2024-0322 Definitief rapport Rekenkameronderzoek participatie woningbouw Dronten__581981__ (1).pdf

Aanta l

Nee, ik ben niet woonachtig in de gemeente Dronten.

2

Ja, in Dronten.

28

Ja, in Biddinghuizen.

11

Ja, in Swifterbant.

12

Totaal

53

Figuur 12. Antwoord op de vraag: ‘Bent u op dit moment woonachtig in de gemeente Dronten? Zo ja, in welke kern?’ Van de 51 respondenten hebben er 47 (92%) deelgenomen aan ten minste één onderdeel van het participatietraject in het kader van de woningbouwopgave. Hiervan hebben 13 respondenten (25%) aan zowel de online vragenlijst als een bijeenkomst in oktober 2022 of een inwonersavond in januari 2023 deelgenomen. Vier (4) geënquêteerden (8%) hebben niet deelgenomen aan een participatieactiviteit van de gemeente.

49 / 62

Figuur 13. Antwoord op de vraag: ‘Heeft u in de periode oktober 2022 t/m heden deelgenomen in hiervoor door de gemeente Dronten georganiseerde participatiemomenten ten aanzien van de groei van de gemeente?’ Communicatie vanuit de gemeente Antwoord

Aanta l

Geheel eens

5

Grotendeels eens

18

Neutraal

16

Grotendeels oneens

9

Geheel oneens Totaal

1 49

Figuur 14. Antwoord op de stelling: ‘de communicatie vanuit de gemeente Dronten over de mogelijkheden tot participatie bij de groei van Dronten is voldoende.’ Uit de enquête blijkt dat 23 respondenten (47%) ten minste gematigd positief zijn over de communicatie van de gemeente over de participatiemogelijkheden. Uit de antwoorden blijkt enerzijds dat de communicatie-inspanningen van de gemeente gewaardeerd worden en dat de gemeente actief communiceert en inwoners probeert te betrekken. Anderzijds uiten andere respondenten het gevoel dat de communicatie vanuit de gemeente maar een beperkte groep heeft bereikt. Zo wordt met name op jongeren gerichte communicatie gemist. Ook zou de gemeente gerichter partijen uit mogen nodigen en proberen meer 'out of the box'-partijen uit te vragen. Duidelijkheid woningbouwopgave Antwoord

Aanta l

Geheel eens

8

Grotendeels eens

27

Neutraal

10

Grotendeels oneens

3

Geheel oneens

1

Totaal

Figuur 15. Antwoord op de stelling: ‘Vanuit de gemeente Dronten is mij duidelijk gemaakt wat voor woningbouwopgave de gemeente heeft.’

49

50 / 62

Uit de enquête blijkt dat respondenten (71%) ten minste gematigd positief zijn over de duidelijkheid van de woningbouw-opgave van de gemeente. Het merendeel van de respondenten vindt dat de gemeente haar opgave duidelijk heeft. Er is volgens betrokkenen goed gecommuniceerd via de krant en tijdens inwonersavonden zelf. Echter, hoewel de algemene opgave duidelijk lijkt te zijn, ontbreekt het voor sommige respondenten nog aan een concreet beeld van de woningbouw-opgave en de invulling. Dit wordt verklaard door de open invalshoek die het participatietraject tot nu toe kenmerkte. De prioriteiten van de gemeente en de urgentie die de gemeente de opgave toedicht, zijn nog niet voor iedereen duidelijk. Mogelijkheid om input te geven Antwoord

