[2024039697] Bijlage 13 Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden (SWECO)
Tekst van het document
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
25/45
5
Langstraat
5.1
Inleiding
De Langstraat bij Sprang-Capelle bestaat uit een aantal natuurterreinen (het Labbegat, de Dullaert, de Dulver en de Hoven) op de grens van de zandgronden, het rivierengebied en zeekleigronden. Er zijn gradiënten aanwezig van zand naar veen, van basenarme lokale kwel naar basenrijke regionale kwel. Het gebied is een ontgonnen laagveenvlakte en een restant van een oud slagen landschap met zeer lange en smalle graslanden begrensd door elzenhagen. Het gebied bestaat uit sloten, trilvenen, schrale, soortenrijke graslanden, zeggenmoerassen en plaatselijk vochtige heide. In petgaten komen uiteenlopende verlandingsstadia voor. Daarnaast traden in het verleden inundaties op, waardoor nu nog wielen aanwezig zijn in het gebied. In Dulver ligt een eendenkooi (Langstraat, Natura2000.nl).
Figuur 5-1:
Overzicht ligging richtlijngebieden in het gebied Langstraat.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
26/45
5.2
Doelstellingen
Hieronder volgt een overzicht van de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied Langstraat op basis van het aanwijzingsbesluit. Tabel 5-1:
(a)
Instandhoudingsdoelstellingen habitattypen voor het Natura 2000-gebied Langstraat.
Habitattypen
Habitatcode
Habitattype
Status doel
Oppervlakte1
Kwaliteit1
H3130 H3140 H3150
Zwakgebufferde vennen Kranswierwateren Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen Vochtige heiden (hogere zandgronden) Blauwgraslanden Ruigten en zomen (moerasspirea) Overgangs- en trilvenen (trilvenen) Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden) Pioniervegetaties met snavelbiezen Kalkmoerassen
definitief definitief definitief
= = =
= = =
definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief
= > = > > = >
= > = > > = >
H4010A H6410 H6430A H7140A H7140B H7150 H7230
1: doelstelling voor oppervlakte en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding: >, achteruitgang ten gunste van ander habitattype toegestaan: = (<), oppervlak staat op uitbreiding, maar mag achteruitgaan ten gunste van ander habitattype: > (<). (b)
Habitatrichtlijnsoorten
Soortcode
Habitatsoort
Status doel
H1145 H1149
Grote modderkruiper Kleine modderkruiper
definitief definitief
Populatie
Omvang leefgebied1
Kwaliteit leefgebied1
= =
= =
= =
1: doelstelling voor omvang en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding/verbetering: >, vestigend: +, achteruitgang ten gunste van ander leefgebied toegestaan: = (<).
5.3
Beoordeling habitattypen
Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er binnen het Natura 2000-gebied Langstraat sprake is van een toename aan stikstofdepositie op vier stikstofgevoelige habitattypen (tabel 5-2). De overige habitattypen zijn niet gevoelig voor stikstofdepositie, of er is geen sprake van een stikstoftoename ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. Significant negatieve gevolgen voor deze overige habitattypen zijn daarom op voorhand uitgesloten.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
27/45
Tabel 5-2:
Berekende stikstofdepositiewaarden in mol N/ha/jaar op de habitattypen binnen het Natura 2000-gebied Langstraat. De tabel bevat enkel habitattypen met een projecteffect ≥0,01 mol N/ha/jaar. Depositiewaarden zijn gebaseerd op de resultaten uit de meest recente versie van AERIUS-Calculator (AERIUS 2024) en worden weergegeven in mol N/ha/jaar.
Habitatcode
Habitattype
KDW1
Maximale achtergrond depositie2
Maximaal effect3
Maximaal relevant effect4
H3140 H3150
Kranswierwateren Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen Blauwgraslanden Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
2143 2143
1398 1450
0,00 0,01
-
786 1214
2119 2119
0,01 0,01
0,01 0,01
H6410 H7140A
1. KDW van habitattype volgens Wamelink et al. (2023) 2. Achtergronddepositie volgens de meest recente versie van AERIUS-Calculator. kleuren betreffen: geen en overschrijding KDW. 3. De maximale toename aan stikstofdepositie ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. 4. De maximale toename aan stikstofdepositie op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief de berekende toename.
De habitattypen H3150 en H3140 ondervinden op het moment geen (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie op hexagonen met een toename aan stikstofdepositie (≥0,01 mol N/ha/jaar). Dit blijft zo, inclusief de berekende stikstofbijdrage ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. Significante gevolgen door een toename aan stikstofdepositie op deze habitattypen zijn daarom uitgesloten. Voor de effectbeoordeling op de habitattypen met een relevante toename aan stikstofdepositie uit tabel 5-2 wordt de belangrijkste informatie samengevat in tabel 5-3. Tabel 5-3:
Basisgegevens voor de effectbeoordeling van de toename van stikstofdepositie op habitattypen binnen het Natura 2000-gebied Langstraat.
Habitatcode
Maximaal relevant effect1
Areaal met relevant effect (ha)2
Relevant t.o.v. totaal areaal (%)3
0,01 0,01
0,27 0,41
12,4% 9,1%
H6410 H7140A
Algemene kwaliteit habitattype in Natura 2000-gebied4
Matig Matig
1. Maximale toename aan stikstofdepositie in mol N/ha/jaar op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief het berekende stikstofeffect. 2. Totaal gekarteerd oppervlak met een relevante toename aan stikstofdepositie op basis van de meest recente habitattypenkaart (AERIUS 2024). 3. Het percentage aan areaal met een relevante toename aan stikstofdepositie ten opzichte van het totale areaal binnen het Natura 2000-gebied. 4. De kwaliteit volgens de PAS-gebiedsanalyse, het Natura 2000-beheerplan en/of de Natuurdoelanalyse.
In de volgende paragrafen wordt de toename aan stikstofdepositie op ieder habitattype uit tabel 5-3 beoordeeld. Zie bijlage 1 voor een algemene omschrijving, een overzicht van de abiotische randvoorwaarden en een algemene effectbeschrijving stikstofdepositie per habitattype.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
28/45
H6410 - Blauwgraslanden Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H6410 Blauwgraslanden heeft in het Natura 2000-gebied Langstraat een uitbreidings- en verbeterdoelstelling in relatie tot het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype. Huidige situatie en trend Het habitattype heeft een grotendeels matige kwaliteit met een klein deel van goede kwaliteit. Er lijkt een positieve trend te zijn maar dit is alleen te zien doordat er nog geen beperkende criteria zijn meegenomen. Er is ongeveer een oppervlakte van 3-5 hectare aanwezig (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Berekende toename aan stikstofdepositie Op 12,4% (0,27 ha) van het aanwezig areaal met H6410 vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats. Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 100% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,01 mol N/ha/jaar (figuur 5.2).
