CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

[2024015771] Jaarstukken 2023_2024-06-17 Definitief V2 DEF

Raad 27 juni 2024, gemeente drimmelenBij agendapunt: Jaarstukken 2023 en accountantsverslag gemeente Drimmelen37.858 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Jaarstukken 2023

2

Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE ................................................................................................................................3 REKENING IN ÉÉN OOGOPSLAG ........................................................................................................5 INLEIDING ..............................................................................................................................................7 Voorwoord ...........................................................................................................................................8 Samenvatting.......................................................................................................................................9 PROGRAMMA'S ...................................................................................................................................15 Programmaverantwoording ...............................................................................................................16 1.

Burger en bestuur ..........................................................................................................................17 Inleiding .........................................................................................................................................17 1.1 Veiligheid .................................................................................................................................17 1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners ...............................................................19 1.3 Levendige dorpen ....................................................................................................................22 Wat heeft het gekost?....................................................................................................................24 2.

Openbare ruimte ...........................................................................................................................26 Inleiding .........................................................................................................................................26 2.1 Natuur en Groen ......................................................................................................................26 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte ....................................................................................29 2.3 Water .......................................................................................................................................36 Wat heeft het gekost?....................................................................................................................37 3.

Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie ................................................................................46 Inleiding .........................................................................................................................................46 3.1 Woningbouw en ruimte ............................................................................................................46 3.2 Duurzaamheid .........................................................................................................................51 3.3 Economie, recreatie en toerisme .............................................................................................59 Wat heeft het gekost?....................................................................................................................66 4.

Sociaal domein ..............................................................................................................................72 Inleiding .........................................................................................................................................72 4.1 Onderwijs, jeugd en gezondheid .............................................................................................72 4.2 Participatie en schuldenproblematiek ......................................................................................81 4.3 Sociale structuur, sport en zorg ...............................................................................................86 Wat heeft het gekost?....................................................................................................................89 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................97 Overhead .........................................................................................................................................101 Basisset beleidsindicatoren .............................................................................................................106 PARAGRAFEN

...................................................................................................................................110 A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................................111 B. Lokale heffingen ..........................................................................................................................115

3

C. Onderhoud kapitaalgoederen .....................................................................................................119 D. Financiering ................................................................................................................................124 E. Bedrijfsvoering ............................................................................................................................131 F. Verbonden partijen ......................................................................................................................137 G. Grondbeleid ................................................................................................................................142 H.

Wet open overheid (Woo) ...........................................................................................................147 JAARREKENING 2023 .......................................................................................................................148 Balans per 31 december 2023 ........................................................................................................149 Overzicht van baten en lasten .........................................................................................................151 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling .........................................................................152 Toelichting balans ...........................................................................................................................156 Analyse begrotingsrechtmatigheid ..................................................................................................173 Overzicht incidentele baten en lasten .............................................................................................176 Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves ..........................................................178 Informatie Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector ..........179 Exploitatiesaldo en resultaatbestemming

........................................................................................181 Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SISA) ..............................................................182 Rechtmatigheidsverantwoording .....................................................................................................202 BIJLAGEN ..........................................................................................................................................205 1. Overzicht actuele beleidsstukken ................................................................................................206 Programma 1. Burger en Bestuur................................................................................................206 Programma 2. Openbare ruimte ..................................................................................................206 Programma 3. Ruimte, Wonen, Duurzaamheid en Economie ....................................................207 Programma 4. Sociaal domein ....................................................................................................208 Algemene beleidsdocumenten ....................................................................................................209 2.

Baten en lasten per taakveld .......................................................................................................211 3. Taakvelden per programma ........................................................................................................213

4

Rekening in één oogopslag

5

6

Inleiding

7

Voorwoord In 2023 zette onze gemeente het werken aan het bestuursakkoord voort. Veel ligt op schema en daar zijn wij trots op. Dat hebben we gedaan in een jaar dat financieel nog de nodige onrust had. De inflatie neemt inmiddels gelukkig af maar was in 2023 een serieus probleem. Omdat Drimmelen financieel gezond is, hebben we veel tegenslagen zonder stevige keuzes kunnen opvangen. We sluiten 2023 af met een resultaat van -/- € 213.713 negatief. De tweede Kamerverkiezingen in 2023 hebben wel een uitslag maar nog geen kabinet opgeleverd. De onzekerheid over de onvoldoende rijksbijdrage in het jaar 2026 blijft daarmee voortduren. We hebben in 2023 nog een sluitende begroting voor het jaar 2024 kunnen opstellen. De oorlog in Oekraïne ging ook voort in 2023. De Oekraïners vormen één van de bijzondere doelgroepen waar wij opvang voor organiseren als Gemeente. Deze opvang was, mede door de nood in ter Apel, in 2023 een belangrijk onderwerp. Eind 2023 hebben we met succes in ons eigen gemeentehuis de opvang verzorgd voor een groep van 29 asielzoekers. De organisatie was in 2023 in beweging. De herziening van de organisatie van de ondersteuning werd vormgegeven met het samenvoegen van 2 afdelingen en het herinrichten van het cluster Informatie Voorziening. Daarnaast startte het traineeprogramma en vond er een stevige verjonging van de organisatie plaats.

Daarmee zijn we in staat om ook op een aanhoudende krappe arbeidsmarkt onze bezetting redelijk op orde te houden. Desalniettemin blijven er veel vacatures en zijn we blij met alle tijdelijke krachten die onze dienstverlening op peil houden. Wij presenteren u hier het jaarverslag van weer een bewogen jaar waar we met tevredenheid op terug kijken. College van burgemeester en wethouders

8

Samenvatting Programma burger en bestuur Veiligheid Op het gebied van veiligheid zijn in 2023 weer belangrijke stappen gezet om ondermijning tegen te gaan. In Baronie-verband is BIBOB-beleid (Bevordering IntegriteitsBeoordeling Openbaar Bestuur) opgesteld en vervolgens door het college vastgesteld. Tevens zijn we sinds juni aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem en is er samen met partners veel aandacht besteed aan voorlichting en aan vroegsignalering van problemen bij jongeren. Er is een extra BOA gestart en voor het cameratoezicht is een uitvoeringsplan opgesteld met afwegingscriteria. Dienstverlening en samenwerking met inwoners In november is het nieuwe dienstverleningsconcept in de raad vastgesteld. Het participatiebeleid is verder in ontwikkeling in samenspraak met onze inwoners en de gemeenteraad is in het najaar gestart met de werkgroep vernieuwing lokale democratie. Levendige Dorpen In 2023 is hard gewerkt aan het sociaal-cultureel centrum Bernardus zodat de opening begin 2024 plaats kon vinden. Samen met de bewoners van Lage Zwaluwe is gewerkt aan een toekomstvisie voor het dorp. De visie wordt begin 2024 ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Programma openbare ruimte In 2023 heeft het weer een behoorlijke invloed gehad op de werkzaamheden. Vooral in het najaar viel er veel regen waardoor werkzaamheden vertraging opliepen.

Vooral de projecten Rioolmaatregelen Nachtegaalstraat Made en de Griendwerkerstraat in Lage Zwaluwe hadden veel last van het overtollige regen. Natuur en Groen Voor het vergroten van de biodiversiteit en de klimaatadapatie combineerden we reguliere reconstructies met het aanplanten van extra bomen, legden veel groene parkeerplaatsen aan en vormden “normaal” groen om tot “biodivers” groen. De overlast van jacobskruiskruid viel in 2023 mee. Tenslotte stelde we samen met groenpartners en de ZLTO het concept Biodiversiteitsplan op. Verkeer en inrichting openbare ruimte Door het extra krediet dat de raad beschikbaar stelde, maakte het project Bypass Zoutendijk in 2023 grote vorderingen. We gaven Prorail opdracht om de overweg verder uit te werken, legden het bestemmingsplan ter inzage en bereikten overeenstemming over de aankoop van de benodigde percelen. Daarnaast maakten we in overleg met de bewoners een plan voor het gedeelte van de Zoutendijk binnen de kom en besteedden we dit werk aan. Voor het verbeteren van de fietsveiligheid tussen de Wagenbergsestraat en de Zwaluwseweg in Hooge Zwaluwe pasten we in overleg met de inwoners de plannen aan en werkten het plan technisch uit. Voor het beperken van verkeersoverlast ondernamen we verschillende acties. We bedachten samen met bewoners oplossingen voor de overlast in de Batterij in Drimmelen. We plaatsen daar camera’s.