Aanta l

Geheel eens

6

Grotendeels eens

13

Neutraal

17

Grotendeels oneens

8

Geheel oneens Totaal

2 46

Figuur 16. Antwoord op de stelling: ‘de gemeente Dronten biedt mij voldoende mogelijkheden om input te leveren op de woningbouw(ontwikkeling) in Dronten.’ Uit de enquête blijkt dat 19 respondenten (41%) ten minste gematigd positief zijn over de mogelijkheden die de gemeente biedt om input te leveren op de woningbouw(ontwikkeling) in Dronten. De meningen zijn duidelijk verdeeld. Sommige respondenten geven aan dat er regelmatig momenten zijn waarop om input is gevraagd; dit wordt gewaardeerd. Niet alle inwoners voelen zich echter even gehoord. Daarnaast heerst het gevoel dat de input niet tot tastbare resultaten leidt omdat inwoners geen resultaten zien van hun bijdragen, of dat ze niet begrijpen hoe ze effectief input kunnen geven aan de gemeente. Dit wordt bevestigd in het verdiepende gesprek dat is gevoerd met een inwoner, waarin werd aangegeven dat er te weinig is teruggekoppeld over hoe de input is verwerkt in de visie. De gemeente zou moeten proberen dit nog meer duidelijk te maken. Diversiteit van de participatieopbrengsten Antwoord

Aanta l

Geheel eens

3

Grotendeels eens

14

Neutraal

15

Grotendeels oneens

9

Geheel oneens Totaal

5 46

Figuur 17. Antwoord op de stelling: ‘de wijze waarop de gemeente Dronten participatie bij woningbouw toepast zorgt voor een divers geluid vanuit de samenleving.’ Uit de enquête blijkt dat 17 respondenten (41%) ten minste gematigd positief zijn over de diversiteit van de participatie-opbrengsten. De feedback van de respondenten suggereert dat sommige groepen in de gemeenschap ondervertegen-woordigd zijn in het participatieproces, zoals jongeren, ouderen en degenen die minder tijd hebben om deel te nemen in de participatie. Er wordt opgemerkt dat bepaalde groepen proactiever moeten worden benaderd, maar ook wordt erkend dat het moeilijk kan zijn om bepaalde groepen te bereiken. Wel wordt gesteld dat de manier waarop inwoners worden uitgenodigd tot deelname

51 / 62

aan het participatieproces, leidt tot steeds dezelfde groep participanten. Ook in het verdiepende gesprek wordt dit bevestigd. De gekozen methoden zijn volgens de inwoner weinig inspirerend en komt daardoor over als het afvinken van een lijstje. De inwoner geeft aan meer behoefte te hebben aan een methode waarbij in discussie kan worden gegaan over waarom iets wel of niet te doen, en noemt een burgerraad/forum als eventuele geschikte optie daarvoor.

52 / 62

Duidelijkheid terugkoppeling participatieresultaten Antwoord

Aanta l

Geheel eens

4

Grotendeels eens

7

Neutraal

23

Grotendeels oneens

8

Geheel oneens

4

Totaal

46

Figuur 18. Antwoord op de stelling: ‘het is voor mij duidelijk wat er met mijn input via participatie is gebeurd of gaat gebeuren.’ Van de 46 respondenten vinden er 11 (23%) dat het (grotendeels) duidelijk is wat er met de input gebeurt via participatie of wat er gaat gebeuren. Het beeld wordt geuit dat de gemeente wel degelijk naar inwoners luistert en de input mee-neemt in het grotere geheel. Respondenten merken wel dat er te weinig directe terugkoppeling plaatsvindt en als er een verslag volgt, dit rijkelijk laat gebeurt. Daarbij is het voor respondenten nog zeer algemeen wat er nu is opgehaald en is het de vraag hoe dit een plek krijgt in de daadwerkelijke keuzes die de gemeente nog moet gaan maken. Er is behoefte aan een directere terugkoppeling over de gemaakte keuzes en hoe de inbreng van de inwoners hierin is meegenomen. Dat geldt ook voor het samen leren van de participatieaanpak en het inbrengen van wensen voor het vervolg van de participatieaanpak. Duidelijkheid mogelijkheden woningbouwontwikkeling Antwoord

