digitale connectiviteit verdwijnt uit Nederland. De ambitie van Nederland om zich als kenniseconomie sterk verder te ontwikkeling wordt minder ondersteund door de garantie van excellente digitale connectiviteit • Het vestigingsklimaat van Nederland verslechtert • Lagere opbrengsten uit verkoop grond aan datacenterpartijen

Ruimtelijke impact Voordelen

• In de MRA-regio blijft meer ruimte beschikbaar voor het accommoderen van andere economische functies

Nadelen Milieu-aspecten Voordelen

• Minder vervuiling voorkomend uit energieproductie in Nederland

Nadelen

• Minder restwarmte beschikbaar voor warmtenetten

Risico’s Risicoelementen

• Regio en Nederland verliezen huidige koppositie op het gebied van digitale ontsluiting tenzij elders in Nederland hyperconnectiviteit ontwikkeld wordt. Marktpartijen verwachten echter dat de vraag dan naar het buitenland verschuift • Op langere termijn mogelijk economische groeivertraging

 Buck Consultants International / CE Delft 2020

57

Consequenties B2 Wel accommoderen 2.500 MVA Voorwaarden  Er is een voorinvestering in een load pocket noodzakelijk om de vraag te kunnen accommoderen. Dit is momenteel wettelijk niet toegestaan en vergt een beslissing op Rijksniveau  Aangezien de sterke positie van het MRA-datacentercluster berust op het aanbod van hyperconnectiviteit, moet het de doelstelling zijn om dat segment te bedienen met de load pocket  Er moet een locatie gekozen worden met voldoende fysieke ruimte (100 ha+). Almere/Zeewolde ligt het meest voor de hand  Een instrument om enige sturing aan de vestigingskeuze van datacenters te geven kan liggen in de gehanteerde kostenstructuur: relatief hoge kosten voor vestiging rekenen kan er voor zorgen dat niet hyperconnectiviteitsvraag zich op andere locaties concentreert  Strenge selectie op toekomstige vestigers is noodzakelijk: • hyperscalers uitsluiten in het bestemmingsplan, niet hyperconnectiviteitsvraag ook zoveel mogelijk hoewel bestemmingsplannen hiervoor weinig aangrijpingspunten geven • meerlaags bouwen als eis stellen om het ruimtebeslag te beperken • hergebruik restwarmte vereisen • (Zeer) strenge eisen aan energie-efficiëntie op de beoogde locatie (kan bovendien tot hogere stichtingskosten voor datacenters leiden en daarmee datacenters die niet per sé toegang willen tot hyperconnectiviteit een andere locatie met minder strenge eisen doen kiezen)

 Tijdens de lange realisatietermijn van minimaal 7 jaar voor het stichten van een load pocket, dient elders in de MRAregio zoveel mogelijk vraag naar hyperconnectiviteit bediend te worden om het risico dat de marktvraag zich op andere locaties in Europa concentreert te beperken • aanvragen/reserveringen van grond en elektriciteit door datacenterpartijen in de hyperconnectiviteitsgebieden dienen te vervallen als zij binnen een periode van 3 jaar niet gaan bouwen zodat ruimte vrij komt voor andere partijen  Buck Consultants International / CE Delft 2020

58