CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

[2024039697] Bijlage 13 Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden (SWECO)

Raad 12 december 2024, gemeente drimmelenBij agendapunt: BESPREEKSTUK: Vaststelling bestemmingsplan Rietlanden Drimmelen21.275 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Gecontroleerd door: Vrijgegeven door: Datum Document referentie

30129769 Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden 51025446 Hudeko B.V. Willem Fenten Britt Kriesch b.a. Rob Cornelis Rob Cornelis 15-11-2024 NL24-648800269-111275

2/45

Inhoudsopgave

1

Inleiding ......................................................................................................................... 5 1.1 Aanleiding en doel ............................................................................................... 5 1.2 AERIUS-berekening ............................................................................................ 5 1.3 Afbakening onderzoeksgebied effecten stikstofdepositie ................................... 6

2

Toetsingskader .............................................................................................................. 7 2.1 Omgevingswet..................................................................................................... 7 2.2 Beoordelingskader effecten stikstofdepositie projecten ...................................... 8 2.3 Beoordeling aanlegfase en gebruiksfase ............................................................ 9 2.4 Beoordelingsmethodiek stikstofdepositie ............................................................ 9 2.5 Cumulatie stikstofdepositie ............................................................................... 10 2.6 Gebruikte gegevens .......................................................................................... 11

3

Effectbeoordeling stikstofdepositie .............................................................................. 12 3.1 Ecologische effecten van stikstofdepositie ....................................................... 12 3.2 Nauwkeurigheid (kritische) depositiewaarde .................................................... 12 3.3 Meetbare effecten bij experimentele toename stikstofdepositie ....................... 12 3.4 Gebiedsspecifieke beoordeling ......................................................................... 14

4

Biesbosch .................................................................................................................... 15 4.1 Inleiding ............................................................................................................. 15 4.2 Doelstellingen .................................................................................................... 17 4.3 Beoordeling habitattypen .................................................................................. 18 H91E0B - Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) .............................. 20 4.4 Beoordeling habitatsoorten ............................................................................... 22 4.5 Beoordeling broedvogels .................................................................................. 22 A081 - Bruine Kiekendief .................................................................................. 23 4.6 Beoordeling niet-broedvogels ........................................................................... 25 4.7 Conclusie Biesbosch ......................................................................................... 25

5

Langstraat .................................................................................................................... 26 5.1 Inleiding ............................................................................................................. 26 5.2 Doelstellingen .................................................................................................... 27 5.3 Beoordeling habitattypen .................................................................................. 27 H6410 - Blauwgraslanden ................................................................................. 29 H7140A - Overgangs- en trilvenen (trilvenen) .................................................. 30 5.4 Beoordeling habitatsoorten ............................................................................... 33 5.5 Beoordeling broedvogels .................................................................................. 33 5.6 Beoordeling niet-broedvogels ........................................................................... 33 5.7 Beoordeling herstelhexagonen ......................................................................... 33 H3140hz - Kranswierwateren, op hogere zandgronden ................................... 34

3/45

5.8 6 7

H7140B - Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden) ................................. 36 Conclusie Langstraat ........................................................................................ 39

Effectbeoordeling cumulatie ........................................................................................ 40 Conclusie ..................................................................................................................... 42 7.1 Biesbosch .......................................................................................................... 42 7.2 Langstraat ......................................................................................................... 42 7.3 Algehele conclusie ............................................................................................ 42

Referenties ............................................................................................................................ 44 Bijlage 1 – Algemene beschrijvingen natuurwaarden Bijlage 2 – Stikstofrapportage DeEssentie

4/45

1

Inleiding

1.1

Aanleiding en doel

Hudeko B.V. is voornemens vlakbij Drimmelen 211 woningen en een hotel met 80 kamers te realiseren (figuur 1-1).

Figuur 1-1 Het plangebied met omliggende Natura 2000-gebieden Biesbosch (groen) en Langstraat (geel), en stikstofgevoelige habitattypen (paars).

In de omgevingswet zijn bepalingen vanuit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn verwerkt. Deze Europese richtlijnen verplichten de lidstaten gebieden aan te wijzen met speciale beschermingszones: de Natura 2000gebieden. Deze Natura 2000-gebieden omvatten de belangrijkste leefgebieden van kwetsbare soorten en habitattypen. Gezamenlijk moeten zij een Europees ecologisch netwerk vormen om de achteruitgang van de biodiversiteit te keren: het doel is om de aangewezen habitattypen en leefgebieden van soorten in een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen. Voor projecten of plannen die schadelijk zijn voor de beschermde natuur, geldt een toetsingsplicht op grond van de Omgevingswet. Hierdoor is in Nederland een zorgvuldige afweging gegarandeerd bij plannen of projecten die gevolgen kunnen hebben voor de natuurlijke kenmerken en daarmee de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden. In voorliggende rapportage wordt nagegaan of de potentiële toename van stikstofdepositie door het voorgenomen project significant negatieve gevolgen kan hebben voor stikstofgevoelige habitattypen en/of stikstofgevoelige leefgebieden van kwalificerende soorten.

1.2

AERIUS-berekening

In het stikstofonderzoek zijn de uitgangspunten en resultaten vastgelegd van de berekeningen van de stikstofdepositie als gevolg van het voorgenomen plan. De berekeningen van de stikstofdepositie zijn op 29-10-2024 uitgevoerd (bijlage 2) met de meest recente versie van AERIUS-Calculator (AERIUS 2024). Hierbij is de depositie binnen de Natura 2000-gebieden berekend per hexagoon met een oppervlakte van één hectare.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

5/45

Voor het plan zijn twee berekeningen gemaakt, één voor de aanlegfase, en één voor de gebruiksfase (tabel 1-1). Tijdens de aanlegfase is er een tijdelijk relevante toename van stikstofdepositie van 0,01 mol N/ha/jaar op Natura 2000gebied Biesbosch. Tijdens de gebruiksfase is er een relevante toename in stikstofdepositie van 0,01 mol/ha/jaar op Natura 2000-gebieden Biesbosch en Langstraat1. Omdat het verschil tussen de tijdelijke en permanente toename voor de Biesbosch zeer klein is, het effect van de gebruiksfase is iets groter dan van de aanlegfase, hebben wij ervoor gekozen de gebruiksfase als leidende berekening te gebruiken. Tabel 1-1 De verschillende AERIUS berekeningen uitgevoerd voor het plan Drimmelen.

Berekening

Gekarteerd oppervlakte met toename (ha)

Grootste toename (mol N/ha/jaar)

Aanlegfase

3,24

0,01

Gebruiksfase

17,11

0,01

1.3

Afbakening onderzoeksgebied effecten stikstofdepositie

Op basis van de stikstofberekening blijkt dat er dat er ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling sprake is van een relevante toename van stikstofdepositie (≥0,01 mol N/ha/jaar) binnen de Natura 2000-gebieden ‘Biesbosch’ en ‘Langstraat’. De toename aan stikstofdepositie op hexagonen met een overschrijding van de Kritische Depositiewaarde (KDW) bedraagt maximaal 0,01 mol N/ha/jaar. Het voorgenomen project leidt niet tot toenames van stikstofdepositie op andere Natura 2000-gebieden dan bovenstaande benoemd. Andere Natura 2000gebieden worden in onderhavige rapportage om deze reden niet beschouwd.

