[2026020352] Begroting 2027_2026-10-14
Tekst van het document
Monument Liniecrossers, Lage Zwaluwe. Foto Gerard van Vugt Begroting 2027 2 3 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE ................................................................................................................................3 INLEIDING ..............................................................................................................................................5 Voorwoord ...........................................................................................................................................6 Samenvatting .......................................................................................................................................8 PROGRAMMA’S ...................................................................................................................................13 Inleiding programma’s .......................................................................................................................14 1.
Burger en bestuur ..........................................................................................................................15 1.1 Veiligheid en handhaving ........................................................................................................15 1.2 Dienstverlening en organisatie ................................................................................................16 1.3 Participatie en dorpsgericht werken ........................................................................................16 Wat gaat programma 1 kosten? ....................................................................................................17 2. Openbare ruimte ...........................................................................................................................20 2.1 Natuur en Groen ......................................................................................................................20 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte ....................................................................................21 Wat gaat programma 2 kosten? ....................................................................................................23 3.
Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie ................................................................................28 3.1 Woningbouw ............................................................................................................................28 3.2 Duurzaamheid .........................................................................................................................30 3.3 Economie, recreatie en toerisme .............................................................................................33 Wat gaat programma 3 kosten? ....................................................................................................35 4.
Sociaal domein ..............................................................................................................................40 4.1 Onderwijs, jeugd en gezondheid .............................................................................................40 4.2 Participatie en schuldenproblematiek ......................................................................................41 4.3 Sociale structuur, sport en zorg ...............................................................................................43 Wat gaat programma 4 kosten? ....................................................................................................44 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................49 Overhead ...........................................................................................................................................54 Wat gaat Overhead kosten? ..........................................................................................................54 Basisset beleidsindicatoren ...............................................................................................................59 PARAGRAFEN .....................................................................................................................................63 A.
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................................64 B. Lokale heffingen ............................................................................................................................72 C. Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................................79 D. Financiering ..................................................................................................................................88 E. Bedrijfsvoering ..............................................................................................................................92 F. Verbonden partijen ........................................................................................................................97 G. Grondbeleid ................................................................................................................................104 H. Wet Open Overheid (WOO) ........................................................................................................110 FINANCI¸LE BEGROTING ................................................................................................................111 4 A.
Overzicht baten en lasten en toelichting .....................................................................................112 A1. Meerjarenperspectief ............................................................................................................112 A2. Financiºle uitgangspunten ....................................................................................................115 A3. Verschillen lasten en baten ten opzichte van vastgestelde meerjarenbegroting ..................118 A4. Overzicht incidentele baten en lasten ...................................................................................118 A5. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .....................................................120 B. Financiºle positie ........................................................................................................................121 B1. Investeringen .........................................................................................................................121 B2. Stand en verloop van de reserves en voorzieningen ............................................................121 B3. Financiering ...........................................................................................................................128 B4.
Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume .....................................................................................................................................................128 B5. Geprognosticeerde balans ....................................................................................................129 B6. EMU-saldo ............................................................................................................................129 BIJLAGEN ..........................................................................................................................................131 1. Baten en lasten per taakveld .......................................................................................................132 2. Taakvelden per programma ........................................................................................................135 3. Investeringsprognose ..................................................................................................................139 4. Afschrijvingstermijnen investeringen ...........................................................................................144 5.
Richtlijnen begroting GR’en .........................................................................................................146 5 Inleiding 6 Voorwoord Voor u ligt de begroting 2027 van de gemeente Drimmelen met een doorkijk voor de periode 2028 2030. Deze begroting kwam niet zonder uitdagingen tot stand. We hebben daarvoor bewust afwegingen en keuzes gemaakt. In aanloop naar deze begroting hebben we bewust de financiºle en beleidsmatige basis kritisch doorgelicht. We hebben gekeken naar bestaande budgetten, eerder gemaakte keuzes en actuele verplichtingen: wat is nog nodig, wat kan worden bijgesteld, wat moet op orde worden gebracht en waar ontstaat ruimte voor nieuwe keuzes? Die exercitie vormt mede de basis voor deze begroting. Ook is het in deze begroting noodzakelijk om een deel van de vrije algemene reserve in te zetten als dekkingsmiddel. In combinatie met de gemaakte keuzes kunnen we daarmee voor 2027 een reºle en structureel sluitende begroting aanbieden. Tegelijkertijd biedt deze begroting een basis om te blijven investeren in een sterke, leefbare en toekomstbestendige gemeente. We hebben de opgaven realistisch in beeld gebracht en financieel goed verwerkt, maar staan net als alle gemeenten in Nederland voor de jaren 2028 en verder nog voor een aanzienlijke financiºle uitdaging. Daar gaan we voortvarend mee aan de slag.
Niet alleen om onze financiºn op orde te brengen en te houden, maar juist ook om ruimte te creºren voor ontwikkeling en voor de ambities die we als gemeente hebben. Dat betekent niet dat alle ambities en investeringen vanzelfsprekend kunnen worden gerealiseerd. We blijven onze plannen zorgvuldig afwegen tegen de beschikbare financiºle middelen en de gevolgen voor de langere termijn. Daarbij kijken we kritisch naar wat noodzakelijk is, wat prioriteit heeft en wat eventueel anders of later kan. Zo zorgen we ervoor dat onze ambities realistisch en financieel verantwoord blijven. Hiermee versterken we de boodschap dat we eerst de basis op orde brengen en daarna bewuste keuzes maken. Financiºle uitdaging Die uitdaging laat zich in twee delen splitsen: enerzijds neemt de algemene uitkering af. Deze uitkering vormt de grootste en belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente. Keuzes van het Rijk werken daardoor rechtstreeks in onze begroting, terwijl onze taken niet in dezelfde mate afnemen. Bij het maken van afwegingen voor de begroting 2027 is daarom bewust gezocht naar oplossingen die (kwetsbare) inwoners zo min mogelijk raken. Het college staat voor keuzes met minimale maatschappelijke impact en houdt daarbij oog voor de kracht en samenhang van onze gemeenschap. Anderzijds zien we een aantal financiºle opgaven op ons afkomen.
Deze hangen onder meer samen met de noodzaak om op verschillende beleidsterreinen de basis op orde te brengen. Daar horen bijvoorbeeld het vernieuwen van meerjarige onderhoudsplannen en beheerplannen bij; concreet verwachten we dit in ieder geval voor wegen en gebouwen. Door tijdig en verantwoord te investeren in beheer en onderhoud werken we aan een toekomstbestendige leefomgeving. Ook verwachten we dat jeugdzorg de komende jaren een aandachtspunt blijft. Bovendien hebben we met elkaar benadrukt dat we willen investeren in de ontwikkeling van onze gemeente. Want naast financiºle uitdagingen zien we ook volop kansen voor Drimmelen. In woningbouw, de ontwikkeling van onze dorpen, duurzaamheid, economie en de sociale kracht van onze gemeente liggen mogelijkheden om verder te bouwen. Om deze ambities waar te maken zijn middelen nodig. Juist door onze basis goed op orde te brengen, kunnen we die kansen gericht benutten en keuzes maken die bijdragen aan de ontwikkeling van Drimmelen. Deze investeringen dragen bij aan een gemeente die ook op langere termijn aantrekkelijk, bereikbaar, leefbaar en sociaal sterk blijft. Keuzes blijven maken doorkijk 2028 en verder De financiºle opgaven die op ons afkomen maken het noodzakelijk om de komende jaren duidelijke keuzes te maken.
