09 02 Eindrapportage Jeugdhulp Drimmelen.pdf
Tekst van het document
32 33 34 35 36
Beleidsplan jeugd en jongeren gemeente Drimmelen 2018-2021, p.6 Begroting 2020 CJG Drimmelen/ Geertruidenberg, p.13 Bijlage bij RV Adviesrapport Organisatievorm CJG, p.5 DVO WBO 2015-2017 getekend, p. 3 BW voorstel DVO inkoop specialistische jeugdhulp WBO 2018-2020, p.2
23
3.5.3. Ontwikkelen van 3D – beleid In 2019 heeft de raad het beleidsplan Sociaal domein 2019-2023 vastgesteld. Dit beleid is vastgesteld om de samenhang tussen de Jeugdwet, Participatiewet en Wmo en integraal werken te bevorderen. Om tot dit beleidsplan te komen zijn drie sessies gehouden met inwoners, lokale organisaties en medewerkers van de gemeente over de wensen en behoeften van de inwoners van Drimmelen. Uit deze sessies zijn drie thema’s gekomen die leidend zijn geweest bij de vormgeving van het beleidsplan. Deze thema’s zijn37: 1. 2. 3.
Inwoners van Drimmelen staan centraal Inwoners van Drimmelen kunnen meedoen Inwoners van Drimmelen voelen zich veilig
Professionals van de gemeente geven aan dat periodiek zorgcafe’s worden georganiseerd op uitvoeringsniveau om vanuit de drie domeinen partners aan te laten schuiven om met elkaar beleid te ontwikkelen en ervaringen met elkaar te delen. 3.5.4. Preventie Pilot POH-Jeugd In september 2019 is in Drimmelen, samen met Geertruidenberg, gestart met een POH-Jeugd. De doelen van de POH-Jeugd zijn: •
Sneller op de juiste plek. Meer verwijzingen op maat. Door een betere samenwerking tussen het medisch domein en het jeugddomein (zowel huisartsen, jeugdartsen, GGz en het CJG) • Kortere en efficiëntere trajecten door beter gebruik te maken van elkaars expertise. • Sneller afschalen zodat kinderen zo veel mogelijk behandeling en/of begeleiding in de eigen omgeving krijgen. • Voorkomen van onnodige dure zorg door specialistische kennis naar voren te halen in plaats van door te verwijzen. • Na afloop van de pilot moet duidelijk zijn of de inzet van een POH Jeugd meerwaarde heeft vanuit het perspectief van jeugdigen en ouders en of de jeugdige sneller, op de juiste plaats passende hulp krijgt. De POH-Jeugd wordt geleverd door Zorroo (Zorggroep Regio Oosterhout en Omstreken) en gefinancierd uit de regionale transformatiemiddelen. Oprichting Veilig Thuis West-Brabant In 2015 is Veilig Thuis West-Brabant opgericht. In de eerste jaren na oprichting was er, in vergelijking met de rest van het land, een zeer hoog aantal meldingen. In die eerste jaren is ook gekeken naar de wijze waarop Veilig Thuis haar taken kon uitvoeren en zijn de middelen opgeplust. Na het uitvoeren van een benchmark in andere gemeenten, is vanaf 2018 door de gemeenten in West-Brabant structureel extra budget ingezet om de taken goed uit te kunnen voeren.
In 2015 had Veilig Thuis West-Brabant 60 medewerkers; eind 2019 waren dit er 9038. In de jaarstukken staat dat de DVO met Veilig Thuis per 1 januari 2019 is omgezet naar een gemeenschappelijke regeling39. Meer inzet op voorliggende voorzieningen In interviews met professionals van de gemeente wordt aangegeven dat in de afgelopen jaren meer is geïnvesteerd in de voorliggende voorzieningen. Dit geldt met name voor de jongerenwerker en de buursportcoach. De twee buurtsportcoaches in de gemeente hebben meer uren gekregen en de focus van de jongerenwerker is meer komen te liggen bij het in contact 37 38
39
Beleidsplan Sociaal Domein gemeente Drimmelen 2019- 2023, p.3 https://www.bndestem.nl/brabant/het-rommelt-bij-veilig-thuis-de-werkdruk-neemt-toe~a1892e24/, December 2019 Najaarsnota Drimmelen 2019, p. 25
24
komen met risicovolle jongeren. Uit een interview met een van de buurtsportcoaches blijkt dat dit beeld wordt gedeeld. Deze geeft aan dat het jongerenwerk en de buurtsportcoaching steeds meer taken oppakken. Overigens richt de buurtsportcoach zich ook op andere doelgroepen dan alleen jeugdigen
3.6. Wachtlijsten In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 8: Is er sprake van wachtlijsten binnen de jeugdhulp?