1

De essentie, 2024, Voortoets en stikstofberekening De Rietlanden Drimmelen Inzicht in mogelijke effecten door stikstof, Hudeko B.V., oktober 2024, Ref: DRRL/2024/RBvsbp/01.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

6/45

2

Toetsingskader

2.1

Omgevingswet

De bescherming van Natura 2000-gebieden is geregeld in hoofdstuk 5 van de Omgevingswet (Ow). Onder Natura 2000-gebieden vallen de gebieden die op grond van de Europese Vogelrichtlijn en/of Habitatrichtlijn zijn aangewezen. De essentie van het beschermingsregime voor deze gebieden is dat de duurzame instandhouding van soorten en habitattypen binnen de Europese Unie wordt gewaarborgd vanuit een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) wijst de Natura 2000-gebieden aan met een aanwijzingsbesluit (artikel 2.44 lid 1 Ow). In dat besluit is aangegeven welke natuurwaarden kwalificerend zijn op grond van de Europese Habitatrichtlijn en/of Vogelrichtlijn. Voor deze natuurwaarden zijn instandhoudingsdoelstellingen geformuleerd voor natuurlijke habitattypen en/of soorten. Dit kunnen behoudsdoelstellingen zijn voor habitattypen en leefgebieden van soorten die zich al op het gewenste niveau (kwalitatief en kwantitatief) bevinden of uitbreidings- en/of verbeterdoelstellingen voor habitattypen en leefgebieden van soorten die zich nog niet op het gewenste niveau bevinden.

Om gevolgen voor de instandhoudingsdoelstellingen toetsbaar te maken kent de Ow een goedkeuringsvereiste voor plannen of projecten die afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen voor een Natura 2000-gebied zouden kunnen hebben (‘Natura 2000-activiteit’2; artikel 16.53c eerste lid Ow en artikel 10.24 Bkl3). Een vergunningplicht geldt voor een ‘Natura 2000-activiteit’ waarvoor (significant) negatieve gevolgen op de instandhoudingsdoelstellingen niet kunnen worden uitgesloten, waarbij de kwaliteit van de habitattypen of leefgebieden van soorten in het betreffende Natura 2000-gebied kan verslechteren of een significant verstorend effect op soorten waarvoor dat gebied is aangewezen kan optreden (artikel 5.1 eerste lid Ow en artikel 8.74b Bkl). De goedkeuring of de vergunning wordt alleen verleend wanneer voldoende zeker is dat de instandhoudingsdoelstellingen voor het betreffende Natura 2000-gebied niet in het geding zijn (artikel 8.74b Bkl). Wanneer er dan nog steeds wel sprake kan zijn van een activiteit met nadelige, maar zeker geen significante, gevolgen voor een Natura 2000-gebied, geldt de zorgplicht (artikel 11.6 Bal). Deze bestaat uit het nemen van passende preventieve of herstelmaatregelen om nadelige gevolgen te beperken.

2

‘Het realiseren van een project, binnen of buiten een Natura 2000-gebied, dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied.’ 3 Bkl: Besluit kwaliteit leefomgeving Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

7/45

2.2

Beoordelingskader effecten stikstofdepositie projecten

Indien uit de AERIUS-berekeningen blijkt dat er geen sprake is van een toename van de stikstofdepositie (kleiner dan of gelijk aan 0,00 mol N/ha/jaar) dan is er voor het onderdeel stikstofdepositie geen sprake van een vergunningplichtige ‘Natura 2000-activiteit’. Indien uit de AERIUS-berekening blijkt dat er sprake is van een toename van de stikstofdepositie groter dan 0,00 mol N/ha/jaar, dan is er wel een vergunningplicht in het kader van de Omgevingswet, tenzij uit een ecologische voortoets blijkt dat significante gevolgen op grond van objectieve criteria op voorhand zijn uit te sluiten. Een omgevingsvergunning kan in de volgende situaties worden verleend:  In het stikstofregistratiesysteem is voldoende depositieruimte beschikbaar om de effecten van het project te salderen4.  Uit een passende beoordeling, eventueel inclusief extern salderen of andere mitigerende maatregelen, de zekerheid is verkregen dat het plan of project de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebieden niet zal aantasten. De instandhoudingsdoelstellingen vormen hierbij het toetsingskader.  Na het succesvol doorlopen van de ADC-toets (artikel 5a.1 Bkl, lid 2 en 3 Ow; artikel 6 lid 4 Habitatrichtlijn)5.

Indien uit de AERIUS-berekening blijkt dat er sprake is van een toename van de stikstofdepositie (≥0,01 mol N/ha/jaar) en niet aan één van bovenstaande beschreven situaties is voldaan kan geen vergunning op grond van de Omgevingswet worden verleend. Intern salderen stikstofdepositie en referentiesituatie Uit een uitspraak van de ABRvS van 20 januari 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:71) blijkt dat geen Wnb vergunning vereist is indien na intern salderen een project niet leidt tot een toename aan stikstofdepositie ten opzichte van de referentiesituatie. De ABRvS overweegt (r.o. 17) dat met de wetswijziging van 1 januari 2020 er alleen nog een vergunningsplicht bestaat voor projecten die significante gevolgen kunnen hebben. De vergunningplicht voor projecten die enige maar geen significante gevolgen kunnen hebben is hiermee vervallen (= de verslechteringsvergunning). De referentiesituatie voor projecten wordt ontleend aan de geldende natuurvergunning of, bij het ontbreken daarvan, aan de milieutoestemming die gold op de referentiedatum (dat is het moment waarop artikel 6 van de Habitatrichtlijn van toepassing werd voor het betrokken Natura 2000-gebied), tenzij nadien een milieutoestemming is verleend voor een activiteit met minder gevolgen. Dan geldt die toestemming als referentiesituatie (ECLI:NL:RVS:2021:71. R.o. 17.2).

4

Met het stikstofregistratiesysteem is depositieruimte gecreëerd doordat maatregelen zijn genomen die de stikstofdepositie verminderen. Een deel van deze depositieruimte kan worden ingezet voor het verlenen van een omgevingsvergunning. Voorlopig is het stikstofregistratiesysteem alleen beschikbaar voor woningbouwprojecten en een beperkt aantal infrastructurele projecten. 5 Dit is een onderzoek waaruit naar voren komt dat er geen Alternatieven zijn voor het project met minder grote effecten op Natura 2000, er Dwingende redenen van groot openbaar belang gelden voor het project en waarbij Compensatie van Natura 2000 plaatsvindt. Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

8/45

2.3

Beoordeling aanlegfase en gebruiksfase

Voorliggende rapportage beoordeelt tevens het effect van de aanlegfase. De Wet stikstofreductie en natuurverbetering voorzag een partiële vrijstelling van de vergunningplicht voor stikstofemissies afkomstig van bouw- en sloopwerkzaamheden. Op 2 november 2022 heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) uitspraak gedaan in de zaak over het Porthos-project en de bouwvrijstelling (ECLI:NL:RVS:2022:3159). De Raad van State heeft geoordeeld dat de bouwvrijstelling niet gebruikt mag worden. Daarom zijn ten behoeve van het onderhavige project zowel de effecten van de aanlegfase als gebruiksfase doorgerekend met het rekenprogramma AERIUS en in voorliggende rapportage ecologisch beoordeeld. Het niet zo dat iedere toename aan stikstofdepositie op overbelaste habitattypen of leefgebieden altijd significante gevolgen heeft. Er is ruimte voor een ecologische beoordeling. In een beoordeling van stikstofdepositie voor de Maritieme Servicehaven Noordelijk Flevoland (MSNF) gold de conclusie dat de tijdelijke en geringe permanente toename aan stikstofdepositie geen significante gevolgen had voor de betreffende Natura 2000-gebieden. De ABRvS concludeerde dat met de passende beoordeling Gedeputeerde Staten van Flevoland voldoende zekerheid had gekregen om de vergunning te verlenen (ECLI:NL:RVS:2022:2752).