Verder werkten we samen met ouders, sportverenigingen en de school veilige fiets- en sportroutes in Wagenberg uit in een plan. Ter voorbereidingen voor de Zeggeweg Terheijden en de rotonde Haasdijk overlegden we regelmatig met de bewoners en kwamen we zo tot een definitief ontwerp. Tenslotte lukte het bij het bespreken van de concessie Openbaar Vervoer met de provincie om de bestaande OV-routes te handhaven. Water Het waterschap startte met het verstevigen van de dijken langs de Mark. In overleg met ons werden de plannen aangepast om de overlast te beperken. In 2023 stelde de raad een nieuw water- en rioleringsplan vast. Programma ruimte, wonen, duurzaamheid en economie Woningbouw en ruimte Ook in 2023 heeft woningbouw hoge prioriteit gekregen. Er zijn 138 nieuwe woningen opgeleverd. Helaas is een aantal grote plannen vertraagd door procedures bij de Raad van State. Al onze plannen zijn getoetst aan het programma Wonen en voldoen aan eisen op het gebied van duurzaamheid. Ongeveer 60% van de woningen die wij bouwen komt terecht bij eigen inwoners. De duurzaamheids-

9

en startersleningen zijn voortgezet. Voor Hooge Zwaluwe zijn na een participatietraject twee kansrijke woningbouwlocaties benoemd. Inmiddels is er grond aangekocht in Hooge Zwaluwe Zuid en is de gebiedsontwikkeling hiervan opgestart. 2023 stond ook in het teken van opvang en huisvesting van aandachtsgroepen. Wij hebben met succes een groep Oekraïense vluchtelingen opgevangen. Eerst op een boot in Lage Zwaluwe en later in woningen verspreid over de gemeente. De achterstand in de huisvesting van statushouders is ingelopen. Met betrekking tot asielzoekers heeft er eind vorig jaar crisisnoodopvang plaatsgevonden in het gemeentehuis. Tenslotte zijn de voorbereidingen gestart om twee groepen van maximaal 75 asielzoekers te huisvesten in onze gemeente. De Omgevingswet is op 1 januari 2024 ingegaan. De invoering is door een goede voorbereiding goed verlopen. De komende jaren gaan we werken aan een omgevingsplan. Het implementatieplan hiervoor wordt binnenkort vastgesteld. Duurzaamheid In 2023 zijn we in vier wijken gestart met het opstellen van wijkuitvoeringsplannen in nauw overleg met de betrokken bewoners en partners. In deze plannen staat hoe we komen tot aardgasvrije woningen en panden en daarmee tot CO2-reductie dankzij duurzamer energie. In 2023 is daartoe ook het Energiebespaarteam (EBT) opgericht.

Een klein team met eigen mensen dat de komende jaren inwoners helpt met de verduurzaming van hun woning. Voor de toekomstige energievoorziening van het kassengebied Plukmade zijn samen met de ondernemers duurzame oplossingen onderzocht. Dat onderzoek loopt in 2024 door. Verder hebben we ook in 2023 onze inwoners en bedrijven gestimuleerd om met duurzaamheidsmaatregelen aan de slag te gaan. We hebben dat onder andere gedaan met het energieloket, met collectieve inkoopacties en onze energieambassadeurs. Met de acties tegelwippen en plantpakketten voor een vierkante meter verharding, hebben wij bewoners bewust gemaakt en gestimuleerd om aan de slag te gaan met klimaatadaptie. Het zonneveldendossier heeft ook in 2023 onze aandacht gevraagd. Er heeft een herbeoordeling plaatsgevonden van de vijf aanvragen voor een zonnepark. Uiteindelijk is voor 2 parken een ontwerpvergunning afgegeven. Na de zienswijzeperiode is een vergunning verleend voor Zonnepark De Bergen. De nieuwe welstandsnota heeft ertoe geleid dat er meer mogelijkheden zijn voor verduurzaming van monumenten en woningen in beschermde dorpslinten. De verduurzaming van het gemeentehuis is afgerond en beoordeeld op energielabel B. Gestart is met het opstellen van een duurzaamheidsroutekaart voor alle gemeentelijke gebouwen.

Economie, recreatie en toerisme Eind 2023 is een draagvlakonderzoek opgestart onder de lokale ondernemers voor een ondernemersfonds. Afhankelijk van het resultaat zullen verdere stappen worden gezet voor de invoering van zo’n fonds. Afgelopen zomer is de toeristisch-recreatieve veerverbinding naar de Hofmansplaat van start gegaan. Verder loopt er onderzoek naar een driehoeksverbinding (Drimmelen-Geertruidenberg-Hank) voor fietsers en wandelaars. Plannen voor de kop van de haven in Lage Zwaluwe (inclusief strandje), de entree van de Kleine Schans en het doortrekken van het Beverpad zijn in voorbereiding. Met betrekking tot afvalinzameling zijn we in 2023 gewisseld van inzamelaar, zijn de minicontainers vervangen en is er gekozen voor een nieuwe manier van inzameling van oud papier en karton. De nieuwe werkwijze zal in 2024 worden uitgerold. Programma Sociaal Domein Het afgelopen jaar kenmerkt zich door oplopende kosten. De vraag naar ondersteuning, hulp en zorg blijft toenemen. Hier zijn meerdere oorzaken voor, zoals vergrijzing maar ook als de alsmaar complexer wordende samenleving. Ook de kosten nemen toe met name door toenemende personeelskosten. Ook zien we een toenemende druk op de accommodaties. Accommodaties zijn belangrijk voor de leefbaarheid van onze kernen.

Steeds vaker moeten we als gemeente laveren tussen de wens om in iedere kern voorzieningen te hebben en de toenemende kosten die dat met zich meebrengt. Een andere ontwikkeling die we zien is de huisvesting van aandachtsgroepen. Het aantal statushouders neemt toe en dat legt druk op onze woningen, maar ook op de sociale voorzieningen zoals scholen, vluchtelingenwerk en maatschappelijke hulpverlening. Ook de begeleiding van deze doelgroepen vraagt meer en soms ook andere zaken van de gemeente. Onderwijs, jeugd en gezondheid

10

Er is een aantal onderzoeken uitgevoerd voor scholen in de gemeente. Het gaat hier om het Dongemond College, Den Duin en de drie scholen in Terheijden. De vorming van IKC’s blijft daarbij het streven. Ook jeugdzorg blijft in ontwikkeling. Nog steeds nemen de kosten en aantallen jeugdigen die gebruik maken van jeugdzorg toe. Door het vaststellen van de visie op de jeugdzorg in de regio West-Brabant Oost in 2022 is regionaal de stap gezet om te komen tot beheersing van die kosten. In 2023 is de visie uitgewerkt tot het regionale strategieplan “Dichtbij en op maat”. Een belangrijk onderdeel van het strategieplan is de nieuwe inkoop en de vorming van Stevige Lokale Teams. We blijven inzetten op verstevigen van het Centrum voor Jeugd en Gezin, Een voorbeeld is de samenwerking met het onderwijs, door middel van “jeugdcoaches” op de scholen. De toenemende kosten van het CJG zijn een belangrijk punt van aandacht. Ook hier geld dat de cao-ontwikkelingen een groot deel verklaren. De ontwikkeling van een visie voor het Sociaal Domein zal gaan bijdragen aan het integraal bekijken van alle vraagstukken. Door steeds meer aan de voorkant, of -zoals sommige experts het noemenhet hoofdveld, te proberen de druk op de zorg af te verlichten. Zorg voor kwetsbare burgers Ook dit jaar is de energietoeslag toegekend aan mensen.