Wanneer we spreken over wachtlijsten gaat dit om het aantal personen dat niet direct hulp bij een organisatie kan ontvangen. Naast wachtlijsten kan sprake zijn van wachttijden, hierbij gaat het over de tijd tussen de datum van melding en het eerste contact. Uit de interviews met beleidsmedewerkers, het CJG en het WBO komt het beeld naar voren dat er in gemeente Drimmelen weinig signalen van problematische wachtlijsten zijn. In de documenten zijn geen meldingen van wachtlijsten en wachttijden aangetroffen. Beleidsambtenaren geven aan geen beeld te hebben van wachtlijsten bij zorgaanbieders. Van uit het beleidsoverleg met WBO zou dit naar voren komen. WBO geeft aan in het interview dat er “momenteel geen wachtlijsten bekend zijn bij jeugdhulpaanbieders. Mocht er wel een wachtlijst zijn dan zijn er afspraken gemaakt met aanbieders om te werken met ‘overbruggingszorg’ om op die manier de juiste zorg voor jongeren te kunnen garanderen.” Het uitblijven van wachtlijsten wordt door WBO verklaard door het ruime aanbod aan jeugdhulpaanbieders in de regio. Door jeugdhulpaanbieders wordt aangegeven “het aanbod van de jeugdhulp is toereikend in de regio.
Alleen bij de extreem-specialistische zorg (klinisch behandelen van eetstoornissen bijvoorbeeld) is het soms lastig.” Daarbij worden voornamelijk wachtlijsten gesignaleerd bij casussen binnen de jeugd GGZ waar sprake is van een dubbele diagnose (bijvoorbeeld verslavingsproblematiek en psychiatrische problematiek). Beschreven wordt dat deze wachtlijsten ervoor zorgen dat kinderen langer in de caseload van andere aanbieders blijven waardoor extra druk bij hen ontstaat. Ook worden er wachtlijsten voor onderzoek door Veilig Thuis en voor systeemtherapie gesignaleerd40. Uit de interviews komt naar voren dat er sinds kort een wachtlijst is bij het CJG. Daarvan wordt door het CJG aangegeven dat dit tijdelijk en kortdurend is. Het is veroorzaakt door de overgang naar de nieuwe organisatievorm, waardoor de eerste maanden van het jaar met een kleinere bezetting is gestart omdat twee medewerkers niet mee overgegaan zijn naar de huidige organisatie. “Vanuit het wachtlijstbeheer bellen we de mensen om te horen hoe het met ze gaat en wat er eventueel in de tussentijd nodig en mogelijk was” aldus medewerker van het CJG. Door het CJG wordt aangegeven dat de bezetting op het moment van het onderzoek weer op orde is en de verwachting is dat de wachtlijst snel wordt weggewerkt.
Jeugdhulpaanbieders geven aan dat de tijdelijke onderbezetting en wachtlijst de onderlinge samenwerking niet negatief hebben beïnvloed.
3.7. Beleid omtrent alcohol- en drugsgebruik In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 9: Wat doet de gemeente om drugsgebruik bij jongeren tegen te gaan? Wat zijn de effecten van dit beleid?
40
Door de gemeente is opgemerkt dat medio 2020 duidelijk is geworden dat de wachtlijst minder tijdelijk is dan in eerste instantie werd gedacht. Dit heeft mede te maken met een onderbezetting van de formatie van jeugdprofessionals. 25
3.7.1. Beleid alcohol- en drugsgebruik gemeente Drimmelen De gemeente zet actief in op het aanpakken van drugsgebruik onder jongeren omdat de veronderstelling bestaat dat drugsgebruik onder jongeren gemeengoed lijkt te zijn geworden. In het lokale gezondheidsbeleid: Kerngezond Drimmelen 2019-2022 zijn de ambities en doelstellingen omtrent alcohol- en drugsgebruik onder jongeren beschreven. Voor jongeren van 0-18 jaar wordt “tegengaan van roken, alcoholgebruik en drugs onder jongeren” als gezondheidsprioriteit benoemd. Op de drie onderdelen roken, alcoholgebruik en drugs worden vervolgens de ambities en doelstellingen uitgebreid uitgewerkt aan de hand van de volgende drie vragen41:
• • •
Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat is het gewenste SMART resultaat in 2022?