Er is bovendien recente jurisprudentie (ECLI:NL:RVS:2020:1110 en ECLI:NL:RVS:2022:3093) waaruit blijkt dat in sommige gevallen een voortoets kan volstaan om aan te tonen dat een zeer geringe (0,01 tot 0,04 mol N/ha/jaar) tijdelijke (3 maanden tot 2 jaar) toename aan stikstofdepositie geen significante gevolgen kan hebben voor Natura 2000. Er is dan geen omgevingsvergunning nodig. Uit deze uitspraken, en ook de uitspraak van de ABRvS ‘Overnachtingshaven Lobith’ (ECLI:NL:RVS:2020:682), blijkt dat projecten die zelfstandig, of in combinatie met andere plannen of projecten, geen meetbare of waarneembare ecologische effecten hebben, ook de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied niet aantasten. Het is dus niet zo dat bij overschrijding van de KDW iedere toename aan depositie, hoe klein ook, altijd significante gevolgen voor een Natura 2000-gebied heeft.

2.4

Beoordelingsmethodiek stikstofdepositie

Voorliggende rapportage geeft duidelijkheid of projectgebonden toenames aan stikstofdepositie significante gevolgen kunnen hebben voor de natuurlijke kenmerken van het gebied, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen van stikstofgevoelige habitattypen en/of kwalificerende soorten in Natura 2000gebieden. Deze beoordeling is uitgevoerd aan de hand van de volgende vragen:  Wat is de kritische depositiewaarde (KDW) van het habitattype/leefgebied?  Wat is de maximale achtergronddepositie op het habitattype/leefgebied?  Hoe groot is de maximale toename aan stikstofdepositie?  Hoe groot is de maximale relevante toename aan stikstofdepositie? 6  Wat is de huidige kwaliteit van het habitattype/leefgebied met een relevante toename aan stikstofdepositie?

6

Het maximale projecteffect op de hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

9/45

 Vormt stikstofdepositie een knelpunt voor het halen van instandhoudingsdoelstellingen?

 Kan de berekende toename aan stikstofdepositie ecologische effecten hebben op de oppervlakte of kwaliteit van habitattypen of stikstofgevoelige leefgebieden?  Indien sprake van ecologische effecten, staat dit de realisatie van de instandhoudingsdoelen in de weg? De omvang van de toename en gebiedsspecifieke kenmerken, zoals hierboven opgesomd, zijn bepalend voor de vraag of er ecologische effecten optreden. Bij de vraag of er effecten op de kwaliteit op kunnen treden, vormen de kwaliteitskenmerken zoals omschreven in de Natura 2000-profielen het toetsingskader. Het gaat daarbij om de vier kwaliteitskenmerken vegetatietypen, abiotische randvoorwaarden, typische soorten en overige kenmerken van goede structuur en functie. Hexagonen met hersteldoel Sinds de update van Aerius Calculator 2024 is voor een aantal gebieden de habitatkaart vernieuwd. In sommige gevallen is er in de vernieuwde kaart habitat verdwenen ten opzichte van de oude habitatkaart. Omdat er rekening gehouden moet worden met het verslechteringsverbod is er een verschilanalyse uitgevoerd. Hierdoor zijn er extra hexagonen met een hersteldoel als separate set toegevoegd. Alleen voor hexagonen waar de relevante habitat in de T1-situatie is verdwenen of waar de KDW in de T1-situatie hoger is geworden is beoordeeld of deze van belang zijn voor het behalen van het hersteldoel.

Daar waar is besloten dat verdwenen habitattypen in de hexagonen met een hersteldoel hersteld moet worden, is sprake van een in ruimte geconcretiseerde instandhoudingsdoelstelling. Daarom is het noodzakelijk in toestemmingverlening de eventueel op de hexagonen met een hersteldoel berekende depositiebijdragen te betrekken bij de beoordeling van projecten. Daarvoor zijn de volgende vragen opgesteld om de beoordeling hiervan door bevoegde gezagen zoveel mogelijk te harmoniseren en initiatiefnemers te ondersteunen bij het beoordelen van projecten in een voortoets of passende beoordeling:  Staat de tijdelijke depositietoename herstel in de weg?  Vertraagt de tijdelijke depositietoename het beoogde herstel? Ofwel leidt de tijdelijke depositietoename tot een wezenlijke vertraging ten opzichte van het tijdpad van de verbetering zoals uitgewerkt door de voortouw nemer?  Leidt de depositietoename tot een negatief effect (op het behoud) van het habitattype wanneer dat weer is hersteld? Het gaat hierboven in alle gevallen om de tijdelijke en/of permanente depositietoename op (naderend) overbelaste hexagonen, die wordt veroorzaakt door het plan of project, en dus niet om de totale depositie.

2.5

Cumulatie stikstofdepositie

Conform de definitie van de ‘Natura 2000-activiteit’ in bijlage A van de Omgevingswet en artikel 6 derde en vierde lid van de Habitatrichtlijn, dient beoordeeld te worden of een plan of project zelfstandig, of in combinatie met andere plannen of projecten, tot significant negatieve gevolgen kan leiden voor de instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied; de zogenaamde cumulatietoets.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

10/45

Met deze cumulatietoets beoogt de wetgever te voorkomen dat vele plannen en projecten met een klein effect samen tot significante gevolgen kunnen leiden. Plannen en projecten die in het geheel geen effect hebben kunnen ook niet in combinatie met andere plannen of projecten tot significante gevolgen leiden. Indien uit de AERIUS-berekening blijkt dat het plan of project niet leidt tot een toename aan stikstofdepositie, is een verdere beoordeling van eventuele cumulatieve effecten dus niet nodig. In de praktijk (en in de rechtspraak) ontstaan vaak discussies over de reikwijdte van de cumulatietoets. In eerdere uitspraken heeft de ABRvS dan ook verduidelijkt om welke ontwikkelingen het gaat. Een voorbeeld is de zaak ‘ABRvS 16 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1312’. Hieruit blijkt dat bij de cumulatietoets slechts rekening gehouden moet worden met andere projecten waarvoor een vergunning reeds is verleend, maar nog niet (of slechts ten dele) ten uitvoer is gelegd. Projecten waarvoor een vergunning is vereist, maar nog niet is verleend worden beschouwd als nog te ‘onzeker’ en hoeven in de cumulatietoets niet meegenomen te worden. Ditzelfde geldt voor projecten die reeds zijn uitgevoerd, waarbij de gedachte geldt dat de gevolgen van die activiteiten reeds in de huidige situatie zijn verdisconteerd.

