Bijlage 9b Ruimtelijke_onderbouwing zonneveld De Bergen.pdf
Tekst van het document
717081 11-07-2019
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK DE BERGEN
Izzy Projects
Definitief v4
Duurzame oplossingen in energie, klimaat en milieu Postbus 579 7550 AN Hengelo Telefoon (074) 248 99 40
Documenttitel
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen
Soort document
Definitief v4
Datum
11-07-2019
Projectnummer
717081
Opdrachtgever
Izzy Projects
Auteur
Jorieke Letteboer, Pondera Consult
Vrijgave
Jan-Willem Broersma, Pondera Consult Marjolein Pigge, Pondera Consult
Pondera Consult
INHOUDSOPGAVE Inleiding
1
Aanleiding
1
Ligging plangebied
2
Geldend bestemmingsplan
2
Procedurele context
4
Leeswijzer
4
Beleidskader
5
Rijksbeleid nut en noodzaak zonne-energie
5
Provinciaal beleid
7
Gemeentelijk beleid
9
Conclusie
11
Huidige situatie plangebied
13
Planbeschrijving
16
Keuze voor grootschalig zonnepark
16
Locatiekeuze
16
Beschrijving van het plan
17
Landschappelijke inpassing
18
Onderzoeks- en omgevingsaspecten
27
Bedrijven en milieuzonering
27
Natuur
27
Cultuurhistorie en archeologie
30
Waterhuishouding
32
Overige aspecten
34
Uitvoerbaarheid
39
Economische uitvoerbaarheid
39
Maatschappelijke uitvoerbaarheid
39
Bijlagen: Natuurtoets Archeologische onderzoeken Verkennend bodemonderzoek Notitie Landschappelijke inpassing
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
Notitie Maatschappelijke meerwaarde
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
1
INLEIDING Aanleiding Izzy Projects heeft, namens het Traais Energie Collectief, het voornemen een zonnepark te realiseren nabij het dorp Terheijden en het Markkanaal. Het plangebied behoort tot een agrarisch gebied waar de eigenaren willen overstappen op het oogsten van zonne-energie. In Figuur 1.1 is een kaart met de ligging van het plangebied opgenomen. Via het Traais Energie Collectief (TEC) is de gemeenschap in Terheijden betrokken bij het project en is het de beoogd eigenaar van het zonnepark na totstandkoming ervan. Figuur 1.1 Ligging plangebied
Bron: Pondera Consult
Het zonnepark bestaat uit een veldopstelling van zonnepanelen met bijbehorende infrastructuur. Binnen het plangebied wordt tevens ruimte gereserveerd voor groenvoorzieningen, watergangen en een wandelpad. Het zonnepark heeft een bruto oppervlak van circa 15 hectare. De veldopstelling van zonnepanelen neemt circa 9,5 hectare in beslag, de overige 5,5 hectare wordt gebruikt om het project in te passen in het landschap. Met het zonnepark wordt elektriciteit opgewekt uit zonne-energie door gebruik te maken van PVpanelen (Photo Voltaic panelen). Hiermee kan een opgesteld vermogen van circa 11,2 Megawatt (MW) worden gerealiseerd. Het opgesteld vermogen van het zonnepark zal gemiddeld 10,4 GWh per jaar produceren, Dit is voldoende elektriciteit om 2/3 van alle huishoudens in Terheijden van stroom te voorzien. Voor de realisatie van het zonnepark is een omgevingsvergunning noodzakelijk. Het zonnepark wordt planologisch ingepast door middel van een afwijking als bedoeld in artikel 2.12, lid 1, sub
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
2
a, onder 3 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). De voorliggende rapportage dient als zogeheten ‘goede ruimtelijke onderbouwing’ in de omgevingsvergunning voor de afwijking van het geldende bestemmingsplan.
Ligging plangebied Het plangebied ligt in het meest zuidelijkste punt van de gemeente Drimmelen in de provincie Noord-Brabant. Het omvat een vijftal percelen ten zuidoosten van het dorp Terheijden en van bedrijventerrein Het Spijk. Het plangebied grenst aan de westkant aan de provinciale weg N285 (Wagenbergse Baan) en De Bergen ten noordoosten van het plangebied. Ten zuiden van het plangebied loopt het Markkanaal.
Geldend bestemmingsplan Ter plaatse geldt het bestemmingsplan “Buitengebied” van de gemeente Drimmelen (vastgesteld 23 december 2015) en het bestemmingsplan “Buitengebied - Veegplan 1” (vastgesteld 1 februari 2018). Ter plaatse van het plangebied geldt de bestemming ‘Agrarisch met waarden – Landschap’, de dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologie 1’ en de dubbelbestemming ‘Waarde – Attentiegebied ehs’ (zie Figuur 1.2 en Figuur 1.3). Figuur 1.2 Uitsnede geldend bestemmingsplan (met kader detailuitsnede in rood)
Bron: ruimtelijkeplannen.nl
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
3
Figuur 1.3 Detailuitsnede geldend bestemmingsplan
Bron: ruimtelijkeplannen.nl
De tot ‘Agrarisch met waarden – Landschap’ bestemde gronden zijn hoofdzakelijk bestemd voor: •
behoud, herstel of duurzame ontwikkeling van het watersysteem en ecologische en landschappelijke waarden en kenmerken;
•
agrarisch gebruik.
De dubbelbestemming ‘Waarde - Archeologie 1’ geldt voor de bescherming van (hoge) verwachte archeologische waarden. Het is hier niet toegestaan om een bodemingreep uit te (laten) voeren voor zover het gaat om werkzaamheden dieper dan 30 centimeter. Vrijstelling van dit verbod wordt verleend als met behulp van een archeologisch onderzoek kan worden aangetoond dat er zich ter plekke geen archeologische waarden bevinden. Ter plaatse van de dubbelbestemming ‘Waarde – Attentiegebied ehs’ zijn de gronden mede bestemd voor het behoud, beheer en herstel van de waterhuishoudkundige situatie, gericht op het verbeteren van de condities voor de natuur(waarden). Een omgevingsvergunning is nodig indien de werkzaamheden invloed hebben op de waterhuishouding van het plangebied of indien er op een diepte van meer dan 60 cm onder het maaiveld wordt geploegd of gewoeld. Het plangebied valt binnen de ‘gebiedsaanduiding wetgevingszone – omgevingsvergunning groenblauwe mantel’ en binnen de ‘gebiedsaanduiding wetgevingszone – omgevingsvergunning schootsvelden’. De groenblauwe mantel is een bufferzone grenzend aan het kerngebied ‘natuur en water’. De bufferzone draagt bij aan de bescherming van de waarden in het kerngebied.
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
4
Ter plaatse van de aanduiding 'wetgevingzone - omgevingsvergunning schootsvelden' is het beleid gericht op het behoud en versterken van de herkenbaarheid van het schootsveld uit oogpunt van cultuurhistorische waarden. Het voorgenomen zonnepark past niet binnen het geldende bestemmingsplan.
Procedurele context In deze paragraaf wordt ingegaan op de procedurele context van het plan. Planvorm afwijkingsbesluit Omdat het planvoornemen niet past in het geldende bestemmingsplan is een planologische procedure benodigd om het plan mogelijk te maken. De initiatiefnemer is voornemens voor het zonnepark een omgevingsvergunningaanvraag in te dienen voor afwijking van het bestemmingsplan. Via deze procedure (ex artikel 2.12 lid 1 sub a onder 3 Wabo) is het mogelijk om af te wijken van het geldende planologisch regime. Voorwaarde voor verlening van de vergunning is dat de activiteit niet in strijd mag zijn met een ‘goede ruimtelijke ordening’. Voorliggende ruimtelijke onderbouwing voorziet in de onderbouwing van de vergunningaanvraag. Relatie met de m.e.r. In bijlage C en D van het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.) is aangegeven welke activiteiten in het kader van het bestemmingsplan plan-m.e.r.-plichtig, project-m.e.r.-plichtig of m.e.r.-beoordelingsplichtig zijn. Sinds de inwerking m.e.r.-richtlijn (mei 2017) geldt voor alle activiteiten die voorkomen op de Dlijst dat onder de drempelwaarde een vormvrije m.e.r.-beoordeling moet worden gedaan (voor plannen/besluiten in kolom 3 en 4). Hierover moet het bevoegd gezag een besluit nemen; dat besluit is nodig voor onder andere de aanvraag voor een omgevingsvergunning.