In het beleidsplan jeugd en jongeren gemeente Drimmelen 2018-2021 staat beschreven dat er sinds 2008 een werkgroep Jeugd en Alcohol actief is. Namens de gemeente nemen hier beleidsmedewerkers Openbare Orde en Veiligheid, Jeugd, en een medewerker toezicht en handhaving deel aan. Tevens sluiten preventiemedewerkers van Novadic-Kentron, gezondheidsbevorderaars van de GGD en een jongerenwerker aan. Door de werkgroep Jeugd en Alcohol zijn de ambities en doelstellingen uit het gezondheidsbeleid uitgewerkt in een alcohol- en drugspreventieplan naar concrete acties.42 3.7.2. Aanpak alcohol- en drugsgebruik in de praktijk In de interviews met de wethouder en ambtenaren van de gemeente wordt aangegeven hoe de gemeente inzet op samenwerking tussen partners en gemeenten om drugsgebruik tegen te gaan en signalen op te halen. Twee belangrijke partners zijn de Moedige Moeders en de Zelfhulpgroep Drimmelen. In afstemming met onderwijspartners wordt gekeken hoe jongeren bereikt kunnen worden om hen voor te lichten over gevaren en weerbaarheid. “We zijn ook actief met het Dongemond college bezig om te kijken hoe we een grote groep jongeren kunnen bereiken om hen over gevaren/weerbaarheid te informeren. We organiseren voor derdejaars leerlingen een weerbaarheidsdag.
Voor vierdejaars leerlingen organiseren we vanaf volgend schooljaar een themaochtend drugs.” Daarnaast zijn GGD en verslavingszorg bij de aanpak aangehaakt. Binnen de verslavingszorg wordt aangegeven hoe op diverse manieren ingezet wordt op de aanpak van verslaving onder jongeren, namelijk:
•
Individuele preventie: jongeren stellen zelf een hulpvraag waarbij passende hulp wordt gezocht;
•
Informatievoorziening: zoals een algemene chatservice, deskundigheidsbevordering, beleidsadvies en een drugstestservice in Breda;
• •
Systeemondersteuning; Veldwerk op straat.
Op dit moment wordt binnen de verslavingszorg gesignaleerd dat minder jongeren onder de 18 jaar drinken. Daarentegen wordt een toename van het aantal consumpties onder minderjarige drinkers gezien, en het aantal aanmeldingen van alcoholintoxicatie lijkt te zijn gestegen.
41 42
Lokaal Gezondheidsbeleid Kerngezond Drimmelen 2019 – 2022, p. 11 Ten tijde van het onderzoek was het preventieplan nog niet door het college vastgesteld. De inhoud van dit preventieplan hebben de onderzoekers daardoor niet mee kunnen nemen in de uitkomsten.
26
De GGD constateert: “Het grootste probleem met drugsgebruik is om de jongeren te bereiken. Jongeren zijn niet open over drugsgebruik en het gebruik is erg genormaliseerd. Wij monitoren vanuit de GGD hoe het met de jongeren gaat, maar de jongeren antwoorden meestal ontkennend op de vraag over drugsgebruik. Daardoor is het moeilijk inzichtelijk te maken en te monitoren.” Ook beleidsambtenaren geven aan: “In burgeronderzoeken van de GGD zien we een onderrapportage van drugsgebruik terwijl we eigenlijk weten dat dit niet klopt met de praktijk.” Zowel gemeente als GGD en Novadic-Kentron geven daarom aan dat het lastig is duidelijk te krijgen hoe groot de drugsproblematiek onder jongeren daadwerkelijk is. De GGD geeft aan dat “het belangrijk is om de focus meer te leggen op het delen van kwalitatieve data in plaats van kwantitatieve data”. Hierdoor ontstaat meer inzicht in verhalen achter de cijfers.
3.8. Aanpak multi-probleemgezinnen In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 10: Welke aanpak wordt gehanteerd bij multi-probleemgezinnen?
3.8.1. Beleid multi-probleemgezinnen gemeente Drimmelen In dit onderzoek is gekeken naar de aanpak van multi-probleemgezinnen in de gemeente Drimmelen. In het beleid van de gemeente Drimmelen wordt niet specifiek ingegaan op multiprobleemgezinnen. Wel wordt in het beleidsplan Sociaal Domein 2019–2023 beschreven hoe regie en afstemming van belang zijn wanneer meerder hulpverleners bij een huishouden betrokken zijn. De wens bestaat de regie zoveel mogelijk bij de cliënt of zijn mantelzorger te beleggen. Wanneer dat dit niet mogelijk is “dient een professional dit over te nemen”. In het beleidsplan wordt daarbij aangegeven dat externe procesregie nodig is wanneer: 1. 2.
“Meerder hulpverleningstrajecten die invloed op elkaar kunnen hebben én De cliënt niet zelf de regisseur wil of kan zijn43”.