Voor de vraag of een project in de beoordeling moet worden betrokken is dus zowel van belang in welke fase van het besluitvormings- en uitvoeringsproces het project zich bevindt (vergunning verleend en nog niet of nog slechts ten dele uitgevoerd), als de mogelijke effecten die ervan uit gaan (zie ook ABRvS 9 september 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2848). De toetsing van de cumulatie is gebaseerd op de onderliggende toetsen voor de betreffende plannen en projecten. De conclusies en onderbouwing van de individuele effecten zijn hieruit overgenomen. De cumulatietoets is in dit kader geen herbeoordeling van de betreffende projecten, maar een beoordeling van optelsom en interactie tussen de projecten.

2.6

Gebruikte gegevens

Als bron voor het verkrijgen van de antwoorden op de in paragraaf 2.4 genoemde vragen betreffende de KDW, maximale totale achtergronddepositie en het maximale projecteffect is gebruik gemaakt van ruimtelijke informatie, verkregen uit de AERIUS-Calculator, zoals omschreven in het stikstofonderzoek1. Als bron voor het verkrijgen van de meest recente informatie omtrent de huidige kwaliteit, de instandhoudingsdoelstellingen en de mate van stikstofgevoeligheid van een habitattype, zijn digitaal beschikbare, gepubliceerde gegevens over het Natura 2000-gebied gebruikt, zoals de PAS-gebiedsanalyse, het Natura 2000beheerplan en/of de Natuurdoelanalyse. Ten behoeve van de cumulatietoets is een vergunningeninventarisatie uitgevoerd. Hiervoor zijn via verschillende bekendmakingssites7, zoals die van de provincies en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), vergunningen geraadpleegd. Aanvullend is gezocht via zoekmachines op internet naar de effecten op de betreffende Natura 2000-gebieden. Beoordeeld is of in cumulatie met deze vergunningen een toename aan stikstofdepositie kan leiden tot significante effecten op het behalen van de Natura 2000-instandhoudingsdoelstellingen. 7 www.zoek.officielebekendmakingen.nl, www.puc.overheid.nl

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

11/45

3

Effectbeoordeling stikstofdepositie

3.1

Ecologische effecten van stikstofdepositie

Atmosferische stikstofdepositie kan leiden tot verzuring en vermesting van stikstofgevoelige habitattypen wanneer deze boven een kritische waarde komt (de kritische depositiewaarde, KDW). Stikstofdepositie bestaat in gereduceerde vorm (NH3, ammoniak) en geoxideerde vorm (stikstofoxide, NOx). Beide vormen van stikstof kunnen worden omgezet tot de nutriënten ammonium (NH4) en nitraat (NO3). De extra aanvoer van deze voedingsstoffen kan vooral bedreigend zijn voor voedselarme habitattypen. Door de verrijking kan de vegetatie verruigen en kunnen kenmerkende soorten van schrale milieus verdwijnen. Daarnaast kan depositie van stikstof, en dan vooral depositie van ammoniak, leiden tot een daling van de bodem-pH (verzuring). Door verzuring verdwijnen gevoelige soorten en neemt de soortenrijkdom en kwaliteit van zuurgevoelige habitattypen af. Stikstofdepositie kan bovendien effecten hebben via de voedselketen vanwege invloed op de kwaliteit en het aanbod aan prooidieren of het aantrekken van parasieten.

3.2

Nauwkeurigheid (kritische) depositiewaarde

Op basis van wetenschappelijk onderzoek zijn er geen aantoonbare verschillen in de kwaliteit van een habitattype of leefgebied aangetoond veroorzaakt door deposities kleiner dan 1 kilogram stikstof per hectare per jaar (Wamelink et al. 2023). Deze hoeveelheid staat ongeveer gelijk aan een depositie van 70 mol N per hectare per jaar. Onderzoek geeft dan ook aan dat de KDW met een onzekerheidsmarge van 70 mol N/ha/jaar moeten worden gehanteerd (Wamelink et al. 2023). In de praktijk varieert de stikstofdepositie op habitattypen van nature binnen een jaar en tussen verschillende jaren, waardoor een exacte relatie tussen de hoogte van de depositie en de kwaliteit van een habitattype of leefgebied niet is te leggen. Door meteorologische omstandigheden treden van jaar tot jaar variaties in de depositie op in de orde van grootte van 10% (Velders et al. 2018). Bij de huidige gemiddelde landelijke achtergronddepositie van circa 1.700 mol N/ha/jaar is de jaarlijkse variatie daarmee circa 170 mol.

3.3

Meetbare effecten bij experimentele toename stikstofdepositie

Effecten door stikstofdepositie op een habitattype of leefgebied worden in de regel veroorzaakt door deposities over een langere periode. Gelet op de natuurlijke variatie in depositie kan stikstofdepositie op een bepaalde locatie niet met een grotere nauwkeurigheid dan op honderden molen N/ha/jaar of hele kilogrammen N/ha/jaar vastgesteld worden. Bovendien zijn er in experimentele studies zelden negatieve effecten aangetoond na experimentele deposities van minder dan 5 kg N/ha/jaar (350 mol N/ha/jaar) en in het geheel niet bij stikstofgiften van minder dan 1 kg N/ha/jaar (70 mol N/ha/jaar) (Cunha et al. 2002). In de wetenschappelijke literatuur is het dan ook gebruikelijk om stikstofdepositie uit te drukken in kg/ha/jaar, waarbij de auteurs afronden op 1 kg (Krupa 2003; Wamelink et al. 2023; van Dobben et al. 2012; Cunha et al. 2002; Lilleskov et al. 2019).

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

12/45

Uit onderzoek blijkt dat pas bij een toevoeging van 122,5 mol N/ha/jaar (bij een achtergronddepositie van 2.100 – 2.450 mol N/ha/jaar) een effect is aangetoond op jonge heide (Heil and Diemont 1983). Hoewel de precieze relatie tussen concentraties van experimenteel toegevoegde stikstof en waarneembare effecten sterk samenhangt met de experimentele opzet en duur en met lokale effecten als bodemsamenstelling en achtergronddepositie, geven de bovenstaande en andere vergelijkbare studies aan dat waarneembare effecten pas verwacht kunnen worden bij toevoeging van tenminste 70 mol N/ha/jaar over meerdere jaren. De aanwezige habitattypen in Nederland produceren, afhankelijk van de productiviteit, jaarlijks 2.000 – 6.000 kg droge stof per hectare. Voor deze biomassaproductie is gemiddeld 30 – 90 kg N/ha/jaar nodig, ca. 2.150 – 6.400 mol N/ha/jaar. Dit betreft de totale aanvoer van stikstof, dus ook vanuit bronnen naast atmosferische depositie, zoals via grond- en oppervlaktewater, nalevering uit de bodem, mineralisatie van organisch materiaal en natuurlijke bemesting (via dieren of vee dat ingezet wordt bij natuurlijke begrazing). Een eenmalige depositie van 1 mol N/ha/jaar komt overeen met 0,02 – 0,05% van de jaarlijks benodigde hoeveelheid stikstof voor natuurlijke habitattypen en leefgebieden.