We hebben een grote inhaalslag gemaakt in de huisvesting van statushouders, waardoor we de achterstand hebben ingelopen en we niet meer onder actief toezicht staan van de provincie. Het belang van de huiskamers voor de leefbaarheid van onze kernen is ook dit jaar een belangrijk punt van aandacht geweest. Grote vraag is, en daar verwachten we in 2024 met een antwoord voor te komen, hoe houden we de accommodaties toegankelijk voor de doelgroepen, oftewel hoe blijft het betaalbaar voor zowel de inwoners als de gemeente. De eerste twee cliënten hebben een stap gezet naar zelfstandig wonen in de wijk, hierbij wordt nauw samengewerkt tussen de gemeente en het regionale team beschermd wonen. Ook is er een nieuw convenant Thuis in de wijk ondertekend. Sport en bewegen De gemeente is nog altijd in een gerechtelijke procedure verwikkeld met de hoofdaannemer van de renovatie van de zwembaden. Nog steeds wordt ingestoken op een minnelijke schikking van de geschilpunten. Het project inclusie is in 2023 afgerond, maar het werken aan een inclusieve samenleving nadrukkelijk niet. Resultaat van het project is onder andere een goede samenwerking met de ervaringsdeskundigen. Het lokaal sportakkoord is herijkt en samenwerking met de kerngroep is gestart. Financieel Het exploitatieresultaat over 2023 bedraagt -/- € 213.713 negatief.

Aan de gemeenteraad wordt voorgesteld om het volledige bedrag te onttrekken uit Algemene Reserve. Bij de najaarsnota werd een negatief resultaat van -/- € 1.139.690 begroot. Onderstaand een overzicht van de grote verschillen tussen de najaarsnota en jaarstukken.

11

Tabel: voordelige verschillen tussen Najaarsnota en jaarstukken Financiële afwijkingen Voordelen

Thema

Omschrijving

Programma 1

Levendige dorpen

Programma 2

Programma 3

Programma 4

Dorpsgericht werken doorontwikkeling doorpsgericht werken

85.000 V

Dienstverlening en samenwerking met Minder toerekening uren aan programmabegroting/rekening de inwoners

58.000 V

Natuur en groen

Beleidsplannen openbaar groen: advieskosten

25.000 V

Verkeer en inrichting openbare ruimte

Kabels en leidingen:inhuur, herstelwerkzaamheden en leges

169.000 V

Verkeer en inrichting openbare ruimte

Civiele kunstwerken: onderhoud

30.000 V

Woningbouw en ruimte

Omgevingsvergunning

229.000 V

Woningbouw en ruimte

Omgevingswet

230.000 V

Woningbouw en ruimte

Omgevingsdienst Midden- en West Brabant

47.000 V

Duurzaamheid

Duurzaamheid: uitvoeringsprogramma

28.000 V

Duurzaamheid

Energietransitie: SMP, WUP, advieskosten

127.000 V

Economie, recreatie en toerisme

Projecten recreatie en toerisme Coalitieakkoord

109.000 V

Economie, recreatie en toerisme

Samenwerking Biesbosch

73.000 V

Economie, recreatie en toerisme

Voetveren: explotiatie

42.000 V

Jeugdhulp - toegang

SPUK IZA en div

85.000 V

Jeugdhulp - Specialistische zorg

Persoonsgebonden budget jeugdwet - minder aanvragen

30.000 V

Jeugdhulp - Specialistische zorg

Toegang en preventie jeugd regio - afrekening 2022

45.000 V

Gezondheid

SPUK GALA en IZA

31.000 V

Participatie en schuldenproblematiek

Afgesloten dossiers schuldhulpverlening, armoedebeleid en reguliere bijstand

80.000 V

Participatie en schuldenproblematiek

Extra middelen Wet Inburgering

141.000 V

Participatie en schuldenproblematiek

Vorderingen m.b.t. uitkeringen

207.000 V

Participatie en schuldenproblematiek

Meer opvangplaatsen Oekrainers gerealiseerd

659.000 V

Sociale structuur, sport en zorg

Regionale WMO voorziening - GR Beschermd Wonen

69.000 V

Sociale structuur, sport en zorg

Overig WMO - Lagere kosten Inclusie

41.000 V

Sociale structuur, sport en zorg

Overig WMO - personeelskosten

39.000 V

Sociale structuur, sport en zorg

Overig WMO - GALA en div

73.000 V

Sociale structuur, sport en zorg

Sociaal culturele centra - Bernardus

34.000 V

Sociale structuur, sport en zorg

Overige kosten sociale structuur - div

41.000 V

Hogere opbrengsten Onroerendezaakbelasting+Precariobelasting

32.000 V

Alg. Lokale heffingen dekkingsmiddelen

Overhead

Totaal voordelen

Bedrag

Saldo financieringsfunctie

Hogere rente opbrengsten

48.000 V

Overige algemene dekkingsmiddelen

Vrijval stelpost CAO verhoging

500.000 V

Management en bestuursondersteuning

Minder externe inhuur dienstverleningsconcept

34.000 V

Management en bestuursondersteuning

Minder uren toegerekend aan bestuursondersteuning

58.000 V

Automatisering

Digitale stelsel omgevingswet

75.000 V

Automatisering

Minder externe ondersteuning verbeteren informatiemanagement

30.000 V

Facilitaire zaken

Lagere kapitaallasten

78.000 V

Financiële administratie

Geen kapitaallasten en inhuur projectleider nieuw financieel pakket

69.000 V

Personeel en organisatie

Resitutiefee gemeenschappelijke regeling Regio West Brabant

45.000 V

Communicatie

Lagere kapitaallasten website

45.000 V

Diverse voordelen per saldo

34.478 V 5.243.47 V 8

12

Tabel: nadelige afwijkingen tussen Najaarsnota en jaarstukken Financiële afwijkingen Nadelen

