Jaarstukken 2025 d.d. 15-6-2026 (2) v260515 definitief
Tekst van het document
Civiele werken buiten projectgebied Romboutsstraat Made De herinrichting van het parkje naast het nieuwe appartementencomplex op de hoek Van Gilslaan – Romboutsstraat is begin 2026 gepland, kort voor de oplevering van IKC Stuifhoek. Laadpalen 2024 (CA) We zorgen voor een dekkend laadnetwerk (nu en in de toekomst) voor auto’s. Dit doen we samen met 78 gemeenten, Vattenfall en Enexis (concessie). We zijn aan de slag met het realiseren van fietslaadpunten op strategische locaties, zoals bushalte, horecaondernemers, zwembaden, sportaccommodaties, buurthuizen en sportvelden. Thema 3 Tabel Prg. 2-4 Lopende kredieten programma 2 thema 3 (bedragen x € 1) Lopende kredieten | Jaar van | Netto | Totaal | Totaal | Restant | Projectfase | Planning aanvang | Raming | Inkomsten | Uitgaven | Krediet | afronding Thema Water Baggeren stedelijk water | 2014 | -681.000 | 0 | -483.621 | 197.379 | 5. Realisatie | 2026 Maatregelen kern Made uitvoering: | 2021 | -1.147.200 | 126.982 | -1.352.127 | -77.945 | 5. Realisatie | 2026 vervanging (Nachegaalstraat) Maatregelen kern Terheijden: | 2021 | -1.450.000 | 0 | -117.240 | 1.332.760 | 4. Voorbereiding | 2027 voorbereiding (Molenstraat) Maatregelen kern Made (Schoolstraat en | 2023 | -788.200 | 0 | 0 | 788.200 | 4. Voorbereiding | 2028 Dreef) Maatregelen kern Made (de Gijster) | 2023 | -727.000 | 0 | -826.862 | -99.862 | 4.
Voorbereiding | 2028 Maatregelen kern Made (Meidoornlaan / | 2023 | -1.422.808 | 0 -1.396.189 | 26.619 | 6. Nazorg-, en | 2026 Hoefkensstraat) | overdracht Maatregelen kern Wagenbert | 2023 | -828.400 | 0 | -751.728 | 76.672 | 6. Nazorg-, en | 2026 (Gomarusstraat eo) | overdracht Vervanging rioolontstopper | 2024 | -70.000 | 0 | 0 | 70.000 | 6. Nazorg-, en | 2026 overdracht Maatregelen kern Terheijden | 2024 | -98.560 | 0 | -715 | 97.845 | 4. Voorbereiding | 2026 Maatregelen Made hoog: voorbereiding | 2024 | -50.000 | 0 | -2.495 | 47.505 | 4. Voorbereiding | 2028 Maatregelen kern Made (Schoolstraat en | 2024 | -394.100 | 0 | 0 | 394.100 | 5. Realisatie | 2028 Dreef) Maatregelen kern Made: uitvoering | 2024 | -1.372.650 | 0 | -13.827 | 1.358.823 | 4. Voorbereiding | 2028 (Fresia- / Geraniumstraat e.o.) Maatregelen kern Made: uitvoering | 2025 | -1.301.921 | 0 | 0 1.301.921 | 4. Voorbereiding | 2028 (Fresia- / Geraniumstraat e.o.) Maatregelen Made hoog: uitvoering fase 1 | 2025 | -1.126.873 | 0 | 0 1.126.873 | 4. Voorbereiding | 2028 Maatregelen kern Made (Schoolstraat en | 2025 | -403.164 | 0 | 0 | 403.164 | 5. Realisatie | 2028 Dreef) Realiseren overstort Vierendeelstr. Incl. | 2025 | -439.890 | 0 | 0 | 439.890 | 4. Voorbereiding | 2028 toevoerleid. Door Pr.Polderst. Civiele kunstwerken - Vervanging | 2025 | -200.000 | 0 | 0 | 200.000 | 5.
Realisatie | 2027 damwand haven Drimmelen Rioolvervanging Burg. Van | 2018 | -1.884.000 | 14.375 | -1.017.877 | 880.498 | 5. Realisatie | 2027 Campenhoutstraat / Boerenhoekstraat Rioolvervanging Kerkstraat Made | 2018 | -608.464 | 0 | -113.115 | 495.349 | 5. Realisatie | 2027 Maatregelen kern Made: voorbereiding | 2020 | -100.000 | 0 | -37.939 | 62.061 | 5. Realisatie | 2027 stationstraat Vervanging drukriolering | 2023 | -275.000 | 0 | -180.918 | 94.082 | 5. Realisatie | 2026 (mechanisch/elektrisch) Maatreg kern Made uitstroomleiding | 2020 | -319.560 | 0 | -159.073 | 160.487 | 5. Realisatie | 2026 (Kievitstr./Acaciastr.) i.c.m. Nachtegaalstr. Totaal thema Water | -15.688.791 | 141.357 | -6.453.725 | 9.376.422 Totaal | -15.688.791 | 141.357 | -6.453.725 | 9.376.422 Baggeren stedelijk water Eind 2024 is het gedeelte Terheijden voorbereid. Wederom betrof het de B-watergangen binnen de bebouwde kom. Begin 2025 heeft de aannemer de werkzaamheden conform het bestek uitgevoerd. Rioolvervanging Burg. van Campenhoutstraat / Boerenhoekstraat Het project voor het gedeelte Burgemeester van Campenhoutstraat en de Boerenhoekstraat is afgerond. We gebruiken, zoals in de vorige bestuursperiode besloten, het restant krediet voor het vergroten van de riolering in de Prinsenpolderstraat tussen de Burgemeester van Campenhoutstraat en de Vierendeelseweg.
Dit is inclusief het aanpassen van de overstort in de Vierendeelseweg (Ambities Klimaatadaptatie). We willen dit deel van het project in 2026 voorbereiden en aansluitend uitvoeren. Inkomsten zijn geraamd en onderdeel van het netto krediet. 24 25 Maatregelen kern Made uitvoering: vervanging (Nachtegaalstraat) Het project is gereed. Vanwege het vele slechte weer in de afgelopen periode liep het project vertraging op. De vele regen zorgde voor een hoge grondwaterstand. Daardoor waren extra maatregelen nodig om droog te kunnen werken. Dit heeft geleid tot extra kosten. Maatregelen kern L.Zw.: uitvoering: vervanging (Griendwerkerstraat) Het project is bijna gereed. Vanwege het vele slechte weer in de afgelopen periode liep het project vertraging op. Door de vele regen was de grondwaterstand erg hoog. Om droog te werken maakten we extra kosten. Het budget was toereikend. Het waterschap bekijkt of er nog extra berging nodig is. Indien deze noodzakelijk is, moet het krediet worden opgehoogd. Maatregelen kern Thd: voorbereiding (Molenstraat) Het project is in voorbereiding. Het bovengrondse ontwerp is gereed. Ondergronds nog niet. Het verlengen van de persleiding van het waterschap en vervanging van de kabels en leidingen inclusief netverzwaring moet nog geregeld worden. Dit willen we gelijk meenemen in het project.
Het TEC (Terheijdens Energie Collectief) gaat geen warmtenet aanleggen. We wachten nog op de afwaardering van de Molenstraat als dijklichaam. De verwachting is dat we begin 2027 kunnen starten. De nutsbedrijven zijn reeds met hun werkzaamheden gestart. Maatregelen kern Made (Schoolstraat,Dreef): verv. Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding is opgestart. De nutsbedrijven zijn met hun werkzaamheden gestart. Mt.kern Md voorber(Fresia- Ger.str)23/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2026 worden opgestart. Maatregelen kern Made (de Gijster) Het project is gereed en zit in de onderhoudsperiode. Maatregelen kern Made (Meidoornln Hoefkensstr) Het project is gereed en zit in de onderhoudsperiode. Maatregelen kern Wagenberg (Gomarusstraat eo) Het project is gereed en zit in de onderhoudsperiode. Vervanging rioolontstopper 24/00 De afspraak met het inkoopbureau is gemaakt om het Plan van Eisen (PvE) op te stellen en dan de aanbesteding te doen. Maatregelen kern Terheijden 24/00 Het laatste aan te pakken deel van de kern Terheijden is deelproject “maatregelen kern THD: voorbereiding (Molenstraat) (zie toelichting Maatregelen kern Thd: voorbereiding (Molenstraat)). Maatregelen Made hoog: voorbereid. 24/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed.