Een zonnepark staat als zodanig niet op de D-lijst in het Besluit m.e.r. waardoor er geen vormvrije m.e.r.-beoordeling nodig is. Bevoegd gezag Primair is de gemeenteraad bevoegd gezag voor het vaststellen van een bestemmingsplan en burgemeester en wethouders voor het afwijken van het bestemmingsplan (met een verklaring van geen bedenkingen van de gemeenteraad). Het plangebied van dit project ligt binnen de gemeente Drimmelen. Deze gemeente is zodoende bevoegd gezag voor dit project.
Leeswijzer Dit hoofdstuk geeft de inleiding van het project. In hoofdstuk 2 wordt het beleidskader geschetst. Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van de huidige situatie van het plangebied. In hoofdstuk 4 wordt het plan voor het zonnepark beschreven. Vervolgens worden in hoofdstuk 5 de milieu- en omgevingsaspecten behandeld. Hoofdstuk 6 geeft ten slotte inzicht in de planologische uitvoerbaarheid van dit plan.
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
5
BELEIDSKADER Dit hoofdstuk beschrijft beleid en wet- en regelgeving specifiek op het gebied van duurzame (zonne-)energie en ruimtelijke ordening. Hierbij komen eveneens nut en noodzaak van zonneenergie aan de orde, waarbij de doelstellingen van Rijk, provincie en gemeente ten aanzien van duurzame energie worden toegelicht.
Rijksbeleid nut en noodzaak zonne-energie Rijksdoelstellingen Energieakkoord voor duurzame groei De energiesector in Nederland is verantwoordelijk voor meer dan twintig procent van de uitstoot van broeikasgassen. De uitstoot van broeikasgassen als gevolg van de energiebehoefte kan worden beperkt door energiebesparing en door grootschalige inzet van duurzame energiebronnen. Een dergelijke omschakeling in de Nederlandse energievoorziening betekent een forse inspanning. Deze ambities sluiten aan bij in Europees verband geformuleerde doelstellingen waaraan de lidstaten zich gecommitteerd hebben. In 2013 hebben ruim veertig organisaties, waaronder de overheid, werkgevers, vakbeweging, natuur- en milieuorganisaties, andere maatschappelijke organisaties en financiële instellingen zich verbonden aan het Energieakkoord voor duurzame groei (hierna: Energieakkoord, 2013)1. Met het Energieakkoord komt een duurzame energievoorziening een stap dichterbij. In het Energieakkoord is vastgelegd dat in 2020 14% van alle energie duurzaam moet zijn opgewekt met een verdere stijging van dit aandeel naar 16% in 2023. Het doel van het akkoord is bovendien dat het nieuwe banen oplevert en een positief effect heeft op de energierekening van consumenten. In het akkoord zijn tien pijlers opgenomen die moeten leiden tot een duurzame energieopwekking.
Het opschalen van hernieuwbare energieopwekking vormt één van deze pijlers. Energierapport 2016 Het Energierapport 20162 geeft aan dat Nederland voor de uitdaging staat om de uitstoot van broeikasgassen drastisch terug te brengen, waarbij in de 2e helft van de 21e eeuw, zoals afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs (2015) er mondiaal een balans moet zijn tussen de uitstoot en vastlegging van broeikasgassen (ofwel klimaatneutraliteit). Het kabinet houdt dus onverkort vast aan de Europese afspraken voor 2020, 2030 en 2050 en aan de afspraken uit het Energieakkoord die samen met milieuorganisaties, bedrijfsleven en overheden zijn gemaakt. Het Energierapport geeft daarom een integrale visie op de toekomstige energievoorziening van Nederland. Het kabinet stelt voor de transitie naar duurzame energie drie uitgangspunten centraal: 1. 2.
sturen op CO2-reductie; verzilveren van de economische kansen die de energietransitie biedt;
3.
integreren van energie in het ruimtelijk beleid.
1
"Energieakkoord voor duurzame groei", Sociaal-Economische Raad (SER), september 2013. Geraadpleegd van: http://www.energieakkoordser.nl/energieakkoord.aspx 2 "Energierapport 2016 - Transitie naar duurzaam", Ministerie van Economische Zaken, januari 2016. Geraadpleegd van: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/01/18/energierapport-transitienaar-duurzaam
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
6
De Nederlandse energiehuishouding moet duurzamer en minder afhankelijk worden van eindige fossiele brandstoffen. Het kabinet wil onder meer de uitstoot van broeikasgassen in 2050 met 80-95% terugdringen op Europees niveau. Op dit moment zijn we voor onze energievoorziening nog voor bijna 95% afhankelijk van fossiele brandstoffen. De energietransitie biedt bovendien kansen voor behoud en ontwikkeling van het Nederlandse verdienvermogen. Volgens het Energierapport 20163 zijn de belangrijkste vormen van hernieuwbare energie in Nederland zonne-energie, windenergie, bio-energie en aardwarmte. Een kleinere rol spelen waterkracht, omgevingswarmte (warmtepompen in woningen) en energie uit potentieel verschil zoet-zout (osmose-energie of ‘blue energy’). Hoewel grijze energie uit fossiele energiebronnen in de komende decennia nodig blijft, zal hernieuwbare energie een steeds groter onderdeel gaan uitmaken van de energiemix. Zonne-energie speelt daarbij een belangrijke rol omdat het relatief eenvoudig te installeren is in tegenstelling tot bijvoorbeeld wind op zee. Daarnaast is de winning van zonne-energie middels PV-panelen een beproefde technologie.
Ten slotte heeft de energietransitie alleen kans van slagen als vroegtijdig en zorgvuldig het gesprek wordt aangegaan met burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties over de ruimtelijke inpassing van productie, opslag en transport van energie. Zoveel als mogelijk moet gezamenlijk de afweging plaatsvinden tussen de bijdrage van een initiatief aan de energievoorziening en de overlast of risico's die dit voor omwonenden met zich meebrengt. Dit wordt de ‘energiedialoog’ genoemd. Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geeft het integrale ruimtelijke beleidskader van het Rijk weer. In dit beleidsstuk worden ruimtelijke nationale opgaves, doelen en belangen voor de komende tientallen jaren geschetst. Een nationaal belang dat wordt besproken is het belang van ruimte voor het hoofdnetwerk voor (duurzame) energievoorziening en energietransitie. Het Rijk stelt op het gebied van energie dat voor de opwekking en het transport van energie voldoende ruimte gereserveerd moet worden. Het aandeel van duurzame energiebronnen als zon, wind, biomassa en geothermie in de totale energievoorziening moet omhoog. Verder wordt beschreven dat het bieden van ruimte aan duurzame energie als zonneenergie en biomassa de primaire taak is van de provincies en gemeenten. Rijksbeleid op het gebied van duurzame energie beperkt zich enkel tot windenergie.
Ladder duurzame verstedelijking In artikel 3.1.6, lid 2 Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is voorgeschreven, dat indien een bestemmingsplan 'een nieuwe stedelijke ontwikkeling' mogelijk maakt, in de toelichting van het plan een verantwoording daarvan moet plaatsvinden volgens de systematiek van de ladder voor duurzame verstedelijking. Een zonnepark betreft geen stedelijke functie in de zin van de ladder voor duurzame verstedelijking. Dit vloeit voort uit jurisprudentie. De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 18 februari 2015 (201400570/1/R6) geeft aan dat functies die niet onder begripsbepaling zijn genoemd en ook niet in de handreiking zijn genoemd, niet als verstedelijking worden aangemerkt.