Thema

Omschrijving

Bedrag

Programma 1

Veiligheid

Drugsdumpingen

47.000- N

Veiligheid

Bestrijding ondermijning

30.000- N

Veiligheid

Verdeling uren Boa's

45.000- N

Dienstverlening en samenwerking met de inwoners

Burgerzaken, inhuur personeel en extra verkiezingen

128.000- N

Dienstverlening en samenwerking met de inwoners

Hogere dotatie aan pensioenvoorziening wethouders

150.000- N

Natuur en groen

Openbaar groen: onderhoud

95.000- N

Natuur en groen

Speelterreinen en -toestellen: onderhoud

32.000- N

Natuur en groen

Bestrijding exoten

54.000- N

Verkeer en inrichting openbare ruimte

Openbare verlichting: onderhoud

40.000- N

Water

Riool(heffing): toerekening van overhead, rente, BTW en taakvelden

168.000- N

Woningbouw en ruimte

Ruimtelijke ordening: personele kosten / inhuur, advieskosten zonnevelden

141.000- N

Woningbouw en ruimte

Woningbouwprojecten

149.000- N

Woningbouw en ruimte

Faciliterende grondexploitaties

96.000- N

Woningbouw en ruimte

Grondbeleid: opstellen nota Grondbeleid / nota kostenverhaal

62.500- N

Onderwijs, jeugd en gezondheid

Onderwijs - Leerlingenvervoer

158.000- N

Jeugdhulp - voorliggende voorziening en preventie

Taskforce Jeugd - inhuur

114.000- N

Jeugdhulp - Specialistische zorg

Zorgafname niet vrij-toegankelijke jeugdhulp - meer jeugdigen in zorg

531.000- N

Participatie en schuldenproblematiek

Hogere instroom uitkeringsgerechtigden

45.000- N

Participatie en schuldenproblematiek

Voorzieningen voor minima - energietoeslag

562.000- N

Sociale structuur, sport en zorg

Buitensport/Sportakkoord

58.000- N

Sociale structuur, sport en zorg

Sociaal culturele centra - Mayboom, Cour en div verschillen

114.000- N

Inhuur personeel

30.000- N

Vennootschapsbelasting

Vennootschapsbelasting 2022

180.000- N

Overige algemene dekkingsmiddelen

Prijs- hoeveelheidsverschil verantwoorde uren

59.000- N

Huisvesting

Hogere energiekosten gemeentehuis

42.000- N

Automatisering

Afboeken kredieten ICT

824.000- N

Personeel en organisatie

WW-lasten en pensioenafdrachten voormalig personeel

160.000- N

Personeel en organisatie

Arbeidsvoorwaarden nieuwe CAO

74.000- N

Personeel en organisatie

Storting voorziening spaarverlof

62.000- N

Front-office

Formatie publiekszaken

67.000- N

Programma 2

Programma 3

Programma 4

Alg. Saldo financieringsfunctie dekkingsmiddelen

Overhead

Totaal nadelen

- N 4.317.50 0

Totaal afwijking

925.978

Onze financiële positie komt niet alleen tot uitdrukking in de ontwikkeling van het resultaat en het vermogen. Ook de financiële kengetallen geven alleen en in samenhang een beeld van die positie.

13

Tabel Par.A-4 Jaarstukken 2023 Kengetallen

Verloop van de kengetallen Jaarrekening 2022 31-12-2022

Begroting 2023 31-12-2023

Jaarrekening 2023 31-12-2023

1a. Netto schuldquote

24%

57%

35%

1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

21%

55%

31%

2. Solvabiliteitsratio

52%

42%

44%

3. Kengetal grondexploitatie

-1%

-1%

0%

4. Structurele exploitatieruimte

3%

6%

-4%

5. Belastingcapaciteit

76%

83%

82%

Kijkend naar de normen (zie paragraaf Weerstandsvermogen), ontwikkeling en uitkomsten van de kengetallen, is de financiële positie van de gemeente Drimmelen solide.

14

Programma's

15

Programmaverantwoording Inleiding Het programmaplan omvat de programma's uit het coalitieakkoord "Bouwen aan een duurzaam, sociaal en veilig Drimmelen". Dat zijn: 

Programma 1 - Burger en bestuur

Programma 2 - Openbare ruimte

Programma 3 - Ruimte, Wonen, Duurzaamheid en Economie

Programma 4 - Sociaal domein

Elk van deze vier programma's is uitgewerkt in: 

de thema's uit het coalitieakkoord;

per thema: de beoogde maatschappelijke effecten (Wat willen we bereiken?), de wijze waarop die effecten bereikt gaan worden (Wat gaan we ervoor doen?) en het te bereiken resultaat;

prestatie-indicatoren;

de raming van baten en lasten (Wat gaat het kosten?)

De programma's en de doelstellingen uit het coalitieakkoord gelden voor de gehele raadsperiode. In de begroting zijn alleen die ambities opgenomen die voor het betreffende begrotingsjaar gelden. In dit geval 2023.

16

1. Burger en bestuur Inleiding Het programma is uitgewerkt in drie thema’s. De programmadoelstellingen zijn uitgewerkt in de volgende thema’s en bijbehorende sub-doelstellingen: 1. Veiligheid 2. Dienstverlening en samenwerking met de inwoners 3. Levendige dorpen. 1.1 Veiligheid Wat willen we bereiken? Een leefbare en veilige samenleving Een leefbare en veilige samenleving. Waarbij we als gemeente in verbinding staan met onze dorpen. We denken samen met onze inwoners na over veiligheidsvraagstukken en oplossingen. Onze BOA's handhaven samen met de politie de veiligheid in situaties waarin dat wordt gevraagd. Wat gaan we daarvoor doen? Controles op leegstand/vergunning verlening Omschrijving Crimineel geld mag de bovenwereld niet bereiken. De gemeente is scherp op ondermijning en witwaspraktijken. We weigeren een vergunning of trekken deze in als deze misbruikt wordt voor het faciliteren van criminele activiteiten. We besteden speciale aandacht aan kwetsbare leegstand in ons buitengebied. Wat is het resultaat? Inzicht in het ondermijningsvraagstuk, bewustwording bij medewerkers. BIBOB toetsing voor meer sectoren dan alleen de Alcoholwet. Hiervoor is extra personele capaciteit nodig. Kwaliteit Het cluster Veiligheid werkt binnen en buiten samen op het ondermijningsvraagstuk. In 2023 is het nieuwe BIBOB beleid Baroniebreed geschreven.

De beleidslijn BIBOB is door het college in november 2023 vastgesteld. Vanuit cluster veiligheid zijn er twee coördinatoren aangewezen om toezicht te houden op de uitvoering van het beleid. (Drugs)Meldpunt Omschrijving Er komt een (drugs)Meldpunt waarbij je als inwoner makkelijk en anoniem een melding kunt doen van activiteiten die je niet vertrouwt en vertrouwelijk advies kunt vragen over wat je het beste kunt doen als je er zelf mee te maken krijgt. We volgen de meldingen actief op en informeren de melder over de uitkomsten daarvan. Het initiatief voor een betrokken vertrouwenspersoon dat de ZLTO hiervoor ontwikkeld heeft is waardevol. Wat is het resultaat? Meer kenbaarheid van bestaande meldpunten. Onderzoek naar mogelijkheid eigen drugsmeldpunt. Kwaliteit Gemeente Drimmelen is sinds juni 2023 aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem. Hier kunnen buiten drugsmeldingen ook andere zaken gemeld worden met name over het onderwerp ondermijning. Met

17

communicatie is hier een strategie op geschreven voor bekendheid meldpunt(en) die doorloopt in 2024. Voorlichting Omschrijving Voorkomen dat kinderen en jongvolwassenen aan de drugs gaan of op het slechte pad belanden is een topprioriteit. Voorkomen is beter dan genezen. Scholen, verenigingen en jeugdwerkers hebben samen met de ouders een belangrijke rol in voorlichting en het vroeg signaleren van problemen. Hier moeten we meer op inzetten. Moedige Moeders moet onderdeel blijven van het standaard-aanbod van de gemeente zodat ook ouders, broers en zussen goed geïnformeerd worden over de gevaren van drugs en bij elkaar terecht kunnen voor steun en advies. Wat is het resultaat? Kinderen en jongvolwassenen worden op diverse manieren, bijvoorbeeld door voorlichting, geïnformeerd over drugs. Kwaliteit Samen met onze partners zetten we doorlopend in op voorlichting en vroegsignalering. Dit doen we op diverse manieren, zoals een inloopspreek uur van Halt en Novadic Kentron, jongerenwerk, voorlichting door GGD etc. Daarnaast heeft Moedige Moeders een aanbod voor familieleden van personen met verslavingsproblematiek. Extra subsidie Omschrijving Verenigingen die actief aan voorlichting en preventie van drugsgebruik doen, krijgen een extra subsidie van de gemeente bovenop hun bestaande subsidie voor jeugdleden.