De besteksvoorbereiding is opgestart. Uitvoering zal begin 2027 starten. Mtrgl.kern Ma(Schoolstr/Dreef)VerF1 24/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding is opgestart. De nutsbedrijven zijn met hun werkzaamheden gestart (onderdeel van Maatregelen kern Made (Schoolstraat,Dreef): verv.). Mtrgl Made:uitv(Fres/Gerstr)vervF1 24/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2026 worden opgestart (onderdeel van Mt.kern Md voorber(Fresia- Ger.str)23/00). Rioolvervanging Kerkstraat Made Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding is opgestart. Uitvoering zal begin 2027 starten. Maatregelen kern Made: voorbereiding Stationsstraat Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding is opgestart. Uitvoering zal begin 2027 starten. Maatregelen gebied Oude haven Drimmelen Het werk nadert de voltooiing. Dit jaar zal dit project worden afgerond door het aanbrengen van een overstortconstructie die uitmondt op de Amer. Maatregelen kern Made: uitstroomleiding (Kievitstr./Acaciastr.) i.c.m. Nachtegaalstr. Conform de strategische rioolplanning passen we 2 overstorten aan. Kievitstraat leverden we in 2023 op. Voor de aanleg van de Acaciastraat is het noodzakelijk dat Brabant Water een transportleiding verlegt.
Door de omvang van deze leiding heeft dit een grote impact op de watervoorziening in Made. De werkzaamheden van Brabant water worden medio 2026 afgerond. Vervanging drukriolering (mechanisch/elektrisch) Het werk is afgerond. Conform het bestek heeft de aannemer de werkzaamheden uitgevoerd en in april afgerond. Vervanging keerwanden Stationsstraat De vervanging van de damwand is in 2024 gestart en afgerond in 2025. De werkzaamheden zijn naar tevredenheid uitgevoerd. Thema 4 Tabel Prg. 2-5 Lopende kredieten programma 2 Tractie en gereedschappen (bedragen x € 1) Lopende kredieten | Jaar van aanvang | Netto | Totaal | Totaal | Restant Projectfase | Planning Raming | Inkomsten | Uitgaven | Krediet | afronding Tractie en gereedschappen Bus met laadkraan (3 stuks) | 2024 | -200244 | 0 | 0 | 200.244 4. Voorbereiding | 2026 Veegmachine | 2025 | -250025 | 0 | 0 | 250.025 5. Realisatie | 2026 Zwerfvuilwagen (2 stuks) | 2025 | -97185 | 0 | 0 | 97.185 5. Realisatie | 2026 Totaal Tractie en gereedschappen | -547454 | 0 | 0 | 547.454 Totaal | -547454 | 0 | 0 | 547.454 Bus met laadkraan (3 stuks) 24/00 Loopt door in 2026, aanbesteding is inmiddels gepubliceerd. Bestelauto (2x) De twee bestelauto’s zijn afgeleverd in het 4e kwartaal 2024, derhalve wordt het krediet afgesloten per eind 2025. Veegmachine Loopt door in 2026, aanbesteding is inmiddels gepubliceerd.
Zwerfvuilwagen (2 stuks) Investering is gegund en verwachting dat levering plaatsvindt rond week 20 in 2026. 26 Af te sluiten kredieten programma 2 Tabel Prg. 2-3 Af te sluiten kredieten programma 2 (bedragen x € 1) Af te sluiten kredieten | Jaar van | Netto | Totaal | Totaal Restant aanvang | Raming | Inkomsten | Uitgaven | Krediet Thema Verkeer en inrichting openbare ruimte Fietsveilig maken Zonzeelseweg | 2024 | -450.000 | 0 | -450.000 | 0 Vergroten burgertevredenheid 2022 | 2022 | -90.000 | 0 | -90.000 | 0 Vergroten burgertevredenheid 2023 | 2023 | -90.000 | 0 | -97.255 | -7.255 Verkeersveilig Zeggelaan (minimale variant) | 2020 | -935.000 | 121.599 | -1.015.172 | 41.427 Totaal thema Verkeer en inrichting openbare ruimte | -1.565.000 | 121.599 | -1.652.427 | 34.172 Thema Water Vervanging keerwanden Stationstraat | 2024 | -75.000 | 0 | -86.009 | -11.009 Maatregelen kern Lage Zwaluwe: uitvoering: vervanging | 2021 | -1.462.500 | 0 -1.458.630 | 3.870 (Griendwerkerstraat) Renovatie riolering n.a.v.
inspectie 2024 | 2025 | -330.000 | 0 | -391.787 | -61.787 Riolering - plein haven Terheijden | 2025 | -100.000 | 0 | -42.506 | 57.494 Maatregelen gebied Oude haven Drimmelen | 2020 | -100.000 | 0 | -86.708 | 13.292 Totaal thema Water | -2.067.500 | 0 -2.065.640 | 1.860 Tractie en gereedschappen Bestelauto | 2021 | -47.226 | 0 | -41.668 | 5.558 Bestelauto | 2022 | -47.226 | 0 | -44.103 | 3.123 Totaal Tractie en gereedschappen | -94.452 | 0 | -85.771 | 8.681 Totaal | -3.726.952 | 121.599 | -3.803.838 | 44.713 Toelichting af te sluiten kredieten (afwijking > € 25.000): Verkeersveilig Zeggelaan Sprake van een overschrijding van de uitgaven. Er is € 1.015.000 uitgegeven, terwijl er € 935.000 was geraamd. Deze hogere uitgaven worden echter gecompenseerd door niet begrootte baten, welke voortkomen uit de bijdrageregeling regionale mobiliteitsprogramma's Noord-Brabant. Wanneer de uitgaven en inkomsten gesaldeerd worden, leidt dit tot lagere kapitaallasten als vooraf was begroot. Renovatie riolering n.a.v. inspectie 2024 In dit krediet zijn alle calamiteiten en spoedreparaties opgenomen van 2025. Dit betreft zoals in de voorjaarsnota opgenomen het verhelpen van verzakkingen en lekkages, op locatie de Bergen, Lageweg en Pastoor van Hooijdonklaan. Daarnaast was sprake van calamiteiten voor renovatie van de Munnikenhof, Wagenbergsestraat en een nieuw drukriool op de Steelhovensweg.
Dit heeft geleid tot meer uitgaven dan begroot in de voorjaarsnota. Riolering - plein haven Terheijden Was onderdeel van werk voor werk bij de herinrichting van het havenplein Terheijden, waar een stuk hemelwaterriolering is bijgelegd voor afkoppeling. Er was abusievelijk tevens ruimte opgenomen voor deze kosten in het krediet van de herinrichting havenplein, hierdoor is sprake van een onderschrijding op krediet riolering - plein haven Terheijden. 27 28 3. Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie Inleiding ruimte, wonen, duurzaamheid en economie Het programma is uitgewerkt in drie thema’s. De programmadoelstellingen zijn uitgewerkt in de volgende thema’s en bijbehorende subdoelstellingen: 1. Woningbouw en ruimte 2. Duurzaamheid 3. Economie, recreatie en toerisme. 3.1 Woningbouw en ruimte Wat hebben we dit jaar bereikt? Voldoende woningen bouwen in alle kernen en alle prijsklassen Voor de leefbaarheid van de dorpen is het belangrijk dat we genoeg woningen bouwen. Bouwen, bouwen, bouwen is het motto van de komende jaren. Bouwen voor ouderen, voor een fijn huis waar ze vitaal oud worden. Bouwen voor jongeren, om uit te vliegen in hun eigen woonplaats. Ons doel is doorstroming op de woningmarkt en woningen voor ieders portemonnee. Deze woningen bouwen we volgens de Drimmelense Norm: energieneutraal, natuurinclusief, rekening houdend met het klimaat.
Scherpe keuzes op ruimtelijk gebied We zijn trots op ons buitengebied en willen dit nog beter maken. Grote ruimtelijke opgaven zoals energietransitie vragen scherpere keuzes. Dit vraagt ook aanscherping van ons beleid. De omgevingsvisie geeft inwoners en ondernemers ruimte voor eigen initiatieven en gezamenlijke projecten voor hun dorp en buitengebied. Tegelijkertijd verwacht de provincie dat wij duidelijk aangeven welke ontwikkelingen wij willen op grote lijnen en in welk gebied. De uitgangspunten van de raad in de omgevingsvisie en toekomstvisie zijn onze leidraad. Subdoelen: • De bouw van nieuwe woningen versnellen van 100 naar 200 woningen per jaar, met nadruk op 2022-2026. • Voldoende betaalbare woningen bouwen en houden, aansluitend bij de Woondeal. • Nieuwe plannen liggen in een groene omgeving en zijn duurzaam, natuurinclusief en energieneutraal. • Actualiseren ruimtelijk beleid voor meer helderheid. Wat hebben we dit jaar gedaan? Actualiseren Omgevingsvisie Onze Omgevingsvisie moet worden geactualiseerd. Goede onderdelen behouden we, andere onderdelen scherpen we aan. Om te bepalen welke onderdelen aanscherping nodig hebben, is er geëvalueerd. Deze evaluatie is uitgevoerd en is in november 2025 vastgesteld door de raad.