Een deel hiervan zal uitspoelen naar het grondwater of uit de bodem verdwijnen door denitrificatie. Ook wanneer deze dosis volledig ter beschikking komt aan de vegetatie, zullen toenames van enkele molen stikstof per hectare niet leiden tot meetbare veranderingen in groeisnelheid van individuele planten, en daarmee tot veranderingen in concurrentiepositie tussen soorten onderling (Kleijberg 2020). Om daadwerkelijk tot een significant kwaliteitsverlies te komen, is voor een langere aaneengesloten periode een overschrijding van de KDW nodig. Van een meetbaar kwaliteitsverlies is sprake indien een habitattype of leefgebied lokaal een kwaliteitsklasse daalt, bijvoorbeeld van ‘goed’ naar ‘matig’. Deze kwaliteitsklassen zijn gedefinieerd in de Natura 2000-profielen aan de hand van de vegetatietypen, abiotische randvoorwaarden, typische soorten en overige kenmerken van goede structuur en functie. Effecten van een blijvende bijdrage in de vorm van kwaliteitsverlies en uiteindelijk oppervlakteverlies op het volledige areaal met een overschrijding van de KDW duurt jaren en speelt zich af in 10 tot 20 jaar (Goderie and Vertegaal 2020). De tijdsduur waarin dit optreedt is onder meer afhankelijk van de gevoeligheid van het habitattype.

Samengevat kan op basis van het voorgaande worden geconcludeerd dat grotere langdurige overschrijding van de KDW aantoonbare negatieve gevolgen kan hebben voor kwaliteit en oppervlakte van habitattypen, maar dat dit niet aantoonbaar is bij kleine stikstofdepositietoenames van enkele molen, laat staan bij enkele tienden of honderdsten van molen N/ha/jaar. Omdat dergelijke effecten niet aantoonbaar zijn, is er ook geen sprake van kwaliteitsverlies op het niveau, waarop dit gedefinieerd is of kan worden. In dit kader zijn ecologische effecten van kleine stikstoftoenames voor Natura 2000-gebieden feitelijk op voorhand uit te sluiten.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

13/45

3.4

Gebiedsspecifieke beoordeling

Uit bovenstaande volgt dat het onwaarschijnlijk is dat een toename aan stikstof < 1 kg N/ha/jaar (70 mol N/ha/jaar), ecologisch gezien, tot een aantoonbare verandering van de kwaliteit van een habitattype of leefgebied leidt. Bij toenames die twee orden van grootte kleiner zijn (10 g N/ha/jaar), is dit vrijwel uitgesloten. De moleculaire massa van stikstof is 14 g/mol. Met dit gegeven staat 0,01 mol N gelijk aan 0,14 gram N. Een toename van 0,01 mol N/ha/jaar staat dus gelijk aan het jaarlijks, evenredig verstrooien van 0,14 gram stikstof over één hectare grond. In voorliggende ecologische beoordeling wordt daarom niet zonder meer uitgegaan van een vooraf vastgestelde grenswaarde. Habitattypen en leefgebieden met een maximaal berekend projecteffect ≥0,01 mol N/ha/jaar worden project- en gebiedsspecifiek beschouwd. Gekeken is of zich gebiedsspecifieke omstandigheden voordoen waaronder een dergelijke kleine toename aan stikstofdepositie alsnog zou kunnen leiden tot een in ecologische zin aantoonbare verandering van de kwaliteit van een habitattype of leefgebied en derhalve significante gevolgen kan hebben voor het halen van de instandhoudingsdoelen van de betreffende Natura 2000-gebieden.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

14/45

4

Biesbosch

4.1

Inleiding

De Biesbosch was eeuwenlang een uitgestrekt zoetwatergetijdengebied, dat in Europa nauwelijks zijn weerga kende. Ontstaan in het begin van de vijftiende eeuw, tijdens de beruchte Sint- Elizabethsvloed, werd het gebied lange tijd gekenmerkt door verraderlijke wilgenvloedbossen (deels in gebruik als grienden), afgewisseld met kale zand- en slikplaten, rietgorzen en biezenvelden, maar door de uitvoering van de Deltawerken heeft de Biesbosch veel van zijn allure moeten prijsgeven. Na de afsluiting van het Volkerak in 1960 en het Haringvliet in 1970 viel het getij terug van gemiddeld 2 meter naar enkele decimeters. Het gebied bestaat uit drie delen: de Sliedrechtse en Dortsche Biesbosch ten noorden van de Merwede en de Brabantse Biesbosch ten zuiden ervan. Alleen in de Sliedrechtse Biesbosch resteert nog een getijdeverschil van ongeveer 70 centimeter door de open verbinding met de Oude Maas. Het dynamische getijdengebied veranderde na de uitvoering van de Deltawerken in een verruigd moerasgebied waarin de hoogteverschillen tussen platen en geulen geleidelijk verminderden, wat ten koste ging van afkalving van de eilanden. De biezenvelden, rietgorzen en wilgenvloedbossen zijn grotendeels verdwenen; inpolderingen en de aanleg van reusachtige drinkwaterbekkens hebben verder hun tol geëist.

Maar toch, ondanks dit alles bezit de Biesbosch ook in zijn huidige vorm grote botanische en faunistische kwaliteiten, terwijl het landschap van eilanden en slingerende waterwegen in wezen nog steeds bestaat. Naast Zuid-Flevoland het belangrijkste brongebied voor de blauwborst; een broedvogel van verruigd rietland. Daarnaast een belangrijk broedgebied voor andere moerasvogels (bruine kiekendief, porseleinhoen, snor en rietzanger) en broedvogels van waterrijke gebieden met opgaand bos (aalscholver en ijsvogel). Belangrijk rust- en foerageergebied voor fuut, lepelaar, kleine zwaan, kolgans, grauwe gans, brandgans, smient, krakeend, wintertaling, kuifeend, grote zaagbek en grutto. daarnaast van enig belang voor aalscholver, pijlstaart, slobeend, tafeleend, nonnetje, visarend en meerkoet. Voor de meeste van deze soorten is zowel de Brabantse als de Dordtse Biesbosch als slaap- en foerageergebied van betekenis. In de Dordtse Biesbosch heerst daarnaast voldoende rust voor een belangrijke functie als ruigebied (wintertaling) en als pleisterplaats voor verstoringsgevoelige soorten als lepelaar en nonnetje. De Sliedrechtse Biesbosch is vooral van belang voor ganzen (Biesbosch, Natura2000.nl).

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

15/45

Figuur 4-1:

Overzicht ligging richtlijngebieden in het gebied Biesbosch.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

16/45

4.2

Doelstellingen

Hieronder volgt een overzicht van de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied Biesbosch op basis van het aanwijzingsbesluit. Tabel 4-1:

(a)

Instandhoudingsdoelstellingen habitattypen voor het Natura 2000-gebied Biesbosch.