Hoewel de begroting voor 2027 sluitend is, laat het meerjarenperspectief zien dat er voor de jaren 2028 tot en met 2030 een aanzienlijke opgave ligt. Dat vraagt om scherpe prioritering. Wat heeft prioriteit? Welke activiteiten dragen het meest bij aan onze maatschappelijke doelen? Wat kan anders worden georganiseerd, wat kan worden uitgesteld, en waar zijn keuzes onvermijdelijk? Financiºle verantwoordelijkheid, transparantie en bestuurlijke daadkracht zijn daarbij noodzakelijk. Deze begroting vormt daarmee niet het eindpunt, maar het begin van een proces: 7 Het college kiest daarbij voor een open en transparant proces. Wij willen samen met uw raad stap voor stap werken aan een financieel duurzaam perspectief voor de gemeente Drimmelen. Daarbij zoeken wij naar een evenwicht tussen financiºle haalbaarheid, maatschappelijke effecten en de ambities die wij voor onze gemeente hebben vastgesteld, zodat ook de volgende generaties kunnen blijven rekenen op een sterke gemeente. Want die ambitie blijven we, ondanks de financiºle uitdagingen die we hierbij tegenkomen, nastreven. Voor de jaren 2028 tot en met 2030 zijn nog niet alle oplossingen uitgewerkt. In 2027 zetten wij een traject in om tot deze oplossingen te komen. De eerste uitgangspunten willen wij verwerken in de Kadernota 2028. De keuzes die daaruit voortkomen worden vervolgens uitgewerkt in de begroting 2028.
Zo werken wij stap voor stap toe naar een duurzaam en structureel sluitende meerjarenbegroting. Onzekerheden blijven De begroting 2027-2030 is opgesteld op basis van de informatie die op dit moment beschikbaar is. Tegelijkertijd blijven verschillende ontwikkelingen van invloed op onze financiºle positie. Zoals ook in voorgaande jaren bestaat onzekerheid over eventuele aanvullende financiºle compensatie vanuit het Rijk. We hebben daarom het begrotingsadvies van de VNG gevolgd. De VNG roept op om voor 2027 de begroting (structureel) sluitend te maken, maar de effecten van de kortingen en keuzes transparant weer te geven. Naast de ontwikkelingen rondom het gemeentefonds zijn er andere externe factoren die invloed hebben op onze financiºle positie. Geopolitieke ontwikkelingen, inflatie en schommelingen in de prijzen van grondstoffen en energie kunnen direct doorwerken in de kosten waarmee de gemeente wordt geconfronteerd. Tegen deze achtergrond werken wij aan een financieel gezonde gemeente die in staat is om op veranderende omstandigheden in te spelen. Daarbij blijven een gezond financieel beleid en een verantwoorde inzet van onze reserves noodzakelijk. In 2027 zetten wij samen met uw raad stappen om onze ambities voor Drimmelen waar te maken. De komende periode vraagt om duidelijke keuzes en scherpe prioriteiten, maar biedt ook kansen om verder te bouwen aan onze gemeente.
Daarbij houden we vast aan een heldere lijn: eerst de basis op orde en vervolgens bewust kiezen waar we onze middelen voor inzetten. Zo geven we stap voor stap invulling aan Een nieuwe koers vooruit en bouwen we verder aan een financieel gezonde, sterke en toekomstbestendige gemeente. Namens het college, Wilma Alink Wethouder Financiºn 8 Samenvatting In deze begroting treft u de belangrijkste beleidsvoornemens aan voor het jaar 2027, zoals opgenomen in de vier gemeentelijke programmas. We besteden aandacht aan de belangrijkste ontwikkelingen in de verplichte paragrafen conform het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), waaronder het weerstandsvermogen, het grondbeleid en de lokale heffingen. Deze samenvatting biedt u inzicht in de financiºle situatie van de gemeente Drimmelen en hoe deze naar verwachting zal ontwikkelen. Programma 1: Burger en Bestuur Het college zet in op het vergroten van de veiligheid en het bijbehorend veiligheidsgevoel in alle kernen van onze gemeente. Dat doen we onder andere aan de hand van het gezegde: ’voorkomen is beter dan genezen’. We zetten vooral in op preventie en signalering. We onderzoeken in 2027 in hoeverre we kunnen werken met ØØn loket voor stichtingen, verenigingen en vrijwilligers. Daarnaast treedt de participatieverordening per 1 januari 2027 in werking.
Met onder andere die kaders borgen we participatie van onze inwoners in onze processen en activiteiten. Programma 2: Openbare Ruimte De gemeente investeert in een klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. Daarom werken we onder andere aan een nieuw Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2027-2030. We zetten blijvend in op het verbeteren van de leefbaarheid in de open ruimte. Dat doen we onder andere door het doorontwikkelen van het maaibeleid en het groenonderhoudsplan. In programma 1 hebben we het over veiligheid. Het onderhoud van onze straten en openbare ruimte draagt daar ook aan bij. We zetten in op veranderingen op gebied van mobiliteit. Denk daarbij onder andere aan het uitbreiden van laadinfrastructuur en veranderend verkeersaanbod als gevolg van nieuwbouwwijken. Programma 3: Ruimte, Wonen, Duurzaamheid en Economie Op gebied van wonen blijven we ambitieus: de komende vier jaar willen we 800 woningen realiseren. Om deze ambitie te halen zetten we onder andere in op creatieve oplossingen zoals herstructurering en transformatie. Daarnaast leggen we in de eerste helft van 2027 de laatste hand aan het Volkshuisvestelijk Programma. We verduurzamen langs vijf samenhangende themas: energietransitie, duurzaam ondernemen en circulariteit, klimaatadaptatie, natuur en biodiversiteit en duurzame mobiliteit.
Op gebied van duurzaamheid zoeken we expliciet de samenwerking in de regio. Denk aan projecten als Powerport en Nederwiek 3. Op het gebied van economie en recreatie zetten we in op onze ontwikkeling als recreatiegemeente. Belangrijke pijlers daarin zijn de Biesbosch, de Zuiderwaterlinie en ons vitale platteland. Programma 4: Sociaal Domein De landelijke budgetdruk op het Sociaal Domein neemt toe. In deze begroting hebben we de landelijke adviezen daaromtrent overgenomen. Door de versterking van de sociale basis, de verdere ontwikkeling van de toegang en de implementatie van gemaakte beleidskeuzes en inkooptrajecten zorgen we voor passende ondersteuning, preventie en zelfredzaamheid. De resultaten uit de inkooptrajecten voor jeugdhulp via Regio WBO worden geïmplementeerd. Zo implementeren we onder andere het Stevige Lokale Team. Ook zetten we in op passende huisvesting voor het onderwijs middels het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2027 2030. We verbinden zorg, welzijn, sport, gezondheid en onderwijs nadrukkelijk met elkaar, zodat inwoners eerder passende ondersteuning krijgen en problemen sneller worden gesignaleerd. We werken daarbij doelgericht, maken duidelijke keuzes en kijken kritisch naar wat nodig en haalbaar is. We willen onze inwoners zelfredzamer laten zijn door collectieve voorzieningen en het preventieve aanbod te verbreden.
Daarnaast werken we aan nieuw accommodatiebeleid dat bijdraagt aan onze doelen op gebied van het versterken van sociale cohesie. Paragrafen 9 Weerstandsvermogen en Risicobeheersing De financiºle positie van de gemeente blijft in 2027 gezond. De gemeente beschikt over een ruim weerstandsvermogen en voldoende capaciteit om financiºle risico’s op te vangen. Tegelijkertijd laten de financiºle kengetallen zien dat de financiºle ruimte de komende jaren geleidelijk afneemt door investeringen, een oplopende schuldpositie en druk op de structurele begrotingsruimte. Deze ontwikkelingen vragen om aandacht, maar geven geen aanleiding om te spreken van een acute financiºle kwetsbaarheid. De kengetallen functioneren vooral als signalen dat blijvende aandacht nodig is voor de balans tussen ambities, investeringen en financiºle draagkracht. Daarmee vormen zij een belangrijke basis voor toekomstige bestuurlijke keuzes en financiºle sturing. Lokale Heffingen Door onderhoud en vernieuwing van onder andere onze rioleringen en het vernieuwen van afvalcontracten staat de lokale lastendruk voor afvalstoffen- en rioolheffing onder druk. Door gelijkmatige inzet van bijbehorende voorzieningen dempen we de lastenstijgingen. Kwijtschelding is mogelijk voor inwoners met een inkomen op bijstandsniveau.