3
Ministerie van Economische Zaken, januari 2016
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
7
Conclusie Het voorgenomen zonnepark past binnen de doelstellingen van het Rijk om ruimte te bieden aan duurzame energieopwekking.
Provinciaal beleid In deze paragraaf wordt het provinciaal ruimtelijk beleid besproken. Dit ruimtelijk beleid wordt als toetsingskader gebruikt voor het initiatief van het realiseren van een zonnepark. Energieagenda van Noord-Brabant 2010-2020 Provincie Noord-Brabant heeft in 2010 een Energieagenda4 opgesteld. De provincie ziet kansen om Noord-Brabant uit te laten groeien tot een internationale top-regio in zon-PV, biobased economy en elektrisch rijden/slimme netwerken. Daarnaast schept de provincie kansen voor duurzame energie door het vergroten van mogelijkheden binnen het ruimtelijk instrumentarium, wet- en regelgeving en het wegnemen van drempels. De provincie Noord-Brabant stelt dat er een groot potentieel ligt bij zon-PV om de opwekking van hernieuwbare energie te vergroten. Uitvoeringsprogramma Energie In 2016 heeft de provincie Noord-Brabant het ‘Uitvoeringsprogramma Energie’5 vastgesteld. Hierin wordt beschreven hoe zij een energieneutrale samenleving in 2050 wil bereiken. De provincie sluit zich met haar doelstellingen aan bij de nationale doelstelling: 14% duurzame energie in 2020 en volledig energieneutraal in 2050. Om dit doel te halen zijn energieke landschappen nodig. De plaatsing van windmolens, zonneweides en andere duurzame energiebronnen gaat volgens het uitvoeringsprogramma onverminderd door in de komende jaren.
De provincie streeft naar een samenleving waarin duurzame energie zoals zonnepanelen normale en geaccepteerde onderdelen zijn in het Brabantse landschap. Zonnepark de Bergen draagt bij aan het bereiken van de provinciale doelstellingen. Structuurvisie ruimtelijke ordening Op 1 januari 2011 is de ‘Structuurvisie ruimtelijke ordening Noord-Brabant’6 in werking getreden. De structuurvisie is in 2014 herzien. De provincie geeft in de structuurvisie de hoofdlijnen van het ruimtelijk beleid tot 2025 (met een doorkijk naar 2040). De visie is bindend voor het ruimtelijk handelen van de provincie. De provincie geeft aan dat de transitie naar nieuwe vormen van duurzame energiewinning belangrijk is. Hierbij moet rekening worden gehouden met de draagkracht van het Brabantse landschap. Ten aanzien van zonne-energie ziet de provincie mogelijkheden om panelen te plaatsen op bebouwing en op braakliggende terreinen. Het plangebied van het voorgenomen Zonnepark de Bergen ligt in de zogenaamde groenblauwe mantel. Dit zijn gebieden grenzend aan het kerngebied ‘natuur en water’ (vaak Natura 2000) die bijdragen aan de bescherming van de waarden in het kerngebied. Nieuwe
4
Energieagenda van Noord-Brabant 2010-2020, Provincie Noord-Brabant, juli 2010. Geraadpleegd van: https://www.brabant.nl/dossiers/dossiers-op-thema/energie/energiebeleid 5 Uitvoeringsprogramma Energie, provincie Noord-Brabant, februari 2016. Geraadpleegd van: https://www.brabant.nl/dossiers/dossiers-op-thema/energie/energiebeleid 6 Structuurvisie 2010 – partiële herziening 2014, Provincie Noord-Brabant, maart 2014. Geraadpleegd van: https://www.brabant.nl/dossiers/dossiers-op-thema/ruimtelijke-ordening/ruimtelijk-beleid/structuurvisie
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
8
ontwikkelingen, zoals een zonnepark, zijn alleen mogelijk wanneer deze bestaande natuur/waterfuncties respecteren of bijdragen leveren aan deze functies. Binnen de groenblauwe mantel is de agrarische sector een grote en belangrijke grondgebruiker. Het is nodig deze positie te behouden en/of een ontwikkeling in grondgebonden agrarisch gebruik te bevorderen. De ontwikkeling van kapitaalintensieve functies, zoals stedelijke ontwikkelingen, (bezoekers)intensieve recreatie en concentratiegebieden voor intensieve landbouwfuncties zijn strijdig met de doelen die in de groenblauwe mantel worden nagestreefd. De ontwikkelingsmogelijkheden voor stedelijke functies zijn derhalve beperkt. Bovenstaande betekent echter niet dat een zonnepark in de groenblauwe mantel bij voorbaat is uitgesloten. In de structuurvisie is het volgende opgenomen: “In de groenblauwe mantel biedt de provincie ruimte aan de groeiende vraag naar 'diensten' die het landelijke gebied aan de samenleving kan bieden”. Duurzame vormen van energiewinning wordt hierbij genoemd als voorbeeld. Verordening ruimte Noord-Brabant In de Verordening ruimte7 zijn door de provincie Noord-Brabant regels vastgesteld waarmee wordt gezorgd dat het ruimtelijk beleid doorwerkt naar gemeenten. De voorkeur van het beleid gaat uit naar plaatsing van zonnepanelen op daken of op braakliggende gronden in of aansluitend op stedelijk gebied.
Dat heeft het voordeel dat ze dicht bij de gebruiker en energiesystemen worden geplaatst wat bijdraagt aan zorgvuldig ruimtegebruik en effectief is vanuit kostenminimalisatie. Het voorgenomen initiatief sluit aan op bestaand stedelijk gebied. Daarnaast biedt de regeling ook de mogelijkheid om zelfstandige opstellingen van zonneenergie te ontwikkelen. Hieraan zijn diverse eisen verbonden. Belangrijke voorwaarde is dat de noodzaak daartoe blijkt uit een visie en de mogelijkheden binnen bestaand stedelijk gebied en op daken onvoldoende blijken. De visie moet voorzien zijn van een gedegen ruimtelijke onderbouwing en een afweging van locaties. Bij de afweging van locaties vraagt de provincie specifiek aandacht voor transformatie en meervoudig ruimtegebruik. Als voorbeeld geeft de provincie ‘gunstig gelegen vrijkomende locaties in het buitengebied’. Het voorgenomen initiatief is vanuit technisch en landschappelijk oogpunt een gunstig gelegen vrijkomende locatie. Hier wordt verder op ingegaan in Hoofdstuk 4. Verder moet vanuit provinciaal beleid de ontwikkeling een maatschappelijke meerwaarde hebben en inpasbaar zijn in de omgeving. In artikel 6 van de verordening staat dat de vestiging van zelfstandige opstellingen van zonnepanelen mogelijk is binnen de groenblauwe mantel.
Enkele voorwaarden die hierbij gelden zijn: de projectlocatie moet passen binnen de gemeentelijke visie waarbij is gelet op zorgvuldig ruimtegebruik en ruimtelijke kwaliteit. Daarnaast moet de ontwikkeling een maatschappelijke meerwaarde hebben en inpasbaar zijn in de omgeving.
Verordening ruimte – geconsolideerde versie juli 2018, Provincie Noord-Brabant, juli 2018. Geraadpleegd van: https://www.brabant.nl/dossiers/dossiers-op-thema/ruimtelijke-ordening/ruimtelijk-beleid/verordeningruimte 7
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
9
Conclusie Om de provinciale doelstellingen op het gebied van duurzame energie te bereiken zijn meer installaties nodig ten behoeve van het opwekken van duurzame energie. De provincie ziet hierin een grote rol weggelegd voor zon-pv. Met de locatiekeuze van het zonnepark is rekening gehouden met technische en landschappelijke aspecten. Hiermee sluit het zonnepark goed aan bij provinciaal beleid.