Figuur 5-2:
De locatie in het Natura 2000-gebied Langstraat met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op Blauwgraslanden (H6410).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
29/45
Knelpunten Vermesting, verzuring en de afname van kwel vormen de hoofdzakelijke knelpunten voor dit habitattype. De verzuring door regenwater is binnen dit habitattype in beperkte mate een natuurlijk proces, maar dit wordt versneld door zure depositie. Bij een goede waterhuishouding waarbij er voldoende toevoer is van basenrijk water, vormt verzuring geen probleem. In de Langstraat zorgden in het verleden mineraalrijke kwel en incidentele inundatie met rivierwater voor buffering tegen verzuring door regenwater. Zowel het ondiepe grondwater als het oppervlaktewater zijn antropogeen beïnvloed. De afwatering en ontwatering is sinds het begin van de 20e eeuw sterk gewijzigd door aanleg van Bergse Maas, het graven van het Zuiderafwateringskanaal, ontginningen en ruilverkavelingen. Hierdoor is er geen kwel meer van betekenis tot aan het maaiveld. Een aantal blauwgraslandpercelen wordt omringd door een wal van niet of minder diep afgegraven grond. Dit leidt tot dominantie van pitrus langs de rand, maar ook wordt afstroming van regenwater verhinderd, waardoor de blauwgraslanden lokaal verzuren. Het ontbreken van kwel is het hoofdknelpunt voor dit habitattype. Waar de vegetaties geïsoleerd zijn geraakt van kwelwater of overstromingen, neemt de invloed van regenwater toe en daarmee de kans op verzuring (Natuurdoelanalyse-130, 2023).
Beoordeling toename aan stikstofdepositie Het habitat H6410 Blauwgraslanden kent een matige kwaliteit met kleine locaties met een goede kwaliteit. Er is een verwachte positieve trend in oppervlakte en kwaliteit maar dit is nog zonder het meenemen van aanvullende criteria. De aanwezige vegetatie is voornamelijk van goede kwaliteit maar voor het aspect typische soorten wordt het beoordeeld als slecht. Het ontbreken van kwel is het hoofdknelpunt voor dit habitattype. Waar de vegetaties geïsoleerd zijn geraakt van kwelwater of overstromingen, neemt de invloed van regenwater toe en daarmee de kans op verzuring (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de eisen omtrent structuur en omvang, waarbij voor een deel het nog onbekend is hoe het er nu voor staat (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Slechts een klein deel van het volledige areaal (12,4%) ondervindt een (naderende) overschrijding van de KDW. Een hoge stikstofdepositie vormt een mogelijk knelpunt voor habitattype H6410, maar ook verdroging en ontoereikend beheer hebben een negatieve impact op de kwaliteit en oppervlakte van dit habitattype. Een geringe toename in stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar zal niet leiden tot negatieve effecten op het oppervlakte of de kwaliteit van het habitattype.
Het is uitgesloten dat in deze situatie waarin vermesting, verzuring en ontwatering voornamelijk veroorzaakt door afname van kwel en overstroming een dergelijke geringe toename van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar tot meetbare veranderingen in de abiotische randvoorwaarden (bodem pH, nutriënten beschikbaarheid), soortensamenstelling of structuur van het habitattype zal leiden. Significant negatieve effecten op het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen (behoud kwaliteit en oppervlak) van habitattype H6410 door de plangebonden toename aan stikstofdepositie kunnen met zekerheid worden uitgesloten.
H7140A - Overgangs- en trilvenen (trilvenen) Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen) heeft in het Natura 2000-gebied Langstraat een uitbreidings- en verbeterdoelstelling in relatie tot het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
30/45
Huidige situatie en trend Overgangs- en trilvenen (trilvenen), habitattype H7140A, komt vooral voor in deelgebied Labbegat II-IV. De totaal oppervlakte bedraagt 3,01 hectare. Het habitattype heeft over het algemeen een matige kwaliteit. De vegetatiekundige kwaliteit is goed. De trend in oppervlak is negatief en de trend in kwaliteit is in de laatste jaren onbekend maar was in 2017 stabiel (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Berekende toename aan stikstofdepositie Op 9,1% (0,41 ha) van het aanwezig areaal met H7140A vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats. Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 100% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,01 mol N/ha/jaar (figuur 5-3).
Figuur 5-3:
De locatie in het Natura 2000-gebied Langstraat met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op Overgangs- en trilvenen (trilvenen) (H7140A).
Knelpunten Voor de natuurwaarden van Langstraat blijft menselijk ingrijpen noodzakelijk omdat vrijwel alle habitattypen zijn ontstaan onder invloed van menselijk handelen. Stikstofdepositie, afname kwel en ontoereikend beheer vormen de voornaamste knelpunten voor dit habitattype. Een stabiele waterhuishouding met weinig peilfluctuatie en buffering met bicarbonaat zodat geen verzuring optreedt is belangrijk voor tril- en overgangsveen. Of dit werkelijk gebeurt is op het moment niet duidelijk, maar aangenomen wordt van niet (Natuurdoelanalyse-130, 2023).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
31/45
Vermesting en verdroging vormen daarnaast ook belangrijke knelpunten voor dit habitattype. Verzuring heeft ook een negatieve impact op het habitattype, maar omdat exacte meetgegevens ontbreken kan dit niet gedefinieerd worden als belangrijk knelpunt. Door ingrepen in het watersysteem en de aanleg van kades komen in de Langstraat al lang geen overstromingen vanuit de Maas meer voor. De afwatering en ontwatering is sinds het begin van de 20e eeuw sterk gewijzigd door aanleg van Bergse Maas, het graven van het Zuiderafwateringskanaal, ontginningen en ruilverkavelingen. Voornamelijk het Zuiderafwateringskanaal vangt veel kwel weg. Waar de vegetatie geïsoleerd raakt van kwelwater of overstromingen, neemt de invloed van regenwater toe en treedt verzuring op. Vermesting door stikstof wordt voornamelijk veroorzaakt door de landbouwgronden in de omgeving. De invloed van atmosferische stikstofdepositie zal naar de toekomst toe afnemen (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Het oppervlaktewater is een bron van fosfaat, wat leidt tot degradatie van aquatische en semi-aquatische ecosystemen en mogelijk ook veenvorming tegengaat. Daarnaast is in de afgelopen jaren bij het schonen van de sloten een deel van het habitattype verloren gegaan (Natuurdoelanalyse-130, 2023; Beheerplan-130, 2017; Gebiedsanalyse-130, 2017).
Daarnaast wordt verwacht dat de droogte van de afgelopen jaren een negatieve rol speelt (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Beoordeling toename aan stikstofdepositie Het habitat H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen) kent een matige kwaliteit met een onbekende trend in kwaliteit. De aanwezige vegetatie is voornamelijk van goede kwaliteit maar voor het aspect typische soorten wordt het beoordeeld als matig. Dankzij de afvoer van mest via oppervlaktewateren (waarvan H7140A sterk afhankelijk is) kan er vermesting plaatsvinden. Er is ook kans op verzuring, maar of dit optreedt is onduidelijk op het moment. Exacte meetgegevens ontbreken en daardoor kan verzuring nog niet gedefinieerd worden als belangrijk knelpunt (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de eisen omtrent structuur en omvang, waarbij voor een deel het nog onbekend is hoe het er nu voor staat. Er wordt wel gemaaid en er is een grotendeels optimale functionele omvang (Natuurdoelanalyse-130, 2023). 100% van het areaal ondervindt een (naderende) overschrijding van de KDW, waarvan op 11,4% (ha) van het areaal sprake is van een relevant projectgebonden toename aan stikstofdepositie. Een hoge stikstofdepositie vormt een knelpunt voor habitattype H7140A, maar ook verdroging en ontoereikend beheer hebben een negatieve impact op de kwaliteit en oppervlakte van dit habitattype.