Bouw 100 duurzaam verplaatsbare woningen We zoeken een deel van de oplossing van de woningnood in het realiseren van 100 duurzaam verplaatsbare woningen. In 2024 zijn er 16 duurzaam verplaatsbare woningen aan de Markstraat in Terheijden opgeleverd door Woonvizier. In 2025 is de bouw van 21 duurzaam verplaatsbare woningen aan de Ligne/ Stuivezandsestraat in Made van start gegaan. Deze woningen, wederom gerealiseerd door Woonvizier, worden in kwartaal 1 2026 opgeleverd. Verder werkten we aan de planologische voorbereiding voor een 70-tal duurzaam verplaatsbare woningen aan de Lageweg in Terheijden. Er is een aanbestedingsprocedure doorlopen en een ontwikkelende partij gevonden. Bouw 800 woningen In 2022 heeft de raad unaniem uitgesproken 200 woningen per jaar te willen gaan bouwen gezien de krapte op de woningmarkt. We zien dat het proces om van plan tot daadwerkelijke bouw en oplevering van woningen te komen in de huidige tijd enkele jaren duurt. Mede door juridische procedures komen 29 projecten helaas soms minder snel tot uitvoering dan gewenst. Hierdoor schuift het opleveringsjaar op. Denk bijvoorbeeld aan het bestemmingsplan de Verlengde Elsakker dat ruim drie jaar op de plank heeft liggen wachten tot behandeling bij de Raad van State.
Het zwaartepunt van de opleveringen van de woningen uit de plannen die gemaakt zijn in de periode 2022-2026 ligt dan ook in 2026, 2027 en 2028. Herstructurering en transformatie We willen onze schaarse ruimte optimaal benutten en stimuleren deze initiatieven. Een voorbeeld is transformatie van de oude Billundwinkel in Wagenberg tot woningen. Een ander voorbeeld is de ontwikkeling van de gebiedsvisie rond de Wijngaerd samen met Woonvizier. Deze is in concept klaar. Herzien beleid huisvesting arbeidsmigranten Mede naar aanleiding van het rapport van de Rekenkamer is het beleid rond huisvesting van arbeidsmigranten herzien. Uw raad heeft het beleid op 28 mei 2025 vastgesteld. Het beleid is vervolgens ook vertaald in een beleidsregel, die het college in september 2025 heeft vastgesteld en gepubliceerd. Bij het beleidsplan hoort ook een uitvoeringsprogramma. Om uitvoering aan de acties te kunnen geven, zijn na vaststelling van het beleid bij de kadernota aanvullende middelen beschikbaar gesteld. Dit budget is gebruikt om in 2025 de voorbereidingen te treffen en inhuur aan te trekken voor het uitvoeren van meer integrale, periodieke controles en het verrichten van de benodigde onderzoeken. Ook is de uitvoerings- en handhavingsstrategie van de gemeente aangepast en vastgesteld.
Hierbij is ook een sanctieladder opgesteld, een plan waarin staat welke maatregelen de gemeente neemt bij herhaalde overtredingen, oplopend van een waarschuwing naar strengere handhavingsmaatregelen. Huisvesting aandachtsgroepen Asielzoekers - de taakstelling vanuit de Spreidingswet is voor de helft gehaald. Het aantal van 75 asielzoekers heeft onderdak in de asielopvang in de Brieltjenspolder in Made. De evaluatie aan het einde van de eerste periode van het huurcontract leidde tot verlenging van dit contract. De uitvoeringsrichtlijnen en nieuwe bekostigingsrichtlijnen voor gemeentelijke opvanglocaties hebben geleid tot het opschorten van de zoektocht naar een tweede opvanglocatie voor asielzoekers. Vluchtelingen uit Oekraïne - naast de bestaande locatie zijn er twee nieuwe locaties geopend aan de Zeggelaan in Terheijden. Deze panden worden gehuurd van Sovak en bieden onderdak aan 32 vluchtelingen. In combinatie met de bestaande locatie voldoen we hiermee ruimschoots aan de afspraken die zijn gemaakt binnen de Baronie. Statushouders – de reguliere taakstelling voor de tweede helft van 2025 is behaald. De achterstand die er al was, is niet ingelopen. Extra inspanningen, de maatregelen van het Rijk om de uitstroom van statushouders te bevorderen zoals de HAR+ regeling, hebben geleid tot een inhaalslag maar hebben niet geleid tot het voltooien van de volledige taakstelling.
Met middelen voor voor- en vroegschoolse educatie ondersteunen we scholen bij het vroegschoolse aanbod. Zo kunnen kinderen die extra taalondersteuning nodig hebben, ook na de voorschoolse periode intensiever taalonderwijs krijgen op de basisschool. Opstellen omgevingsplan Elke gemeente is vanuit de Omgevingswet verplicht om vóór 2032 een gemeentebreed omgevingsplan op te stellen. Samen met diverse andere Brabantse gemeenten en de provincie bundelen we in SPRONG expertise en capaciteit om planologische procedures te versnellen en zo sneller het omgevingsplan gereed te maken. Wij streven ernaar om het basisomgevingsplan ruim vóór de uiterlijke termijn van 2032 gereed te hebben. We merken echter wel dat onze ambitie om in 2027 al klaar te zijn, veel te ambitieus is. Dit blijkt uit de aanbesteding van dit najaar, waarop we geen enkele inschrijving hebben ontvangen. We zijn nu met partijen in gesprek om alsnog tot een realistische opdracht te komen. Het jaar 2026 zal grotendeels in het teken staan van het bouwen aan ons omgevingsplan. Ruimte voor ruimte Uw raad heeft op 28 mei 2025 op voorstel van het college besloten het gemeentelijk Ruimte voor Ruimte beleid van 2019 in te trekken, omdat dit beleid niet meer aansluit bij de nieuwe provinciale 30 beleidsuitgangspunten van Ruimte voor Ruimte.
Het afwegen van nieuw Ruimte voor Ruimte beleid moet integraal en in samenhang met andere thema’s gebeuren. In het raadsvoorstel voor Ruimte voor Ruimte is dat nog nader toegelicht. Het integraal afwegen gebeurt met de update van de omgevingsvisie. Wij komen hierop terug bij uw raad wanneer het voorstel voor de actualisatie van de omgevingsvisie wordt voorgelegd. Volkshuisvestelijk programma De woningnood vraagt om de nodige oplossingen en het huidige Programma Wonen 2030 'Drimmelen groeit' is ingehaald door de tijd. Daarom stellen wij een Volkshuisvestelijk Programma op, waarin we niet alleen de woningbouwprogrammering borgen, maar ook de betaalbaarheid van woningen, de geschiktheid van woningen voor ouderen, de woonzorgvisie, het huisvesten van urgente aandachtsgroepen en hoe we onze (toekomstige) inwoners voldoende kans bieden op een woning. Door beperkt beschikbare ambtelijke capaciteit is het project pas in de tweede helft van 2025 opgestart. In 2025 is het projectplan vastgesteld en is er een aanbestedingsprocedure doorlopen waarmee een geschikt onderzoeksbureau is gevonden voor het uitvoeren van een woningbehoefteonderzoek. De inhoudelijke werkzaamheden volgen in 2026. Brabants Programma Landelijk Gebied Het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) bestaat niet meer in de huidige vorm. Vanuit de provincie wordt er nu gewerkt aan een Aanpak Landelijk gebied.
De provincie stemt de Aanpak Landelijk Gebied af met het rijksbeleid, maar ook met het gemeentelijk beleid op regioniveau (SRBT/ Baronie en RWB). De vertaling naar gemeentelijk niveau gebeurt via een update van onze omgevingsvisie of het omgevingsplan. Afgelopen jaar hebben we afstemming gezocht met de agrarische sector over spuitzones in relatie tot gevoelige bestemmingen. Ook rondom het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zijn gesprekken tussen provincie en gemeente opgestart. Verder hebben we ook een eerste overleg gehad over de toekomst van geitenhouderijen in relatie tot gevoelige bestemmingen: het Rijk is daar eerst voor aan zet voor een afstandscriterium. 3.2 Duurzaamheid Wat hebben we dit jaar bereikt? Duurzaamheid, minder afval en nieuwe energie We willen onze blauwgroene gemeente klaarmaken voor een schone en duurzame toekomst. Daarom zetten we grote stappen met de duurzame big five: energietransitie, duurzaam ondernemen & circulariteit, klimaatadaptatie, natuur & biodiversiteit en duurzame mobiliteit. We werken onder andere aan circulariteit, minder huishoudelijk restafval, meer biodiversiteit en minder, schonere en zuinigere verplaatsingen (mobiliteit). Dat gaat ook over veel direct zichtbare dingen, zoals proactief opzetten van een laadpalenstructuur voor fiets en auto, dorpsbosjes aanleggen en gemeentelijke gebouwen verduurzamen.