Gemeentelijk beleid In deze paragraaf wordt het gemeentelijk beleid besproken. Visie Duurzaamheid 2040 In de Visie Duurzaamheid 20408 wordt door de gemeente Drimmelen de ambitie uitgesproken om als gemeente in 2040 energieneutraal te zijn. Om dit bereiken is het nodig dat de opwekking van duurzame energie op grote schaal en in regionaal verband gebeurt. In de Visie Duurzaamheid is gesteld dat de gemeente actief meewerkt aan het toepassen van allerlei vormen van duurzame energie. Structuurvisie Drimmelen 2033 De structuurvisie9 van de gemeente Drimmelen gaat niet in op hernieuwbare energie of zonneparken specifiek. Ten aanzien van ruimtelijke ontwikkeling is ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid een randvoorwaarde. Ter plaatse van de planlocatie worden geen specifieke ontwikkelingen genoemd. Beleidskader grootschalige zonnevelden De gemeente Drimmelen erkent dat de opgave in de energietransitie groot is en dat zonnevelden invulling kunnen geven aan de gemeentelijke ambities om energieneutraal te worden. Vooruitlopend op een totale visie op de energietransitie is beleid opgesteld voor zonnevelden10. De gemeente heeft drie leidende principes uitgewerkt waar een zonneveld aan dient te voldoen: •
ten eerste moet het initiatief een maatschappelijke meerwaarde hebben. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden: meervoudig ruimtegebruik, een bijdrage aan de energietransitie en sociale participatie;
•
ten tweede dient een nieuwe functie als energiebedrijf te zorgen voor een landschappelijke kwaliteitsverbetering;
•
ten derde heeft de gemeente het motto ‘leren door te doen’ hoog in het vaandel staan. Onder dit motto worden de komende drie jaren mogelijkheden geboden voor zonnevelden.
De locatiekeuze voor een zonneveld wordt beoordeeld op basis van technische aspecten en vanuit landschappelijk belang, deze twee aspecten zijn gelijkwaardig aan elkaar. Dit wil zeggen dat indien een bepaalde locatie vanuit technisch oogpunt haalbaar is, het ook landschappelijk inpasbaar moet zijn wil het initiatief op goedkeuring kunnen rekenen.
8
Visie Duurzaamheid 2040, Gemeente Drimmelen, januari 2013. Structuurvisie gemeente Drimmelen 2033, Gemeente Drimmelen, februari 2014. 10 Beleidskader grootschalige zonnevelden, Gemeente Drimmelen, september 2018. 9
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
10
Met betrekking tot de locatiekeuze zijn vanuit technisch oogpunt belangrijk: de nabijheid van nationale energie-infrastructuur, de aanwezigheid van grote afnemers en locaties die reeds voorzien zijn van een zware aansluiting. Het zonnepark wordt aangesloten op het elektriciteitsnet op het onderstation aan de Terheijdenseweg in Breda Noord (aansluiting groter dan 6 MVA). In Figuur 2.1 is schematisch de ligging van de mogelijke kabelroute weergegeven. De afstand van het zonnepark tot het onderstation bedraagt circa 3200 meter. Figuur 2.1 Aansluiting op onderstation
Volgens het beleidskader vraagt ieder nieuw te ontwikkelen zonnepark om een passende landschappelijke inpassing. Voorgenomen plangebied behoort vanuit landschappelijk oogpunt bij ‘het zandgebied’. Het zandgebied vormt van oudsher het vestigingsgebied van de mens. De afwisseling van de diverse vormen van grondgebruik en de aanwezigheid van de bebouwingskernen zorgt voor een relatief kleinschalige structuur. Voor dit landschapstype zijn de volgende kwalitatieve ontwerprichtlijnen verplicht: •
ten aanzien van erfbeplanting is de besloten inrichting van het landschap uitgangspunt. Rekening moet worden gehouden met plaatselijke elementen;
•
erfgrenzen dienen volledig te worden ingeplant met een houtsingel, bosje of bomenrij waarbij gebruik gemaakt dient te worden van streekeigen soorten;
•
met de vorm van het terrein wordt ingespeeld op bestaande landschapselementen in de directe omgeving.
Volgens het beleidskader zijn dit algemene principeoplossingen die doorvertaald dienen te worden naar een specifieke situatie. In paragraaf 4.4 wordt nader ingegaan op het
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
11
landschappelijke ontwerp van het voorgenomen zonnepark in relatie tot de ontwerprichtlijnen en gebiedsspecifieke kenmerken. Binnen het project wordt, zoals hiervoor omschreven, ingezet op de maatschappelijke meerwaarde en de landschappelijke kwaliteitsverbetering. De gemeente Drimmelen vraagt daarnaast een financiële bijdrage in de vorm van een jaarlijkse afdracht van €1,- per MWh geleverd vermogen. Dit komt overeen met ongeveer € 900,- per hectare per jaar. Er is geen sprake van een ontwikkeling via sociale participatie die op grond van het gemeentelijk beleid is vrijgesteld van een bijdrage. De gemeente Drimmelen gebruikt de bijdrage met als doel versnelling van de energietransitie, verbetering van het landschap/natuur of duurzaamheidsinitiatieven ten behoeve van onder andere de agrarische sector te ondersteunen. De gemeente Drimmelen geeft aan dat er voorlopig wordt uitgegaan van maximaal 150 hectare aan zonnevelden voor de periode tot 1 januari 2021.
Conclusie Het voorgenomen initiatief past binnen het gemeentelijk beleid. De gemeente Drimmelen streeft naar energieneutraliteit in 2040 en voorgenomen zonnepark levert hier een bijdrage aan. Het voorgenomen zonnepark past volledig binnen het gemeentelijk beleidskader voor grootschalige zonnevelden: het voldoet aan de drie leidende principes. Ten eerste heeft het initiatief een maatschappelijke meerwaarde. Deze meerwaarde zit in het meervoudig gebruik van het plangebied door naast energie opwekking ook ruimte te bieden voor recreatie en educatie. Het park wordt immers openbaar toegankelijk met een wandelpad tussen de zonnepanelen. Door informatieborden biedt het zonnepark ook de mogelijkheid voor educatie. Daarnaast konden direct omwonenden participeren in het project. Het ontwerp van het zonnepark is mede op basis van randvoorwaarden gesteld door direct omwonenden gemaakt. In hoofdstuk 6 wordt nader toegelicht hoe de gemeenschap bij het project is betrokken. Ten tweede zorgt het zonnepark voor een landschappelijke kwaliteitsverbetering. Het oude verkavelingspatroon komt terug in het ontwerp van het zonnepark. Verder wordt de zone achter de woningen aan De Bergen bestemd voor agrarische doeleinden en een boomgaard, wordt een bestaande sloot verbreed, komt er ruimte voor natte natuur en wordt in het plangebied een gebiedseigen mengsel van kruiden gezaaid.
In Hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op de wijze van inpassing en de locatiekeuze van het voorgenomen zonnepark in relatie tot het gemeentelijk beleid. Ten derde past het zonnepark bij het motto ‘leren door te doen’. In het plangebied wordt namelijk geëxperimenteerd met het effect van verschillende opstellingen op de onderbegroeiing, vegetatieontwikkeling, het ontwikkelen van natuurwaarden en de bodemkwaliteit.
Conclusie Het plan voor Zonnepark de Bergen levert een bijdrage aan de doelstellingen ten aanzien van de opwekking van duurzame elektriciteit van Rijk, provincie en gemeente. Het plan voor Zonnepark de Bergen past binnen het gemeentelijk beleid ten aanzien van grootschalige zonnevelden, alsmede binnen het provinciaal beleid ten aanzien van een afweging van locaties.
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
12
Het initiatief heeft een maatschappelijke meerwaarde en is landschappelijk goed ingepast. Hiermee voldoet het initiatief aan het gemeentelijk beleid. In hoofdstuk 4 wordt de landschappelijke inpassing nader toegelicht in relatie tot het gemeentelijk en provinciaal ruimtelijk beleid. In paragraaf 6.2 wordt nader ingegaan op de wijze waarop de direct omwonenden zijn betrokken.