Een geringe toename in stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar zal niet leiden tot negatieve effecten op het oppervlakte of de kwaliteit van het habitattype. De kwaliteit van de vegetatie is voor 93% goed in de Langstraat. Van de projectgebonden toename zijn de effecten in Den Dulver, waar 88% van de vegetatie een goede kwaliteit heeft en 12% onbekend is (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Het is uitgesloten dat in deze situatie waarin vermesting, verzuring en ontwatering voornamelijk veroorzaakt door afname van kwel en overstroming een dergelijke geringe toename van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar tot meetbare veranderingen in de abiotische randvoorwaarden (bodem pH, nutriënten beschikbaarheid), soortensamenstelling of structuur van het habitattype zal leiden. Significant negatieve effecten op het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen (behoud kwaliteit en oppervlak) van habitattype H7140A door de plangebonden toename aan stikstofdepositie kunnen met zekerheid worden uitgesloten.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
32/45
5.4
Beoordeling habitatsoorten
Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er binnen het Natura 2000-gebied Langstraat geen sprake is van een toename aan stikstofdepositie op stikstofgevoelige leefgebieden van habitatsoorten met een definitieve status. Significant negatieve gevolgen zijn hierom op voorhand uitgesloten.
5.5
Beoordeling broedvogels
Het Natura 2000-gebied Langstraat is niet aangewezen voor broedvogels. Er kan derhalve geen toename aan stikstofdepositie plaatsvinden op stikstofgevoelig leefgebied. Significant negatieve gevolgen zijn hierom op voorhand uitgesloten.
5.6
Beoordeling niet-broedvogels
Het Natura 2000-gebied Langstraat is niet aangewezen voor niet-broedvogels. Er kan derhalve geen toename aan stikstofdepositie plaatsvinden op stikstofgevoelig leefgebied. Significant negatieve gevolgen zijn hierom op voorhand uitgesloten.
5.7
Beoordeling herstelhexagonen
Volgens de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, die geïmplementeerd is in de Nederlandse Omgevingswet, mag Natura 2000-natuur niet verslechteren. Toch is sinds het maken van de T0-habitatkaart op sommige plekken beschermde natuur verdwenen. Op de T1-habitatkaart is deze natuur daarom afwezig; de T1-kaart geeft immers de meest actuele situatie weer. Wanneer alleen met de T1-habitatkaart gerekend zou worden in AERIUS, dan zou de depositiebijdrage van een plan of project niet berekend worden op de locaties (hexagonen) waar het habitat verdwenen is (en geen ander habitat voorkomt dat stikstofgevoelig is). Het verdwenen habitat moet in beginsel hersteld worden; verslechtering is ten slotte juridisch niet toegestaan. In sommige gevallen moet het habitat hersteld worden op de locatie waar het verdwenen is. Een plan of project mag niet voor wezenlijke vertraging van het herstel van het habitat zorgen. De voorgenomen ontwikkeling veroorzaakt een toename aan stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar op stikstofgevoelige natuur binnen het Natura 2000-gebied Langstraat. Daarnaast zijn er in het Natura 2000-gebied Langstraat hexagonen met een hersteldoel aangewezen welke zijn weergeven in tabel 5-4. Tabel 5-4:
Berekende stikstofdepositiewaarden in mol N/ha/jaar op de habitattypen waarvoor hexagonen met een hersteldoel zijn aangewezen binnen het Natura 2000-gebied Langstraat. De tabel bevat enkel habitattypen met een projecteffect ≥0,01 mol N/ha/jaar. Depositiewaarden zijn gebaseerd op de resultaten uit de meest recente versie van AERIUS-Calculator (AERIUS 2024) en worden weergegeven in mol N/ha/jaar.
Habitatcode
Habitattype
H3140hz H7140B
Kranswierwateren, op hogere zandgronden Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
Aantal hexagonen
KDW1
Maximaal effect2
14 2
500 500
0,01 0,01
1. KDW van habitattype volgens de meest recente versie van de AERIUS calculator (2024) 2. De maximale toename aan stikstofdepositie ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
33/45
In de volgende paragrafen wordt de toename aan stikstofdepositie op herstelhexagonen voor ieder habitattype uit tabel 5-4 beoordeeld. Zie bijlage 3 voor een overzicht van alle randhexagonen met een effect in het Natura 2000gebied Langstraat.
H3140hz - Kranswierwateren, op hogere zandgronden Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H3140hz Kranswierwateren, op hogere zandgronden is onderdeel van het habitattype H3140 Kranswierwateren. Dit habitattype heeft in het Natura 2000-gebied Langstraat een behoudsdoelstelling in relatie tot het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype. Hersteldoelhexagonen Hexagonen met een hersteldoel zijn hexagonen waarbinnen in AERIUS Calculator gerekend wordt met de kritische depositie waarde van de stikstofgevoelige habitattypen die daar in deT0-habitattypenkaart aanwezig waren maar in T1-habitattypenkaart verdwenen zijn (figuur 5-4), omdat beoordeeld is dat het betreffende habitat op die locatie moet terugkeren. Er is door Bij128 beoordeeld wat de oorzaken zijn voor de afname van het habitattype in de hexagonen. Voor hexagonen met hersteldoel voor H3140 wordt er benoemd dat de kartering van 2019 is uitgevoerd in droge zomers en dat er daardoor minder kranswieren aanwezig waren op de locatie.
Figuur 5-4:
De locatie in het Natura 2000-gebied Langstraat waar herstelhexagonen aanwezig zijn voor het habitattype (H3140hz). Alle lichtblauwe hexagonen zijn hexagonen met een hersteldoel voor H3140hz.
Maatregelen voor herstel Ten bate van het habitattype H3140 worden verschillende maatregelen benoemd in verscheidene bronnen om het habitat te onderhouden en waar mogelijk te herstellen in het herstelstrategiëndocument9. Een overzichtstabel van alle mogelijke bewezen maatregelen is opgenomen in tabel 5-5.
8
T0-T1Verschilanalyse, website Bij12, Beoordeelde hexagonen uit verschilanalyse T0 – T1 habitatkaarten, 2024 9 https://www.natura2000.nl/sites/default/files/PAS/Herstelstrategieen/Deel%20II-1/H3140V1.pdf
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
34/45
Tabel 5-5:
Extract uit overzichtstabel uit de herstelstrategie voor H3140. Alleen de maatregels waarvoor een bewezen effect is gevonden zijn meegenomen.