Onderhoud Kapitaalgoederen Kapitaalgoederen laten zich onderscheiden in wegen, openbare verlichting, civiele kunstwerken, riolering, water, groen en gebouwen. Op grond van de vigerende meerjarige plannen voor groot onderhoud wordt de komende jaren 2,25 miljoen aan voorzieningen voor groot onderhoud gedoteerd. Dit betreft voorzieningen voor wegen, gebouwen en vanaf 2027 is er ook een voorziening voor sportaccommodaties ingesteld. De exploitatielast voor de kosten van klein onderhoud zullen circa 4,67 miljoen per jaar bedragen. 2027 zal een jaar met een investeringsvolume zijn van 7,14 miljoen, zoals opgenomen in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen, waarvan riolering 4,26 miljoen bedraagt. Financiering De gemeente trekt in 2027 15,4 miljoen aan langlopende financiering aan. De omslagrente stijgt naar 1,5%. De langlopende schuld komt uit op 52 miljoen eind 2027. De financieringslasten zijn ingepast in de begroting. Bedrijfsvoering We zetten stappen op gebied van personeelsbeleid. We gaan aan de slag met een strategisch personeelsplan en maken per 1 januari 2027 de overstap naar een toekomstbestendig functiewaarderingssysteem HR21. Op gebied van ICT zijn we scherp op de ontwikkelingen rondom AI en nieuwe wet- en regelgeving rondom NIS2 en Cbw. Daarnaast werken we samen aan de doorontwikkeling van onder andere onze financiºle applicatie.
Daarmee willen we ervoor zorgen dat het systeem onze planning- en controlcyclus optimaal ondersteunt. Verbonden Partijen De gemeente Drimmelen werkt samen met diverse verbonden partijen om gemeentelijke taken efficiºnt en effectief uit te voeren. De grootste financiºle bijdragen gaan in 2027 naar de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant, de GGD West-Brabant en MidZuid. Een belangrijke ontwikkeling is de regionale transformatie van de jeugdhulp, waarbij een aantal CJG-functionaliteiten per 1 januari 2027 worden ondergebracht in de Stevige Lokale Teams. Daarnaast blijven financiºle beheersing, cyberweerbaarheid, informatiebeveiliging en de beheersing van risicos belangrijke aandachtspunten binnen de samenwerking met verbonden partijen. Grondbeleid Het gemeentelijk grondbeleid is gericht op een toekomstbestendige en zorgvuldige inzet van beschikbare ruimte, met oog voor maatschappelijke en financiºle meerwaarde. De gemeente hanteert een richtinggevend grondbeleid en kiest per ontwikkeling bewust voor een actieve, samenwerkende of faciliterende rol. In de periode 2022 t/m 2030 hebben we de ambitie om 1.500 woningen toe te voegen met gemiddeld 200 woningen per jaar. Wet Open Overheid (WOO) In 2027 gaan we verder met het werken aan de actieve openbaarmaking van diverse gemeentelijke stukken.
We voldoen aan de wettelijke verplichting en lopen op schema met de landelijke ontwikkelingen. Financiºle begroting De gemeente krijgt het grootste deel van haar inkomsten van het Rijk. Dit gebeurt via het gemeentefonds en via specifieke uitkeringen die bedoeld zijn voor een bepaald doel, zoals bijvoorbeeld bijstandsverlening. Daarnaast ontvangt de gemeente ook geld van inwoners en bedrijven. Dit zijn lokale belastingen, zoals de onroerendezaakbelasting (OZB), en vergoedingen voor gemeentelijke diensten, zoals het aanvragen van vergunningen, het ophalen van huisvuil en het verstrekken van paspoorten. Tot slot gebruikt de gemeente ook geld uit haar eigen reserves om bepaalde uitgaven te kunnen doen. Meerjarige ontwikkeling van baten en lasten De totale baten (inkomsten) bedragen in 2027 naar verwachting 95 miljoen, tegenover 91 miljoen in 2026. De grootste inkomstenbron is het gemeentefonds. Deze belangrijkste inkomstenbron staat onder druk. Gemeenten staan landelijk voor het zogeheten ravijnjaar. Ook de gemeente Drimmelen ziet dat de inkomsten vanuit dit gemeentefonds in de komende begrotingsperiode dalen. Met de scherpste daling in 2028. Eventuele compensatie voor deze daling zou de komende jaren kunnen komen vanuit Specifieke Uitkeringen.
Maar het feit dat deze uitkeringen tijdelijk zijn en zelden jaren vooruit worden beschikt, maakt dat de programmabaten in ieder geval de komende jaren niet compenseren voor de daling in het gemeentefonds. Mogelijke nieuwe SPUK’s worden namelijk pas opgenomen in de begroting als er een officiºle beschikking is afgegeven. Zolang die er niet is, worden deze middelen niet meegenomen in de meerjarige raming. De totale programmalasten (uitgaven) laten een iets dalende trend zien. De wettelijke taken waar we als gemeente voor staan binnen deze programma’s worden niet minder. Daarom vraagt het gegeven van dezelfde taken, met als gevolg de gepresenteerde programmalasten, en dalende inkomsten uit het gemeentefonds om zorgvuldige keuzes en sturing binnen de beschikbare middelen, zodat de gemeentelijke financiºn structureel in evenwicht blijven. We hebben een slag gemaakt met het op orde brengen van de formatie. Daarover bent u geïnformeerd aan de hand van de Raadsinformatiebrief Personeel formatie op orde. De impact van deze RIB is verwerkt in deze meerjarenbegroting. Meerjarige ontwikkeling van het structurele saldo De begroting bestaat uit structurele en incidentele baten en lasten. Structurele posten hebben een terugkerend karakter en beïnvloeden de financiºle positie op lange termijn. Volgens de begrotingsregels moeten structurele lasten worden gedekt door structurele baten.
Dat betekent dat vaste uitgaven (zoals personeelslasten) moeten worden bekostigd uit vaste inkomsten (zoals algemene uitkeringen en lokale heffingen). Een positief structureel saldo betekent dat de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten en de begroting dus structureel in evenwicht is. Naast het verschil tussen de structurele baten en lasten is ook het incidentele resultaat van invloed op het saldo. Voor het begrotingsjaar 2027 is er sprake van een structureel begrotingssaldo van 3.000 positief. De begrotingsjaren 2028 t/m 2030 laten een negatief structureel begrotingssaldo zien: • | 2028: 4.171.000 negatief • | 2029: 3.865.000 negatief • | 2030: 4.243.000 negatief Meerjarige ontwikkeling van reserves De gemeentelijke reserves nemen de komende jaren naar verwachting af, omdat ze beleidsmatig worden ingezet. De inzet komt vooral uit de bestemmingsreserves, die bedoeld zijn voor specifieke doelen. Daarnaast beschikt Drimmelen over een algemene reserve, die dient als buffer voor financiºle tegenvallers. Deze reserve draagt bij aan een stabiel financieel beleid en voorkomt dat er bij onverwachte kosten direct maatregelen nodig zijn. In begrotingsjaar 2027 zetten we de algemene reserve voor 1,195 miljoen in als structureel dekkingsmiddel voor structurele lasten. Deze inzet van de algemene reserve voldoet aan de voorschriften van de toezichthouder.