In het beleidsplan is aangegeven dat in 2019 een pilot gestart zou worden waarbij één of twee professionals als procesregisseur worden benoemd voor in totaal 0,5 fte44. In de gesprekken wordt aangegeven dat het op het moment van onderzoek nog in planvorming is opgenomen en nog niet is gerealiseerd. Daarnaast wordt in het Jeugd- en jongerenbeleid 2018-2021 benoemd dat Veilig Thuis tijdelijk de procesregie kan nemen om te zorgen dat de veiligheid in een gezin weer terugkeert: “Onder de taken van Veilig Thuis West-Brabant wordt geschaard dat lokale ondersteuning bestaat uit “ondersteuning door Veilig Thuis aan lokale professionals door o.a. procesregie te organiseren, overname regie complexe casus (casusregie) en inzet van interventieteam45”. In het beleid van de gemeente Drimmelen komt daarmee vooral op het aspect ‘regie’ een aanpak naar voren in de vorm van externe procesregie of in de vorm van procesregie door Veilig Thuis. 3.8.2. Aanpak multi-probleemgezinnen in de praktijk In verschillende gesprekken met uitvoerende partijen is aangegeven dat de behoefte bestaat aan centrale regie in het geval van multi-probleemgezinnen. De AVG wordt hierbij als knelpunt ervaren, 43
Beleidsplan Sociaal Domein 2019 – 2023, p. 49
44
De procesregisseur is medio 2020 gestartleerlin
45
Beleidsplan Jeugd en jongeren gemeente Drimmelen 2018- 2021, p. 11
27
waardoor het uitwisselen van informatie moeizaam of niet plaatsvindt. Een centraal punt waar de multi-probleemgezinnen in beeld zijn is wenselijk. De uitvoerende partijen geven daarbij aan dat het CJG volgens hen daar de aangewezen partij voor is. Het CJG geeft aan dat zij “werken vanuit de richtlijnen en vanuit de beroepscode. Vanuit het CJGwerk is er ook een richtlijn voor multi-probleemgezinnen”. Casussen komen vaak via partners binnen waarbij de vraag vaak op samenwerking zit. CJG geeft aan dat hun focus bij het kind ligt. Wanneer hierbij veel andere problematiek (bijvoorbeeld huisvesting, verslaving, schulden) speelt, is het voor hen niet mogelijk om aan de procesregie invulling te geven omdat zij “betrokken zijn voor het kind, dus die verschillende petten kunnen wij niet altijd goed invullen”. De gemeente is gestart met een pilot met de regiefunctie.
3.9. Aansluiting aanpak op de Jeugdwet In deze paragraaf wordt antwoord gegeven op: • Deelvraag 11: In hoeverre voldoet de uitvoering aan de doelen van de Jeugdwet? Hieronder zijn de doelen zoals geformuleerd in de jeugdwet weergegeven. Per doel is beschreven op welke manier dit doel in de gemeente Drimmelen terug te zien is. Preventie en eigen kracht; waarbij ingezet wordt op eigen verantwoordelijkheden, eigen mogelijkheden en het eigen sociaal netwerk. Uit de interviews met voorliggende voorzieningen blijkt dat de gemeente veel aandacht heeft voor preventie. Zo heeft de gemeente ingezet op de versteviging van de samenwerking met huisartsen door middel van een pilot POH-Jeugd, geïnvesteerd in het jongerenwerk en geïnvesteerd in buurtsportcoaches als onderdeel van de preventieve aanpak. Door de buurtsportcoach wordt gesignaleerd dat de doelgroep van 15 tot 18 jaar in het kader van preventie lastig te bereiken is. Het is lastig om deze doelgroep te betrekken bij activiteiten. De GGD signaleert dat meer jongeren op dit moment lijken vast te lopen in het onderwijssysteem. Zij geven eveneens aan dat leerlingenvervoer niet altijd de passende oplossing is voor ieder kind. In de dienstverlening van het CJG is aandacht voor eigen kracht van het gezin. Kijken naar wat nodig is impliceert ook dat gekeken wordt naar wat het gezin zelf kan.