Wat is het resultaat? De subsidieregeling is aangepast, subsidie voor voorlichting en preventie van drugsgebruik is mogelijk. Kwaliteit In 2023 heeft Moedige Moeders bijeenkomsten en weerbaarheidstrainingen georganiseerd voor ouders van kinderen met een verslaving. Daarnaast hebben ze een grote bijeenkomst georganiseerd voor naasten en andere geïnteresseerde over verslaving en de gevolgen. Geavanceerde technieken Omschrijving We zetten in op geavanceerde technieken en methoden om maatregelen te nemen in situaties die bij herhaling voor overlast en (gevoelens van) onveiligheid bij onze inwoners zorgen. Hierbij sluiten we een – binnen de mogelijkheden van de privacywetgeving – preventieve toepassing van cameratoezicht niet uit. Wat is het resultaat? Onderzoek naar de inzet van geavanceerde technieken. Aan de hand van dit onderzoek uitvoeringsmogelijkheden oppakken. Kwaliteit

18

In 2022/2023 is er onderzoek gedaan naar geavanceerde technieken. Hieruit is een uitvoeringsplan cameratoezicht ontwikkeld met hierin een afwegingscriteria. De raad heeft input geleverd en de uitvoering zal begin 2024 worden gestart op de eerste locatie. Aandacht voor meldingen Omschrijving We onderkennen dat de beperkingen in bewegingsvrijheid tijdens de corona-periode tot spanningsvolle thuissituaties voor onze inwoners hebben kunnen leiden. Daarom hebben we nog nadrukkelijker aandacht voor meldingen over huiselijk geweld en kindermishandeling. Wat is het resultaat? Campagne om extern én intern duidelijkheid te geven hoe te melden. Met de Meldcode Huiselijk geweld als basis. Kwaliteit Op de scholen is training gegeven aan leerkrachten en intern begeleiders in het gebruik van de Meldcode. We merken dat er nog steeds een drempel is. In zorgoverleggen maken we als gemeente dit onderwerp bespreekbaar door het op de agenda te zetten. Extra Boa Omschrijving De huidige capaciteit BOA's is met 2 fte onvoldoende om genoeg aandacht te geven aan de handhaving op kleine ergernissen en voor goede handhaving in de Biesbosch. Er moet dus capaciteit bij. Wat is het resultaat? Verbetering van toezicht en handhaving in de openbare ruimte door het aannemen van een derde BOA. Kwaliteit In oktober 2022 is de derde boa in dienst genomen.

Door personeelswisselingen zijn we niet het hele jaar 2023 op sterkte geweest. Vanaf november is er weer een nieuwe boa in dienst.

1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners Wat willen we bereiken? Investeren in de relatie met onze inwoners Door de steeds lagere opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen wordt de noodzaak om te investeren in de relatie met onze inwoners alleen maar groter. Bovendien heeft de landelijke toeslagenaffaire het vertrouwen in de overheid ernstig beschadigd. We zullen meer de dorpen in moeten om met onze inwoners het gesprek aan te gaan, het vertrouwen te verdienen en initiatieven meer en meer te omarmen. Het dorpsgericht werken met vaste aanspreekpunten per dorp moet daar een belangrijke rol in spelen. De energietransitie en het werken aan aardgasvrije wijken zijn bij uitstek onderwerpen die we op die manier aan moeten gaan pakken. Wat gaan we daarvoor doen? Dienstverleningsconcept Omschrijving 19

We investeren in een eigentijds en toekomstgericht dienstverleningsconcept, waarbij de inwoner veel vanuit zijn stoel thuis KAN regelen. We maken afspraken over kwaliteitsnormen en opvolging van klachten (afhandeling, reactie etc.). Wat is het resultaat? Een informatievoorziening die up-to-date is. Een dienstverleningsconcept, met name gericht op digitale dienstverlening. Ook is een geactualiseerd kwaliteitshandvest vastgesteld. Kwaliteit Het dienstverleningsconcept is in november vastgesteld door de gemeenteraad. Burgerparticipatie Omschrijving We staan open voor andere vormen van burgerparticipatie. En willen hierover in gesprek gaan met de raad. We leggen hierover afspraken goed vast in de (verplichte) participatieverordening. Het vinden van de zwijgende meerderheid is één van de doelen. Wat is het resultaat? Een beleidsnota burgerparticipatie met nieuwe vormen van burgerparticipatie. Kwaliteit In 2023 is verder gewerkt aan het gemeentebrede participatiebeleid. We hebben een flitspeiling onder inwoners gehouden, bewonersavonden georganiseerd, overleg gehad met de Adviesraad Sociaal Domein en een presentatie gegeven aan de gemeenteraad. In 2024 wordt het nieuwe participatiebeleid voorgelegd aan de gemeenteraad. De doorontwikkeling van dorpsgericht werken maakt onderdeel uit van het nieuwe participatiebeleid.

Visie dorpsgericht werken Omschrijving We leggen de verbinding tussen de energietransitie en dorpsgericht werken om een dorps- en wijkgerichte aanpak mogelijk te maken rondom de opgave “aardgasvrij". Met als doel om woningen snel te verduurzamen en energiearmoede te voorkomen. Wat is het resultaat? Een geactualiseerde visie op dorpsgericht weken en een dorpsgerichte aanpak van de energietransitie. Kwaliteit De doorontwikkeling van de visie op Dorpsgericht werken is in 2023 vanuit de energietransitie, het gemeentebrede participatiebeleid en vanuit het Sociale Domein opgepakt. Hierbij worden ook de zaken die in het coalitieakkoord staan over het betrekken van inwoners en het organiseren van aanspreekpunten meegenomen. In 2024 wordt hierover in samenhang met het participatiebeleid besloten. Aanspreekpunt Omschrijving Vanuit het gemeentehuis en de buitendienst werken we met vaste aanspreekpunten per dorp over zaken in de openbare ruimte of andere zaken. Deze aanspreekpunten of coördinatoren hebben enige vorm van doorzettingsmacht binnen de organisatie.

20

Wat is het resultaat? Meer duidelijkheid voor bewoners over het onderhoud aanleg en beheer van de openbare ruimte. Kwaliteit In 2023 kwamen we tot de conclusie dat we geen goede aanpak voor een aanspreekpunt Openbare Werken konden vormen. Omdat we ook nadachten over dorpsgericht werken gaven we de voorkeur aan het combineren van deze twee onderdelen. Eind 2023 waren we nog niet gereed met de gecombineerde aanpak. Versterken contact burgers Omschrijving We zoeken onze inwoners op en werken van buiten naar binnen (bijvoorbeeld door op locatie te vergaderen). Op deze manier versterken we het contact met onze inwoners en vergroten we het vertrouwen. Wat is het resultaat? Meer zichtbaarheid, contact en vertrouwen. Kwaliteit In diverse participatietrajecten hebben we onze inwoners opgezocht en op locatie in de dorpen bijeenkomsten gerealiseerd. Voor de gemeenteraad geldt dat er een communicatieadviseur is aangesteld die een actieplan heeft opgesteld. Dit plan voorziet in een aantal concrete acties om inwoners meer bij politiek en bestuur in Drimmelen te betrekken. Daarnaast is de gemeenteraad in het najaar 2023 gestart met de werkgroep vernieuwing lokale democratie. Een van de doelstellingen van de werkgroep is om het huidige vergadersysteem onder de loep te nemen en de betrokkenheid van inwoners binnen het raadsproces te vergroten.