Maatregel
Type1
Hydrologisch herstel
H/U
Herstel limitatie door fosfaat
H/U
Isolatie
H/U
Verwijdering van slib
H/U
Doel Verbetering waterkwaliteit Gunstigere fosfaatstatus Gunstigere fosfaatstatus Verwijdering van voedingsstoffen
Potentiële activiteit
Mate van bewijs2
Groot
B
Groot
B
Matig
B
Groot
B
1. H = herstelmaatregel, U = uitbreidingsmaatregel 2. B = Bewezen: de maatregel heeft (onder de voorwaarden verder beschreven in het Herstelstrategie document) met zekerheid het beschreven positieve effect als hij in de praktijk wordt uitgevoerd. In de regel zal dat onderbouwd moeten zijn met (OBN-)literatuur, maar het kan eventueel ook met (nog niet eerder gepubliceerde) goed gedocumenteerde waarnemingen en o.a. OBN handleidingen.
Binnen het Natura 2000-gebied Langstraat zijn er verschillende al uitgevoerde en geplande maatregelen. Voor het habitattype zijn dit verbetering van de waterkwaliteit en de waterhuishouding, onderzoek naar mogelijkheden voor het vrijmaken van fosfaatbeschikbaarheid, aangepast beheer/aankoop van nieuwe natuur en het verwijderen van organische sedimenten (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Knelpunten voor herstel Voor H3140hz zijn er meerdere knelpunten te vinden binnen de nu bekende maatregels. Het is mogelijk om als tijdelijke maatregel het isoleren van laagveensystemen in te zetten om te helpen om de fosfaatstatus op een gunstiger niveau te houden. Deze maatregel kan daarnaast ook enkel als overbruggingsperiode worden ingezet naar een duurzamer beheer dat gericht is op de verbetering van de waterkwaliteit van het omringende oppervlaktewater en de eventuele grondwatervoeding. In het Natura 2000-gebied Langstraat zijn er plannen op het moment actief ten bate van deze wijze van beheer en onderzoek. Te lange isolatie leidt tot een toename van de zuurgraad van het water door het toenemen van regenwaterinvloed en tot oligotrofere condities (herstelstrategie H3140, 2014). Baggeren is alleen maar succesvol als de onderliggende sedimentlaag geen nieuwe bron van fosfaat vormt.
Verwijdering van slib kan ertoe bijdragen dat de successie wordt teruggezet in de tijd en er weer een pionier-situatie wordt gecreëerd. Als gevolg van de in vennen toegepaste herstelmaatregelen zijn kranswierbegroeiingen op verschillende plaatsen tijdelijk in vennen terug gekeerd Het op orde krijgen van de fosfaatstatus is afhankelijk van zowel de concentratie in het oppervlaktewater als het opgehoopte fosfaat in sediment- en sliblagen (herstelstrategie H3140, 2014). Op het moment wordt er nog onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van deze maatregel en waar het kan worden toegepast binnen het Natura 2000-gebied Langstraat. Grazers, met name watervogels, kunnen bijdragen aan het bestendigen van deze pionierssituaties. Ook kunnen watervogels bijdragen aan de dominantie van Chara en deze. Ten slotte is het vaak zo dat veel Nederlandse wateren grote hoeveelheden bodemwoelende vis bevatten. Doordat deze naar macrofauna zoeken in het sediment zorgen ze voor opwerveling waardoor het water troebel wordt wat zorgt voor achteruitgang of het geheel verdwijnen van ondergedoken waterplanten. Ook kunnen vissen zoals blankvoorn bij grote dichtheden bijna alle zoöplankton weg eten, waardoor er algenbloei ontstaat (herstelstrategie H3140, 2014).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
35/45
Conclusie Er zijn verschillende maatregelen bekend en beschikbaar voor de herstel van H3140hz. Deze maatregelen zijn op het moment ook gepland om nog te worden ingezet of worden op het moment al uitgevoerd in het Natura 2000gebied Langstraat. Daarnaast zijn er meerde knelpunten met een effect op het succes van de maatregelen welke niet verminderd of beïnvloed worden door stikstofdepositie. Het is uitgesloten dat in deze situatie waarin meerdere bewezen herstelmaatregelen actief worden ingezet en waar er meerdere knelpunten zijn in betrekking tot andere aspecten dan een depositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar tot meetbare veranderingen in de randvoorwaarden van de herstelhexagonen van het habitattype zal leiden. Significant negatieve effecten op het behalen van de hersteldoelen van habitattype H3140hz door de plangebonden toename aan stikstofdepositie kunnen worden uitgesloten.
H7140B - Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden) Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden) heeft in het Natura 2000-gebied Langstraat een uitbreiding in relatie tot het oppervlak en de kwaliteit van het habitattype. Hersteldoelhexagonen Hexagonen met een hersteldoel zijn hexagonen waarbinnen in AERIUS Calculator gerekend wordt met de kritische depositie waarde van de stikstofgevoelige habitats die daar in T0 aanwezig waren maar in T1 verdwenen zijn (figuur 5-4), omdat beoordeeld is dat het betreffende habitat op die locatie moet terugkeren. Er is door Bij1210 beoordeeld wat de oorzaken zijn voor de afname van het habitattype in de hexagonen. Voor hexagonen met hersteldoel voor H7140B wordt er benoemd dat ze mogelijk zijn vervangen door vegetatie van Gewoon haarmos (een verdrogingstolerante soort), maar dat het mogelijk ook te verklaren is door een verschil in nauwkeurigheid.
Figuur 5-5:
10
De locatie in het Natura 2000-gebied Langstraat waar herstelhexagonen aanwezig zijn voor het habitattype (H7140B). Alle lichtblauwe hexagonen zijn hexagonen met een hersteldoel voor H7140B.
T0-T1Verschilanalyse, website Bij12, Beoordeelde hexagonen uit verschilanalyse T0 – T1 habitatkaarten, 2024
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
36/45
Maatregelen voor herstel Ten bate van het habitattype H7140B worden verschillende maatregelen benoemd in verscheidene bronnen om het habitat te onderhouden en waar mogelijk te herstellen. In deze rapportage worden de herstelstrategieën benoemd welke een bewezen effect hebben op het habitattype H7140B. Een overzichtstabel van alle mogelijke bewezen maatregelen is opgenomen in tabel 5-6. Tabel 5-6:
Extract uit overzichtstabel uit de herstelstrategie voor H7140B. Alleen de maatregels waarvoor een bewezen effect is gevonden zijn meegenomen.
Maatregel
Type1
Doel
Herfst- of wintermaaien
H/U
voorkomen successie naar moerasbos; nieuwvorming veenmosrietland
Zomermaaien
H/U
Opslag verwijderen
H/U
Defosfateren inlaatwater (Laagveen)
H/U
Voorkomen successie naar moerasbos voorkomen successie naar moerasbos; randenbeheer Hydrologisch herstel: verbeteren waterkwaliteit
Potentiële activiteit
Mate van bewijs2 B
Groot
Groot, maar leidt tot successie naar veenheide matig, maar lokaal effectief voor behoud soortenrijke oeverzones
B, H
B
B Groot
1. H = herstelmaatregel, U = uitbreidingsmaatregel 2. B = Bewezen: de maatregel heeft (onder de voorwaarden verder beschreven in het Herstelstrategie document) met zekerheid het beschreven positieve effect als hij in de praktijk wordt uitgevoerd. In de regel zal dat onderbouwd moeten zijn met (OBN-)literatuur, maar het kan eventueel ook met (nog niet eerder gepubliceerde) goed gedocumenteerde waarnemingen en o.a. OBN handleidingen. H = Hypothese: door logisch nadenken is een maatregel geformuleerd die in de praktijk nog niet of nauwelijks is uitgeprobeerd, maar die in theorie effectief zou kunnen zijn. De aanleiding van de hypothese kan gelegen zijn in analogieën (de maatregel is een vuistregel of bewezen maatregel in een sterk verwant habitattype) of in processen waarvan we denken dat we ze goed begrijpen, maar die echter nog niet op praktijkschaal zijn getoetst.