In de meerjarenbegroting 2028-2030 is deze structurele onttrekking niet begroot. In 2027 is er een onttrekking uit de reserves van 3.492.000, waarmee een deel van de uitgaven wordt gedekt. 10 Tabel Finbegr. A1-1 (bedragen x 1.000) Begroting Gemeentebreed | Realisatie | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting | Mutatie 2027 | Begroting | Begroting | Begroting t.o.v. begroting 2027 2025 | na wijziging VJN | na VJN 2026 | 2027 | na VJN 2026 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten Prog. 1: Burger en Bestuur | -6.478 N | -6.928 N | -6.844 | N | -7.540 N | -696 N | -7.475 N | -7.345 N | -7.444 N Prog. 2: Openbare Ruimte | -11.263 N | -12.209 N | -11.993 | N | -13.378 N | -1.385 N | -13.629 N | -14.210 N | -14.185 N Prog. 3: Ruimte, Wonen en Econ. | -14.119 N | -15.230 N | -15.219 | N | -15.420 N | -201 N | -14.402 N | -11.632 N | -11.578 N Prog. 4: Sociaal Domein | -43.583 N | -45.283 N | -44.155 | N | -47.157 N | -3.002 N | -47.563 N | -45.968 N | -45.981 N Alg. Dekkingsmiddelen | -561 N | -992 N | -1.332 | N | -585 N | 746 V | -587 N | -587 N | -587 N Overhead | -12.447 N | -11.967 N | -11.668 | N | -14.172 N | -2.504 N | -13.952 N | -14.106 N | -14.167 N Totaal lasten | -88.450 N | -92.610 N | -91.210 | N | -98.252 N | -7.042 N | -97.608 N | -93.849 N | -93.942 N Baten | V Prog. 1: Burger en Bestuur | 1.241 V | 901 V | 946 V | 906 V | -40 N | 857 | V | 545 V | 545 | V Prog.
2: Openbare Ruimte | 4.161 V | 4.246 V | 4.221 | V | 4.650 V | 429 V | 4.669 | V | 4.977 V | 4.997 | V Prog. 3: Ruimte, Wonen en Econ. | 11.996 V | 10.611 V | 10.813 | V | 11.522 V | 709 V | 10.806 | V | 7.777 V | 7.771 | V Prog. 4: Sociaal Domein | 14.317 V | 13.601 V | 12.275 | V | 12.909 V | 635 V | 13.084 | V | 12.749 V | 12.494 | V Alg. Dekkingsmiddelen | 62.726 V | 61.595 V | 64.731 | V | 65.110 V | 379 V | 62.822 | V | 62.363 V | 62.327 | V Overhead | 227 V | 45 V | 45 V | 8 V | -38 N | 8 V | 8 V | 8 V Totaal baten | 94.669 V | 90.999 V | 93.030 | V | 95.104 V | 2.074 V | 92.247 | V | 88.418 V | 88.143 | V Saldo van baten en lasten | 6.219 V | -1.611 N | 1.820 | V | -3.149 N | -4.968 N | -5.361 N | -5.431 N | -5.799 N excl.
mutaties reserves Mutatie reserves | V Storting reserves | -416 N | -743 N | -150 N | -343 N | -193 N | -654 N | -155 N | -155 N Onttrekking reserves | 2.298 V | 3.134 V | 1.638 | V | 3.492 V | 1.854 V | 1.822 | V | 1.952 V | 1.942 | V Totaal mutatie reserves | 1.882 V | 2.391 V | 1.488 | V | 3.149 V | 1.661 V | 1.168 | V | 1.798 V | 1.788 | V Saldo van baten en lasten inclusief mutatie reserves | 8.101 V | 781 V | 3.307 | V | 0 V | -3.307 N | -4.193 N | -3.633 N | -4.012 N Correctie incidentele baten en lasten | 3.286 V | 434 V | -282 N | -3 N | 279 V | -21 N | 232 V | 232 | V Structureel begrotingssaldo | 4.815 V | 347 V | 3.589 | V | 3 V | -3.586 N | -4.171 N | -3.865 N | -4.243 N Mutaties reserves op programma niveau Prog. 1: Burger en Bestuur | 53 V | 52 V | 52 V | 47 V | -6 N | 47 V | 47 V | 47 V Prog. 2: Openbare Ruimte | 626 V | 631 V | 606 V | 598 V | -8 N | 681 | V | 811 V | 801 | V Prog. 3: Ruimte, Wonen en Econ. | 290 V | 532 V | -77 N | 595 V | 672 V | -3 N | 114 V | 114 | V Prog. 4: Sociaal Domein | 914 V | 769 V | 769 V | 855 V | 86 V | 795 | V | 795 V | 795 | V Overhead | 0 V | 407 V | 137 V | 1.054 V | 917 V | -352 N | 31 V | 31 V Algemene dekkingsmiddelen | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V Saldo mutaties reserves | 1.882 V | 2.391 V | 1.488 | V | 3.149 V | 1.661 V | 1.168 | V | 1.798 V | 1.788 | V 11 12 Tabel Finbegr.
A1-1 (bedragen x 1.000) 13 Programma’s 14 Inleiding programma’s In het programmaplan staan de programma’s uit het coalitieakkoord "Een nieuwe koers vooruit": Programma 1 - Burger en bestuur; Programma 2 - Openbare ruimte; Programma 3 - Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie; Programma 4 - Sociaal domein. Elk programma is uitgewerkt in: Thema’s uit het coalitieakkoord; Per thema; de beoogde maatschappelijke effecten (Wat willen we bereiken?), hoe we dat gaan bereiken (Wat gaan we ervoor doen?) en met welk resultaat; Prestatie-indicatoren; De raming van baten en lasten (Wat gaat het kosten?). Programma’s en doelstellingen uit het coalitieakkoord gelden voor de hele raadsperiode. In deze begroting staan de ambities voor het begrotingsjaar 2027. 15 1. Burger en bestuur 1.1 Veiligheid en handhaving Wat willen we bereiken? Een veilige gemeente met duidelijke grenzen, actieve handhaving en inzet op preventie en samenwerking. We leven in een tijd waarin de samenleving verhardt. Jammer genoeg zien we dit soms ook terug in onze gemeente. Veiligheid en handhaving draaien voor een belangrijk deel om het stellen en handhaven van grenzen. Dit geldt zowel voor eigen inwoners als voor mensen van buiten onze gemeente. We zijn duidelijk naar iedereen die te ver gaat, helemaal als het gaat om strafbare feiten.
In onze gemeente is geen plaats voor criminaliteit, ondermijning of verhuftering. Behalve met handhaving verbeteren we veiligheid ook door preventie, vroegsignalering, weerbaarheid en samenwerking met maatschappelijke partners. Wat gaan we daarvoor doen? Zichtbare handhaving en rol Boa’s We zorgen dat de boa’s worden ingezet op hun taakaccenten, zoals de wijkboa. De wijkboa zet zich in om bekendheid en zichtbaarheid te vergroten in de dorpen. De boa’s beschikken over de juiste opleidingen en middelen die nodig zijn voor de uitvoering van hun taken. Dit draagt bij aan een breder en effectievere aanpak van lokale veiligheids- en leefbaarheidsvraagstukken. Technieken inzetten Diverse middelen worden ingezet om maatregelen te nemen om het gevoel van veiligheid te vergroten. Met gerichte maatregelen kunnen vormen van overlast en (gevoelens van) onveiligheid worden verminderd. Hierbij doen we onderzoek naar de inzet van technieken bij soortgelijke gemeenten. Aanpak huiselijk geweld Preventie en zorg rondom huiselijk geweld kennen een brede keten van betrokken organisaties. Als gemeente zetten wij ons samen met onze maatschappelijke partners in om bestaande knelpunten te doorbreken en de samenwerking verder te versterken, zodat ondersteuning beter aansluit op de behoeften van inwoners. Op deze manier willen we huiselijk geweld en femicide tegengaan.