Aanta l

Geheel eens

3

Grotendeels eens

15

Neutraal

12

Grotendeels oneens

10

Geheel oneens Totaal

6 46

Figuur 19. Antwoord op de stelling: ‘De gemeente Dronten is duidelijk over wat er wel en niet mogelijk is ten aanzien van woningbouwontwikkeling binnen de gemeente.’ Van de 46 respondenten vinden er 18 (39%) dat het (grotendeels) duidelijk is wat er wel en niet mogelijk is ten aanzien van woningbouwontwikkeling binnen de gemeente. Hierover wordt door respondenten aangegeven dat de gemeente duidelijk is over locatiekeuzes/gebiedskeuzes. Dit is ook terug te vinden in de kaders en daarmee op hoofdlijnen duidelijk. Er is meer onduidelijkheid over de concretere invulling binnen de locaties en de gebieden. Welke wettelijke kaders gelden er? Welke beleidskaders heeft de gemeente (bijvoorbeeld ten aanzien van arbeidsmigranten)? Hoeveel, wat voor soort en voor welke doelgroep wil de gemeente gaan bouwen? Hierover willen respondenten meer duidelijkheid dan wel een inzichtelijk tijdspad wanneer deze informatie beschikbaar is. Overall cijfer De geënquêteerden is gevraagd een cijfer te geven voor de wijze waarop de gemeente Dronten participatie toepast bij de woningbouwopgave. Van de 46 respondenten beoordeelt ongeveer 72% de wijze

53 / 62

waarop gemeente Dronten participatie heeft toegepast bij de woningbouwopgave met een 6 of hoger (schaal 1-10).

54 / 62

1

4 2 6 10 12 8 3

Figuur 20. Antwoord op de vraag: ‘Welk cijfer zou u de wijze waarop de gemeente Dronten participatie toepast bij de woningbouwopgave geven?’

4.1.3. Perspectief gemeenteraad In het kader van dit onderzoek vond op 7 september 2023 een groepsinterview plaats met afgevaardigden van de verschillende fracties. Tijdens deze sessie zijn, aan de hand van stellingen en vragen, de beelden van de raadsleden opgehaald bij het participatietraject rondom de woningbouwopgave en de betrokkenheid van de raad zelf daarbij. Aan de raad is voorgelegd in hoeverre opvolging is gegeven aan de aanbevelingen uit het Rekenkamerrapport (2018) die gericht zijn aan de raad. De raad geeft aan dat er beleid is vastgesteld middels de Raadsvisie Inwonersparticipatie en de Uitvoeringsnota Inwonersparticipatie. Omdat de aanbevelingen uit 2018 dateren, waren de aanbevelingen niet bij alle raadsleden bekend. Als aandachtspunt ten aanzien van kaderstelling benoemen de raadsleden dat de raad meer kaders zou kunnen stellen aan het beleidsvraagstuk zelf, aangezien het opgestelde participatiebeleid vrij breed is. Raadsleden geven aan dat er beter mag worden nagedacht over welke kaders aan het college worden meegegeven. Hoewel er kaders zijn vastgesteld door de vorige raad, is - volgens de huidige raad - niet voldoende doorgesproken hoe participatie plaats gaat vinden. Het echt met elkaar begrijpen en doorleven van het participatietraject is beperkt gebeurd volgens de raad.

Daarbij is het belangrijk dat als de raad vernieuwt, scherp gemaakt moet worden welke kaders er eerder gesteld zijn aan de woningbouwopgave. De raad geeft aan het gevoel te hebben dat hij het college proactief moet bevragen over hoe participatie plaatsvindt. Met het college zijn in de afgelopen tijd geen expliciete gesprekken gevoerd over wat participatie betekent voor de kaderstellende en controlerende rol van de raad. Bij de raad heerst het gevoel dat er goede inspanningen zijn verricht maar dat onvoldoende scherp is gedefinieerd hoe participatie echt is uitgevoerd. Daarbij wordt genoemd dat de raad te weinig inspraak heeft gehad in delen van het participatietraject. Zo geeft men aan dat de groeiscenario’s aan de raad zijn gepresenteerd, maar dat het gevoel bestaat dat er weinig ruimte was voor meer inspraak hierin. Ook

55 / 62

bijvoorbeeld de keuze om creatieve vormen als een tour of festival los te laten bij de Drontense principes en hierbij te kiezen voor meer traditionele methoden/instrumenten van participatie, is niet besproken met de raad. De raad erkent daarbij echter dat hij daarin zelf meer initiatief had kunnen nemen door zelf richting het college proactief verwachtingen en wensen uit te spreken.