In de toekomst willen we duurzame energievoorziening, onafhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en onze eigen keuzes maken. Uitgangspunt is: iedereen kan meedoen. Betaalbare, betrouwbare en duurzame energie voor alle inwoners! We maken impact met het Energieprogramma, in vijf thema’s en maatregelen. Het beschrijft hoe we kijken naar duurzame energie. Wat is nodig voor een succesvolle lokale energietransitie? Wat hebben we dit jaar gedaan? Bedrijven en tuinbouw In 2025 zijn verschillende acties ondernomen binnen de drie speerpunten - onderzoek en beleid, innovatie en techniek én samenwerking. Zo dragen we bij aan de ambities voor het verduurzamen van bedrijven binnen de gemeente. Zo is een start gemaakt met de uitvoering van de SPUK-regeling 'Bedrijfsmatig Vastgoed'. Hiermee willen we de samenwerking en verduurzaming op drie bedrijventerreinen (Brieltjenspolder, Thijssenweg en de Zwingel) versterken. Daarnaast is in 2025 een startnotitie bedrijven opgesteld om concrete acties voor de aankomende 31 jaren te noteren om bij te dragen aan de doelstelling voor het verduurzamen van de bedrijven binnen de gemeente. Voor het Tuinbouwgebied Plukmade zijn de vergunningprocedures voor fase 1 opgestart en afgerond om te komen tot een aardwarmteproject. De laatste vergunning van het ministerie dient nog te worden verleend voordat men daadwerkelijk kan gaan boren.
Men verwacht deze medio 2026. Verder is in 2025 een start gemaakt met het opstellen en uitvoeren van een behoefteonderzoek MKB om meer zicht te krijgen in de knelpunten voor ondernemers om te verduurzamen en om te kijken waar koppelkansen liggen vanuit de gemeente om hierbij te helpen. Ook hebben bedrijven te maken met wetgeving en verschillende verplichtingen om energie te besparen en verbruik te verduurzamen, zoals de energiebespaarplicht, informatieplicht en onderzoeksplicht. De omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) controleert namens de gemeente of bedrijven deze verplichtingen naleven. De Omgevingsdienst denkt ook actief mee om bedrijven te helpen bij duurzame bedrijfsvoering. Elektriciteit Duurzame opwek van elektriciteit is cruciaal voor de vermindering van CO2 -uitstoot en daarmee voor versnelling van de energietransitie. Denk hierbij aan zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven, maar ook aan zon- en windenergie op land. Met deze hernieuwbare energiebronnen zetten we als gemeente grote stappen naar een duurzame en betrouwbare energievoorziening voor inwoners en ondernemers. De doelen uit het Klimaatakkoord en de Regionale Energiestrategie West- Brabant (RES WB) zijn daarbij leidend. Hoewel zonnepanelen in de toekomst minder rendabel worden, ligt het percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen in Drimmelen op 39% (meting 2024).
Dat is vier procent hoger dan het landelijk gemiddelde. Begin vorig jaar hebben we op initiatief van energiecoöperatie Opgewekt Drimmelen meegewerkt aan de plaatsing en ingebruikname van zonnepanelen op het dak van de gemeentewerf. Deze lokale coöperatie heeft eerder 500 zonnepanelen geïnstalleerd bij twee agrarische bedrijven in Lage Zwaluwe en Hooge Zwaluwe. Daar zijn nu op de gemeentewerf 150 panelen bijgekomen. Met enkele buurgemeenten hebben we ingestemd met deelname aan het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER). Dit betreft een verkenning naar de opwek van duurzame energie op gronden langs de Rijkswegen A59 en A27, die in bezit zijn van (Rijks)overheden. Of we met OER doorgaan hangt af van de resultaten en wordt in een later stadium bepaald. Dankzij de vaststelling van het Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant is een belangrijke stap gezet naar een regionaal, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem. Uit dit plan volgen diverse uitvoeringsprogramma’s, waarbij samenwerking tussen en binnen de vijf gebiedscoalities essentieel is. De rode draad is het toewerken naar een diverse energiemix gebaseerd op zoveel mogelijk lokale bronnen en mogelijkheden. Afgelopen jaar heeft de samenwerking met Enexis over de aanpassing van het lokale elektriciteitsnet verder vorm gekregen.
Vanwege de energietransitie - en het behoud van een robuust en betrouwbaar energiesysteem - is het noodzakelijk om in wijken extra transformatorhuisjes te plaatsen en dikkere kabels aan te leggen. Met Enexis zijn ook heldere afspraken gemaakt over de communicatie met inwoners die hiermee te maken krijgen. In het zogenoemde zonneparkdossier zijn geen ontwikkelingen te melden. Na de voor ons positieve uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant over zonnepark De Bergen eind 2024, is het wachten op behandeling van twee hoger beroepen bij de Raad van State. De besluitvorming over zonnepark Moerseweg lag in 2025 stil, omdat de aanvraag voor dit park ondanks herhaaldelijk verzoek nog niet is aangevuld door de initiatiefnemers. 32 Energie-Infrastructuur Wij maken deel uit van de Powerport regio Moerdijk. Om de ontwikkelingen in dit gebied op een zorgvuldige manier op elkaar af te stemmen is de Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk opgericht. Aan die tafel werken het Rijk, de Provincie, het waterschap en de drie Powerport gemeenten nauw met elkaar samen. Op 11 juni 2025 zijn tijdens het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) afspraken gemaakt over de verdere ontwikkeling van de Powerport regio. Besloten is dat er ongeveer 700 hectare ruimte gevonden moet worden voor elektrificatie, verduurzaming en circulaire industrie.
Er zijn zoekgebieden aangewezen in Geertruidenberg en Moerdijk. Onze gemeente is vooral in beeld voor grootschalige energie-infrastructuur. De gemeenteraad heeft in april 2025 bepaald welke positie onze gemeente inneemt met betrekking tot de Powerport-ontwikkeling. Onze gemeente draagt actief bij aan de ontwikkeling van de Powerport vanuit ons blauwgroene profiel. Landbouw, natuur en recreatie zijn leidend voor ons profiel binnen de (Powerport)regio. Wij vinden het belangrijk dat er een duidelijk toekomstperspectief komt voor de inwoners van de Powerport-regio en de (agrarische) ondernemers in het gebied. We zijn de blauw groene long tussen Moerdijk en Geertruidenberg en willen daarom geen industrie in Drimmelen laten landen waarbij we in het oosten het kanaal als duidelijke grens met Geertruidenberg en de industrie aanhouden en in het westen de spoorlijn als duidelijke grens met Moerdijk en de industrie daar. We staan als Drimmelen aan de lat voor een ruimtevraag voor kabels en tracés vanuit de Powerport, maar daarbij zullen we altijd inzetten op behoud van ons agrarische gebied en onze natuur. Op 1 december 2025 heeft er opnieuw een Bestuurlijk Overleg plaatsgevonden tussen Rijk en Regio over de Powerport-ontwikkeling. Er is geen voorkeur voor een ontwikkelrichting uitgesproken.
Wel is onder andere besloten om de randvoorwaarden en condities die zijn opgesteld voor het agrarisch landschap verder uit te werken in een Plan van Aanpak. Projecten Nederwiek 3 Vanuit het project Netten op Zee Nederwiek 3 krijgt onze gemeenten geld om te besteden aan de leefbaarheid in onze gemeente. Door de gemeenteraad is bij de Kadernota 2026 besloten deze middelen te besteden aan vier projecten: • Dorpshart Lage Zwaluwe • Dorpsvisie Wagenberg • Gebiedsontwikkeling Dongemondcollege • Klimaatadaptieve landbouw/ Gat van den Ham Gebouwde omgeving In 2025 zijn 65 subsidies vertrekt voor isolatiemaatregelen (dak-, gevel-, vloerisolatie en/of isolatieglas), voor in totaal € 103.205 (gemiddeld € 1.588 per woning). Het budget hiervoor komt uit de regeling Lokale Aanpak Isolatie van het Rijk. Binnen de regeling Specifieke Uitkering Energiearmoede zijn tot nu toe 576 huisbezoeken afgelegd door het EBT (126 huishoudens in een huurwoning en 450 in een koopwoning). Hierbij is de helft van de woningen doorgestuurd naar de allround vakman en naar de klusdienst. Gemiddeld is er € 230 per woning besteed aan materialen: 5.094 producten voor besparing op gas en 2.479 voor besparing op stroom. De verwachte energiebesparing bedraagt hiermee 3,15 ton CO2 per jaar; wat een energiebesparing zou kunnen opleveren van € 450 per jaar per huishouden.