De wethouder geeft in gesprek ook aan de eigen kracht van jongeren met een project op school te stimuleren. Jongeren denken en praten zelf mee. De-medicaliseren, ontzorgen en normaliseren; onder andere door het versterken van het opvoedkundig klimaat in wijken en scholen. De wens, bij in ieder geval de gemeente, is dat meer wordt ingezet op het ontwikkelen van collectief aanbod als alternatief voor specialistische jeugdhulp. De praktijk is dat dit nog lastig van de grond komt. Door de werkdruk komt het CJG tot dusverre nog niet goed toe aan het creëren van collectief aanbod. Partijen in de uitvoering ervaren dat het nodig is om ruimte te krijgen om personen voor deze ontwikkeling vrij te maken zodat hierin bijvoorbeeld meer samenwerking gezocht kan worden. Door het CJG wordt aangegeven: “Dat zijn nu vaak zaken die je naast je ‘gewone’ werk doet en dus als het druk wordt zaken die sneller naar de achtergrond verdwijnen.” Wel wordt op verschillende manieren ingezet op het versterken van het opvoedkundig klimaat in wijken en op scholen. Dit gebeurt onder andere door het betrekken van scholen in de aanpak van alcohol- en drugsproblematiek om zo samen te kijken hoe jongeren bereikt kunnen worden om hen voor te lichten over gevaren en weerbaarheid. Daarnaast heeft de gemeente in de afgelopen 28
periode geïnvesteerd in uitbreiding van het jongerenwerk en buurtsportcoaches om daarmee in de wijk jongeren beter/op een andere manier te bereiken. Ten slotte heeft de gemeente een aantal verbeterpunten doorgevoerd ten aanzien van het VVEbeleid ((Voor en vroegschoolse educatie). De VVE heeft als doel om peuters en kleuters met een (mogelijke) taalachterstand beter voor te bereiden op de basisschool. De verbeterpunten zijn doorgevoerd naar aanleiding van deelname in 2018 aan de pilot ‘herijken toezicht VVE en kinderopvang’ vanuit de onderwijsinspectie. TDE intensiteit (aantal uren ondersteuning per kind) van het VVE- aanbod wordt eveneens per augustus van dit jaar verhoogd46. Eerder en juiste hulp op maat; waarmee beoogd wordt het beroep op dure gespecialiseerde hulp te verminderen. Uit de interviews komt naar voren dat over het algemeen de juiste hulp ingezet kan worden wanneer dit voor een jeugdige nodig is. Uit de interviews met zowel de gemeente als de jeugdhulpaanbieders komt naar voren dat er een breed aanbod van jeugdhulp(-vormen) beschikbaar is. Binnen de gemeente en het CJG wordt aangegeven dat er ruimte en vrijheid bestaat om met ideeën of alternatieve oplossingen te komen. Een jeugdhulpaanbieder geeft hierover aan: “Voor zover ik weet is voor alle hulpvragen wel een aanbod.
Of door zelf aan de slag te gaan of door te verwijzen.” Laagdrempeligheid en maatwerk worden hierbij door de gemeente als zeer belangrijk ervaren. Ook, zo geven beleidsmedewerkers aan, wordt door middel van de pilot POH-Jeugd bij huisartsen ingezet op een betere doorverwijzing voor jeugdigen en tegelijkertijd “willen we door specialistische kennis naar voren te halen, onnodige dure zorg voorkomen”. Integrale hulp aan gezinnen (één gezin, één plan, één regisseur); waarbij ingezet wordt op betere samenwerking en innovaties in ondersteuning door ontschotting van budgetten Uit de interviews met de gemeente en het CJG blijkt dat wordt ingezet op de ontschotting van beleidsvelden en budgetten door te werken volgens de omgekeerde toets, waarbij de bedoeling van de wet centraal staat en niet de afzonderlijke regelgeving die toegepast wordt. Er bestaat in de praktijk veel samenwerking tussen partijen op casusniveau en volgens de jeugdhulpaanbieders bestaat er veel vrijheid om in te zetten wat nodig is, of indien nodig het juiste aanbod te ontwikkelen. Er bestaat ruimte voor verbetering in de zin van het meer gestructureerd vormgeven van één gezin, één plan, één regisseur. Jeugdhulp geven bijvoorbeeld aan dat dit principe af en toe in de praktijk plaatsvindt, echter nog niet structureel.
Daarbij wordt vooral in het geval van complexe gezinnen een spilfunctie van een procesregisseur gemist, een persoon die “als helikopter kan kijken en knopen kan doorhakken vanuit verschillende domeinen en de verbinding tussen partners legt”.47 Vermindering regeldruk voor meer ruimte professionals; waardoor betrokken professionals sociale netwerken rondom het gezin weten in te schakelen en hun kracht weten te benutten. Jeugdhulpaanbieders geven aan dat zij voldoende ruimte ervaren om te doen wat nodig is. Ook voorliggende voorzieningen geven aan dat zij over het algemeen “voldoende ruimte hebben om taken goed uit te voeren”. Daarbij wordt aangegeven dat “er wel rapportages en dergelijke moeten
46
Beleidsplan VVE-beleid Gemeente Drimmelen 2020- 2022, p.9
29
worden aangeleverd, maar niet zodanig dat dit een beperking vormt in de professionele bewegingsruimte”. Wel wordt aangegeven dat jeugdhulpaanbieders en voorliggende voorzieningen last ervaren van de wens tot het meten van effecten in cijfers. Partijen in het veld zouden graag zien dat meer op kwalitatieve informatie wordt gemonitord, “het is niet zo dat het niet gebeurt, maar de inhoud moet wel voorop blijven staan en het lijkt alsof dat onder druk staat door het financiële plaatje”. Daarbij wordt door zowel partijen in het veld als gemeente aangemerkt dat in monitoring de stem van de klant nog meer een plek behoort te krijgen.
3.10. Financiën In deze paragraaf wordt antwoord gegeven op: • Deelvraag 12: Hoe zijn de budgetten in de praktijk de afgelopen jaren besteed? Welke systematiek is er gehanteerd met betrekking tot budgetbeheer?
3.10.1.