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
13
HUIDIGE SITUATIE PLANGEBIED Plangebied Tot op heden is het plangebied agrarisch in gebruik als weiland en maisland (zie
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
14
Figuur 3.2). Aan de westkant van het plangebied loopt een sloot en loopt de N285. Figuur 3.1 en
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
15
Figuur 3.2 geven een impressie van het plangebied vanaf de N285. Het oosten van plangebied wordt begrensd door De Bergen. Vanaf deze weg is het zicht op het plangebied beperkt doordat bebouwing en bosschage het zicht belemmeren. Figuur 3.3 geeft een doorkijk op het plangebied waarbij het zonnepark niet aansluitend aan de weg komt te liggen maar op grotere afstand van de weg is gesitueerd. Ten zuiden en zuidoosten van het plangebied liggen agrarische percelen. Figuur 3.1 Zicht op noordelijk gedeelte plangebied vanaf provinciale weg
Bron: Google Maps
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
16
Figuur 3.2 Zicht op zuidelijk plangebied vanaf provinciale weg
Bron: Google Maps
Figuur 3.3 Zicht op plangebied vanaf Bergen
Bron: Google Maps
Nabijheid van woningen De woningen die het meest in de nabijheid liggen van het plangebied, zijn gelegen ten noordoosten van het plangebied, aan De Bergen (zie
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
17
Figuur 3.4). Deze woningen zijn met de achterkant richting het plangebied gelegen en grenzen aan het plangebied. Verder liggen er woningen aan de overzijde van de N285. De afstand van de woningen aan de overzijde van de N285 tot het plangebied bedraagt circa 240 meter. Voor deze woningen geldt dat er niet tot nauwelijks zicht is op het plangebied doordat het talud van de N285 het zicht op het plangebied wegneemt.
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
18
Figuur 3.4 Woningen rondom plangebied
Bron: Pondera Consult
Water Ten zuidoosten van het plangebied ligt het Markkanaal op een afstand van circa 90 meter tot het plangebied. De Mark ligt op een afstand van circa 100 meter ten zuidwesten van het plangebied. Tussen de Mark en het plangebied loopt de N285 en de Bredaseweg. Ten westen en zuiden grenzend aan het plangebied lopen schouwsloten. Natuur De dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden zijn de Biesbosch, Hollands Diep en Ulvenhoutse Bos op een afstand van minimaal 9 kilometer. Het plangebied ligt niet binnen de begrenzing van het Natuurnetwerk Brabant (NNB), inclusief bijbehorende verbindingszones.
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
19
PLANBESCHRIJVING Keuze voor grootschalig zonnepark De energietransitie vraagt om een energielandschap dat steeds meer draait op duurzame energiebronnen. Om de doelstellingen te halen is het nodig dat verschillende vormen van energieopwekking worden ingepast in het landschap. Zonne-energie is één van die duurzame energiebronnen uit deze energiemix. De opwekking van zonne-energie zorgt voor relatief weinig (negatieve) milieueffecten, maar er is wel sprake van een relatief groot ruimtebeslag. Een alternatief op het gebied van zonne-energie is het plaatsen van zonnepanelen op daken. Echter, niet al het dakoppervlak in Nederland is geschikt voor het opwekken van zonne-energie. Daarnaast worden de ambities en doelstellingen, zoals beschreven in hoofdstuk 2 niet gehaald door enkel zonnepanelen op daken. Grondgebonden zonneparken zijn derhalve nodig om de doelstellingen te behalen.
Locatiekeuze Het project maakt deel uit van het Traais Energie Collectief, een initiatief om Terheijden energieneutraal te maken door het opwekken van energie van eigen bodem. Hiervoor zou een locatie idealiter binnen de grenzen van de voormalige gemeente Terheijden liggen. De wens van het TEC is om tenminste 10 GWh per jaar op te wekken ten behoeve van het energieneutrale dorp. De locatie is hiervoor geschikt. De locatie is door initiatiefnemer gekozen op basis van een aantal technische, fysieke en sociaaleconomische uitgangspunten. Belangrijkste zijn: •
de locatie past in het ruimtelijke beleid. Inhoudelijk houdt dit in dat de locatie bij voorkeur moet aansluiten bij bebouwd gebied. Deze afweging ziet de gemeente Drimmelen vanuit techniek en efficiency. Specifiek wordt de locatie begrensd door een industriegebied, een doorgaande weg (N285/Wagenberse Baan) en het Markkanaal. Binnen deze hoek is een goede inpassing realiseerbaar die aansluit bij de structuur van het landschap;
•
de locatie moet buiten beschermde natuurgebieden (Natura 2000, Natuurnetwerk Brabant zijn gelegen. Het plangebied valt niet binnen deze gebieden;
•
de locatie ligt op 3200 meter afstand van een geschikt aansluitpunt op het elektriciteitsnet. Op het onderstation aan de Terheijdenseweg is capaciteit beschikbaar voor een 10 MVA aansluiting. De kosten voor de aansluiting passen binnen de ruimte die de businesscase toelaat. De netinpassing is daarmee zowel technisch als financieel haalbaar;
•
de locatie is open, hierdoor is er niet veel schaduwwerking op de zonnepanelen door bijvoorbeeld bomen en bebouwing. Afgezien van een bomenrij aan de westzijde van het plangebied is het gebied vrij schaduwwerking door bomen of bebouwing;
•
de locatie past binnen de ambities van het Traais Energie Collectief (TEC) om binnen de grenzen van de voormalige gemeente Terheijden een project te realiseren dat bijdraagt aan het energie neutrale dorp;
•
aan de locatie moest een andere invulling worden gegeven aangezien de grondeigenaar stopt met het boerenbedrijf en daarmee de percelen niet meer agrarisch gebruikt worden;
•
de locatie grenst aan stedelijk gebied (N285 en industrieterrein) maar is slechts beperkt zichtbaar voor omwonenden.
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
20
Beschrijving van het plan Beschrijving van het project Het plangebied heeft een bruto oppervlakte van circa 15 hectare. De veldopstelling van zonnepanelen heeft een netto oppervlakte van circa 9,5 hectare. Circa 5,5 hectare wordt gebruikt voor landschappelijke inpassing. Het plangebied bestaat uit een vijftal kadastrale percelen. De opstelling bestaat uit circa 30.000 panelen met een gezamenlijk opgesteld vermogen van circa 11,2 MWp. De belangrijkste kenmerken van het project zijn hieronder weergegeven: •
in een deel van het zonnepark worden de panelen geplaatst in rijen in een oost-west richting, waardoor de panelen op het zuiden georiënteerd worden en een zo hoog mogelijke lichtinval op de panelen wordt behaald;
•
een deel van het zonnepark zal door middel van een ‘dakopstelling’ (zie Figuur 4.1) gerealiseerd worden. Doel hiervan is om te onderzoeken wat de invloed van een dergelijke opstelling is voor de onderbegroeiing en de bodem (‘leren door te doen’). Zonnepanelen in een dakopstelling worden in noord-zuidrichting geplaatst;
•
de panelen worden geplaatst op een daarvoor geïnstalleerd frame, ook wel tafel genoemd. Deze tafels hebben een variabele hoogte van 100 tot maximaal 200 centimeter boven maaiveld (inclusief paneel);
•
De frames hebben één poot. De ‘lessenaar’ die zo ontstaat geeft landschappelijk gezien een rustiger beeld, met vegetatie onder de panelen die beter te beheren is;
•
de lessenaar worden in de bodem verankerd middels palen (tot 2 meter diep), zodat slechts beperkte ontgraving nodig is;
•
er blijft een ruimte van circa enkele meters tussen de rijen panelen open om schaduwwerking onderling te voorkomen. Tevens kan zich hierdoor een kruidenrijke begroeiing onder en tussen de panelen ontwikkelen;
•
er wordt aan de rand van het plangebied een afstand van circa 5 meter vrij gehouden van de sloot tot aan de eerste panelen;
•
de panelen zijn van het type monokristallijn of polykristallijn. De panelen zijn zo ontworpen dat er zo veel mogelijk zonlicht opgenomen wordt om dit om te zetten naar elektriciteit, waardoor lichtschittering beperkt blijft;
•
binnen het projectgebied worden reserveringen gemaakt voor groenvoorzieningen, watergangen en een halfverhard wandelpad. Een deel van het zonnepark blijft in agrarisch gebruik. Het park wordt openbaar toegankelijk maar is in de avonduren afsluitbaar;
•
er wordt geen gesloten verharding toegepast in het plangebied;
•
om de elektriciteit te kunnen leveren aan het elektriciteitsnet worden 4 transformatorstations (hierna: compactstations) gerealiseerd op het terrein. Deze stations worden landschappelijk ingepast langs de wandelroute door het park. Ook wordt er een inkoopstation gerealiseerd;
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
21
Figuur 4.1 Dakopstelling zonnepanelen
De uiteindelijke opstelling van de rijen zonnepanelen is nader uitgewerkt ten behoeve van de aanvraag omgevingsvergunning (onderdeel bouw). Dit basisontwerp is opgesteld op basis van het schetsontwerp dat in paragraaf 4.4 wordt toegelicht in het kader van de landschappelijke inpassing.