Habitattypen

Habitatcode

Habitattype

Status doel

Oppervlakte1

Kwaliteit1

H3260B H3270 H6120 H6430A H6430B H6510A H6510B H91E0A H91E0B

Beken en rivieren met waterplanten (grote fonteinkruiden) Slikkige rivieroevers Stroomdalgraslanden Ruigten en zomen (moerasspirea) Ruigten en zomen (harig wilgenroosje) Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart) Vochtige alluviale bossen (zachthoutooibossen) Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen)

definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief

= > > = > = > = (<) >

= > = = = > = > >

1: doelstelling voor oppervlakte en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding: >, achteruitgang ten gunste van ander habitattype toegestaan: = (<), oppervlak staat op uitbreiding, maar mag achteruitgaan ten gunste van ander habitattype: > (<). (b)

Habitatrichtlijnsoorten

Soortcode

Habitatsoort

Status doel

H1337 H1134 H1102 H1103 H1145 H1149 H1318 H1340* H4056 H1163 H1099 H1387 H1106 H1095

Bever Bittervoorn Elft Fint Grote modderkruiper Kleine modderkruiper Meervleermuis Noordse woelmuis Platte schijfhoren Rivierdonderpad Rivierprik Tonghaarmuts Zalm Zeeprik

definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief

Populatie

Omvang leefgebied1

Kwaliteit leefgebied1

= = > > = = = > = = > > > >

= = = = = = = > = = = > = =

= = = = = = = > = = = > = =

Omvang leefgebied1

Kwaliteit leefgebied1

= = = = > = > =

= = = = > = > =

1: doelstelling voor omvang en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding/verbetering: >, vestigend: +, achteruitgang ten gunste van ander leefgebied toegestaan: = (<). (c)

Broedvogels

Soortcode

Broedvogel

Status doel

A017 A272 A081 A229 A119 A295 A021 A292

Aalscholver Blauwborst Bruine kiekendief IJsvogel Porseleinhoen Rietzanger Roerdomp Snor

definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief

Aantal broedparen 310 1300 30 20 9 260 10 130

1: doelstelling voor omvang en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding/verbetering: >, vestigend: +, achteruitgang ten gunste van ander leefgebied toegestaan: = (<).

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

17/45

(d)

Niet-broedvogels

Soortcode

Niet-broedvogel

Status doel

Populatie

A017

Aalscholver

definitief

330

A045 A045 A005 A043

Brandgans Brandgans Fuut Grauwe gans

definitief definitief definitief definitief

4900 870 450 2300

A070 A027 A027 A156

Grote zaagbek Grote zilverreiger Grote zilverreiger Grutto

definitief definitief definitief definitief

30 60 10 60

A037

Kleine zwaan

definitief

10

A041 A041 A051 A061 A034 A125 A068 A054 A056 A050

Kolgans Kolgans Krakeend Kuifeend Lepelaar Meerkoet Nonnetje Pijlstaart Slobeend Smient

definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief definitief

34200 1800 1300 3800 10 3100 20 70 270 3300

A059 A094 A053 A052 A075

Tafeleend Visarend Wilde eend Wintertaling Zeearend

definitief definitief definitief definitief definitief

130 6 4000 1100 2

Instandhoudingsdoelstelling Slaap- en rustplaats en foerageergebied Slaap- en rustplaats Foerageergebied Foerageergebied Slaap- en rustplaats en foerageergebied Foerageergebied Slaap- en rustplaats Foerageergebied Slaap- en rustplaats en foerageergebied Slaap- en rustplaats en foerageergebied Slaap- en rustplaats Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Slaap- en rustplaats en foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied Foerageergebied

Omvang leefgebied1

Kwaliteit leefgebied1

=

=

= = = =

= = = =

= = = =

= = = =

=

=

= = = = = = = = = =

= = = = = = = = = =

= = = = =

= = = = =

1: doelstelling voor omvang en/of kwaliteit behoud: =, uitbreiding/verbetering: >, vestigend: +, achteruitgang ten gunste van ander leefgebied toegestaan: = (<).

4.3

Beoordeling habitattypen

Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch sprake is van een toename aan stikstofdepositie op vier stikstofgevoelige habitattypen (tabel 4-2). De overige habitattypen zijn niet gevoelig voor stikstofdepositie, of er is geen sprake van een stikstoftoename ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. Significant negatieve gevolgen voor deze overige habitattypen zijn daarom op voorhand uitgesloten.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

18/45

Tabel 4-2:

Berekende stikstofdepositiewaarden in mol N/ha/jaar op de habitattypen binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch. De tabel bevat enkel habitattypen met een projecteffect ≥0,01 mol N/ha/jaar. Depositiewaarden zijn gebaseerd op de resultaten uit de meest recente versie van AERIUS-Calculator (AERIUS 2024) en worden weergegeven in mol N/ha/jaar.

Habitatcode

Habitattype

KDW1

Maximale achtergrond depositie2

Maximaal effect3

Maximaal relevant effect4

H6120 H6510A

Stroomdalgraslanden Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart) Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen)

1286 1357

1182 1238

0,01 0,01

-

1571

1210

0,01

-

2000

2297

0,02

0,01

H6510B H91E0B

1. KDW van habitattype volgens Wamelink et al. (2023) 2. Achtergronddepositie volgens de meest recente versie van AERIUS-Calculator. kleuren betreffen: geen en overschrijding KDW. 3. De maximale toename aan stikstofdepositie ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. 4. De maximale toename aan stikstofdepositie op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief de berekende toename.

De habitattypen H6120, H6510B en H6510A ondervinden op het moment geen (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie op hexagonen met een toename aan stikstofdepositie (≥0,01 mol N/ha/jaar). Dit blijft zo, inclusief de berekende stikstofbijdrage ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling. Significante gevolgen door een toename aan stikstofdepositie op deze habitattypen zijn daarom uitgesloten. Voor de effectbeoordeling op de habitattypen met een relevante toename aan stikstofdepositie uit tabel 4-2 wordt de belangrijkste informatie samengevat in tabel 4-3. Tabel 4-3:

Basisgegevens voor de effectbeoordeling van de toename van stikstofdepositie op habitattypen binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch.

Habitatcode

Maximaal relevant effect1

Areaal met relevant effect (ha)2

Relevant t.o.v. totaal areaal (%)3

0,01

1,94

63,8%

H91E0B

Algemene kwaliteit habitattype in Natura 2000-gebied4

Matig tot goed

1. Maximale toename aan stikstofdepositie in mol N/ha/jaar op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief het berekende stikstofeffect. 2. Totaal gekarteerd oppervlak met een relevante toename aan stikstofdepositie op basis van de meest recente habitattypenkaart (AERIUS 2023). 3. Het percentage aan areaal met een relevante toename aan stikstofdepositie ten opzichte van het totale areaal binnen het Natura 2000-gebied. 4. De kwaliteit volgens de PAS-gebiedsanalyse, het Natura 2000-beheerplan en/of de Natuurdoelanalyse.