Binnen het Natura 2000-gebied Langstraat zijn er verschillende al uitgevoerde en geplande maatregelen. Voor het habitattype zijn dit extra hooien/maaien (dit is een al lopende actie en een nog te starten actie), het onderzoeken van kansrijke gebieden voor uitbreiding, het optimaliseren van de waterhuishouding (zowel een lopende actie als een nog te starten actie),het gefaseerd beheren van de watergangen, maaien en afvoeren, de aankoop van nieuwe natuur, plaggen, het toestaan van successie uit andere habitattypen en het verwijderen van opslag (Natuurdoelanalyse-130, 2023). Knelpunten voor herstel Voor H7140B zijn er meerdere knelpunten te vinden binnen de nu bekende maatregels. In kleine zeggenmoerassen in beekdalen (die ook tot H7140B worden gerekend) moet terughoudend worden omgegaan met de herstelmaatregel ‘maaien’. Waar sprake is van zwak gedegradeerde venen is het stoppen van maaibeheer een perspectiefvolle maatregel die leidt tot herstel van mosrijke vegetatie en na enkele decennia ook tot herstel van microtopografie. Voor Overgangs- en trilvenen (veenmosrietland) (H7140B) varieert de effectiviteit van zomermaaien. Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
37/45
De benodigde maaifrequentie om 1000 mol N/ha/jr te mitigeren varieert tussen de 0,4-0,6 maal per jaar. Een andere maatregel is plaggen, echter plaggen kan alleen goed werken als de verzuring niet te diep in de kragge is doorgedrongen, zodat na plaggen een minder zure laag wordt blootgelegd. Aangezien Veenmosrietland een intermediair successiestadium is, is het voor uitbreiding belangrijk dat er voldoende plaats is waar het habitattype zich opnieuw kan ontwikkelen. In het verleden was dat in ruime mate aanwezig in petgaten die ontstonden door het steken van turf. Momenteel worden nieuwe petgaten alleen nog gemaakt in herstelprojecten of in nieuwe aankoop van natuur, maar op veel plaatsen blijft verlanding uit (Natuurdoelanalyse130,2023). Meerdere oorzaken kunnen daarvoor verantwoordelijk zijn, zoals een slechte waterkwaliteit, verdwijnen van kwel, onjuiste diepte van het petgat, te steile taluds en begrazing. Conclusie Er zijn verschillende maatregels bekend en beschikbaar voor de herstel van H7140B. Op het moment zijn er verschillende maatregelen bekend welke een bewezen effect hebben op de uitbreiding en herstel van het habitattype (tabel 5-6). Deze maatregelen zijn op het moment ook gepland om nog te worden ingezet of worden op het moment al uitgevoerd in het Natura 2000gebied Langstraat (Natuurdoelanalyse-130, 2023).
De aard van veel van de knelpunten voor deze maatregelen laat ook zien dat stikstofdepositie hier vaak alleen een kleine tot helemaal geen rol speelt tot het succes van de maatregel ten bate van verbetering of uitbreiding van het habitattype. De invloed van de waterhuishouding wordt ook aangedragen in de reden dat er hexagonen met een hersteldoel zijn. De vervanging van de aanwezige vegetatie door gewoon haarmos komt vaak door verdroging omdat dit een verdroging tolerante soort is. Daarnaast kan het ook komen door een verschil in nauwkeurigheid van de T0-habitatkaart en T1-habitatkaart. Het is daarom uitgesloten dat in deze situatie waarin er meerdere actieve herstelmaatregelen actief zijn en waar knelpunten vooral worden gevonden in slechte kansen tot successie dat een depositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar tot meetbare veranderingen in de randvoorwaarden van de herstelhexagonen van het habitattype zal leiden. Significant negatieve effecten op het behalen van de hersteldoelen van habitattype H7140B door de plangebonden toename aan stikstofdepositie kunnen met wetenschappelijke zekerheid worden uitgesloten.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
38/45
5.8
Conclusie Langstraat
De voorgenomen ontwikkeling veroorzaakt een toename aan stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar op stikstofgevoelige natuur binnen het Natura 2000-gebied Langstraat. Voor de habitattypen en/of leefgebieden van kwalificerende soorten waarvoor geldt dat de KDW wordt overschreden, is onderzocht of de berekende toename aan stikstofdepositie kan leiden tot een in ecologische zin aantoonbare aantasting van de kwaliteit of oppervlakte verlies van het stikstofgevoelige areaal. Daarnaast is er gecontroleerd of dat een depositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar een effect heeft op het behalen van de hersteldoelen van hexagonen met een hersteldoel. Op basis van een gebiedsspecifieke analyse kan worden geconcludeerd dat de stikstoftoename ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling niet in de weg staat aan het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen en hersteldoelstellingen van stikstofgevoelige habitattypen en/of leefgebieden van kwalificerende soorten binnen het Natura 2000-gebied Langstraat. Significant negatieve gevolgen door de geringe toename aan stikstofdepositie ten gevolge van het voorgenomen plan zijn hierom uitgesloten.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
39/45
6
Effectbeoordeling cumulatie
Dit hoofdstuk gaat in op de toetsing van mogelijke cumulatieve effecten van stikstof. Cumulatie van stikstof kan ontstaan op habitattypen en/of leefgebieden binnen een Natura 2000-gebied. De afbakening hiervan is gelijk aan die in paragraaf 1.3. Uit de door Sweco uitgevoerde inventarisatie zijn verschillende vergunningen naar voren gekomen waarmee een toename aan stikstofdepositie wordt toegestaan. De hieronder staande tabel geeft een overzicht weer van de gevonden vergunde projecten met een significante toename aan stikstofdepositie op minstens één van de genoemde Natura 2000-gebieden. Voor het opstellen van de lijst met projecten waarmee cumulatie kan optreden is een vergunningeninventarisatie uitgevoerd (zie paragraaf 2.6). Tabel 6-1:
Vergunde stikstofplannen of -projecten sinds 29 mei 2019 met een stikstofeffect op Biesbosch. Datum van bekendmaking, vergunningverlener en de maximale bijdragen staan vermeld in onderstaande tabel. * = ontwerpbesluit Datum van besluit
Plan of Project (kenmerk)
Vergunning verlener Maximale bijdrage [mol N/ha/jaar] Tijdelijk
Permanent
Tracébesluit A27/A12 Ring Utrecht 2020
17-11-2020
Provinciale staten
0.00
0.07
Melkrundveehouderij Gorissenweg 1, Noordeloos
2-8-2023
Omgevingsdienst Haaglanden
0.00
-0.02
Vergunning Eindhoven Airport
5-11-2020
Ministerie van LNV
0.00
0.09
TOTAAL (exclusief het maximale relevante projectgebonden stikstofeffect)
0.00
0,14
TOTAAL (inclusief het maximale relevante projectgebonden stikstofeffect)
0.01
0,15
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
40/45
Tabel 6-2 Vergunde stikstofplannen of -projecten sinds 29 mei 2019 met een stikstofeffect op Langstraat. Datum van bekendmaking, vergunningverlener en de maximale bijdragen staan vermeld in onderstaande tabel. * = ontwerpbesluit Datum van besluit
Plan of Project (kenmerk)
A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven
2-10-2023
Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat West
15-07-2022
Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat Oost
Vergunning verlener Maximale bijdrage [mol N/ha/jaar] Tijdelijk
Permanent