Landschappelijke inpassing In deze paragraaf wordt toegelicht hoe het ontwerp van het zonnepark tot stand is gekomen. Tijdens een aantal ‘kom-in-de-wei’-sessies ter plaatse hebben inwoners van Terheijden mee kunnen denken over de vormgeving van het zonnepark. Ook hebben direct omwonenden een aantal randvoorwaarden meegegeven waaraan het zonnepark moet voldoen. Deze en andere randvoorwaarden worden in paragraaf 4.4.1 beschreven. Ook het landschap zelf en haar bewogen geschiedenis (zie paragraaf 4.4.3) waren inspiratiebron voor de vormgeving van het zonnepark. In paragraaf 4.4.4 en 4.4.5 wordt het ontwerp van het zonnepark toegelicht en onderbouwd.
Randvoorwaarden schetsontwerp Ten behoeve van de landschappelijke inpassing van het zonnepark zijn, in overleg met de direct aanwonenden, een aantal randvoorwaarden opgesteld waaraan het zonnepark moet voldoen. Mits hieraan wordt voldaan hebben de aanwonenden verklaard geen bezwaar te hebben tegen de komst van het zonnepark. Dit heeft geleid tot een ‘omgevingscontract’, dat door de initiatiefnemer en nagenoeg alle bewoners (op één na) is ondertekend. Het omgevingscontract is als bijlage opgenomen bij de aanvraag. In dit contract zijn de volgende randvoorwaarden opgenomen, die voor de verdere inrichting leidend zijn geweest: -
de eerste honderd meter achter de woningen aan De Bergen worden geen zonnepanelen geplaatst. Dit komt neer op een gebied van ongeveer 2,6 hectare;
-
de op deze strook volgende honderd meter wordt benut ten behoeve van panelen tot een maximale hoogte van 1 meter. Dit komt neer op een gebied van circa 2,3 hectare.
Technische randvoorwaarde11 van de gemeente is dat de panelen op de overige percelen (circa 10 ha) niet hoger dan 2 meter worden. In Figuur 4.2 zijn deze randvoorwaarden op kaart weergegeven. Deze randvoorwaarden zijn in zijn geheel opgenomen in het schetsontwerp van het plangebied.
Afkomstig uit de alinea ’Technische ontwerpprincipes’, paragraaf 5.5 beleidskader grootschalige zonnevelden, gemeente Drimmelen, september 2018 11
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
22
Tevens heeft de gemeente in het ‘beleidskader grootschalige zonnevelden’ kwalitatieve ontwerprichtlijnen per landschapstype opgesteld. Deze algemene principeoplossingen zijn besproken in paragraaf 2.3 en zijn daarnaast doorvertaald in het schetsontwerp. In de provinciale ‘Structuurvisie ruimtelijke ordening’ is aangegeven dat ten aanzien van de groenblauwe mantel natuur- en waterfuncties moeten worden gerespecteerd en initiatieven in dit gebied moeten bijdragen aan deze functies. Aangezien het zonnepark in de groenblauwe mantel ligt is in het schetsontwerp extra aandacht besteed aan de natuur- en waterfuncties. Figuur 4.2 Indeling zonnepark
Bron: Hofstra | Heersche landschapsarchitecten
Ideeën en wensen van het Traais Energie Collectief Het ontwerp is tot stand gekomen door een iteratief proces waarbij een afvaardiging van de leden van het Traais Energie Collectief (TEC), de landschapsarchitect, de grondeigenaar en Izzy Projects betrokken waren. Dit proces middels ‘kom-in-de-wei’-bijeenkomsten is op 6 oktober 2018 afgerond en heeft geleid tot het ontwerp. Er gesproken met direct betrokkenen en er zijn wensen en ideeën uitgewisseld. De input die deze bijeenkomsten leverden waren aanleiding om het schetsontwerp telkens verder aan te scherpen. Een natuurlijke inrichting,
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
23
aandacht voor ecologie en gelegenheid voor educatie, een park met de mogelijkheid voor een wandeling en eventueel een kopje koffie waren veelbesproken thema’s bij deze bijeenkomsten. Bovendien wordt een knipoog naar het historische landschap met kleine onregelmatige kavels en militaire structuren gewaardeerd. De ideeën en wensen zijn verwerkt in het ontwerp. Als sluitstuk van het ontwerpproces is op 11 oktober 2018 het ontwerp voorgelegd aan de leden van het TEC in een grote bijeenkomst met ruim 180 aanwezigen. De aanwezigen hebben zich massaal achter het ontwerp geschaard. Het ontwerp kan rekenen op draagvlak onder de leden en de betrokken inwoners van Terheijden.
Ontwikkeling van het landschap De omgeving van het dorp Terheijden bestond rond 1850 nog voor een groot deel uit onbegaanbaar moeras. Ideaal voor de aanleg van een waterlinie die ongenode gasten uit het zuiden tegen kon houden. Als onderdeel van deze linie werden de Grote en de Kleine schans aangelegd. De Grote Schans werd door Spinola aangelegd om Breda af te sluiten. De Kleine Schans had het beschermen van de verbinding Breda-Moerdijk als doel. Tot slot was er de linie van Munnikenhof om een droge (en dus begaanbare) rug in het landschap te verdedigen. Tegenwoordig hebben de schansen en de linie hun functie verloren. Maar als rijksmonument spreken ze nog altijd tot de verbeelding. Niet in de laatste plaats bij de inwoners van Terheijden, die het jammer vinden dat de Grote Schans door de aanleg van het Markkanaal, halverwege de vorige eeuw, letterlijk van het dorp Terheijden is afgesneden. Ook het ooit onbegaanbare moeras is verdwenen. Een fijnmazig patroon van sloten, al dan niet beplant zorgde voor ontwatering naar de rivier de Mark en maakte de grond geschikt voor weide- en hooilanden. Rondom de eendenkooi, ten noordoosten van Terheijden, is dit landschap nog te vinden. De hogere zandrug is op historische kaarten duidelijk herkenbaar door de aanwezigheid van akkers (zie Figuur 4.3).
Op de locatie van het zonnepark vormen de percelen nog tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een onregelmatig mozaïek. Pas bij de ruilverkaveling ontstonden de grote, blokvormige percelen die nu ter plaatse zichtbaar zijn.
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
24
Figuur 4.3 Historische kaartreeks plangebied
Bron: topotijdreis.nl
Ontwerp Het ontwerp van het plangebied is gebaseerd op het onregelmatige mozaïek patroon die de percelen nog tot de jaren tachtig van de vorige eeuw hadden. In Figuur 4.4 is dit patroon zichtbaar. Figuur 4.4 Kavelmozaïek
In Figuur 4.5 is de inrichtingsschets opgenomen van het zonnepark. Voor een grotere weergave van het ontwerp en de volledige toelichting op de landschappelijke inpassing wordt verwezen naar de bijlagen.