56 / 62

Voor wat betreft de opbrengsten van participatie geven raadsleden aan dat een belangrijke groep (20- tot 40-jarigen) wordt gemist in het participatietraject. Daarnaast geeft de raad aan dat er beter gecommuniceerd kan worden richting de participanten over hoe de input wel of geen opvolging heeft gekregen. Daarvoor is het nodig om duidelijke kaders mee te geven richting participanten tot op welk niveau mag worden meegepraat of zelfs mag worden meebeslist. Naar het gevoel van de raad is dit gesprek te weinig gevoerd. Hierdoor bestaat, zo is aangegeven, het risico dat inwoners niet op de juiste momenten inhoudelijk bevraagd worden, wat achteraf tot frustratie kan leiden. Ten slotte is vanuit de raad meegegeven dat beperkt duidelijk is hoe de sporen van de woningbouwontwikkeling, integrale visie en aanpalende trajecten zich tot elkaar verhouden. Het metrokaartje heeft daarin wel wat verheldering geboden, maar ook dat kaartje blijft complex en lastig uit te leggen en actueel te houden. Zo wordt de integrale visie sinds kort de toekomstvisie genoemd. Nieuwe raadsleden (sinds de verkiezingen in 2022) geven aan dat het lastig is om op een ‘rijdende trein’ springen en het overzicht te bewaren bij complexe, langlopende processen als de woningbouwopgave en de aanpalende trajecten.

4.2. Evaluatie en monitoring Uit de documenten en uit de gesprekken komt naar voren dat het programma inwonersparticipatie, dat naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek uit 2018 is opgezet, eenmalig is geëvalueerd in de organisatie. Dit is gedaan door dezelfde externe partij die ook de participatietools aan de gemeente heeft geleverd (SIR Communicatie).31 In navolging hiervan is, zo blijkt uit de interviews, de werkgroep Inwonersparticipatie geëvalueerd. Deze evaluatiemomenten vonden plaats voordat het proces Dronten Ontwikkelt op gang werd gebracht. Uit de interne evaluatie kwamen verschillende aandachts-punten naar voren, zoals het borgen van participatie in het DNA van medewerkers, het vergroten van de innovatiekracht en het beter op de hoogte stellen van het beleid, de trainingen en acties rondom inwonersparticipatie binnen de organisatie. In navolging hiervan heeft ook een interne evaluatie plaatsgevonden. Uit de gesprekken is het beeld ontstaan dat het participatietraject voor Dronten Ontwikkelt niet expliciet periodiek geëvalueerd is binnen de organisatie. Ook is er niet met inwoners gekeken naar hoe zij de gekozen aanpak tot nu toe hebben ervaren en wat de gemeente kan leren voor het vervolg van de participatieaanpak voor de Toekomstvisie.

In de praktijk is wel besloten om van enkele uitgangspunten van het Participatieplan af te wijken en dit verder uit te werken in een aanpak die ook met de raad per informatiebrief is gedeeld.32 In hoeverre de gekozen aanpak in de uitvoering zich verhoudt tot de uitgangspunten uit het Participatieplan, is niet duidelijk gemaakt in de communicatie richting de raad. Tijdens de interviews is aangegeven dat er nader is gesproken over het verder vormgeven van het participatietraject richting de volgende fase van Dronten Ontwikkelt. Zo werd er tijdens de uitvoering van het onderzoek nog nagedacht over het inzetten van een burgerberaad. Aangegeven in het ambtelijk wederhoor is dat per raadsbesluit van 2 november 2023 besloten is om inderdaad in te zetten op het Drontens Toekomstberaad. Dit beraad wordt ingezet om te komen tot de Toekomstvisie. Let wel, dit gaat niet om het komen tot de volgende fase van de woningbouwopgave. Het proces van de woningbouwopgave zal naar aanleiding van het richtinggevend besluit van de raad in mei 2023, worden vervolgd waarbij de kaders van de raad ten aanzien van participatie een prominent onderdeel zullen zijn.