Digitale veiligheid verbeteren Digitale veiligheid wordt een belangrijk aandachtspunt binnen het Integraal Veiligheidsplan en komt terug in alle relevante thema’s en ontwikkelingen. We brengen in kaart waar de grootste zorg ligt op het gebied van digitale veiligheid en zetten preventiemaatregelen in om de digitale weerbaarheid te vergroten. Weerbaarheid verbeteren Het projectplan Weerbaarheid is integraal gestart. We zorgen ervoor dat de VNG-prioriteiten goed zijn geborgd in de weerbaarheidscampagne en onze organisatie. Door actief met inwoners te communiceren, vergroten we de maatschappelijke weerbaarheid en bieden we duidelijkheid over wat zij zelf kunnen doen. Aanpak ondermijning We bestrijden ondermijning in onze kernen met onder andere integrale controles, informatiegestuurd werken, in samenwerking met het RIEC. We beoordelen vergunningaanvragen en andere aanvragen zorgvuldig en zetten waar nodig een Bibob-toets in om te voorkomen dat vergunningen of subsidies worden misbruikt voor criminele activiteiten. Preventie drugs en alcohol We voeren een integrale aanpak uit om alcohol- en drugsgebruik onder jongeren te voorkomen, met inzet op preventie, voorlichting, ouderbetrokkenheid, verenigingen, Moedige Moeders, jongerenwerk en handhaving. We nemen het preventie en handhavingsplan mee in het verlenen van vergunningen.
16 1.2 Dienstverlening en organisatie Wat willen we bereiken? Een toegankelijke en mensgerichte gemeentelijke organisatie die goed luistert, meedenkt, duidelijk communiceert en meetbaar betere dienstverlening levert De inwoners van onze gemeente verdienen een gemeentelijke organisatie die er voor hen is en oog heeft voor hun ideeºn, vragen en zorgen. We willen de organisatie van het gemeentehuis doorontwikkelen en een stap vooruitzetten in de dienstverlening. We hebben hiervoor concrete plannen om met elkaar de kwaliteit meetbaar te verhogen. Wat gaan we daarvoor doen? Werken met kwaliteitsnormen, reactietijden en begrijpelijke taal We herijken waar nodig onze werkafspraken over kwaliteit, reactietijden en begrijpelijke taal. Daarbij houden we rekening met wettelijke eisen, onze ambities als gemeente en de resultaten van onze monitoring. Op basis van de monitoring bepalen we welke verbeteringen nodig zijn. Dit heeft onze permanente aandacht. Dienstverlening De dienstverlening vanuit de gemeente wordt meetbaar beter. We kijken hierbij naar de data die we hebben over terugbeltermijnen, e-mailreactietijden en de informatie over de behandeling van aanvragen/meldingen. Die data verrijken we door een burgerpeiling uit te voeren en de resultaten te analyseren. Vervolgens bepalen we de prioriteiten voor de verdere verbetering van onze dienstverlening.
Omdat we veel verschillende diensten leveren is de verbetering van dienstverlening maatwerk per dienst. Daarnaast stappen we in onze dienstverlening af van de ’klantgedachte’. ÉØn loket voor stichtingen, verenigingen en vrijwilligers Om deze ØØn loketgedachte goed vorm te geven, onderzoeken we in 2027 welke vragen via het loket moeten worden afgehandeld, waar de behoeftes liggen, wat het doel is en welke mogelijkheden er zijn om zon loket in te richten. Regeldruk evenementen We helpen organisatoren om een juiste vergunning aan te vragen en hierin de veiligheid te waarborgen. We staan open voor ieder evenement dat past binnen de grenzen van ons beleid. Inzetten van nieuwe technieken dienstverlening Vanuit de samenwerking tussen vakafdelingen, Informatievoorziening en Communicatie is er een doorlopende samenwerking om verbeteringen in de dienstverlening en processen door te voeren. Waar mogelijk maken we informatie toegankelijker en aanvragen van dienstverlening laagdrempeliger. Komend jaar verkennen we of we AI kunnen inzetten om verbeteringen gezamenlijk en gecontroleerd door te voeren. 1.3 Participatie en dorpsgericht werken Wat willen we bereiken? We willen de participatie versterken en verbeteren Participatie betekent meedoen en meedenken. De gemeente heeft de inwoners nodig om te komen tot mooie plannen op alle terreinen waarmee we bezig zijn.
Dit kan bijvoorbeeld gaan om woningbouw, groenvoorziening of onze maatschappelijke accommodaties, zoals de sportverenigingen en de dorpshuizen. We willen de participatie versterken en verbeteren om zo inwoners nog meer en tijdig mee te nemen in de planvorming. Daarbij hebben we expliciet aandacht voor de zwijgende meerderheid, jongeren, praktisch opgeleiden, mensen met een beperking en inwoners die normaal niet naar participatieavonden komen. Wat gaan we daarvoor doen? Participatiebeleid en -verordening De gemeentelijke participatieverordening treedt op 1 januari 2027 in werking. Hierin is vastgelegd wat onze regels zijn omtrent participatie. Hierin volgen we de wetgeving en maken we gebruik van het VNG-model. We borgen dit binnen de organisatie en evalueren doorlopend op procesniveau voor 17 doorontwikkeling. Verder doen we onderzoek naar de mogelijkheden voor een digitaal participatieplatform. Dorpsgericht werken We doen een onderzoek naar de invulling van Dorpsgericht werken, waaronder de mogelijkheid van Dorpstafels. Doel is om aan de inwoners tijdig inzicht te geven in de mogelijkheden die er zijn om mee te denken bij ontwikkelingen in hun dorp en de wijze waarop deze inbreng kan worden meegenomen in de keuzes die we maken. Dit bekijken we in samenspraak met de Dorpsraden. Initiatieven van inwoners Initiatieven vanuit inwoners pakken we actiever op.
We hanteren voor ruimtelijke initiatieven ØØn loket, namelijk Verken uw idee via het Omgevingsloket. Op die manier wordt het plan gelijk goed geregistreerd en snel aan een behandelaar toegekend. Regionale samenwerking versterken We versterken de regionale samenwerking. We houden de regionale ontwikkelingen proactief in de gaten en zorgen dat we op de juiste momenten met de juiste partners in gesprek zijn. We zoeken samen met de omliggende gemeenten naar koppelkansen over de grenzen van beleidsvelden heen. Buurtpreventie versterken Buurtpreventie heeft raakvlakken met verschillende gemeentelijke taken en afdelingen. Daarom wordt in beeld gebracht wat er gemeentebreed nodig is om de gewenste resultaten te behalen. Wat gaat programma 1 kosten? Onderstaande programmatabel laat per thema de meerjarige ontwikkeling zien van de begrote bedragen. In de kolommen Begroting 2027-2030 zijn de bedragen opgenomen van de thans voorliggende Meerjarenbegroting. In de kolom Mutatie 2027 (grijs) is de mutatie ten opzichte van de jaarschijf 2027 zoals deze na de Voorjaarsnota 2026 waren begroot opgenomen. Tabel 1-1: Overzicht lasten en baten programma 1 (bedragen x 1.000) Programma 1: Burger en bestuur | Realisatie | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting | Mutatie 2027 | Begroting | Begroting | Begroting t.o.v.