Er zijn 221 lekchecks uitgevoerd in 2025 en 44 energieadviezen gegeven door de energieambassadeurs. Programma Duurzaamheid Het Programma Duurzaamheid is vastgesteld. Hierin staat hoe we onze blauwgroene gemeente klaarmaken voor een schone en duurzame toekomst. Daarom zetten we grote stappen met de duurzame big five: energietransitie, duurzaam ondernemen & circulariteit, klimaatadaptatie, natuur & biodiversiteit en duurzame mobiliteit. We werken onder andere aan circulariteit, minder huishoudelijk 33 restafval, meer biodiversiteit en minder, schonere en zuinigere verplaatsingen (mobiliteit). Dat gaat ook over veel direct zichtbare dingen, zoals proactief opzetten van een laadpalenstructuur voor fiets en auto, dorpsbosjes aanleggen en gemeentelijke gebouwen verduurzamen. De monitoring hiervan zijn we gestart en volgt in 2026. Warmte Via de nieuwe wet Wet gemeentelijke instrumenten warmte (Wgiw) is er de verplichting om per gemeente te komen tot een warmteprogramma. In 2025 hebben we via een aanbesteding een bureau gevonden dat ons helpt bij het daadwerkelijk opstellen van dit warmteprogramma. De oplevering van dit warmteprogramma wordt verwacht in het eerste kwartaal van 2027. De stand van zaken is nu dat we de raad hebben meegenomen in de nieuwe wetgeving rond warmte (Wet collectieve warmte (WcW) en Wet gemeentelijke instrumenten warmte (Wgiw)).
Daarnaast hebben we de Nota van Uitgangspunten voor het warmteprogramma laten vaststellen. Verder vonden er onderzoeken plaats of er collectieve warmteoplossingen zijn bij nieuwbouw locaties, onder andere in Hooge Zwaluwe Zuid. Door het verschil in ontwikkel snelheid (bouwen van huizen en realiseren van governance rond collectieve warmte) is dit stop gezet. We gaan ons in 2026 meer richten op de ontwikkeling van de mogelijke oprichting van een (provinciaal) warmtebedrijf en opstarten van uitvoeringsplannen naast het warmteprogramma. Beleidsplan Afval De vacature beleidsmedewerker afval hebben wij per 1 mei 2025 voor een periode van 1 jaar met een tijdelijk dienstverband kunnen invullen. In deze periode wordt de productspecialist afval ingewerkt tot beleidsmedewerker afval, zodat per 1 mei 2026 er een naadloze overgang kan plaatsvinden. Hierdoor is er een vertraging ontstaan in het maken van een nieuw beleidsplan afval. 3.3 Economie, recreatie en toerisme Wat hebben we dit jaar bereikt? Bloeiende en sterk lokaal verbonden economie Een sterke en lokaal verbonden economie is belangrijk voor het levendig houden van de dorpen. Om te winkelen, uit eten te gaan, werken en recreëren, en van evenementen te genieten. Lokale ondernemers zorgen voor werkgelegenheid en sponsoren verenigingen. We waarderen ondernemers en zorgen dat zij kunnen blijven ondernemen, groeien en ontwikkelen.
Daarom helpen we hen om nieuwe initiatieven te ontplooien. Het is belangrijk om ondernemers letterlijk ruimte te geven door uitbreiden van bedrijventerreinen. Zo zorgen we voor een gezonde en toekomstbestendige economische sector, werkgelegenheid en vitaliteit van de dorpen. Samenwerking is belangrijk, tussen ondernemers en gemeente en tussen ondernemers onderling. Drimmelen ontwikkelt zich verder als recreatiegemeente. Aantrekkelijke pijlers zijn de Biesbosch, de Zuiderwaterlinie en het vitale platteland. De Biesbosch is en blijft troef voor natuur en recreatie. Een goede balans daartussen is belangrijk. Dat vraagt goede samenwerking met alle partijen en heldere keuzes. Er moet een betere spreiding komen van toeristen en recreanten. Ruimtelijke ontwikkelingen versterken het toeristisch-recreatief profiel, zoals het Gat van den Ham, Beverpad, dorpsentrees, optimaliseren fietsroutes, Kleine Schans, Haven Terheijden en Ameroever Lage Zwaluwe. We investeren in recreatieve verbindingen over land en water. Zwaartepunt van de recreatieve structuur zijn aantrekkelijke centrumgebieden, havens van Lage Zwaluwe, Terheijden en Drimmelen en het vitale platteland. De gemeente werkt met ondernemers en organisaties op het gebied van recreatie en toerisme, zoals VVV, Recreatief Drimmelen en Toeristisch Traaie. Samen optimaliseren we toeristische recreatie.
Wat hebben we dit jaar gedaan? Bedrijventerreinen Voor de Thijssenweg hebben twee initiatiefnemers zich bij de gemeente gemeld met ideeën voor de percelen grenzend aan het huidige bedrijventerrein aan de Thijssenweg. Dit is ruimtelijk de meest logische plek om uit te breiden. Hiermee vormt dit de meest wenselijke uitbreiding van het bedrijventerrein. Ook in de Dorpsvisie Wagenberg is de uitbreiding opgenomen. In 2026 zullen zij hun plannen verder uitwerken. 34 Voor de uitbreiding van bedrijventerrein Brieltjenspolder heeft in 2025 het college het Ontwikkelkader Brieltjenspolder vastgesteld. Rond dezelfde periode werd bekend dat het belangrijkste gedeelte van de gronden rondom het huidige bedrijventerrein Brieltjenspolder onder voorbehoud zijn aangekocht door een ontwikkelende partij. Het Ontwikkelkader is meegegeven aan deze ontwikkelaar. Op deze manier houden we als gemeente Drimmelen grip op de invulling van het terrein, zowel in ruimtelijk- kwalitatieve zin als in programmering. Voor drie bedrijventerreinen, Brieltjenspolder (Made), Thijssenweg (Wagenberg/Hooge Zwaluwe) en de Zwingel (Lage Zwaluwe) zijn middelen beschikbaar om de samenwerking en collectiviteit op de bedrijventerreinen een stimulans te geven en stappen te zetten op het gebied van verduurzaming. Met dit geld zijn in 2025 twee zogenoemde aanjagers ingehuurd die met deze onderwerpen aan de slag zijn.
Biesbosch Samenwerkingsvorm SOK Nationaal Park De Biesbosch en uitvoeringsprogramma lopen door. Er wordt gewerkt aan bestemmingsmanagement in de Biesbosch, bevorderen van stil en duurzaam varen, vaarverbindingen van en naar de Biesbosch en excursies in de Biesbosch, het onderhoud van de afmeervoorzieningen door middel van een Biesboschvaantje, het zwemveilig maken van de strandjes in de Biesbosch en het optimaliseren van de haven Drimmelen als toegangspoort naar de Biesbosch. Financiële regelingen Vanaf 2022 is het ondernemersfonds geregeld ter tafel gekomen, waarbij gedurende het proces het oorspronkelijke enthousiasme en het draagvlak steeds minder leken te worden. Om hier inzicht in te krijgen hebben we in 2025 een draagvlakmeting laten uitvoeren door een gespecialiseerd bedrijf op dit gebied: CLOK. Belangrijkste uitkomst is dat er bij ondernemers geen draagvlak is voor een ondernemersfonds. Daarom is besloten om niet over te gaan tot het invoeren van een ondernemersfonds. Omdat samenwerking tussen ondernemers onderling en het hebben van een bepaalde mate van collectiviteit belangrijk zijn, benutten we de gelden van de SPUK-regeling om hier op onze bedrijventerreinen toch werk van te maken. 35 Haven Terheijden De gemeente Drimmelen is eigenaar en exploitant van de haven in Terheijden. Eerder is besloten het beheer van de haven af te stoten.