31

SIR Communicatie Management (14 januari 2022). Rapport onderzoek evaluatie inwonersparticipatie gemeente Dronten.

32

Gemeente Dronten (5 september 2023). RIB Voorverkenning Woningbouwopgave, start participatieproces en voorstel

Werkbijeenkomst.

57 / 62

Tenslotte wordt in de organisatie ook gesproken over het beter borgen en verder brengen van lessen door het programmateam. Het gaat dan om bijvoorbeeld het verder vullen van de intranetpagina met informatie en tools en dit verder onder de aandacht brengen binnen de organisatie.

58 / 62

4.3. Toetsing op de normen Groen Oranje Rood

Aan de norm wordt volledig of grotendeels voldaan. Aan de norm wordt gedeeltelijk voldaan. Aan de norm wordt niet of nauwelijks voldaan.

Aspect Resultaten en leren

Normen 1. De gevolgde participatie voor de woningbouwopgave levert volgens de gemeente (raad, college, organisatie) en inwoners, bedrijven en (vrijwilligers)organisaties op wat beoogd werd met de opzet van participatie. 2. Er vindt periodiek een evaluatie plaats om te bezien of de gekozen aanpak resulteert in het gewenste resultaat op basis waarvan zo nodig wordt bijgestuurd (opvolging eerdere aanbeveling).

Norm 1 Er bestaat consensus tussen het college en organisatie, de betrokken inwoners en de gemeenteraad over een duidelijke beleidsontwikkeling na het Rekenkameronderzoek 2018 en dat er participatieresultaten zijn behaald. Het gaat dan met name om de Drontense Principes die deel uit zijn gaan maken van de besluitvorming en verdere beleidsontwikkeling. Over de uitvoering komt wel naar voren dat: - Het ingewikkeld is gebleken om de gemeenteraad in stelling te brengen en te houden na de gemeenteraads-verkiezingen in 2022. - De communicatie over de verwachtingen van de participatie en de terugkoppeling van de resultaten aan inwoners zijn aandachtspunten. - Het met de gekozen aanpak en inzet van instrumenten beperkt gelukt is om een divers geluid op te halen uit de samenleving. Daarmee wordt er gedeeltelijk voldaan aan deze norm. Norm 2 Er hebben in de afgelopen periode twee expliciete evaluatiemomenten plaatsgevonden: een extern begeleide evaluatie over het Programma Inwonersparticipatie en een interne evaluatie over de werkgroep Inwonersparticipatie. De gekozen participatieaanpak voor Dronten Ontwikkelt is niet intern dan wel met betrokkenen uit de samenleving geëvalueerd. Hier is wel behoefte aan in de samenleving. Op dit moment wordt aan deze norm daarom gedeeltelijk voldaan.

59 / 62

Bijlage 1. Rollen Participatieplan Dronten Ontwikkelt Participatiemome

Rol college

Rol gemeenteraad

nt Spoor 1 |

-

Doorlopende participatie -

-

College stelt het Participatieplan vast

Van de drie typen rollen van de gemeenteraad

en draagt verantwoordelijkheid voor

(kader-stellend, controlerend en

de uitvoering ervan.

vertegenwoordigend) is de kaderstellende rol van

College is verantwoordelijk voor de

belang in het doorlopende participatiespoor (fasen

met enige regelmaat gefaciliteerde

a t/m d):

gesprekken tussen de kerngroepen,

-

Met het vaststellen van de strategische

Dronter30 en de gemeenteraad.

uitgangs-punten van participatie (procesnotitie,

College draagt zorg voor het

januari 2022) stelt de gemeenteraad kaders

raadsvoorstel om de drie visiearrangementen die dit proces

voor het participatietraject. -

gaat opleveren, vast te stellen.