Begrijpelijk communiceren Omschrijving We willen begrijpelijke taal in alle uitingen van de gemeenten als uitgangspunt. Extra aandacht hierbij geven we aan laaggeletterden. Dit doen we met beelden, de voorleesfunctie en een lettertype voor mensen met dyslexie. Wat is het resultaat? Structurele aandacht voor begrijpelijke taal met beelden en toegankelijkheid in alle uitingen, online en offline, zoals op de nieuwe website. Jaarlijks werken we aan bewustwording bij medewerkers hierover. Samen met ervaringsdeskundigen onderzoeken en verbeteren we communicatiemiddelen voor mensen met dyslexie en verbeteren we jaarlijks minimaal één gemeentelijk product met het oog op laaggeletterden. Kwaliteit Er is verder gewerkt aan bewustwording rondom laaggeletterdheid en toegankelijkheid binnen en buiten de gemeentelijke organisatie vanuit het project ‘Inclusie’. Dit door middel van verschillende acties waaronder de Beleefmiddag, video’s, scholenbezoeken, interne communicatie et cetera. De gemeentelijke brief om een paspoort/ID-bewijs aan te vragen is aangepakt, gebruik makend van ervaringsdeskundigheid op het gebied van laaggeletterdheid. De aangepaste brief wordt in 2024 ingevoerd. Voor alle medewerkers is de Klinkende Taalapp beschikbaar als hulpmiddel voor begrijpelijke taal in alle uitingen en de mogelijkheden daarvan zijn ook opnieuw onder de aandacht gebracht.

21

Veel basisinformatie op de gemeentelijke website is toegankelijker gemaakt. De voorbereidingen zijn getroffen om deze nieuwe toegankelijke manier van werken voor alle webpagina’s door te voeren. Prestatie-indicator Prestatie-indicator Digitalisering, aantal producten online totaal*

Werkelijk 2022

Begroot 2023

Werkelijk 2023

46

36

42

20

13 30

Invulbare pdf's Digitalisering, aantal producten online als pdf

48

46

Wachttijd in minuten in de hal

2

2

2

Afhandeltijd in minuten, aan de balie**

10

10

10

* Het begrote aantal is lager dan voor 2022 i.v.m. de nieuwe website die eind 2022 live gaat. ** Uitreiken van rijbewijzen en ID's is hierin niet meegenomen; dit gebeurt aan de Servicebalie, zonder afspraak.

1.3 Levendige dorpen Wat willen we bereiken? De sociale samenhang van onze dorpen moet worden versterkt De sociale samenhang van onze dorpen moet worden versterkt, ook om negatieve effecten van de Coronaperiode zoveel mogelijk te beperken. Ieder dorp moet een gezellig dorpshuis hebben dat toegankelijk is en goed wordt onderhouden. Wat gaan we daarvoor doen? Sociaal cultureel dorpshart Made Omschrijving Het Sociaal Cultureel Dorpshart in Made wordt deze collegeperiode met de afgesproken ambities opgeleverd. We doen dat in samenspraak met onze samenwerkingspartners en toekomstige gebruikers van de Bernarduskerk. Wat is het resultaat? In 2023 wordt de Bernarduskerk binnen de (financiële) kaders opgeleverd en naar tevredenheid in gebruik genomen. In 2025 is het hele plangebied ingericht en opgeleverd. Kwaliteit De verbouwing en restauratie van de voormalige Bernarduskerk is in 2023 gestaag voortgezet waarbij de definitieve contouren van het nieuwe sociaal cultureel centrum De Bernardus steeds meer en meer zichtbaar werden. Vanwege capaciteitsproblemen op het landelijke stroomnet is er enige vertraging bij de bouwkundige oplevering opgetreden, maar op 4 februari 2024 is De Bernardus in gebruik genomen. Voor de inrichting van de Bernardus zijn aan Theek 5 en de Stichting de Bernardus, die het sociaal cultureel centrum gaat exploiteren, extra middelen ter beschikking gesteld.

Medio 2023 is de bouw van de eerste nieuwbouwwoningen gestart. Het betreft de 9 benedenbovenwoningen aan de Patronaatstraat. In een later stadium zullen nog circa 45 woningen in het Dorpshart verrijzen. Vooruitlopend op de oplevering van de Bernardus en de nieuwbouwwoningen zijn de plannen voor de inrichting van de openbare ruimte, waaronder het Gaymansplantsoen, verder uitgewerkt. Visie Lage Zwaluwe Omschrijving We gaan in gesprek met de inwoners van Lage Zwaluwe om een visie op het Lage Zwaluwe van de toekomst te ontwikkelen. Samen denken we na over locaties voor woningbouw, een goede ontsluiting van het dorp, een dorpshart, de kerk, sporthal De Rietgors, gemeenschapshuis Den Domp, de winput

22

en de daar actieve vrijwilligers en andere maatschappelijke voorzieningen. Door hier samen met de inwoners aan te werken, ontstaan er kansen en draagvlak. Wat is het resultaat? Een integrale visie op de ontwikkeling van Lage Zwaluwe. Opgesteld in nauw overleg met de bewoners en bedrijven. Een toekomstvisie op de locaties voor woningbouw, de energietransitie, een goede ontsluiting van het dorp, de Louisepolder, een dorpshart, de toekomst van de kerk, sporthal De Rietgors, gemeenschapshuis Den Domp, de Winput en de actieve vrijwilligers en andere maatschappelijke voorzieningen. Kwaliteit Na het vaststellen van een gezamenlijke aanpak voor het proces van de Dorpsvisie, stelden we een digitale vragenlijst open voor iedereen uit Lage Zwaluwe. Dit heeft veel informatie opgeleverd. Hiermee konden we de eerste bijeenkomst organiseren. Deze vond plaats op 14 november 2023. In vijf themakamers haalden we samen met mensen uit het dorp de wensen op die leven in het dorp. Op 7 december spraken we het dorp voor de tweede keer. Toen hebben we met elkaar de doelen en voorwaarden voor de Dorpsvisie genoteerd. Met al deze informatie wordt een eerste concept Dorpsvisie gemaakt. Die gaan we in februari 2024 toetsen op haalbaarheid met professionals. Tijdens een derde en laatste dorpsbijeenkomst informeren we het dorp over de stand van zaken.

Hierna rondt adviesbureau Ruimtemeesters de Dorpsvisie af en volgt besluitvorming in het voorjaar van 2024. Visie Wagenberg Omschrijving Het vraagstuk van een leefbare samenleving speelt zeer zeker ook binnen Wagenberg. In overleg met de inwoners buigen we ons over behoud van het dorpshart, het opknappen van het Van Den Elsenplein, sporthal Driedorp, gemeenschapshuis Plexat en andere maatschappelijke voorzieningen. Wat is het resultaat? Een integrale visie op de ontwikkeling van Wagenberg. Opgesteld in nauw overleg met de bewoners en bedrijven. Een toekomstvisie op Wagenberg met onderwerpen zoals de energietransitie, het dorpshart, het Van den Elzenplein, Sporthal Driedorp, gemeenschapshuis Plexat en andere maatschappelijke voorzieningen. Kwaliteit In 2023 is hard gewerkt aan de Dorpsvisie voor Lage Zwaluwe. De dorpsvisie Lage Zwaluwe wordt in het voorjaar van 2024 voorgelegd aan de gemeenteraad. We starten medio mei met de dorpsvisie Wagenberg. De ervaringen van Lage Zwaluwe nemen we mee naar de aanpak voor de dorpsvisie Wagenberg. Deregulering Omschrijving De voor onze dorpen belangrijke evenementen zoals Carnaval, Sinterklaas, kermis, wielerkoersen en dorpsfeesten van (sport)verenigingen blijven we ondersteunen. Samen met de organisatoren gaan we kijken van welke regeldruk we afkunnen om evenementen makkelijker te organiseren.

We behouden de bouwhal voor het bouwen van carnavalswagens. Wat is het resultaat? Minder regeldruk bij de organisatie van evenementen en behoud van de bouwhal voor carnavalswagens.

23

Kwaliteit We zijn in nauw overleg met de organisatoren van evenementen in het kader van het nieuwe evenementenbeleid. De vereenvoudiging van regelgeving maakt daar onderdeel van uit. Wat heeft het gekost?