begroting 2027 Nr | Thema / taakveld | 2025 | na wijzigingVJN | na VJN 2026 | 2027 | na VJN 2026 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 1.1 | Veiligheid | -2.868 N | -3.042 | N | -3.042 | N | -3.279 N | -237 | N | -3.278 | N | -3.278 N | -3.277 N 1.2 | Dienstverlening en samenwerking met de dorpen | -3.365 N | -3.623 | N | -3.538 | N | -3.954 N | -416 | N | -3.889 | N | -3.760 N | -3.860 N 1.3 | Levendige dorpen | -245 N | -264 N | -264 | N | -307 N | -44 N | -307 | N | -307 N | -307 N Totaal lasten | -6.478 N | -6.928 | N | -6.844 | N | -7.540 N | -696 | N | -7.475 | N | -7.345 N | -7.444 N Baten 1.1 | Veiligheid | 24 V | 43 V | 43 | V | 44 V | 1 V | 44 | V | 44 V | 44 V 1.2 | Dienstverlening en samenwerking met de dorpen | 1.217 | V | 858 | V | 902 | V | 862 V | -40 N | 814 | V | 502 V | 502 | V 1.3 | Levendige dorpen | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V Totaal baten | 1.241 | V | 901 | V | 946 | V | 906 V | -40 N | 857 | V | 545 V | 545 | V Saldo van baten en lasten exclusief mutatie reserves | -5.237 N | -6.027 | N | -5.898 | N | -6.635 N | -736 | N | -6.617 | N | -6.800 N | -6.899 N Mutatie reserves 0.10 | Storting reserves | -41 N | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V 0.10 | Onttrekking reserves | 94 V | 52 V | 52 | V | 47 V | -6 N | 47 | V | 47 V | 47 V Totaal mutatie reserves | 53 V | 52 V | 52 | V | 47 V | -6 N | 47 | V | 47 V | 47 V Saldo van baten en lasten
inclusief mutatie reserves | -5.184 N | -5.975 | N | -5.846 | N | -6.588 N | -742 | N | -6.570 | N | -6.753 N | -6.852 N 18 19 Onderstaande tabel bevat per thema een toelichting van de mutaties ten opzichte van de jaarschijf 2027 zoals deze in de begroting 2026 na wijziging was opgenomen. Mutaties op de taakvelden die het gevolg zijn van de bijstelling van kapitaallasten (wijziging in afschrijvingen of rentetoerekening) of het gevolg van de doorbelasting van salarislasten (ambtelijke uren), worden niet separaat toegelicht. Voor eventuele mutaties op de salarislasten verwijzen wij naar de Raadsinformatiebrief Personeelsbegroting - formatie op orde. De verschillen hebben een omvang van tenminste 25.000 en worden op hoofdlijnen toegelicht.
Tabel 1-2: Verschillenanalyse jaarlaag 2027 ten opzichte van begroting 2027 na VJN 2026 (bedragen x 1.000) Programma 1: Burger en bestuur Bedrag Lasten 1.1 Veiligheid -237 N 1.2 Dienstverlening en samenwerking met de dorpen -416 N 1.3 Levendige dorpen -44 N Totale lasten -696 N Baten 1.1 Veiligheid 1 V 1.2 Dienstverlening en samenwerking met de dorpen -40 N 1.3 Levendige dorpen 0 V Totale baten -40 N Saldo van baten en lasten exclusief mutatie reserves -736 N Mutatie reserves 0.10 Storting reserves 0 V 0.10 Onttrekking reserves -6 N Totaal mutatie reserves -6 N Saldo van baten en lasten inclusief mutatie reserves -742 N Thema Veiligheid Bijdrage aan de veiligheidsregio ( 97.000 nadelig) De bijdrage aan de veiligheidsregio is toegenomen met 97.000. Dit wordt met name veroorzaakt door de stijgende prijzen van goederen en diensten als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Dit kan onvoldoende worden gecompenseerd met de beschikbare loon- en prijscompensatie. De veiligheidsregio wil zich in 2027 vooral richten op de risicos: uitval van vitale infrastructuur, maatschappelijke onrust en extreem weer. Thema Dienstverlening en samenwerking met de dorpen Contributie Fonds GGU ( 41.000 nadelig) De contributie aan het Fonds Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) van de VNG is aangepast aan de begrote contributie in 2027.
Dit resulteert in een begrotingswijziging van 41.000 nadelig. College van B&W ( 47.000 nadelig) Voor het college van B&W zijn de representatiekosten en de studiekosten van het programma overhead naar programma burger en bestuur verplaatst. Dit is gedaan om deze kosten aan het juiste taakveld toe te rekenen om zo aan de financiºle richtlijnen te voldoen. Daarnaast zijn de representatiekosten verhoogd, omdat het daadwerkelijke budget niet meer toereikend genoeg was. Thema Levendige dorpen De afwijkingen zijn gevolg van diverse kleine mutaties. 20 2. Openbare ruimte 2.1 Natuur en Groen Wat willen we bereiken? We zetten in op het behoud en de versterking van kwaliteit van natuur en groen Drimmelen is een unieke gemeente waar je vanuit je voordeur zo de polders of de natuur in stapt, met de Biesbosch altijd binnen handbereik. Om de unieke plekken die we in onze gemeente hebben ook voor onze kinderen en kleinkinderen te behouden, blijft het belangrijk om de kwaliteit van onze polders, natuur en de Biesbosch op peil te houden. Dat doen we in nauwe samenwerking met onze partners uit het groenoverleg. Daarbij gaat het niet alleen om grote natuurgebieden, maar ook om het groen in en rondom onze dorpen en wijken. Dat groen zorgt voor levendigheid, verkoeling op hete zomerdagen en een prettige leefomgeving.
We koesteren het landschap en de natuur die onze gemeente zo eigen maakt en hebben oog voor kansen om de kwaliteit en variatie van het groen te versterken op een manier die past bij onze dorpen. Wat gaan we daarvoor doen? Programma Groen In Q1 2027 stellen we op basis van analyse, participatie en een raadsessie de concept- uitgangspunten en kaders voor het Programma Groen gemeente Drimmelen op. In Q2 2027 worden deze ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd. Onder Programma Groen vallen onder andere bomen, spelen en begraafplaatsen. Toevoegen groen bij herinrichting Bij herinrichting van straten streven we naar gemiddeld 5% minder verharding en meer groen. We investeren in 2027 in vergroening van straten, entrees en ontmoetingsplekken om de leefbaarheid en biodiversiteit te versterken en hittestress te beperken. Waar mogelijk combineren we deze vergroening met integrale projecten. Verbeteren maaibeleid Bij ecologisch bermbeheer mag de verkeersveiligheid niet in het geding komen. Daarom zorgen we ervoor dat kruispunten en oversteekplaatsen tijdig worden gemaaid, zodat het zicht goed blijft. In 2027 stellen we een nieuw maaibestek op. Ter voorbereiding daarop hebben studenten van de HAS onderzoek uitgevoerd. De relevante en bruikbare inzichten uit dit onderzoek nemen we mee bij het opstellen van het nieuwe maaibestek.
Daarnaast onderzoeken we of we de uitvoering gezamenlijk met Waterschap Brabantse Delta oppakken of zelfstandig organiseren. Randen plantvakken Marktstraat Made De randen van de plantvakken rondom de zilverlindes in de Marktstraat in Made zorgen in de praktijk voor hinder. In overleg met ondernemers en de BIZ maken we een plan om dit te verbeteren. De bomen blijven hoe dan ook behouden. Groenonderhoud We actualiseren het groenonderhoudplan en het beheer van gemeentelijke vijvers. We willen hiermee de leefbaarheid en de kwaliteit van de openbare ruimte verbeteren. Daarbij hebben we onder meer aandacht voor het onderhoud van grasbetontegels. Ook gaan we duidelijker communiceren over maaimomenten. Onderhoud speelplekken We stimuleren aantrekkelijk en veilig buitenspelen voor kinderen en jongeren. Daarom verbeteren we de kwaliteit en het onderhoud van speelplekken. In overleg met inwoners kiezen we locaties voor een groene kwaliteitsimpuls, met aandacht voor inclusiviteit, zodat iedereen kan meedoen. Herdenkingspark De begraafplaatsen Julianastraat en De Vooghtstraat in Made zijn onlangs gesloten. We hebben onderzocht hoe we de huidige begraafplaatsen kunnen omvormen tot een herdenkingspark. In 2027 starten we met de participatie over de verdere uitwerking. 21 Klimaatadaptatie en biodiversiteit Klimaatadaptatie en biodiversiteit vragen om blijvende aandacht voor bewustwording.