Budgetten
Het financiële vertrekpunt voor de jeugdhulp in 2015 was het budget voor de samenwerkende regio WBO uit de meicirculaire 2014. Voor de gemeente Drimmelen bedroeg dit budget € 4.098.236,-. In 2015 werd: • •
5% hiervan gereserveerd voor beheerskosten van het jeugdzorgstelsel, ontwikkelkosten en mogelijke tussentijdse kostenstijgingen. 10% van dit budget gereserveerd voor de toeleiding.
In de praktijk is in de jaren daarop volgend begroot op wat nodig bleek voor jeugdhulp, voortbouwend op ervaring cijfers. De financiën in de jeugdhulp zijn begrotingstechnisch ondergebracht in programma 4: sociaal domein, onderdeel opgroeien en opvoeden. Verder zijn in de begrotingscyclus ook andere onderdelen opgenomen: 1. 2. 3. 4.
Doorontwikkeling CJG Beheersing kosten jeugdzorg De uitvoering veilig thuis Uitvoering jeugd en jongerenbeleid.
De begrotingscyclus geeft niet direct inzicht hoe de kosten zich op deze afzonderlijke onderdelen ontwikkelen, maar beschrijft beleidsmatige en organisatorische ontwikkelingen. Daarbij worden de onderstaande twee prestatie-indicatoren vermeld: 1.
2.
Het aantal verwijzingen via de huisarts. Het doel is om meer grip te krijgen en kosten te beheersen zonder kwaliteit te verliezen. Afname van het percentage verwijzingen via de huisarts betekent een toename van beoordelingen door het CJG. De percentages jongeren in jeugdhulp, jeugdreclassering en jeugdbescherming (deze staan in de basisset beleidsindicatoren).
Voor een inzicht in de afzonderlijke onderdelen van het jeugd- en jongerenbeleid zijn verschillende beleidsdocumenten en raadsstukken geraadpleegd. In onderstaande tabel wordt een overzicht weergeven van het volledige budget voor jeugdhulp48. De verschillende posten zijn op basis van de jaarrekening 2017 begroot voor de jaren 2018 tot en met 2023. Een toelichting en uitsplitsing van de posten ontbreekt.
48
Beleidsplan Sociaal domein gemeente Drimmelen 2019 – 2023
30
De doorontwikkeling van het CJG heeft gedurende de periode 2016 tot de vorming van de BVO met regelmaat op de agenda van de raad gestaan. De kosten voor het CJG zijn in de afgelopen jaren gestegen. De grootste oorzaak van de stijging is de uitbreiding van het aantal fte in 2015. De totale kosten voor het CJG bedragen € 1.731.282,- wat per gemeente (Drimmelen en Geertruidenberg) ongeveer € 860.000,- op jaarbasis is. De begroting voor het CJG is voor 2020 door de raad vastgesteld. Bij de inrichting van het CJG is rekening gehouden met de uitgangspunten van de commissie BBV. In de notitie overhead heeft de commissie BBV vastgelegd wat daaronder valt en wat niet. Met de vorming van de BVO is de verwachting dat de kosten gelijk blijven. De gemeente heeft ten behoeve van het rekenkameronderzoek onderstaande overzichten aangeleverd die inzicht geven in de onderverdeling van de kosten jeugdhulp. In deze vorm zijn zij niet gedeeld met de gemeenteraad vanwege het detailniveau49. De cijfers zijn wel gebruikt voor de jaarrekeningen. 2015
2016
2017
2018
2019
234.546 614.372 277.855 2.123.173 298.189 336.575
219.720 1.161.042 137.361 2.715.709 199.679 302.849
201.208 1.094.175 209.606 2.864.872 272.298 340.114
168.193 1.322.427 246.010 3.581.001 232.303 358.568
176.896 1.430.055 288.999 4.432.578 240.093 300.872
3.884.710 4.736.360 Realisatie kosten jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015 - 2019
4.982.273
5.908.502
6.869.493
Algemene voorzieningen Jeugd Toegang en preventie Jeugd CJG PGB Jeugd Individuele vz natura Jeugd specialistisch Veiligheid, jeugdreclass en opvang jeugd Jeugdgezondheidszorg, uniform deel
2020
2021
2022
2023
2024
190.345 1.266.833 311.342 4.386.731 236.366 279.416
189.116 1.298.176 281.351 4.047.801 245.403 273.772
189.116 1.298.176 281.351 3.997.801 245.403 273.772
189.116 1.298.176 281.351 3.947.801 245.403 273.772
189.116 1.298.176 281.351 3.997.801 245.403 273.772
6.671.033 6.335.619 Begroting kosten jeugdhulp gemeente Drimmelen, 2020 - 2024
6.285.619
6.235.619
6.285.619
Algemene voorzieningen Jeugd Toegang en preventie Jeugd CJG PGB Jeugd Individuele vz natura Jeugd specialistisch Veiligheid, jeugdreclass en opvang jeugd Jeugdgezondheidszorg, uniform deel
49
De overzichten maken wel deel uit van de begroting 2020 31
3.10.2.