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
25
Elementen uit de verschillende tijdslagen worden gebruikt om het zonnepark vorm te geven. Een brede sloot met natuurvriendelijke oever rondom het park maakt het plaatsen van hoge hekken overbodig. Het riet dat in de oever zal groeien filtert en verzacht het zicht op de zonnepanelen vanuit de omgeving. Achter de huizen aan De Bergen blijft een strook van honderd meter vrij van zonnepanelen. Deze strook loopt glooiend omhoog tot een hoogte van ongeveer anderhalf tot twee meter en neemt zo het zicht vanuit de huizen op de zonnepanelen weg. De honderd meter brede zone achter de woningen aan De Bergen blijft deels in agrarisch gebruik en krijgt voor een deel een invulling als entree met boomgaard. Deze boomgaard bestaat uit peren (Pyrus communis), appels (Malus domestica), kersen (Prunus avium) en pruimen (Prunus domestica). Van al deze soorten wordt gekozen voor oude rassen die van oudsher in Brabant voor kwamen. De volgende soorten komen in aanmerking: •
Malus domestica Notaris, Sterappel, Gravensteiner, Zoete Ermgaard, Lemoenappel, Zoete Campange, Princesse Noble;
•
Pyrus communis Triomphe de Vienne, Zwijndrechtse wijnpeer, Brederode, IJsbout, Winterrietpeer, Legipont, Kleipeer;
•
Prunus domestica Dubbele Boerenwitte, Opal, Reine Claude d’Althan, Reine Claude d’Ouillens, Wijnpruim, Ontrio, Washington, Monsieur Hatiff;
•
Prunus avium Dubbele meikers, Wijnkers, Hedelfinger, Morel, Varikse Zwarte, Udense Spaanse.
Figuur 4.5 Inrichtingsschets Zonnepark de Bergen
Bron: Hofstra | Heersche landschapsarchitecten
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
26
Een parklint met wandelpad maakt het zonnepark toegankelijk en beleefbaar. Het lint volgt de verkavelingsstructuur zoals die hier ooit aanwezig was. Zo ontstaat als vanzelf een mozaïek van kleine ‘kavels’. Elk van de kavels heeft een specifieke combinatie van opstelling en maaiveldinrichting. Hierdoor wordt aangesloten op de landschappelijk kleinschalige en gedifferentieerde karakter van het zandgebied rondom Terheijden. Het mozaïek geeft aanleiding voor experiment. De verschillende opstellingen (oost-west en dakopstellingen) en verschillende typen panelen (‘normaal’, glaspanelen of gekleurde panelen) maken in de eerste plaats de verschillende historische kavels zichtbaar. Tegelijkertijd ontstaat de mogelijkheid om te onderzoeken wat het effect van verschillende opstellingen is op de onderbegroeiing, vegetatieontwikkeling, het ontwikkelen van natuurwaarden en de bodemkwaliteit. In het ideale geval wordt een ‘nulmeting’ in het gebied gedaan in de huidige situatie, waarna de ontwikkelingen gedurende de jaren nauwkeurig worden gevolgd. De verschillende ‘kavels’ geven ook aanleiding voor ecologische ontwikkelingen. In een deel van het zonnepark, ongeveer 3 hectare, wordt het maaiveld ongeveer een meter verlaagd (zie Figuur 4.7).
Samen met de ecologische oever langs de randsloot (zie Figuur 4.6) ontstaat zo ruimte voor waterberging, maar ook voor de ontwikkeling van natte natuur met de bijbehorende vegetatie. De ontwikkeling van deze natte ecologische zone sluit aan bij het beleidskader van de blauwgroene mantel. Andere kavels zullen worden ontdaan van de (vruchtbare) toplaag. Soms zal een gebiedseigen mengsel van kruiden worden gezaaid, op andere plaatsen zal deze gebiedseigen vegetatie uit zichzelf tot ontwikkeling komen. Al met al ontstaat zo een ecologisch mozaïek waar nat en droog, schraal en minder schraal elkaar afwisselen. De vrijkomende grond wordt binnen het plangebied verwerkt (gesloten grondbalans). Een groot deel van de grond zal gebruikt worden om het perceel achter de woningen aan De Bergen op één oor te leggen (zie Figuur 4.8). Ook het parklint met wandelpad wordt op enkele plaatsen verhoogd aangelegd om zo uitzichtmomenten over het plangebied te creëren. Figuur 4.6 Doorsnede rand zonnepark
Bron: Hofstra | Heersche landschapsarchitecten
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
27
Figuur 4.7 Doorsnede zuidelijk deel zonnepark
Bron: Hofstra | Heersche landschapsarchitecten
Figuur 4.8 Parkzone op één oor
Bron: Hofstra | Heersche landschapsarchitecten
De vormgeving van het parklint, met haar hoekige verloop, doet denken aan de vormentaal van een verdedigingslinie. Soms ligt het pad op maaiveld, soms leidt het via een aarden wal omhoog. Deze aarden wallen dienen hier echter niet om je ongezien te verplaatsen, maar bieden juist zicht op de omgeving. Het parklint biedt ruimte aan sport, spel en ontspanning. In
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
28
Figuur 4.9 is een schetstekening weergegeven wat laat zien hoe het zonnepark er uit komt te zien vanuit een vogelvluchtperspectief.
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
29
Figuur 4.9 Vogelvlucht visualisatie Zonnepark de Bergen
Bron: Dirk Oomen, Oomenlandschap
Conclusie landschap Een mozaïek van grotere en kleinere kavels en beplanting rondom de erven is karakteristiek voor het zandgebied rondom Terheijden. De ontwikkeling van Zonnepark de Bergen is aanleiding om dit historische mozaïek terug te brengen en opnieuw een functie te geven. Door het terugbrengen van het oude verkavelingspatroon in het plangebied draagt de komst van het zonnepark bij aan het versterken van het herkenbare onderscheid tussen verschillende landschappelijke gebieden binnen de gemeente Drimmelen. De huidige beplanting rondom de erven aan De Bergen blijft behouden met de realisatie van het zonnepark. De parkstrook achter de woningen aan De Bergen zal gebruikt worden voor agrarische doeleinden en er wordt een boomgaard geplant. Hoog opgaande beplanting is in het plangebied moeilijk te realiseren in verband met schaduwwerking, maar zoals er vroeger verspreid bomen op de kavelgrenzen stonden is er ook in het plangebied ruimte voor enkele solitaire bomen en boomgroepen langs het wandelpad. Hiervoor komen ‘parkvarianten’ van inheemse bomen die hier van oorsprong thuishoren in aanmerking. Er worden bij voorkeur meerstammige en beveerde bomen aangeplant12. Op deze wijze sluit de inrichting van het plangebied aan op het ‘beleidskader grootschalige zonnevelden’ van de gemeente Drimmelen.
Bovendien draagt het zonnepark, met verschillende (natte) ecologische milieus en een gebiedseigen, kruidenrijke onderbegroeiing bij aan de ontwikkeling van de provinciale groenblauwe zone en het gemeentelijke ‘attentiegebied ehs’. Geconcludeerd kan worden dat 12
Quercus robur, Quercus coccinea 'Splendens', Quercus palustris 'Woodside Splendor', Betula pendula, Betula papyrifera, Salix alba, Salix ×sepulcralis 'Chrysocoma', Tilia ×europaea 'Pallida', Tilia cordata 'Greenspire', Acer platanoides 'Royal Red', Acer pseudoplatanus 'Atropurpureum', Acer rubrum 'October Glory', Fraxinus angustifolia 'Raywood'
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
30
door de realisatie van het zonnepark een langdurige bijdrage wordt geleverd aan de ecologische en recreatieve betekenis van het gebied. Zonnepark de Bergen wordt een gebied dat van nut is voor mens en natuur.
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
31
ONDERZOEKS- EN OMGEVINGSASPECTEN In dit hoofdstuk wordt beschreven welke relevante milieu- en omgevingseffecten te verwachten zijn als gevolg van de realisatie van het zonnepark. Dit wordt globaal per aspect beschreven, op basis van de wet- en regelgeving die van toepassing is op zonneparken.