In de volgende paragrafen wordt de toename aan stikstofdepositie op ieder habitattype uit bovenstaande tabel beoordeeld. Zie bijlage 1 voor een algemene omschrijving, een overzicht van de abiotische randvoorwaarden en een algemene effectbeschrijving stikstofdepositie per habitattype.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

19/45

H91E0B - Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) Instandhoudingsdoelstelling Het habitattype H91E0B Vochtige alluviale bossen heeft in het Natura 2000gebied Biesbosch een uitbreidingsdoelstelling in relatie tot het oppervlak en een verbeterdoelstelling in relatie tot de kwaliteit van het habitattype. Huidige situatie en trend Het habitattype H91E0B Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) komt voor bij beek- of rivierafzetting en staat direct of indirect onder invloed van beek- of rivierwater. De totale oppervlakte volgens de meest recente T0-habitattypenkaart (versie 2021) is 3,04 ha en het habitattype ligt niet aaneengesloten delen. De functionele omvang wordt daarmee niet behaald (Natuurdoelanalyse-112, 2023). Het aanwezige areaal is ontstaan uit aanplant en heeft dus geen natuurlijke oorsprong. Het habitattype zal zich niet spontaan uitbreiden (Gebiedsanalyse-112, 2017). De trends in oppervlak en kwaliteit is in de laatste jaren onbekend maar waren in 2017 stabiel (Natuurdoelanalyse-112, 2023). De kwaliteit van het habitattype op het aspect vegetatie wordt beoordeeld als ‘goed’. De kwaliteit voor het aspect typische soorten wordt beoordeeld als matig. (Natuurdoelanalyse-112, 2023).

Berekende toename aan stikstofdepositie Op 100% (3,05 ha) van het aanwezig areaal met H91E0B vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats. Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 63,8% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,01 mol N/ha/jaar (figuur 4-2).

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

20/45

Figuur 4-2:

De locatie in het Natura 2000-gebied Biesbosch met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) (H91E0B).

Knelpunten De belangrijkste knelpunten voor het habitattype H91E0B Vochtige alluviale bossen in het Natura 2000-gebied Biesbosch zijn de verruiging van hardhoutooibossen met grote brandnetel en reuzenbalsemien als gevolg van gebrek aan rivierdynamiek, waardoor karakteristieke oudbosplanten zich niet goed kunnen vestigen en uitbreiden (Gebiedsanalyse-112, 2017). Er zijn weinig geschikte locaties voor uitbreiding van het habitattype binnen de Natura 2000begrenzing en de locaties die abiotisch wel geschikt zijn, zijn aangewezen voor de uitbreiding van stroomdalgraslanden. Volgens de Natuurdoelanalyse-112 (2023) is het grootste knelpunt echter versnippering. Stikstofdepositie heeft volgens de gebiedsanalyse geen relatie met de knelpunten. Hoewel het instandhoudingsdoel mogelijk niet gehaald wordt, zijn er daarom geen stikstof gerelateerde herstelmaatregelen vastgesteld (Gebiedsanalyse-112, 2017). Beoordeling toename aan stikstofdepositie Het habitattype H91E0B Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen) heeft een matige tot goede kwaliteit. De trends in oppervlakte en kwaliteit zijn stabiel. Op 63,8% van het totale areaal van het habitattype binnen het Natura 2000gebied is er sprake van een relevante projectgebonden toename van stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar. Stikstofdepositie vormt geen knelpunt voor habitattype H91E0B.

Significante gevolgen door een plan gebonden toename van stikstofdepositie kunnen daarom met zekerheid worden uitgesloten.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

21/45

4.4

Beoordeling habitatsoorten

Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch geen sprake is van een toename aan stikstofdepositie op stikstofgevoelige leefgebieden van habitatsoorten met een definitieve status. Significant negatieve gevolgen zijn hierom op voorhand uitgesloten.

4.5

Beoordeling broedvogels

Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch sprake is van een toename aan stikstofdepositie op het stikstofgevoelige leefgebied van één stikstofgevoelige broedvogel (tabel 4-4). De leefgebieden van de in de onderstaande tabel ontbrekende soorten met een instandhoudingsdoelstelling binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch, zijn niet gevoelig voor stikstofdepositie, of er vindt geen toename aan stikstofdepositie plaats op stikstofgevoelig leefgebied van deze soorten. Significant negatieve gevolgen voor deze overige broedvogelsoorten zijn daarom op voorhand uitgesloten. Tabel 4-4:

Berekende stikstofdepositiewaarden in mol N/ha/jaar op de leefgebieden van aangewezen soorten binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch. De tabel bevat enkel soorten met een projecteffect op het leefgebied ≥0,01 mol N/ha/jaar. Depositiewaarden zijn gebaseerd op de resultaten uit de meest recente versie van AERIUS-Calculator (AERIUS 2024) en worden weergegeven in mol N/ha/jaar.

Soortcode

Broedvogel

Leefgebied1

KDW2

Maximale achtergrond depositie3

Maximaal effect4

Maximaal relevant effect5

A081

Bruine Kiekendief

Lg11, H6510A, Lg08, H6510B

1357

2368

0,01

0,01

1. De habitat- en/of leefgebiedtypen met een toename van stikstofdepositie binnen het leefgebied van de soort volgens de relatie-leefgebied tabel (BIJ12 2020). 2. KDW van het meest gevoelige habitat- of leefgebiedtype binnen het leefgebied van de kwalificerende soort volgens Wamelink et al. (2023) 3. Achtergronddepositie volgens de meest recente versie van AERIUS-Calculator. kleuren betreft: een overschrijding KDW. 4. De maximale stikstofbijdrage op het leefgebied van de betreffende soort op basis van de meest recente versie van AERIUS-Calculator. 5. De maximale toename aan stikstofdepositie op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief de berekende toename.

Voor de effectbeoordeling op de aangewezen stikstofgevoelige leefgebieden van broedvogels met een relevante toename aan stikstofdepositie (tabel 4-4), wordt de belangrijkste informatie samengevat in tabel 4-5.

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

22/45

Tabel 4-5:

Basisgegevens voor de effectbeoordeling van de toename van stikstofdepositie op leefgebieden van broedvogels binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch.

Soortcode

Broedvogel

Leefgebied1

A081

Bruine Kiekendief

Lg11, H6510A, Lg08, H6510B

Maximaal relevant effect2

Areaal met relevant effect (ha)3

Relevant t.o.v. totaal areaal (%)4

0,01

14,48

4,5%

1. De habitat- en/of leefgebiedtypen met een toename aan stikstoftoename binnen het leefgebied van de soort volgens de relatie-leefgebied tabel (BIJ12 2020). 2. Maximale toename aan stikstofdepositie in mol N/ha/jaar op hexagonen met een (naderende) overschrijding van de KDW door achtergronddepositie inclusief het berekende stikstofeffect. 3. Totaal gekarteerd oppervlak met een relevante toename aan stikstofdepositie op basis van de meest recente habitattypenkaart (AERIUS 2024). 4. Het percentage aan areaal met een relevante toename aan stikstofdepositie ten opzichte van het totale areaal binnen het Natura 2000-gebied.

In de volgende paragrafen wordt de toename aan stikstofdepositie op het leefgebied van iedere broedvogelsoort uit tabel 4-5 beoordeeld. Zie bijlage 1 voor een algemene omschrijving per soort.