Kostenontwikkeling jeugdhulp
Met kwartaalrapportages en door de reguliere planning- en controlcyclus wordt de raad geïnformeerd over de uitgaven en risico’s van onder andere de jeugdhulp en jeugdzorg. De raad wordt ook geïnformeerd over de te nemen beheersmaatregelen, zoals extra budget om de meerkosten van bijvoorbeeld de gezinshuizen op te vangen (voorstel raad), verhoging PGB budget met € 130.000,- en de pilot praktijkondersteuner jeugdhulp. De kosten van jeugdhulp en jeugdzorg hebben zich als volgt ontwikkeld50: Jaar
2020 (begroting = 2018)
2019 (begroting = 2018 + 91.000)
2018 (NJN = 2018 + 184.000)
2018 (begroot)
2017
2016
2015
€
3.597.000
3.688.000
3.781.000
3.597.000
3.143.000
2.756.000
2.416.000
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kosten van jeugdhulp en jeugdzorg de eerste drie jaar vanaf 2015 jaarlijks met ongeveer 13% per jaar zijn gestegen. De groei in de jeugdhulp is landelijk en wordt verklaard door enerzijds maatschappelijke ontwikkelingen zoals de individualisering en nieuwe problematiek en anderzijds door groei in mogelijkheden jeugdhulpaanbieders (diagnose en methodiek). Binnen de jeugdhulp is gebleken dat grip op de financiën lastig is. Bijvoorbeeld door de afwikkeling van de jeugdhulp 2018 konden de jaarstukken 2018 in eerste instantie niet formeel worden vastgesteld. In een aantal gevallen kon, optellend tot een bedrag van € 1.542.066,-, niet met zekerheid worden vastgesteld dat gedeclareerde jeugdhulp ook daadwerkelijk was geleverd. De systemen en informatie vanuit de jeugdhulpaanbieders was toentertijd niet op orde. Landelijk deed zich dit in een groot aantal gemeenten voor. De onzekerheid ten aanzien van de geleverde jeugdhulp is teruggebracht tot een maximaal bedrag van € 454.370,-. In de najaarsnota 2019 wordt melding gemaakt van de stijgende kosten voor hulp via persoonsgebonden budget, de toename van de uitvoeringskosten en na-ijlende zorgkosten over 2015–2018. Er zijn verschillende tabellen in het jeugd- en jongerenbeleid 2018–2021 die inzicht geven in delen van de jeugdhulp.
Zo geeft onderstaande tabel een financieel overzicht van Jeugd en veiligheid weer, waaronder de kosten voor Veilig Thuis en jongerenwerk vallen. Verder staat in het document geen specificering van andere jeugdhulpkosten.
50
Presentatie jeugdhulp en jeugdzorg gemeente Drimmelen, oktober 2018 en juni 2019
32
3.10.3.
Beheersing kosten
Om de budgetten beheersbaar te houden is een aantal acties ondernomen. Op verschillende momenten sinds 2015 zijn risico-inventarisaties uitgevoerd. Binnen de planning- en controlcyclus is de risicomanagementtool een middel om vier keer per jaar risico’s in beeld te brengen en te volgen. Jeugdhulp is daar een integraal onderdeel van. In 2015 is een intern managementinformatieformat opgesteld om zicht te houden op de aantallen/uitgaven met betrekking tot Wmo, participatie en jeugd. Deze informatie wordt ook als verantwoording richting raad gebruikt bij planning en control momenten. Een deel van de kosten van jeugdhulp wordt regionaal (WBO) ingekocht. Sinds 2018 is er een dashboard dat vanuit de zorgadministratietool door de regio wordt gevuld. Om zo continue inzicht te hebben in de gedeclareerde kosten, cliëntaantallen, zorgsoorten en leeftijdscategorieën. Het dashboard is nog niet volledig. Daarom wordt nu gewerkt aan het updaten van het dashboard. Naast het dashboard wordt vier keer per jaar een kwartaalrapportage ontvangen vanuit het WBO. Hierin worden de gerealiseerde cijfers afgezet tegen de begroting. Het streven is dat met de update van het dashboard het apart aanleveren van kwartaalrapportages uiteindelijk niet meer nodig is. Het doel is om risico’s ten aanzien van de kosten via het dashboard te monitoren en bewaken.
Het dashboard zal ook uitgebreid worden met bijvoorbeeld indicatoren vanuit het regionale beleidskader. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden voor het informeren van verschillende doelgroepen, te denken aan beleidsmedewerkers en de raad. Hierdoor zijn de kosten beter in beeld te brengen en daarmee de mogelijkheid te sturen en te beheersen. 3.10.4.