Tabel Prg.1-2 Prim. Begroting

na wijziging

Realisatie

2023

2023

2023

1.1

Veiligheid

2.328.682

2.442.998

2.580.940

1.2

Dienstverlening en samenwerking met de inwoners

2.784.169

3.128.588

3.408.122

1.3

Levendige dorpen

321.078

211.078

125.980

5.433.929

5.782.663

6.115.042

Totaal lasten 1.1

Veiligheid

11.350

234.814

238.144

1.2

Dienstverlening en samenwerking met de inwoners

397.864

399.864

463.646

1.3

Levendige dorpen

0

0

20

Totaal baten

409.214

634.678

701.810

Saldo mutaties reserves

-18.983

-6.483

-6.483

Saldo van baten en lasten

5.005.731

5.141.502

5.406.748

Begrotingsafwijkingen programma 1 Programma 1. Burger en bestuur

Begroot

Werkelijk

Verschil

Reserves

1.1 Veiligheid

2.208.184

2.342.796

-134.612

0

-134.612 nadeel

1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners

2.728.724

2.944.476

-215.752

0

-215.752 nadeel

211.078

125.960

85.118

0

85.118 voordeel

5.147.985

5.413.232

-265.247

0

-265.247 nadeel

1.3 Levendige dorpen Totaal

Netto

1.1 Veiligheid (€ 135.000 nadeel) Drugsdumpingen (€ 47.000 nadeel) In februari 2023 is er een drugsdumping aangetroffen op twee plaatsen in de gemeente Drimmelen. Deze kosten geven een overschrijding in het budget van openbare orde en veiligheid. Bestrijding ondermijning ( € 30.000 nadeel) In het coalitieakkoord is afgesproken dat de formatie van openbare orde en veiligheid per 1 januari 2023 structureel wordt verhoogd met 0,5 fte. Er is gekozen om voor de periode december 2022 tot en met juni 2023 eerst iemand in te huren. Na deze termijn is deze collega vast voor 24 uur aangenomen. De inhuurkosten lagen hoger waardoor er een overschrijding ontstond. Veiligheid ( € 45.000 nadeel) Bij de jaarrekening zijn alle uren van de Boa’s toebedeeld aan één kostenplaats die valt onder het thema veiligheid. Bij de begroting zijn de uren van Boa’s verdeeld onder meerdere kostenplaatsen die vallen onder diverse thema’s. Dit zorgt voor een nadelig effect op het thema veiligheid van € 45.000, maar dit heeft kleine positieve effecten op thema's onder andere programma's. Diverse kleine verschillen per saldo (€ 13.000 nadeel). 1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners (€ 216.000 nadeel) Burgerzaken (€ 128.000 nadeel) Het budget van Burgerzaken is met € 128.000 overschreden. Dit komt grotendeels door personeel is 24

ingehuurd als gevolg van langdurige zieke medewerkers, vertrek van medewerkers en de organisatie van twee verkiezingen (€ 152.000 nadelig). Hier tegenover staan hogere inkomsten vanwege verstrekking van met name meer reisdocumenten (€ 24.000). De oorzaak hiervan is dat de inwoners al in 2023 zijn aangeschreven om hun reisdocument te vervangen om de drukte van de balie zoveel mogelijk te verspreiden. Deze vanaf 2024 verwachte drukte is het gevolg van de verlenging van de geldigheid van de reisdocumenten van vijf naar tien jaar met ingang van 2014. Pensioenvoorziening (€ 150.000 nadeel) Tot eind 2023 was voor slechts een deel van de toekomstige kosten aan pensioenen gewezen wethouders en nabestaanden, een voorziening opgenomen. De keuze is gemaakt om op basis van onderbouwde berekeningen van onze uitvoerder ProAmbt, een voorziening voor alle huidige en gewezen wethouders en de nabestaanden op te nemen. Het instellen van deze voorziening voorkomt dat in de toekomst een forse bijraming op de begroting gedaan moet worden. We hebben immers in de voorziening rekening gehouden met de te verwachten kosten. De voorziening wordt jaarlijks aan de hand van de onderbouwing van ProAmbt verhoogd of verlaagd.

Programmabegroting/rekening ( € 58.000 Voordeel) Door het vertrek van medewerkers en een andere invulling van deze functies zijn er bij de jaarrekening minder uren toegerekend aan de kostenplaats programmabegroting/rekening Diverse kleine verschillen hebben geleid tot een voordeel van € 4.000. 1.3 Levendige dorpen ( € 85.000 voordeel) Dorpsgericht werken (€ 85.000 Voordeel) Door het aankomend pensioen van de coördinator dorpsgericht werken en het ontwikkelen van een gemeentebreed participatiebeleid is in 2023 een pas op de plaats gemaakt met de visie dorpsgericht werken. Dit was het moment om na te denken over de doorontwikkeling dorpsgericht werken. Daarbij moest ook nagedacht worden over de positie van dorpsgericht werken ten opzichte van het gemeentebreed participatiebeleid. In 2024 wordt hierover een besluit genomen. Hierdoor zijn minder uren besteed aan dorpsgericht werken dan voorzien en liggen de uitgaven ook lager. Totaal diverse kleine verschillen programma € 9.000 nadeel.

25

2. Openbare ruimte Inleiding De programmadoelstellingen zijn uitgewerkt in de volgende thema’s en bijbehorende subdoelstellingen: 1. Natuur en Groen 2. Verkeer en inrichting openbare ruimte 3. Water Er is een duidelijke koppeling met paragraaf C. Onderhoud Kapitaalgoederen. In die paragraaf beschrijven we de maatregelen voor het in stand houden van wegen, riolering, groen, civiele kunstwerken en openbare verlichting. 2.1 Natuur en Groen Wat willen we bereiken? Wij willen meer aandacht voor biodiversiteit, streven naar dorpsbosjes in alle dorpen en willen dat onze kinderen de liefde voor de natuur van jongs af aan meekrijgen. De staat van de natuur in Nederland verslechtert in hoog tempo. Rapport na rapport toont dat aan. In Drimmelen hebben we veel mooie natuur. Het maakt ons tot de blauwgroene gemeente, met de Biesbosch als kloppend hart. Maar het moet beter en het moet meer. Wat gaan we daarvoor doen? Natuurinclusief Bouwen Omschrijving De woningbouwopgave is een unieke gelegenheid om tegelijkertijd de groenvoorzieningen in te richten. We bouwen natuurinclusief en behouden onze hoogwaardige natuur. Zodat onze inwoners in en rondom huis fijn kunnen leven. Wat is het resultaat? Nieuwbouwwoningen hebben zo veel als mogelijk voorzieningen die terug te vinden zijn in de Richtlijnen Natuurinclusief Bouwen van de Rijksoverheid.