Daarom enthousiasmeren we onze inwoners met bijvoorbeeld de Stimuleringsregeling Landschap (STILA), het project bloemrijke bermen, projecten als Natuur in de Wijk en natuureducatie. De subsidieregeling Klimaatbestendig Drimmelen zetten we voort. Klimaatverandering Door klimaatverandering nemen de effecten van extreme neerslag, droogte en hitte steeds verder toe. Daarom werken we aan een klimaatbestendige leefomgeving. Dit doen we door maatregelen tegen wateroverlast, droogte, hittestress en overstromingsrisico’s structureel te verankeren in beleid, plannen en uitvoering. We stellen het Integraal Actieplan Hitte vast en we starten met de uitvoering hiervan. Daarnaast werken we aan een nieuw Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2027-2030 en voeren we het Actieplan Kaderrichtlijn Water uit, gericht op het verbeteren van de waterkwaliteit. Ook versterken we de borging van klimaatadaptatie binnen het nieuwe programma Groen. Om onze ambities en inspanningen beter meetbaar te maken, starten we met het opstellen van klimaatadaptatiedoelen voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte en overstromingsrisico’s. Daarmee zetten we een volgende stap naar een toekomstbestendig en klimaatrobuust Drimmelen. Essentaksterfte We zien een toename van essentaksterfte. Naar schatting zijn ongeveer 800 bomen aangetast.
Hiervoor hebben we een budget opgenomen om de komende 5 jaar de essen te inspecteren, veilig te houden en als verwijdering noodzakelijk is, te vervangen door andere soorten. Begraafplaatsen Op de begraafplaats aan de Leeuwerikstraat is sprake van een achterstand in het uitvoeren van ruimingen. In 2026 starten we met een eerste aantal ruimingen. Deze werkzaamheden worden in de daaropvolgende jaren voortgezet tot 2032. Hierbij staat een zorgvuldige en respectvolle benadering centraal. We onderhouden nauw contact met de nabestaanden en betrekken hen tijdig en zorgvuldig bij het proces. 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte Wat willen we bereiken? Een veilige en prettige leefomgeving staat voorop Een veilige en prettige leefomgeving is voor ons een uitgangspunt. Straten moeten veilig, toegankelijk en goed onderhouden zijn, zodat iedereen zich gemakkelijk kan verplaatsen, te voet, met de fiets of met de auto. Ook bij winkels en horeca wil je eenvoudig kunnen parkeren en in- en uitstappen. Daarom investeren we in goed onderhoud en verlichting van wegen, fietspaden en stoepen. We pakken ook bestaande knelpunten aan en blijven werken aan een nette, groene uitstraling van onze dorpen. Daarnaast verbeteren we het toezicht op werkzaamheden door externe partijen, zodat de kwaliteit van onze openbare ruimte behouden blijft.
Wat gaan we daarvoor doen? Aanpakken verkeersknelpunten De belangrijkste verkeersknelpunten zijn goed in beeld. Daarom houden we vast aan het budget voor verkeersreconstructies. Hiermee kunnen we knelpunten proactief aanpakken en meldingen van inwoners en ondernemers oplossen. Het budget is gericht op het verbeteren van verkeersveiligheid, het tegengaan van hardrijden en het bevorderen van de doorstroming. Fiets- en voetpaden We zetten in op bevordering van de verkeersveiligheid en het veiligheidsgevoel voor fietsers en voetgangers. Aan de hand van onderzoeksresultaten bepalen we waar aanvullende maatregelen nodig zijn, zoals slimme verlichting. We hebben extra middelen die we gericht inzetten voor comfortabele en veilige fiets- en voetpaden, door bestrating op te knappen en plekken die onveilig voelen beter te verlichten. Snelfietsroutes We onderzoeken de haalbaarheid voor de aanleg van snelfietsroutes die een voordeel opleveren voor onze inwoners, zoals het snelfietspad van Made naar Oosterhout en van Wagenberg naar Breda. Die 22 routes zijn ook al in de snelfietsroutekaartjes van de provincie Brabant opgenomen. We doen dit met behulp van subsidies van de provincie en het Rijk die we willen aantrekken. Aanpak hardrijders en gevaarlijk verkeersgedrag We blijven hardrijders en gevaarlijk verkeersgedrag aanpakken, onder meer via gedragsbeïnvloeding.
Daarnaast zetten we de flexflitspaal, de focusflitser en nieuwe handhavingstechnieken van het OM in op locaties met structurele snelheidsovertredingen. Verkeersveiligheid Hooge Zwaluwe In Hooge Zwaluwe pakken we knelpunten aan om de verkeersveiligheid op het dijklint te verbeteren. We starten een onderzoek of de bypass veilig kan worden opengesteld voor ander verkeer onder voorwaarden als een verbeterde spoorwegovergang en natuurcompensatie. Daarvoor zetten we een lobby in. Flierstraat Lage Zwaluwe In 2027 starten we met de voorbereidingen van het project voor de ontwikkeling van het gebied tussen de Flierstraat en de Amer. Via een zorgvuldig participatietraject halen we wensen, ideeºn en aandachtspunten op bij inwoners en andere belanghebbenden. Deze worden afgewogen in samenhang met de dorpsvisie Lage Zwaluwe en andere relevante beleidskaders. Onderdeel van het project is het onderzoeken van de mogelijkheden voor een toekomstige verkeersstructuur die bijdraagt aan de vermindering van verkeersdruk in de Flierstraat en Kruisstraat. De resultaten van de verkenning vormen de basis voor het projectplan en de verdere besluitvorming over de ontwikkeling van het gebied. We nemen hierover deze periode een besluit. Personenvervoer spoor Het huidige spoor tussen Lage Zwaluwe, Hooge Zwaluwe, Made en Oosterhout is niet geschikt voor personenvervoer.
Bij toekomstige regionale initiatieven om dit mogelijk te maken, sluiten wij waar passend aan. Verkeersplan Wagenberg Voor het einde van 2026 starten we voor Wagenberg met een verkeersonderzoek. We halen het maken van een verkeersplan voor Wagenberg naar voren in de planning. De uitwerking van het verkeersplan pakken we op met de uitwerking van de dorpsvisie. Proef landbouwverkeer op N285 Om te voorkomen dat zwaar landbouwverkeer door kernen als Terheijden en Wagenberg rijdt, starten we met de provincie een proef waarbij dit verkeer op de N285 wordt toegelaten. De proef wordt in deze bestuursperiode uitgevoerd. Voorzieningen bereikbaarheid dorpen Het openbaar vervoer, de buurtbus en de deeltaxi zorgen voor een optimale bereikbaarheid van onze dorpen en houden zo ook de leefbaarheid van de dorpen mede in stand. We zetten ons in om deze voorzieningen te behouden. Uitbreiden laadinfrastructuur De behoefte aan laadpunten is in beeld en vormt de basis voor uitbreiding. We breiden de laadinfrastructuur proactief uit en stellen beleid vast voor kabelgoottegels, zodat thuisladen veilig en toegankelijk is. Veranderend verkeersaanbod door nieuwbouw Nieuwbouwprojecten zorgen voor een verandering in het verkeersaanbod op wegen in de omgeving. Dit kan leiden tot een verslechtering in bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid.