Conform afspraak is hiermee gewacht totdat de werkzaamheden in de haven door Waterschap Brabantse Delta waren afgerond. Nadat dit in het najaar van 2024 het geval was, is de casus met begeleiding van een gespecialiseerd bureau opnieuw opgepakt. Opdracht was om de kaders en voorwaarden voor de verkoop van de haven in kaart te brengen om vervolgens duidelijk te hebben hoe het beheer van de haven over te doen naar een andere partij. Achterliggend doel is een kwaliteitsimpuls geven aan het gebied en de toeristische aantrekkelijkheid van Terheijden en de gemeente te vergroten, door middel van een levendige haven, met moderne voorzieningen en aantrekkingskracht. Het onderzoek was breed ingestoken en bevatte diverse componenten. Zo zijn onder andere eerdere adviezen geanalyseerd en actuele data verzameld. Er zijn gesprekken gevoerd met stakeholders en als onderdeel van een marktconsultatie hebben er gesprekken plaatsgevonden met experts en mogelijke kandidaten. Het rapport was een analyse en advies over het overdragen van het beheer van de haven en de te nemen stappen. Belangrijkste uitkomsten zijn dat de haven (te) klein is voor zelfstandige exploitatie en dat de ruimte voor een verbetering van de omzet slechts beperkt is. Mogelijk is de haven interessant in combinatie met andere activiteiten, maar dan moet deze wel compleet zijn of compleet gemaakt worden.
In het rapport wordt geconcludeerd dat een volledige verkoop (in de letterlijke zin van het woord) van de jachthaven geen realistische oplossing is en dat er altijd een bepaalde verwevenheid zal bestaan tussen de gemeente en de haven, waarbij de exploitant zorgt voor levendigheid en deze de gemeente gedeeltelijk ontzorgt. Hierbij geldt dat gezien het belang van de haven de maatschappelijke belangen zouden moeten gaan boven de financieel-organisatorische belangen. In april 2025 namen wij kennis van het rapport en advies en besloten we in lijn hiermee de vervolgstappen in het proces te onderschrijven, te weten: • Verkopen van aanwezige gebouwen en bijbehorende grond. • De opbrengst van de verkoop te gebruiken voor de ontvlechting van de ondergrondse infrastructuur als onderdeel van het project herinrichting van het haventerrein. • Het restant van de opbrengst te gebruiken voor het realiseren van een multifunctioneel havengebouw. Als de opbrengsten ontoereikend blijken te zijn, hiervoor de inkomsten uit de toeristenbelasting 2026 in te zetten. • Starten van de selectieprocedure voor overdracht van het beheer van de haven op basis van huur of concessie. Hoewel bovengenoemde besluiten een duidelijke richting geven aan het vervolg van het proces, behoefden deze nog de nodige uitwerking.
Dit met name omdat de verschillende besluiten onderling van elkaar afhankelijk en randvoorwaardelijk zijn, zowel in praktisch-uitvoerbare, als in financiële zin. Deze uitwerking vindt momenteel plaats. In 2025 is ook de herinrichting van de openbare ruimte rondom de haven opgepakt en grotendeels afgerond. Optimaliseren toeristisch recreatief product Optimale toeristisch-recreatieve producten, samen met ondernemers en partners, is een continu proces dat in 2026 onverminderd doorgaat. Recreatief Drimmelen en Toeristisch Traaie zijn hierin belangrijke partners. Zowel de haven in Terheijden als de haven Drimmelen worden aantrekkelijker gemaakt voor toeristen en recreanten. Samen met toeristisch/recreatieve ondernemers in de haven Drimmelen is een havenoverleg opgericht, waarin praktisch gekeken wordt hoe we de haven in alle seizoenen levendig en aantrekkelijk kunnen maken. Tevens is er veel aandacht voor de fiets- en wandelroutes, die in 2025 geoptimaliseerd en waar nodig aangepast zijn. Er worden speciale themafietsroutes ontwikkeld, zoals de aspergeroute en verdere invulling van de Zuiderwaterlinieroute. Daarnaast zijn voor alle dorpskern nieuwe dorpsentrees ontwikkeld, die in 2026 geplaatst worden. 36 Ruimtelijke ontwikkelingen Uit de Visie Vrijetijdseconomie komt de opgave om de dorpsentrees te verfraaien.
Besloten is dit te doen in de vorm van kunstwerken in combinatie met biodiversiteit. In 2025 is verder gewerkt aan het ontwerp van deze kunstwerken. Met name de locaties van de kunstwerken heeft voor enige vertraging gezorgd. Momenteel wordt onderzocht hoe we de ruimtelijke procedure hiervoor moeten doorlopen. In de haven van Terheijden is in 2025 begonnen met de herinrichting van de openbare ruimte. Onderdeel hiervan is de totstandkoming van de Traaise Vertelmuur, waar de geschiedenis van Terheijden op verbeeld wordt. In 2025 is het proefpaneel geplaatst. In 2026 zal de volledige vertelmuur gerealiseerd zijn. In Terheijden worden de mogelijkheden voor een multifunctioneel havengebouw onderzocht. Tevens wordt er gewerkt aan een kunstproject dat op meerdere locaties in Terheijden het verhaal van de Zuiderwaterlinie verbeeldt. Samenwerking ondernemers Zoals hierboven al gemeld is: in 2025 is gebleken dat er onvoldoende draagvlak is om een ondernemersfonds in te voeren en komt er geen gemeentebreed ondernemersfonds. We zoeken andere manieren om de samenwerking tussen ondernemers en op bedrijventerreinen te stimuleren. Omdat samenwerking tussen ondernemers onderling en het hebben van een bepaalde mate van collectiviteit belangrijk zijn, benutten we de gelden van de SPUK-regeling om hier op onze bedrijventerreinen toch werk van te maken.
Op de bedrijventerreinen en in het centrum van Made is al vele jaren een BIZ actief. Voorzieningen bevordering toerisme rondom de Biesbosch Er lopen verschillende trajecten om het toerisme naar en rondom de Biesbosch te bevorderen en te sturen: • Onderzoek naar bestemmingsmanagement in samenwerking met de andere SOK-gemeentes en Staatsbosbeheer > Fase 1, kwantitatief onderzoek is afgerond in 2025, fase 2, kwalitatief onderzoek start in 2026. • Marketing en communicatie rondom de Biesbosch en het vasteland in samenwerking met Beleef de Biesbosch en Visit Brabant > Onderzoek is in 2025 gestart om een gezamenlijke marketingorganisatie voor de Biesbosch op te richten. • Ontwikkeling Gat van den Ham > In 2025 is gewerkt aan een concept-visie. Deze is in 2026 na de 'Raad in Gesprek' van de agenda van de raad gehaald. Er vinden nu eerst aanvullende gesprekken plaats met de stakeholders. Vaststelling van de visie is nu gepland na de zomer 2026. • Beverpad, aansluiting met Lage Zwaluwe > In 2025 hebben verschillende voorbereidingen plaatsgevonden, zoals een aantal vergunningenprocedures. Als alle benodigde stukken en vergunningen op orde zijn, is het de bedoeling om in de loop van 2026 te starten met de werkzaamheden. • Start van het havenoverleg Drimmelen > Havenoverleg is in 2025 gestart en zorgt voor afstemming en samenwerking. Deze wordt voortgezet in 2026.
• Herziening van het vergunningenstelsel voor passagiersschepen > Conceptvoorstel is klaar in 2025. In 2026 ronden we deze af. • Herziening van de Biesboschverordening > Conceptvoorstel is opgesteld in 2025. Deze wordt definitief op het moment dat het voorstel vergunningenstelsel passagiersschepen akkoord is. • Aanpak zwemveiligheid strandjes Biesbosch > Een plan van aanpak met U-vormige steigers is samen met de gemeente Altena en Staatsbosbeheer geschreven en voorgelegd aan de provincie. Uitvoering staat gepland in Drimmelen in najaar 2026. • Natuurtoilet Hofmansplaat > Alle voorbereidingen zijn gemaakt in 2025 in samenwerking met Maag, Lever, Darm stichting en Staatsbosbeheer. Plaatsing is voor de zomer 2026. • Stil en Duurzaam varen > De voorbereidingen voor een denktank duurzaam varen zijn gestart in 2025. In 2026 gaan we hier verder mee aan de slag. Wat heeft programma 3 gekost? Tabel Prg. 3-1 Realisatie en begrotingsafwijkingen programma 3 (bedragen x € 1.000) Nr.