A081 - Bruine Kiekendief Instandhoudingsdoelstelling De instandhoudingsdoelstelling voor de bruine kiekendief in Natura 2000gebied Biesbosch is behoud van omvang en kwaliteit van het leefgebied met een draagkracht voor ten minste 30 broedparen. Huidig voorkomen en trend in populatie De bruine kiekendief komt met een langjarig seizoensgemiddelde van 19 broedparen voor in de Biesbosch, waarmee de instandhoudingsdoelstelling niet wordt behaald. De trend in aantal broedparen sinds 2007 is stabiel (Sovon). De trend in aantallen broedvogels sinds 1990 is negatief als gevolg van de afsluiting van het Haringvliet. Hoewel er over de meest recente 12 jaar geen aantoonbare trend in aantal broedparen geldt, is het aantal in de afgelopen vijf jaar verder afgenomen (Sovon). Omschrijving leefgebied De leefgebieden van de bruine kiekendief zijn divers en maar ten dele stikstofgevoelig als het gaat om graslandgebieden. Het betreft de stikstofgevoelige habitattypen Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (H6510A en H6510B) en de stikstofgevoelige leefgebiedtypen Nat, matig voedselrijk grasland (Lg08) en Kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het rivier- en zeekleigebied (Lg11). Daarnaast maakt de bruine kiekendief voor foerageren vooral gebruik van moeras- en akkergebieden (Gebiedsanalyse112, 2017).

Er is voldoende leefgebied aanwezig in de vorm van rietmoerassen en de kwaliteit wordt goed geacht, maar door verruiging van rietvegetaties neemt de kwaliteit van het leefgebied (en met name het broedgebied) af (Natuurdoelanalyse 2022). Berekende toename aan stikstofdepositie Op 38,9% (125,82 ha) van het totale stikstofgevoelige leefgebied van de broedvogelsoort Bruine Kiekendief vindt, ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling, een toename aan stikstofdepositie plaats. Van dit areaal met een toename aan stikstofdepositie, ondervindt 11,5% een (naderende) overschrijding van de KDW door de huidige achtergronddepositie inclusief de berekende toename aan stikstofdepositie. Dit is 4,5% van het totale areaal. Het areaal met een (naderende) overschrijding van de KDW ondervindt een maximale toename aan stikstofdepositie van 0,01 mol N/ha/jaar (figuur 4-3).

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

23/45

Figuur 4-3:

De locatie in het Natura 2000-gebied Biesbosch met de maximale relevante toename aan stikstofdepositie op het leefgebied van Bruine Kiekendief (A081).

Knelpunten Het is onduidelijk of het niet behalen van de instandhoudingsdoelstelling moet worden gezocht binnen of buiten de Biesbosch. Binnen het gebied zijn mogelijke knelpunten predatie, voedselconcurrentie, onvoldoende rust en verruiging van de rietvelden (Natuurdoelanalyse-112, 2023). Buiten het gebied kunnen een afname van voedselbeschikbaarheid in agrarisch cultuurland en verdroging in het overwinteringsgebied knelpunten zijn. De maximale achtergrond depositie is hoger dan de KDW. Stikstofdepositie leidt tot verruiging van de vegetatie, waardoor prooien minder goed te vinden zijn en de prooibeschikbaarheid voor de bruine kiekendief afneemt. Het reguliere maaibeheer van deze graslanden is in de meeste gevallen echter voldoende om de verruiging tegen te gaan. Omdat de kiekendieven naast graslandgebieden ook in moeras- en akkergebieden foerageren is daarmee een eventueel effect van stikstofdepositie op de instandhouding van de soort waarschijnlijk beperkt. Dit geldt zeker voor de leefgebiedtypen Lg08 en Lg11, aangezien een aanzienlijk deel van het oppervlak hiervan graslanden en dijken met regulier agrarisch gebruik betreffen. De extra verruigende invloed van atmosferische stikstofdepositie zal in deze graslanden zeer beperkt zijn (Gebiedsanalyse-112, 2017).

Bovendien zijn er reeds bij verscheidene natuurontwikkelingsprojecten nieuwe rietvegetaties ontstaan die nieuw leefgebied voor de bruine kiekendief bieden, dit zal zorgen voor meer rust in het broedgebied (Natuurdoelanalyse-112, 2023).

Sweco | Ecologische Beoordeling stikstofdepositie Drimmelen Rietlanden - Een onderzoek in het kader van de Omgevingswet Projectnummer 51025446 Datum 15-11-2024

Versie D02

Document referentie NL24-648800269-111275

24/45

Beoordeling toename aan stikstofdepositie De kwaliteit van het leefgebied van de bruine kiekendief is goed maar de trend is negatief. Het langjarige seizoensgemiddelde van de bruine kiekendief is lager dan de instandhoudingsdoelstelling en de populatietrend is overheersend negatief. Stikstofdepositie vormt echter een beperkt knelpunt voor de kwaliteit en omvang van het leefgebied. Bovendien is op 45% van het areaal aan stikstofgevoelig leefgebied sprake van een relevante projectgebonden toename aan stikstofdepositie. Aangezien de kwaliteit van het leefgebied van de bruine kiekendief in de huidige situatie goed is (ondanks een gedeeltelijke overschrijding van de KDW) en stikstof niet de aanleiding is voor het niet behalen van het populatiedoel van de bruine kiekendief als broedvogel in het gebied, zal een geringe toename van 0,01 mol N/ha/jaar in dit geval niet leiden tot meetbare effecten op de kwaliteit van het leefgebied van de bruine kiekendief. Het is met zekerheid uitgesloten dat in deze situatie een dergelijke geringe toename in depositie tot meetbare verslechtering van de abiotische condities (bodem pH, nutriënten beschikbaarheid), soortensamenstelling of structuur van het leefgebied zal leiden en daarmee de voedselbeschikbaarheid zal beïnvloeden.

Het voorgenomen plan staat, in het kader van het bovenstaande, er dan ook niet aan in de weg dat de instandhoudingsdoelstellingen (behoud oppervlak en behoud kwaliteit van het leefgebied ten behoeve van ten minste 30 broedparen) gehaald kan worden. Significant negatieve gevolgen door de projectgebonden toename aan stikstofdepositie kunnen met zekerheid worden uitgesloten.

4.6

Beoordeling niet-broedvogels

Uit de AERIUS-berekening blijkt dat er binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch geen sprake is van een toename aan stikstofdepositie op stikstofgevoelige leefgebieden van niet-broedvogels met een definitieve status. Significant negatieve gevolgen zijn hierom op voorhand uitgesloten.

4.7

Conclusie Biesbosch

De voorgenomen ontwikkeling veroorzaakt een toename aan stikstofdepositie van maximaal 0,01 mol N/ha/jaar op stikstofgevoelige natuur binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch. Voor de habitattypen en/of leefgebieden van kwalificerende soorten waarvoor geldt dat de KDW wordt overschreden, is onderzocht of de berekende toename aan stikstofdepositie kan leiden tot een in ecologische zin aantoonbare aantasting van de kwaliteit of oppervlakte verlies van het stikstofgevoelige areaal. Op basis van een gebiedsspecifieke analyse kan worden geconcludeerd dat de stikstoftoename ten gevolge van de voorgenomen ontwikkeling niet in de weg staat aan het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van stikstofgevoelige habitattypen en/of leefgebieden van kwalificerende soorten binnen het Natura 2000-gebied Biesbosch. Significant negatieve gevolgen door de geringe toename aan stikstofdepositie ten gevolge van het voorgenomen plan zijn hierom uitgesloten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=f053d1ff-095f-4158-9247-75d486d64a4f