Ministerie Infrastructuur en Waterstaat Provinciale Staten
0,00
0.52
0,00
0.09
Provinciale Staten
0,00
-0.01
Dijkversterking Wolferen-Sprok
19-4-2021
Waterschap Rivierenland
0,01
0,00
Melkrundveehouderij Gorissenweg 1, Noordeloos
2-8-2023
Omgevingsdienst Haaglanden
0,00
-0.01
Vergunning Eindhoven Airport
5-11-2020
Ministerie van LNV
0,00
0.17
TOTAAL (exclusief het maximale relevante projectgebonden stikstofeffect)
0,01
0,76
TOTAAL (inclusief het maximale relevante projectgebonden stikstofeffect)
0,01
0,77
Wanneer het habitattype of leefgebied van aangewezen soorten geen (naderende) overschrijding heeft van de KDW of wanneer stikstofdepositie geen knelpunt vormt, wordt er geconcludeerd dat er op zichzelf als ook in cumulatie geen sprake kan zijn van significante gevolgen. Wanneer het project op zichzelf niet leidt tot significante gevolgen maar wanneer er wel een overschrijding is van de KDW, dan wordt aan de hand van de huidige staat van instandhouding, de kwaliteit, het bestaand beheer, de geëffectueerde maatregelen en/of trend beoordeeld of er in cumulatie met andere plannen/projecten sprake kan zijn van significante gevolgen. Het beoogde plan heeft een effect van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar in de Natura 2000-gebieden Biesbosch en Langstraat. Deze toename is dermate gering dat dit op zichzelf geen ecologisch effect heeft op de aangewezen habitattypen en soorten. In hoofdstukken 4 en 5 is beoordeeld dat de hoeveelheid stikstofdepositie ten gevolge van het beoogde plan niet zal resulteren in negatieve effecten op het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen. De cumulatie van reeds vergunde projecten en ontwerpbesluiten laat een geringe stijging zien van het tijdelijk effect. Deze stijging is echter dermate gering is dat deze wegvalt binnen de natuurlijke meteorologische variatie (10% rondom de huidige gemiddelde achtergronddepositie).
Bovendien is er permanent sprake van een daling van de maximale cumulatieve bijdrage waardoor in de toekomst verbetering optreedt ten aanzien van de hoeveelheid stikstofdepositie. Significante gevolgen van de geringe toename aan stikstofdepositie door het plan op de instandhoudingsdoelstellingen worden daarom ook uitgesloten in combinatie met andere plannen en projecten.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
41/45
7
Conclusie
7.1
Biesbosch
De voorgenomen ontwikkeling veroorzaakt een toename aan stikstofdepositie maximaal 0,01 mol N/ha/jaar (tijdelijk) en van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar (permanent) op stikstofgevoelige natuur binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch. De voorgenomen ontwikkeling resulteert in een toename aan stikstofdepositie op één habitattype en één broedvogel. Voor de habitattypen en/of leefgebieden van gekwalificeerde soorten waarvoor geldt dat de KDW (naderend) wordt overschreden (H91E0B en Bruine kiekendief), is onderzocht of de berekende toename aan stikstofdepositie kan leiden tot een in ecologische zin aantoonbare aantasting van de kwaliteit of oppervlakte verlies van het stikstofgevoelige areaal. Op basis van een gebiedsspecifieke analyse wordt geconcludeerd dat significant negatieve gevolgen voor de instandhoudingsdoelstellingen van alle habitattypen en kwalificerende soorten kunnen worden uitgesloten.
7.2
Langstraat
De voorgenomen ontwikkeling veroorzaakt een toename aan stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar (permanent) op stikstofgevoelige natuur binnen het Natura 2000-gebied Langstraat. De voorgenomen ontwikkeling resulteert in een toename aan stikstofdepositie op twee habitattype. Daarnaast wordt er ook een depositietoename gevonden op 14 hexagonen met een hersteldoel. Binnen deze herstelhexagonen moeten er twee habitattypen worden hersteld; H3140hz op 14 hexagonen en H7140B op twee hexagonen. Voor de habitattypen waarvoor geldt dat de KDW (naderend) wordt overschreden (H6410 en H7140A) en voor de habitattypen waarvoor een hersteldoel is en waarvoor geldt dat de KDW (naderend) wordt overschreden, is onderzocht of de berekende toename aan stikstofdepositie kan leiden tot een in ecologische zin aantoonbare aantasting van de kwaliteit of oppervlakte verlies van het stikstofgevoelige areaal of dat het hersteldoel kan worden beïnvloed. Op basis van een gebiedsspecifieke analyse wordt geconcludeerd dat significant negatieve gevolgen voor de instandhoudingsdoelstellingen van alle habitattypen en kwalificerende soorten kunnen worden uitgesloten.
7.3
Algehele conclusie
De voorgenomen ontwikkeling veroorzaakt een tijdelijke toename aan stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar op stikstofgevoelige natuur binnen Natura 2000-gebied Biesbosch, en een permanente toename aan stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar op stikstofgevoelige natuur binnen Natura 2000-gebieden Biesbosch en Langstraat. Voor de habitattypen en/of leefgebieden van kwalificerende soorten waarvoor geldt dat de KDW wordt overschreden, is onderzocht of de berekende toename aan stikstofdepositie kan leiden tot een in ecologische zin aantoonbare aantasting van de kwaliteit- of oppervlakteverlies van het stikstofgevoelige areaal.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
42/45
Op basis van een gebiedsspecifieke analyse kan worden geconcludeerd dat de stikstoftoename ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling niet in de weg staat aan het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van stikstofgevoelige habitattypen en/of leefgebieden van kwalificerende soorten binnen het Biesbosch en Langstraat. Significant negatieve gevolgen door de toename aan stikstofdepositie ten gevolge van het voorgenomen plan zijn daarom, ook in cumulatie, uitgesloten.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
43/45
Referenties AERIUS. 2024. Habitatkartering Nederlandse Natura 2000-gebieden. BIJ12. Beheerplan-112, Natura 2000-Beheerplan - Biesbosch (112). Beheerplan-130, Natura 2000-Beheerplan - Langstraat (130). Beheerplan-71, Natura 2000-Beheerplan - Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem (71). BIJ12. 2020. Soorten - relatie leefgebied. edited by Natuur en Voedselkwaliteit Ministerie van Landbouw, Ministerie van Defensie, Rijkswaterstaat, Provincies: Fryslân, Groningen, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland, Noord-Holland, Zeeland, Noord-Brabant, Limburg. AERIUS: AERIUS. Cunha, A., S.A. Power, M.R. Ashmore, P.R.S. Green, B.J. Haworth, and R. Bobbink. 2002. "Whole ecosystem nitrogen manipulation: an updated review." Report-Joint Nature Conservation Committee (331). Gebiedsanalyse-112, 2017. PAS-Gebiedsanalyse - Biesbosch (112). Gebiedsanalyse-130, 2017. PAS-Gebiedsanalyse - Langstraat (130). Gebiedsanalyse-71, 2017. PAS-Gebiedsanalyse - Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem (71). Goderie, Ronald, and Kees Vertegaal. 2020. Achtergrondnotitie actualiseren StikstofEffectvoorspellingsModel (SEM 3.1). Royal HaskoningDHV. Heil, GW, and WH Diemont. 1983. "Raised nutrient levels change heathland into grassland." Vegetatio 53 (2): 113-120. Kleijberg, Reinoud. 2020. Natura 2000 gebieden rond de Amsterdamse haven. Krupa, S. V. 2003.