| Thema | Primaire | Begroting na | Realisatie | Afwijkingen Begroting | wijziging 2025 | 2025 | 2025 | 2025 3.1 | Woningbouw en ruimte | -5.050 | N | -6.053 | N | -7.092 | N | -1.039 | N 3.2 | Duurzaamheid | -4.983 | N | -4.980 | N | -5.557 | N | -577 | N 3.3 | Economie, Toerisme en Recreatie | -1.454 | N | -1.734 | N | -1.470 | N | 264 | V Totaal lasten | -11.487 | N | -12.767 | N | -14.119 | N | -1.352 | N 3.1 | Woningbouw en ruimte | 2.404 | V | 3.180 | V | 5.982 | V | 2.802 | V 3.2 | Duurzaamheid | 5.458 | V | 5.236 | V | 5.375 | V | 140 | V 3.3 | Economie, Toerisme en Recreatie | 475 | V | 595 | V | 639 | V | 44 V Totaal baten | 8.337 | V | 9.010 | V | 11.996 | V | 2.986 | V Saldo van baten en lasten excl. mut. | -3.150 | N | -3.756 | N | -2.122 | N | 1.634 | V reserves Saldo mutaties reserves | -212 | N | -212 | N | 290 | V | 501 | V Saldo van baten en lasten incl. mut. | -3.362 | N | -3.968 | N | -1.833 | N | 2.136 | V reserves Nr. | Thema | Begroting na | Realisatie | Verschil wijziging 2025 | 2025 | 2025 3.1 | Woningbouw en ruimte | -2.873 | N | -1.110 | N | 1.763 | V 3.2 | Duurzaamheid | 256 | V | -182 | V | -437 | N 3.3 | Economie, Toerisme en Recreatie | -1.139 | N | -831 | N | 308 | V Saldo van baten en lasten excl. mut.
| -3.756 | N | -2.122 | N | 1.634 | V reserves 37 38 3.1 Woningbouw en ruimte (€ 1.763.000 voordeel) Apparaatskosten (€ 88.000 voordeel) Binnen programma 3 zijn diverse afwijkingen die betrekking hebben op de doorbelasting van ambtelijke uren. In beginsel heffen de afwijkingen op doorbelastingen elkaar concernbreed op. Voor een nadere analyse van de doorbelasting op concernniveau verwijzen wij naar de toelichting onder overhead. Omgevingsdienst Midden en West Brabant (€ 57.000 voordeel) De bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling valt lager uit vanwege een incidentele afrekening van 2024 en een verwachte (positieve) afrekening over 2025. Ruimtelijke ordening en woningbouw (€ 63.000 voordeel) De ontvangsten betreffen voornamelijk diverse bijdragen, vooral gemeentelijke plankosten, van initiatiefnemers van ruimtelijke plannen. Deze bijdragen komen voort uit de afgesloten anterieure overeenkomsten. Waar mogelijk worden deze op het project zelf geboekt. Als het project nog niet specifiek wordt geregistreerd, worden bijdrages op een algemene post opgenomen. Facilitair grondbeleid (€ 66.000 nadeel) De facilitaire projecten hebben de laatste jaren een aanzienlijke uitbreiding laten zien. Geconstateerd is dat de administratieve verslaglegging hiervan uit de pas is gelopen.
Inmiddels zijn herstelwerkzaamheden opgestart met als doel de onduidelijkheden en achterstallige administratie de komende periode op orde te krijgen. Gelet op deze herstelslag zijn de diverse facilitaire grondprojecten budgettair neutraal in de jaarrekening verwerkt. Het begrote voordeel komt daarmee te vervallen. In het boekjaar 2026 zal de afwikkeling van alle facilitaire grondprojecten tot en met 2025 worden opgenomen. Hierover zal een raadsinformatiebrief worden opgesteld. Transformatie Flexwoningen Lageweg Terheijden (€ 95.000 voordeel en € 80.000 nadeel) Het project Flexwoningen Lageweg heeft vertraging opgelopen. De plaatsing van de woningen was gepland voor 2025, maar dit is niet gelukt. Hierdoor missen we de huuropbrengsten. Daar staat tegenover dat we door de vertraging minder uitgaven hadden. Inmiddels weten we dat de contractpartner failliet is verklaard. We beraden ons nu op een vervolg. Hz Zuid exploitatiebudget in afwachting van Grex (€ 372.000 voordeel) Vooruitlopend op de ontwikkeling van deze exploitatie was (exclusief apparaatskosten) in de begroting een exploitatiebudget opgenomen van € 280.000. Omdat bij de uitwerking bleek dat er sprake was van een anterieure overeenkomst is gekozen voor een andere verantwoording en wordt er geen gebruik gemaakt van het exploitatiebudget.
De verschuldigde en in rekening gebrachte bijdrages bedragen € 92.000 zodat per saldo een voordeel ontstaat van € 372.000. Via een verantwoording op de balans komen deze bedragen in 2026 op de juiste plaats terecht. Volkshuisvesting (€ 497.000 voordeel) Bij volkshuisvesting zijn verschillende incasso- en invorderingskosten en verrekeningen opgenomen tot een bedrag van € 31.000. Deze kosten vallen weg tegen een hogere baat van € 31.000. Deze baat betreft betalingen vanuit de andere gemeenten voor een onderzoek wat wij voorgeschoten hebben. Met deze inkomsten zijn alle nog openstaande baten aan ons betaald. Daarnaast is een bijdrage van het Rijk ontvangen van € 497.000 ten behoeve van de Sisa-regeling Realisatiestimulans 2025. Deze middelen zullen, conform gemaakte afspraken en conform de raadsbrief over de realisatiestimulans, opgenomen moeten worden in een nog op te stellen bestemmingsreserve betaalbare woningbouw. In het voorstel tot vaststelling van de jaarrekening 2025 zal worden opgenomen dat de gemeenteraad besluit om bij de bestemming van het jaarresultaat het bedrag uit de Realisatiestimulans (over 2025 zijnde € 497.000) af te zonderen in een in te stellen bestemmingsreserve betaalbare woningbouw. Toezicht en handhaving (€ 103.000 nadeel) Voor toezicht en handhaving is het een uitdaging om de personele capaciteit met vaste formatie te vullen.
Om de werkzaamheden van deze fte wel uit te voeren is inhuur ingezet en deze is duurder dan vast personeel. Hiermee was een bedrag van € 103.000 gemoeid. Omgevingsvergunning leges (€ 235.000 voordeel) 39 Voor de leges omgevingsvergunningen bouwdeel is ten opzichte van voorgaande jaren terughoudend begroot. De leges zijn hoger dan eerder ingeschat door een naheffing over de jaren 2022 tot en met 2024 die in 2025 verantwoord zijn en door een groter project dat een jaar eerder vergund is. Actief Grondbeleid (€ 414.000 voordeel) De resultaten van het actief grondbeleid hebben zich positief ontwikkeld. In de begroting werd uitgegaan van een voordeel van € 170.000. In de realisatie zien we een voordeel van € 584.000. Overigens is het voordeel in beginsel budgettair neutraal voor de exploitatie omdat het voordeel wordt gestort in de reserve grondexploitatie. Overige Grondzaken (€ 163.000 voordeel) Voor werken voor derden was € 39.000 meer budget noodzakelijk dan begroot. Betreft met name onvoorziene zaken zoals plaatsen hekken en graafwerkzaamheden. Daar tegenover staan echter hogere recognities (huur en pachtvergoedingen gemeentegrond) van € 79.000 en de opbrengst van incidentele grondverkopen van € 123.000. Diverse kleine verschillen per saldo (€ 108.000 voordeel) Dit betreft in totaal 106 afwijkingen waarvan het bedrag < € 25.000.
3.2 Duurzaamheid (€ 47.000 nadeel) Apparaatskosten (€ 430.000 nadeel) Binnen programma 3 zijn diverse afwijkingen die betrekking hebben op de doorbelasting van ambtelijke uren. In beginsel heffen de afwijkingen op doorbelastingen elkaar concernbreed op. Bij Duurzaamheid betreft het specifiek de doorbelasting van de ambtelijke uren vanwege de SPUK- CDOKE regeling. Op zich is dit slechts een verschuiving in toerekening. Door de verschuiving ontstaat een specifieke opzet die de beoordeling van de jaarcijfers en de SISA verantwoording vergemakkelijkt. Voor een nadere analyse van de doorbelasting op concernniveau verwijzen wij naar de toelichting onder overhead. Huisvuil, glas en oud papier (€ 150.000 nadeel) De werkelijke uitgaven bij de verwijdering van huisvuil zijn hoger uitgevallen. Hiervoor zijn diverse onderdelen verantwoordelijk zoals Onderhoud, werken voor derden en diverse goederen voor in totaal € 36.000 en de inzamel en ledigingskosten zijn hoger voor een bedrag van € 114.000. Overigens is dit een budgettair neutrale post omdat de afwijkingen worden verrekend met de egalisatievoorziening. Afval/afvalverwijdering (€ 110.000 voordeel) Zowel kosten voor stort en verwerking als de inzamel- en ledigingskosten van het GFT en textiel zijn lager uitgevallen dan begroot. De afwijkingen zijn het gevolg van het stoppen van de zomerinzameling per 2025.