Bedrijven en milieuzonering Toetsingskader In het kader van een goede ruimtelijke ordening is ruimtelijke afstemming tussen bedrijfsactiviteiten, voorzieningen en gevoelige functies (woningen) noodzakelijk. Bij deze afstemming kan gebruik worden gemaakt van de richtafstanden uit de VNG-publicatie 'Bedrijven en Milieuzonering' (2009). Een richtafstand is de afstand waarbij onaanvaardbare milieuhinder als gevolg van bedrijfsactiviteiten redelijkerwijs kan worden uitgesloten. Onderzoek Een zonnepark is niet in de VNG-publicatie opgenomen. Van zonnepanelen is geen milieuhinder te verwachten. Dat geldt wel voor de bijbehorende transformators, die overdag (enig) geluid produceren. Voor de bijbehorende transformators kan een vergelijk worden gemaakt met de in de VNG-publicatie vermelde categorie ‘elektriciteitsdistributiebedrijven van < 10 MVA’. Het betreft hier een milieucategorie 2-inrichting met een grootste aan te houden richtafstand van 30 meter ten opzichte van een rustige woonwijk, vanwege het milieuaspect geluid. De omgeving van het plangebied kenmerkt zich, gezien de aanwezige functiemenging van woningen en bedrijven en de ligging nabij de provinciale weg, meer als een gemengd gebied dat een kleinere aan te houden afstand van 10 meter tot aan woningen ook rechtvaardigt.
Bij het (landschappelijk) ontwerp van het zonnepark is echter als uitgangpunt gehanteerd dat de zonnepanelen op een afstand van ten minste 100 meter vanaf de woonbebouwing aan De Bergen worden geplaatst. Op basis van het schetsontwerp is af te leiden dat de transformatoren op ten minste op 100 meter vanaf de woningen worden geplaatst, tussen de zonnepanelen. Het zonnepark is vanuit het aspect bedrijven en milieuzonering ruimschoots in te passen. Nader onderzoek ten aanzien van geluid of andere relevante aspecten is dan ook niet noodzakelijk. Conclusie Vanuit het oogpunt van bedrijven en milieuzonering is er sprake van een goede ruimtelijke ordening.
Natuur Toetsingskader Wanneer er wordt gesproken over natuurbescherming, dient er onderscheid gemaakt te worden tussen gebiedsbescherming en soortenbescherming. Vanaf 1 januari 2017 is deze bescherming geregeld in de Wet natuurbescherming (Wnb).
Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen | 717081 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
32
Gebiedsbescherming Op het gebied van gebiedsbescherming zijn het Natuurnetwerk Nederland, in de provincie Noord-Brabant bekend als Natuurnetwerk Brabant (NNB), natuurmonumenten (veelal overeenkomend met Natura 2000) en Natura 2000 de te beschermen gebieden. Figuur 5.1 Natuurgebieden rondom plangebied
Bron: Provincie Noord-Brabant
Het plangebied ligt op een afstand van minimaal 9 kilometer van de Natura 2000-gebieden Biesbosch, Hollands Diep en Ulvenhoutse Bos. De bescherming van Natura 2000-gebieden kent een externe werking. Dit betekent dat ook activiteiten buiten het Natura 2000-gebied een negatieve impact kunnen hebben op de ‘beschermingsdoelstellingen’ (ook wel instandhoudingsdoelstellingen genoemd) van dergelijke natuurgebieden. Er is een ecologisch onderzoek uitgevoerd voor het plangebied (zie bijlage). In het onderzoek is geconcludeerd dat de Natura 2000-gebieden buiten het invloedsgebied van het project liggen voor wat betreft vermesting en verzuring, verdroging of geluid- en lichtverstoring. Vanwege de afstand tot Natura 2000-gebieden, de geringe omvang van de ontwikkelingen in het plangebied en daardoor de afscherming worden geen effecten op soorten, habitats van soorten of habitattypen in het Natura 2000-gebied verwacht. Een vervolgonderzoek vanuit de Wet natuurbescherming is niet aan de orde. Voor wat betreft het NNB is bij indirecte aantasting sprake van vervolgstappen. Er bevindt zich geen NNB binnen het plangebied. Er is van directe aantasting van het NNB dan ook geen
717081 | Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark de Bergen 11-07-2019 | Definitief v4
Pondera Consult
33
sprake. Het dichtstbijzijnde NNB-gebied is het Markkanaal op circa 80 meter ten westen van het plangebied. In Figuur 5.1 is het Markkanaal aangeduid als N03.01 Beek en Bron. In dit NNBgebied vindt al verstoring plaats door de scheepsvaart en de ligging van de N285 langs de Mark. Verstoring van het NNB-gebied door geluid is verwaarloosbaar. Lichtoverlast wordt voorkomen door de werkzaamheden voor de aanleg van het zonnepark overdag uit te voeren. Het zonnepark draagt zelfs in positieve zin bij aan het NNB. Het plangebied kent in de huidige situatie weiland en maisland waar bemesting plaatsvindt. Een zonnepark vervangt de functie van landbouwgebied waardoor de bemesting zal stoppen. Dit betekent dat de hoeveelheid voedingsstoffen die doorstromen naar het kanaal de Mark zullen afnemen. Vanuit dit oogpunt heeft het plan geen negatief effect op het NNB. Soortenbescherming Naast gebiedsbescherming is er een wettelijk kader voor het beschermen van individuele soorten (flora en fauna). De Wnb kent een aantal verbodsbepalingen die aanleiding kunnen zijn om een ontheffing aan te vragen. De relevante verbodsbepalingen zijn het doden of verwonden van soorten, het opzettelijk verontrusten van soorten of het verstoren, vernietigen, beschadigen van nesten of vaste rust- en verblijfsplaatsen. Dit kan in theorie voorkomen tijdens de bouwfase.
Wanneer de bouw van het zonnepark leidt tot het overtreden van één van deze bepalingen zou een ontheffing van de Wnb moeten worden aangevraagd. In het ecologisch rapport (bijlage) wordt geconcludeerd dat (leefgebied van) de volgende in het kader van de Wet natuurbescherming beschermde soorten aanwezig zijn en/of mogelijk verwacht worden binnen de invloedssfeer van het projectgebied: algemene broedvogels; vogels met jaarrond beschermd nest (buizerd, kerkuil, sperwer, ransuil); zoogdieren – kleine marterachtigen (bunzing, hermelijn, wezel); vissen (grote modderkruiper). Nader onderzoek is echter niet nodig en een ontheffing is niet noodzakelijk. Ten aanzien van de soortenbescherming is geen sprake van een overtreding van verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming mits er buiten het broedseizoen (maart t/m half juli) wordt gewerkt of er maatregelen worden genomen om overtreding te voorkomen. Deze maatregelen betreffen onder andere een verstoringsafstand van 75 meter rondom het nest van een kerkuil, het doen van werkzaamheden overdag en het controleren van het gebied op de aanwezigheid van broedvogels. Bij in acht name van de maatregelen kunnen de werkzaamheden onbelemmerd doorgaan. Conclusie In de natuurtoets (bijlage) is het zonnepark getoetst aan de Wet natuurbescherming en het beleid van het Natuurnetwerk Brabant.
In het plangebied is geen NNB- of Natura 2000-gebied aanwezig. Binnen de invloedsfeer van het plangebied is geen Natura 2000 aanwezig. Er zijn wel beschermde NNB-gebieden binnen de invloedsfeer van het plangebied. Het plan heeft echter geen negatief effect op de NNB-gebieden, waardoor er geen noodzaak is voor vervolgstappen of een uitgebreidere toetsing. In het kader van de soortenbescherming is uit de natuurtoets gebleken dat binnen de invloedssfeer van het projectgebied een geschikt biotoop aanwezig is voor vogels, zoogdieren, amfibieën en vissen. Indien buiten het broedseizoen wordt gewerkt en de voorgeschreven mitigerende maatregelen worden getroffen, is er geen sprake van overtredingen uit de Wet natuurbescherming. Voor het aspect natuur is sprake van een goede ruimtelijke ordening.