Vervolgens gaan de kerngroepen en Dronter30 inhoudelijk aan de slag met de vormgeving van diverse arrangementen van maatschappelijke effecten en ambities. De gemeenteraad wordt met enige regelmaat bijgepraat door de kerngroepen en Dronter30 (fasen a t/m d).

-

Door het vaststellen van de drie arrangementen (fase d) stelt de gemeenteraad wederom kaders voor een deel van het participatietraject (de derde participatie-ronde (zie hieronder)).

-

Dat is gelijk het markeringspunt waarmee de visievorming (fase d) door de kerngroepen en Dronter30 wordt afgerond. Naar het voorbeeld van de Dorpsvisie Swifterbant wordt nagedacht over het voortzetten van de kerngroepen (en Dronter30) na afronding van de visievorming

Spoor 2 | Ronde 1

-

-

College kan deelnemen aan de

De drie participatierondes op geplande momenten

identiteits-sessies en aan de terug- en

zijn inbreng voor het doorlopende participatiespoor,

rondkijksessies.

inbreng voor de kerngroepen en Dronter30. Van de

College kan inbreng leveren in diverse

drie typen rollen van de gemeenteraad

beleidsevaluatietrajecten.

(kaderstellend, controlerend en vertegenwoordigend) is met name de vertegenwoor-digende rol van belang in deze participatieronde (fase a): -

Gemeenteraad kan deelnemen aan de identiteits-sessies en aan de terug- en rondkijksessies.

-

Gemeenteraad kan inbreng leveren in diverse beleidsevaluatietrajecten.

60 / 62

Participatiemome

Rol college

Rol gemeenteraad

nt Spoor 2 | Ronde 2

-

College kan prioritaire onderwerpen

De drie participatierondes op geplande moment

aandragen.

zijn inbreng voor het doorlopende participatiespoor,

College draagt zorg voor een

inbreng voor de kerngroepen en Dronter30. Van de

raadsvoorstel voor het vaststellen van

drie typen rollen van de gemeenteraad

de Drontense Principes.

(kaderstellend, controlerend en vertegenwoordigend) is met name de vertegenwoor-digende rol van belang in deze participatieronde (fase b): -

Gemeenteraad kan deelnemen aan de participatie-ronde, bijvoorbeeld in de vorm van een Participatie-tour of DronterDuizend.

-

Gemeenteraad stelt de Drontense Principes vast.

Spoor 2 | Ronde 3

-

Biedt de uiteindelijke

Van de drie typen rollen van de gemeenteraad

visiearrangementen aan aan de

(kader-stellend, controlerend en

gemeenteraad, inclusief een advies

vertegenwoordigend) is de kaderstellende rol van

over welk visiearrangement het meest

belang in deze participatieronde (fase e):

passend is voor de gemeente Dronten.

-

Door het vaststellen van de integrale visie,

Het advies van de samenleving wordt

inclusief een van de drie arrangementen van

meegewogen in het advies van het

maatschappelijke effecten, stelt de

college.

gemeenteraad kaders voor het toekomstig beleid in gemeente Dronten en de uitvoering ervan. Het advies van het college en daar-mee het advies van de samenleving, wordt meegewogen in hun besluit.

61 / 62

TwynstraGudde adviseert overheid en bedrijfsleven op veel van de grote en urgente thema’s van deze tijd. Denk aan veiligheid, diversiteit, digitalisering, mobiliteit, duurzaamheid, energie, financiën en gezondheid. We bieden onze opdrachtgevers unieke, werkbare oplossingen en brengen complexe projecten en programma’s tot een goed einde. Iets creëren van blijvende waarde, daar gaan we voor. Daardoor hebben we een directe impact op (toekomstige) maatschappelijke en economische ontwikkelingen. En dus een grote impact op morgen.

62 / 62