Ook hier is sprake van verrekening met de egalisatievoorziening. Grof tuinafval agrariërs / erfbeplanting (€ 31.000 nadeel) De afwijking is het gevolg van personele wisselingen waardoor onvoldoende is begroot en geïndexeerd. Overige kosten afvalverwijdering (€ 172.000 nadeel) Onder overige kosten wordt de mutatie op de egalisatievoorziening berekend. Begroot was een onttrekking uit de voorziening, maar op basis van de exploitatieresultaten dient er een storting in de voorziening plaats te vinden. Overigens is dit nadeel in beginsel budgettair neutraal omdat in de uitvoering van de afvalstoffenverwijdering lagere uitgaven danwel hogere baten zijn gerealiseerd. Milieustraat (€ 76.000 voordeel) Daar waar de stort en verwerkingskosten bij het huisvuil hoger uitvielen, waren deze kosten op de milieustraat € 76.000 lager dan verwacht. In hoeverre hier een causaal verband aanwezig is, is niet te zeggen. Daarnaast is het snoeiafval op een andere post in de jaarrekening opgenomen en brengen zowel EPS, archiefpapier en matrassen geld op. Duurzaamheid (€ 110.000 nadeel) Voor de uitvoering van de opgave duurzaamheid is externe inhuur ingezet. Het betreft de inhuur van 40 een beleidsmedewerker milieu voor een bedrag van €110.000. Deze inzet was noodzakelijk voor de continuïteit van de werkzaamheden.
Energietransitie (€ 38.000 voordeel) Voor de uitvoering van de energietransitie wordt gebruikgemaakt van de inzet van vrijwilligersorganisaties. In 2025 bleef deze inzet achter bij de verwachting. Hierdoor zijn minder kosten gemaakt dan begroot, wat leidt tot een voordeel van €38.000. Gebiedsfonds energie – infra (€ 74.000 nadeel) Bij het opstellen van de begroting 2025 is ervan uitgegaan dat de kosten voor de programmamanager Powerport (€ 136.000) vergoed zouden worden door het Rijk vanuit de middelen Nederwiek 3. In 2025 zijn die kosten echter niet vergoed. Momenteel loopt er overleg over de vergoeding van kosten voor de inzet van Powerport door het Rijk. Daarbij wordt ook gekeken naar de historische kosten (2024 en 2025). Voor advies en onderzoekskosten is € 74.000 meer uitgegeven dan geraamd. Dit heeft betrekking op de kosten die gemaakt worden in het kader van de overlegtafel Powerport. 1/9 gedeelte van die kosten zijn voor rekening van onze gemeente. WUP Terheijden (€ 82.000 voordeel) Het was de bedoeling dat voor de uitvoering van het Wijk Uitvoerings Plan (WUP) voor Terheijden een externe projectleider zou worden aangesteld. Dit vanwege de beperkte capaciteit binnen het Energieteam.
Echter, de investeerders/eigenaren van de Traaise Energie Maatschappij (TREM) besloten halverwege het WUP-traject - om strategische redenen - niet langer te investeren in een aardgasvrij Terheijden/uitbreiding van het warmtenet. Daarmee werd automatisch de stekker uit het WUP-traject getrokken en was er voor de afronding en uitvoering van de WUP niet langer een projectleider nodig. Warmteleiding Moerdijk (€ 40.000 voordeel) Vanwege de destijds naderende ‘Warmtewet’ (Wet Collectieve Warmte/Wcw), besloot warmte- /energieleverancier En natuurlijk niet langer te investeren in de potentiële warmteleiding van Moerdijk naar Geertruidenberg. Het had voor ons vervolgens geen zin meer om nader onderzoek te doen naar of wij als gemeente (lees: inwoners) van deze warmteleiding zouden kunnen profiteren. Sisa Cdoke (€ 660.000 voordeel) Bij de uitvoering van de CDOKE regeling zijn diverse budgetten onbenut gebleven. Zo is de stelpost voor onvoorzien van € 204.000 niet benut in 2025. De inzet van personeel/werken voor derden kwam € 10.000 hoger uit. Tot slot bleek de rijksvergoeding € 466.000 hoger uit te vallen dan verwacht. Dit extra budget van het Rijk, was vooraf niet bekend. Op zich is dat ook geen probleem omdat CDOKE een specifieke uitkering is met specifieke verantwoording naar het Rijk. Geld wat in enig jaar overblijft mag meegenomen worden naar toekomstige jaren.
De resterende CDOKE-gelden uit 2025 mogen ook uitgegeven worden in 2026 en 2027. Daarom moesten eerst plannen gemaakt worden voor een goede besteding. Deze zijn er inmiddels, dus deze middelen worden in 2026 alsnog uitgegeven en in de Voorjaarsnota (wederom) begroot.. Sisa energie armoede (€ 21.000 voordeel) De middelen voor armoedebeleid die via SiSa worden verantwoord, zijn volledig ingezet. De gelden zijn (net als voorgaande jaren) besteed aan kleine energiebesparende maatregelen bij mensen in energiearmoede (huur- en koopwoningen). Ons Energie Besparings Team (EBT) gaat met deze materialen huis-aan-huis langs en brengt - naast deze materialen - ook advies om energie te besparen. Voor de uitvoering van de regeling is voor € 37.000 aan materialen ingekocht. De doeluitkeringen van het Rijk bleek € 58.000 hoger uit te vallen zodat per saldo een voordeel is berekend. Sisa NIP (€ 169.000 nadeel) In 2024 en begin 2025 hebben we de isolatiesubsidie ingericht. Daarbij hebben we veel geïnvesteerd in een werkwijze die het voor inwoners zo eenvoudig mogelijk maakt om gebruik te maken van de subsidie. Het uitgangspunt was dat inwoners de kosten niet zelf hoefden voor te schieten. Helaas is een deel van de middelen ondergebracht bij Groupcard, dat in 2025 failliet is verklaard.
Het bedrag dat daar nog openstond om als subsidie aan doe-het-zelvers te verstrekken, is daardoor verloren gegaan. Het gaat om een bedrag van € 260.000. Wij verwachten niet dat dit bedrag nog terugbetaald zal worden uit het faillissement. Doe-het-zelvers uit onze gemeente zijn door de gemeente 41 gecompenseerd. Dit faillissement en de werkwijze die we verder buiten de deur hadden geregeld, hebben we in de tweede helft van 2025 onder de loep genomen. We hebben besloten om de subsidieregeling volledig zelf uit te voeren. De Sisa NIP is een programma van meerdere jaren en is bedoeld om eigenaar-bewoners met een laag inkomen te helpen bij isoleren van hun slecht geïsoleerde woning. Het budget moet uiterlijk in 2030 besteed zijn. Voor de uitgaven aan de subsidie zijn we afhankelijk van de aanvragen door eigenaar-bewoners. Aan het begin van een jaar is dit niet met zekerheid te zeggen hoeveel aanvragen er zullen zijn. Vandaar dat het saldo moeilijk in te schatten is en afwijkt van de prognose. Daarnaast is de verrekening van de rijksvergoeding voor dit onderwerp in het verantwoordingsjaar 2025 € 130.000 nadelig. Omdat de looptijd van de regeling nog enkele jaren voortduurt wordt dit in de toekomstige jaren gecompenseerd. Diverse kleine verschillen per saldo (€ 61.000 voordeel) Dit betreft in totaal 110 afwijkingen waarvan het bedrag < € 25.000.
3.3 Economie, Toerisme en Recreatie (€ 308.000 voordeel, reservemutaties € € 30.000 nadeel) Beleid ter versterking van economische bedrijvigheid (€ 80.000 voordeel) Voor het inhuren van een projectleider was budget vrijgemaakt. Omdat deze eerst begin 2026 kon starten is van het budget 2025 geen gebruik gemaakt. Toerisme en recreatie (€ 99.000 voordeel) Het budget voor algemene plannen is voor een bedrag van € 33.000 niet gebruikt, de subsidies voor vrijwilligersorganisaties is eveneens voor € 32.000 niet gebruikt. Beide bedragen wordt in 2026 mede ingezet voor de realisatie van de dorpsentrees (totaal begroot €100.000,-); de planning hiervoor was 2025, maar is doorgeschoven naar 2026. Daarnaast is voor een bedrag van € 34.000 inkomsensoverdrachten ontvangen die niet begroot waren. Voetveren (€ 35.000 voordeel) Het beschikbare budget bij voetveren voor de inzet van werken door derden is niet gebruikt. Dit is namelijk een reservering voor de exploitatiebijdrage aan een nieuw pontje haven Drimmelen – Altena. Deze ontwikkeling is in 2025 even stil komen te liggen door vraagtekens aan de kant van Altena, maar wordt in 2026 weer verder opgepakt. Als hiermee in 2026 wordt gestart, is het bedrag naar verwachting jaarlijks nodig als exploitatiebijdrage.