"Effects of atmospheric ammonia (NH3) on terrestrial vegetation: a review." Environmental Pollution 124 (2): 179-221. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S0269-7491(02)00434-7. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0269749102004347. Lilleskov, Erik A, Thomas W Kuyper, Martin I Bidartondo, and Erik A Hobbie. 2019. "Atmospheric nitrogen deposition impacts on the structure and function of forest mycorrhizal communities: a review." Environmental Pollution 246: 148-162. Natuurdoelanalyse-112, Natuurdoelanalyse - Biesbosch (112). Natuurdoelanalyse-130, Natuurdoelanalyse - Langstraat (130).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
44/45
Natuurdoelanalyse-71, Natuurdoelanalyse - Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem (71). van Dobben, H.F., R. Bobbink, D. Bal, and A. van Hinsberg. 2012. Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000. Alterra (Wageningen). Velders, G.J.M., Aben, J.M.M., G.P. Geilenkirchen, H.A. den Hollander, L. Nguyen, van der Swaluw, E., W.J. de Vries, and R.J. Wichink Kruit. 2018. Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Wamelink, W., H. van Dobben, F. van der Zee, A. van Hinsberg, and R. Bobbink. 2023. Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000: Herziening 2023. Wageningen Environmental Research (Wageningen).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
45/45
Bijlage 1 – Algemene beschrijvingen natuurwaarden In de volgende paragrafen worden de algemene kenmerken van de habitattypen met een relevant effect beschreven. Deze gegevens vormen de ecologische basis van de effectbeoordeling in de voorliggende rapportage.
Habitattypen H91E0B - Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) Beschrijving van het habitattype Het habitattype Vochtige alluviale bossen omvat bossen die groeien op beek- of rivierafzettingen (van het zogenoemde alluvium of alluviaal) en die direct of indirect onder invloed staan van beek- of rivierwater. De verschijningsvorm loopt sterk uiteen. Ze kunnen zeer soortenrijk zijn en zeldzame typische soorten bevatten. De grote variatie aan bostypen wordt binnen het habitattype verdeeld over drie subtypen, twee subtypen voor het rivierengebied (H91E0A en H91E0B) en één voor de beken en kleine riviertjes van de hogere zandgronden en het heuvelland (H91E0C). Het subtype H91E0B betreft essen-iepenbossen, bevindt zich in de kleiige, hoge delen van de uiterwaarden en prefereert standplaatsen van het hardhoutooibos waarin gewone es domineert. In de uiterwaarden is dit bos momenteel alleen nog in gedegradeerde vorm aanwezig, als populierenaanplant. Dit subtype van alluviaal bos, het vochtige hardhoutooibos, komt in ons land ook voor op landgoederen en als essenhakhout (o.a. langs de Waal, Kromme Rijn en Vecht). Die bossen staan echter alleen nog indirect onder invloed van de rivier (door stijging van grondwater tijdens rivierhoogwater).
(Natura 2000-profieldocument) Abiotische randvoorwaarden van het habitattype Het onderstaande overzicht bevat de abiotische randvoorwaarden van het habitattype H91E0B op basis van het Natura 2000-profielendocument.
Figuur 7-1:
De abiotische randvoorwaarden van H91E0B afkomstig van het Natura 2000profielendocument. Kleuren indiceren de geschiktheid van de van de standplaats: optimaal (groen), suboptimaal (oranje) en ongeschikt (blanco). Met de toevoegingen -a en -b wordt aangegeven dat de betreffende standplaatsconditie respectievelijk alleen in de boven- of ondergrond optreedt (figuur uit: Natura 2000-profielendocument).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
Effectbeschrijving stikstofdepositie De ruime basenvoorraad in de bodem van habitattype H91E0B maakt het niet waarschijnlijk dat depositie op korte en middellange termijn zorgt voor verzuring in de bodem. Op lange termijn lijkt wel verzuring te kunnen gaan optreden, maar alleen in combinatie met verdroging. De voedselrijkdom van de bodem in essen-iepenbossen is van nature vrij hoog. Dit betekent waarschijnlijk dat het habitattype weinig gevoelig is voor stikstofdepositie, zeker als het gaat om vaatplanten in zeer voedselrijke situaties. Er zijn geen typische diersoorten waarvoor effecten van stikstofdepositie zijn te verwachten en er komen Vogelof Habitatrichtlijnsoorten voor waarvoor de stikstofgevoeligheid van het habitattype een probleem kan vormen voor de kwaliteit van het leefgebied. (Natura 2000-herstelstrategiedocument) H6410 - Blauwgraslanden Beschrijving van het habitattype Het habitattype Blauwgraslanden betreft soortenrijke hooilanden op voedselarme, basenhoudende bodems die ’s winters plasdras staan en ’s zomers (ten dele) oppervlakkig uitdrogen. De naam blauwgrasland is afgeleid van de zwak blauwgroene kleur van de soorten die het aanzien bepalen. Dat zijn bijvoorbeeld Spaanse ruiter (Cirsium dissectum), blauwe zegge (Carex panicea) en tandjesgras (Danthonia decumbens).
De begroeiingen van blauwgraslanden kennen een grote variatie in soortensamenstelling, afhankelijk van bodem, hydrologie en geografische ligging. Zo kunnen in het laagveengebied plaatselijk riet (Phragmites australis) en melkeppe (Peucedanum palustris) talrijk zijn, terwijl op de hogere zandgronden soorten uit de heischrale graslanden opvallend aanwezig zijn. In duingebieden komen plaatselijk ook blauwgraslanden voor. Het betreft hier oudere, reeds langdurig in cultuur gebrachte delen met een sterke bodemontwikkeling. (Natura 2000profieldocument) Abiotische randvoorwaarden van het habitattype Het onderstaande overzicht bevat de abiotische randvoorwaarden van het habitattype H6410 op basis van het Natura 2000-profielendocument.