Nieuwbouwwijken zijn duurzaam ingericht en hebben minimaal 50 m2 groen per woning die verschillende insectenminnende beplanting bevatten. Kwaliteit Bij de ontwikkeling van nieuwbouwplannen hanteren wij de gemeentelijke richtlijn dat voor elke nieuwbouwwoning 50 m2 groen wordt opgenomen. Ook stimuleren we om de woningen met natuurinclusieve maatregelen uit te voeren. We zijn inmiddels aan de slag gegaan met het opstellen van een lokaal beleidskader waarin we aangeven wat we onder natuurinclusief bouwen verstaan en welke voorwaarden we hieraan willen verbinden. Ook maken we een inspiratiegids met voorbeelden van natuurinclusieve maatregelen voor de woningen zelf, de inrichting van een woonperceel en de openbare ruimte. Dit geven we mee aan ontwikkelaars in onze gemeente. Op die manier weten ze precies wat wij van hen verwachten op het gebied van natuurinclusief bouwen. Plaatsen extra bomen (Hittestress) Omschrijving Bij het (opnieuw) inrichten van onze groenvoorzieningen zien we het planten van bomen als onderdeel van de klimaatadaptatie. Door extra bomen in de dorpskernen te planten, beperken we de gevolgen

26

van hittestress. Wat is het resultaat? In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is een aantal ambitieniveaus aangegeven. Eén daarvan bestaat uit het creëren van schaduwplekken (in relatie tot Hittestress) binnen een straal van 300 tot 500 meter van een woning. In de kernen creëren we binnen een straal van 500 meter schaduwplekken van gemiddeld 200 m2 (in concept WRP). We liften hiervoor mee met reconstructies. Kwaliteit In het DPRA staan 5 thema's. Eén daarvan is hittestress. Een manier om hittestress te beperken is het planten van bomen. Naast het verfraaien van de omgeving dragen bomen door de schaduw bij aan het beperken van de hittestress. Bij de uitwerking van reconstructies besteedden we specifieke aandacht aan het planten van extra bomen. Daarnaast kregen bomen extra aandacht bij lopende projecten. Tot slot besloten we het planten van extra bomen onder te brengen bij het project Dorpsbosjes. In het ontwerp van de rioolmaatregelen in de Gomarusstraat in Wagenberg en de Meidoornlaan in Made namen we 21 extra bomen op. Bij de uitvoering van de rioolmaatregelen Griendwerkerstraat (Lage Zwaluwe en Nachtegaalstraat (Made) legden we zo'n 2.900 m2 groene parkeerplaatsen en 700 m2 extra groen aan. Dorpsbosjes Omschrijving Samen met onze inwoners gaan we de mogelijkheid van de aanleg van dorpsbosjes onderzoeken.

Een plaats voor iedereen om in de vrije tijd dichtbij van de natuur te genieten; Wat is het resultaat? Een plan voor het aanleggen van dorpsbosjes. Hierbij beoordelen we alle kernen. Kwaliteit We begonnen later met de voorbereidingen voor een plan voor dorpsbosjes, omdat het invullen van de vacature Biodiversiteit en Klimaatadaptatie lastig bleek. Na de inwerkperiode actualiseerden we eerst het actieplan biodiversiteit. Er bleef onvoldoende tijd over om het plan voor dorpsbosjes in 2023 af te ronden. Vergroten biodiversiteit Omschrijving Om de natuur en het landschap te versterken gaan we de biodiversiteit vergroten. Daarvoor stellen we samen met partners als Kiemkracht en de Madese natuurvrienden een plan van aanpak op en brengen dat in uitvoering. Wat is het resultaat? Een geactualiseerd plan van aanpak biodiversiteit. Daarnaast gebruiken we reconstructies om de biodiversiteit te vergroten. Extra kosten dekken we uit dit budget. Kwaliteit Onze groenpartners dachten actief mee over de inhoud en voeren in gezamenlijkheid met ons diverse acties uit. We stelden het actieplan Biodiversiteit in het eerste kwartaal van 2024 vast. We veranderden ca 1.800 m2 groen in biodivers groen.

27

Ecologisch bermbeheer Omschrijving We houden vast aan het slim ecologisch beheren van bermen. Waarbij we onze leercurve benutten en waarbij oog is voor de veiligheid bij dit beheer. Wat is het resultaat? Veilige, weelderige bermen en ecologisch bestrijden exoten. Dit gecombineerd met veilig gebruik van fietspaden en polderwegen. Jacobskruiskruid is ongeschikt als voedsel voor dieren. Daarom willen we op de plaatsen waar het gevaar oplevert voor de dieren Jacobskruiskruid plukken. Samen met de Zuid-Nederlandse Land- en Tuinbouw Organisaties (ZLTO) en andere belanghebbenden verwijderen we het kruid. Kwaliteit In 2023 voerden we het ecologisch bermbeheer verder door. We kregen complimenten over de kleurrijke bermen. Belangrijk was dat we stroken maaiden langs fietspaden, zodat we de veiligheid vergrootten. Zichthoeken op kruisingen maaiden we één keer in de zomer en één keer in het najaar. Vanuit de agrariërs kregen we weinig meldingen over Jacobskruiskruid. We vroegen de ZLTO hier nog extra aandacht aan te besteden. In 2023 plukten we op eigen initiatief bij enkele locaties Jacobskruiskruid. Verbeteren verbinding Natuur -agrariërs Omschrijving Met de agrarische sector gaan we veel meer de verbinding tussen agrariërs en natuur leggen. Goede voorbeelden genoeg! Wat is het resultaat? Meer begrip voor en kennis van elkaars belangen in relatie tot biodiversiteit.

Bij het halfjaarlijks overleg met de Zuid-Nederlandse Land- en Tuinbouw Organisatie (ZLTO) staat dit onderwerp op de agenda. Kwaliteit De ZLTO neemt deel aan het periodieke groenoverleg dat elke 3 maanden plaatsvindt en waar biodiversiteit een standaard onderwerp is op de agenda. In het actieplan biodiversiteit nemen we acties op waaruit blijkt dat de agrariërs bijdragen leveren aan het behoud en verbeteren van de lokale biodiversiteit. Voorzieningen bevordering toerisme rondom de Biesbosch Omschrijving De Biesbosch is een natuurgebied dat open staat voor recreatie en ondernemerschap, maar zonder dat de unieke natuurwaarden onder druk komen te staan. Toerisme vindt plaats op de juiste locatie: we stimuleren recreanten om vooral aan de randen van de Biesbosch te ontspannen. Samen met Bedrijvennetwerk Drimmelen stellen we een plan op voor het gebied tussen het Gat van de Ham en Drimmelen met de aanleg van strandjes en beleefroutes. Iedereen die van de Biesbosch geniet, snapt dat ook daar geleidelijk stappen gezet moeten worden om te verduurzamen. We kijken samen met ondernemers en booteigenaren hoe we de verduurzaming kunnen stimuleren, maar houden daarbij vast aan de recente afspraken die daarover gemaakt zijn in de gemeenteraad.

Wat is het resultaat? Het opstellen en uitvoeren van een inrichtingsplan voor het gebied tussen het Gat van den Ham en Drimmelen inclusief de oevers van de Amer (strandjes). Het plan heeft als doel om de recreatie én de natuur te versterken. Het plan wordt opgesteld en uitgevoerd in samenspraak met diverse stakeholders zoals Recreatief Drimmelen.

28

Ook verkennen we de mogelijkheden om de boten in de Biesbosch te verduurzamen (stil en duurzaam varen). We doen dat samen met ondernemers en booteigenaren. De maatregelen moeten 'haalbaar en betaalbaar' zijn. Kwaliteit In 2023 is gestart met de opgave uit het coalitieakkoord om een plan op te stellen voor het Gat van den Ham. Er zijn scenario's ontwikkeld over een mogelijke ontwikkelrichting voor het gebied vanuit de thema’s: duurzame landbouw, recreatie, natuur. Belangrijke partijen als het Waterschap en de Provincie zijn hierbij betrokken. Samen met de ondernemers is onderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid na stil en duurzaam varen. In 2024 wordt dat voortgezet. Verminderen overlast Omschrijving We handhaven streng op overlast en pakken de veroorzakers aan. Wat is het resultaat? Minder overlast (zie extra boa). Kwaliteit Zie paragraaf 1.1 Verwijderen Jacobskruiskruid Omschrijving Jacobskruiskruid is ongeschikt als voedsel voor dieren. Daardoor willen we op de plaatsen waar het gevaar oplevert voor de dieren het Jacobskruiskruid plukken. Samen met de ZLTO en andere belanghebbenden verwijderen we het kruid. Wat is het resultaat? Er is geen Jacobskruiskruid meer op plaatsen waar het gevaar oplevert voor dieren. Kwaliteit Zie ecologisch beheer van bermen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=bedb6e62-0ad9-4cbf-b037-9dc30b44e8b8