Met aanpassingen aan de infrastructuur zorgen we voor een bereikbare, veilige en prettige leefomgeving. Verkeersveiligheid Lage Zwaluwe De verkeersveiligheid in Lage Zwaluwe heeft in deze coalitieperiode nadrukkelijk onze aandacht. Het dijklint Gaete/Loonsedijk wordt al jarenlang belast door zwaar verkeer en landbouwverkeer, wat leidt tot overlast en zorgen bij omwonenden. Daarom werken wij aan een duurzame en structurele oplossing. Daartoe laten wij verschillende scenarios uitwerken voor het ontlasten van het dijklint, met 23 als doel om gedurende deze bestuursperiode een weloverwogen besluit te nemen over de verdere aanpak. Aanpak sluipverkeer We investeren in maatregelen om sluipverkeer en met name zwaar verkeer uit dorpslinten te weren. Het vrachtwagenverbod blijft van kracht en wordt gericht gehandhaafd. Uitsluitend vrachtverkeer met een bestemming in onze dorpskernen is toegestaan. Overtredingen worden strenger aangepakt. Wat gaat programma 2 kosten? Onderstaande programmatabel laat per thema de meerjarige ontwikkeling zien van de begrote bedragen. In de kolommen Begroting 2027-2030 zijn de bedragen opgenomen van de thans voorliggende Meerjarenbegroting. In de kolom Mutatie 2027 (grijs) is de mutatie ten opzichte van de jaarschijf 2027 zoals deze na de Voorjaarsnota 2026 waren begroot opgenomen.
Tabel 2-1: Overzicht lasten en baten programma 2 (bedragen x 1.000) Programma 2: Openbare ruimte | Realisatie | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting | Mutatie 2027 | Begroting | Begroting | Begroting t.o.v. begroting 2027 Nr | Thema / taakveld | 2025 | na wijziging | na VJN 2026 | 2027 | na VJN 2026 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 2.1 | Natuur en groen | -2.912 | N | -3.112 N | -3.052 N | -3.403 | N | -351 | N | -3.473 N | -3.481 N | -3.468 N 2.2 | Verkeer en inrichting openbare ruimte | -5.785 | N | -5.907 N | -5.743 N | -6.656 | N | -914 | N | -6.679 N | -6.858 N | -6.931 N 2.3 | Water | -2.566 | N | -3.190 N | -3.199 N | -3.319 | N | -120 | N | -3.477 N | -3.871 N | -3.787 N Totaal lasten | -11.633 | N | -12.209 | N | -11.993 N | -13.378 | N | -1.385 | N | -13.629 N | -14.210 | N | -14.185 N Baten 2.1 | Natuur en groen | 20 | V | 5 V | 5 V | 5 V | 0 V | 5 V | 5 V | 5 V 2.2 | Verkeer en inrichting openbare ruimte | 498 | V | 522 | V | 272 V | 518 | V | 245 | V | 393 | V | 318 V | 318 V 2.3 | Water | 3.643 | V | 3.718 | V | 3.943 | V | 4.127 | V | 183 | V | 4.271 | V | 4.654 | V | 4.674 | V Totaal baten | 5.076 | V | 4.246 | V | 4.221 | V | 4.650 | V | 429 | V | 4.669 | V | 4.977 | V | 4.997 V Saldo van baten en lasten exclusief mutatie reserves | -6.557 | N | -7.963 N | -7.772 N | -8.728 | N | -956 | N | -8.960 N | -9.233 N | -9.188 N Mutatie reserves 0.10 | Storting
reserves | -370 | N | -180 N | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V | 0 V 0.10 | Onttrekking reserves | 915 | V | 811 | V | 606 V | 598 | V | -8 N | 681 | V | 811 V | 801 V Totaal mutatie reserves | 545 | V | 631 | V | 606 V | 598 | V | -8 N | 681 | V | 811 V | 801 V Saldo van baten en lasten inclusief mutatie reserves | -6.012 | N | -7.332 N | -7.166 N | -8.130 | N | -964 | N | -8.279 N | -8.422 N | -8.387 N 24 25 Onderstaande tabel bevat per thema een toelichting van de mutaties ten opzichte van de jaarschijf 2027 zoals deze in de begroting 2026 na wijziging was opgenomen. Mutaties op de taakvelden die het gevolg zijn van de bijstelling van kapitaallasten (wijziging in afschrijvingen of rentetoerekening) of het gevolg van de doorbelasting van salarislasten (ambtelijke uren), worden niet separaat toegelicht. Voor eventuele mutaties op de salarislasten verwijzen wij naar de Raadsinformatiebrief Personeelsbegroting - formatie op orde. De verschillen hebben een omvang van tenminste 25.000 en worden op hoofdlijnen toegelicht.
Tabel 2-2: Verschillenanalyse jaarlaag 2027 ten opzichte van begroting 2027 na VJN 2026 (bedragen x 1.000) Programma 2: Openbare ruimte Bedrag Lasten 2.1 Natuur en groen -351 N 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte -914 N 2.3 Water -120 N Totale lasten -1.385 N Baten 2.1 Natuur en groen 0 V 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte 245 V 2.3 Water 183 V Totale baten 429 V Saldo van baten en lasten exclusief mutatie reserves -956 N Mutatie reserves 0.10 Storting reserves 0 V 0.10 Onttrekking reserves -8 N Totaal mutatie reserves -8 N Saldo van baten en lasten inclusief mutatie reserves -964 N Thema Natuur en Groen Speelterreinen en -toestellen ( 60.000 nadelig) Voor het vervangen van de toestellen inclusief locaties een extra onderhoudsbedrag opgenomen van 60.000. Bermen ( 75.000 nadelig) De gemeente neemt samen met andere omliggende gemeenten en het waterschap deel aan een regionaal maaibestek voor bermen en watergangen. Dit gezamenlijke bestek loopt momenteel en kan nog met twee jaar worden verlengd. Na deze verlenging dient in 2028 een nieuw maaibestek te worden opgesteld, inclusief een geactualiseerd beheerplan waarin ecologisch maaibeheer, biodiversiteit en doelmatig beheer zijn verankerd. Beleidsplannen openbaar groen ( 60.000 nadelig) Het Integrale Beleidsplan Openbaar Groen loopt af in 2026.
Om te komen tot een samenhangend en toekomstbestendig groenbeleid wordt voorgesteld een Programma Groen op te stellen, gelijktijdig met de actualisatie van het bomenbeleidsplan. In het Programma Groen worden visie, ambities en doelstellingen voor het openbaar groen vastgelegd en vertaald naar concrete programmalijnen en uitvoeringskaders. Hiermee ontstaat een actueel en integraal beleidskader voor beheer, ontwikkeling en investeringen in groen en bomen. Parallel aan de totstandkoming van het Programma Groen wordt gewerkt aan een nieuw bomenbeleidsplan. Hiervoor heeft reeds een evaluatie van het huidige bomenbeleid plaatsgevonden, waaruit diverse aandachtspunten zijn gekomen. Deze aandachtspunten worden meegenomen bij het opstellen van de nieuwe uitgangspunten voor het bomenbeleid. De uitgangspunten voor zowel het Programma Groen als het bomenbeleidsplan worden aan de gemeenteraad voorgelegd, met het oog op kaderstelling en richtinggevend. Bij de uitwerking van het Programma Groen en het bomenbeleidsplan wordt ingezet op afstemming en overleg met de gemeenteraad en met interne en externe stakeholders, zodat wordt toegewerkt naar een breed gedragen en zorgvuldig onderbouwd beleidskader. Voor de ontwikkeling van het Programma Groen en het gelijktijdig actualiseren van het bomenbeleidsplan wordt een bedrag geraamd.