Figuur 7-2:
De abiotische randvoorwaarden van H6410 afkomstig van het Natura 2000profielendocument. Kleuren indiceren de geschiktheid van de van de standplaats: optimaal (groen), suboptimaal (oranje) en ongeschikt (blanco). Met de toevoegingen -a en -b wordt aangegeven dat de betreffende standplaatsconditie respectievelijk alleen in de boven- of ondergrond optreedt (figuur uit: Natura 2000-profielendocument).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
Effectbeschrijving stikstofdepositie De basenverzadiging en daarmee de weerstand tegen verzuring in de bodem van blauwgraslanden wordt bepaald door de voorraden kationen en bicarbonaat, die vooral via het kwelwater worden aangevoerd. Omdat deze voorraden beperkt zijn, is blauwgrasland gevoelig voor verzuring en kunnen vegetatietypen en typische soorten verdwijnen, terwijl andere soorten juist toenemen. Vermestende effecten van stikstofdepositie worden vaak getemperd doordat stikstof en fosfaat co-limiterende factoren zijn. De input van stikstof wordt grotendeels afgevoerd via maaisel, via uit- en afspoeling naar het gronden oppervlaktewater en via verluchting naar de atmosfeer, maar onder droge omstandigheden kan stikstof ophopen in de bodem. Vermesting uit zich in een toename van biomassaproductie en uitbreiding van concurrentiekrachtige soorten. Toxische effecten van stikstofdepositie zijn alleen aangetoond in laboratoriumexperimenten, waarbij hoge gehalten van ammonium onder zure omstandigheden een sterk negatief effect bleken te hebben op de typische soort Spaanse ruiter.
Voor het leefgebied van Vogel- en Habitatrichtlijnsoorten en typische diersoorten geldt dat de effecten van stikstofdepositie via de volgende factoren doorwerken: koeler en vochtiger microklimaat, afname van kwantiteit van voedselplanten en bloemdichtheid, afname van kwaliteit van voedselplanten en afname van beschikbaarheid gastheer en prooibeschikbaarheid. (Natura 2000-herstelstrategiedocument) H7140A - Overgangs- en trilvenen (trilvenen) Beschrijving van het habitattype Het habitattype Overgangs- en trilvenen betreft soortenrijke veenbegroeiingen van betrekkelijk voedselarme tot matig voedselrijke omstandigheden. De plantengemeenschappen van de overgangs- en trilvenen vormen ontwikkelingsstadia in de verlanding die begint in het open water van sloten, plassen en petgaten. In Nederland komen ze vooral voor in het laagveengebied. Verder kunnen overgangs- en trilvenen ook ontstaan in veenvormende systemen in de middenlopen van beekdalen, op de overgangen van de hogere (pleistocene) zandgronden naar laagveen en in zeekleilandschappen. Verzuring die door toenemende regenwaterinvloed aan de oppervlakte begint, is een natuurlijk proces in laagveensystemen. Daarbij wordt de vegetatiemat heel geleidelijk dikker en eenvormiger en gaan trilvenen (H7140A) over in veenmosrietland (H7140B) of vochtige heiden (H4010B).
Het subtype H7140A betreft trilvenen die bestaan uit mosrijke op het water drijvende plantenmatten. Van de vaatplanten voeren schijngrassen de boventoon en in de moslaag domineren slaapmossen. In trilvenen kunnen zeldzame orchideeën groeien. (Natura 2000-profieldocument) Abiotische randvoorwaarden van het habitattype Het onderstaande overzicht bevat de abiotische randvoorwaarden van het habitattype H7140A op basis van het Natura 2000-profielendocument.
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
Figuur 7-3:
De abiotische randvoorwaarden van H7140A afkomstig van het Natura 2000profielendocument. Kleuren indiceren de geschiktheid van de van de standplaats: optimaal (groen), suboptimaal (oranje) en ongeschikt (blanco). Met de toevoegingen -a en -b wordt aangegeven dat de betreffende standplaatsconditie respectievelijk alleen in de boven- of ondergrond optreedt (figuur uit: Natura 2000-profielendocument).
Effectbeschrijving stikstofdepositie Atmosferische stikstofdepositie bevordert voedselminnende veenmosssoorten en versterkt het van nature plaatsvindende verzurende proces, waardoor de duur van het trilveenstadium in verlandingsreeksen wordt verkort. De voor trilveen kenmerkende slaapmossen zijn zeer gevoelig voor ammonium en zullen, als de basenrijke condities niet gehandhaafd kunnen worden en nitrificatie niet meer optreedt, snel verdwijnen bij toenemende depositie. Het is aannemelijk dat evenals in hoogveen, ook in trilveen en veenmosrietland de veenmoslaag fungeert als een N-filter. Wanneer de veenmossen niet alle stikstof kunnen opnemen en stikstof doordringt naar de laag onder het levend veenmos, treedt versnelde successie naar (uiteindelijk) broekbos op. Er zijn geen typische diersoorten waarvoor effecten van stikstofdepositie zijn te verwachten en er komen geen Vogel- of Habitatrichtlijnsoorten voor waarvoor de stikstofgevoeligheid van het habitattype een probleem kan vormen voor de kwaliteit van het leefgebied. (Natura 2000-herstelstrategiedocument)
Broedvogels In de volgende paragrafen worden de algemene kenmerken van de broedvogels met een relevant effect beschreven. Deze gegevens vormen de ecologische basis van de effectbeoordeling in de voorliggende rapportage. A081 - Bruine Kiekendief Beschrijving van de Vogelrichtlijnsoort De bruine kiekendief is een slanke roofvogel, die met de vleugels in een opvallende v-vorm eindeloos over rietvelden glijdt. Meestal bevindt zijn nestplaats zich in rietbegroeiingen en zoekt de vogel zijn zeer uiteenlopende voedsel in de ruime omtrek van de nestplaats. De Nederlandse broedvogels zijn trekvogels die meestal overwinteren in het zuiden, binnen een gebied dat zich uitstrekt van Zuid-Europa tot in West-Afrika (Natura 2000-profielendocument).
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
Bijlage 2 – Stikstofrapportage DeEssentie
Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024
Versie D02
Document referentie NL24-648800269-111275
Voortoets en stikstofberekening De Rietlanden Drimmelen Inzicht in mogelijke effecten door stikstof
Colofon [Titel] Titel: Opdrachtgever:
Voortoets / berekening stikstofdepositie De Rietlanden te Drimmelen Hudeko B.V.
Auteur(s): Versie: Kenmerk: Datum:
Valentin Thonen & Ruud Broekman D1.0 DRRL/2024/RBvsbp/01 29 oktober 2024
Hambakenwetering 5, Toren B Etage 4, 5231 DD ’s-Hertogenbosch Tel 073 744 0182 | info@ditisdeessentie.nl | wwww.ditisdeessentie.nl
Voortoets / berekening stikstofdepositie De Rietlanden te Drimmelen - D1.0
Pagina 2 van 37
Inhoudsopgave 1
Inleiding ........................................................................................................................................... 4
1.1
Aanleiding ......................................................................................................................................... 4
2
Inkadering effectbeoordeling ......................................................................................................... 5
2.1
Wettelijk kader................................................................................................................................... 5
2.2
Onderzoek naar stikstofeffecten........................................................................................................ 5
3
Stikstofberekening .......................................................................................................................... 7
3.1
Stikstofemissies in de referentiesituatie ............................................................................................ 7
3.2
Stikstofemissies in de bouwfase ....................................................................................................... 7