Directe en indirecte kosten
Het is de wens van alle partijen dat de financiële middelen goed worden besteed. Binnen de jeugdhulp gaat het om grote bedragen in een breed speelveld. Tijdens het onderzoek is duidelijk geworden dat er veel financiële vragen gesteld worden over de jeugdhulp. Zowel over besteding van geld, toename op onderdelen van de jeugdhulp, of een investering in preventie een besparing realiseert in curatie. En zo ook, welke kosten zijn direct tot de jeugdhulp toe te rekenen en welke zijn indirect toe te rekenen, en hoe beiden zich tot elkaar verhouden. Uit het focusgesprek met ambtenaren van de gemeente (beleid en financieel controller) blijkt de grote bereidheid kosten in beeld te brengen en toelichting te geven op de verschillende onderdelen. Zo is berekend dat de uitvoeringskosten van de WBO 3% van het totale budget zijn en de overheadkosten van het CJG begroot is conform besluit begroting en verantwoording provincie en gemeenten. De financiële consequenties tussen de beide gemeenten zijn vastgelegd in de Gemeenschappelijke regeling Bedrijfsvoeringsorganisatie CJG Drimmelen Geertruidenberg. De gecontracteerde aanbieders leggen verantwoording af aan de WBO. Uit het interview met WBO wordt duidelijk dat er steeds meer aandacht is voor verantwoording en dat de regio hierin stappen wil maken.
3.11. Samenvattend en reflectie op de normen In dit hoofdstuk is onderzocht hoe gemeente Drimmelen in de praktijk vorm heeft gegeven aan het jeugdhulpbeleid. Hieronder reflecteren we op de normen 4 t/m 12. Norm 4a) De toegang tot jeugdhulp is op laagdrempelige wijze georganiseerd. Is goed vindbaar en bereikbaar. Norm 4b) Van de mogelijkheid tot maatwerk wordt vaak gebruik gemaakt. Norm 4c) Het CJG is voldoende toegerust voor haar taak. Deze norm wordt grotendeels behaald. De toegang is belegd bij het in 2010 opgerichte CJG. In 2015 werd het takenpakket van het CJG daarom uitgebreid met taken die voort zijn gekomen uit de invoering van de Jeugdwet. De bereikbaarheid voor inwoners is laagdrempelig. Zowel per e33
mail, telefonisch of bezoek kan contact opgenomen worden met het CJG. Daarnaast vindt toeleiding naar het CJG onder andere plaats via scholen, kinderartsen en huisartsen. Er zijn voldoende mogelijkheden om maatwerk te leveren in de gemeente en hier wordt ook vaak gebruik van gemaakt. Het ruime aanbod aan hulpverlening en de korte lijnen tussen de partners zorgt ervoor dat de meest passende hulp voor de jeugdige/het gezin ingezet kan worden. Het CJG is voldoende toegerust voor haar taak. Met de uitbreiding naar 19,8 fte in 2020, waarmee 85% van de vragen kunnen worden beantwoord, een up-to-date organisatievorm (bedrijfsvoeringsorganisatie) en de vele trainingen en deskundigheidsbevordering moet het CJG in staat zijn haar taken uit te voeren. De samenwerking met de huisartsen is goed ingevuld met de aanvullende inzet door de POH-jeugd, de onderlinge uitwisselingsbijeenkomsten en het benoemen van een vast contactpersoon vanuit het CJG. Het ontwikkelen van collectieve voorzieningen door het CJG is en blijft een uitdaging. Norm 5a) Het is duidelijk wie (beoogde) partnerorganisaties zijn. Norm 5b) De samenwerking is met afspraken vastgelegd, zoals aanmelding, termijnen en overdracht. Deze norm wordt gedeeltelijk behaald. Het is duidelijk wie de (beoogde) partnerorganisaties zijn en partners weten elkaar te vinden.
De gemeente werkt onder andere samen met scholen, buurtsportcoaches, de GGD, huisartsen en het CJG. De samenwerking in voorliggend veld en met de toegang verloopt goed. Stakeholders geven aan dat de onderlinge samenwerking sinds de transformatie significant is toegenomen. Het CJG heeft de samenwerkingsafspraken met de huisartsen onlangs herijkt. Contact tussen het CJG en de jeugdhulpaanbieder vindt alleen op casusniveau plaats. Het overige contact loopt via het WBO. Er is ruimte voor een meer inhoudelijk gesprek tussen de gemeente en jeugdhulpaanbieders. De samenwerkingsafspraken tussen de gemeente en het team WBO zijn sinds het nieuwe DVO strakker ingezet. Hierdoor is de verantwoording verbeterd. De afspraken tussen de jeugdhulpaanbieders en team WBO zijn helder en concreet. Norm 6: De gemeente heeft inzicht in doelrealisatie en de voortgang van de transformatie en deelt deze inzichten met de gemeenteraad. Deze norm wordt niet behaald. Voor de transformatie zijn geen concrete doelen geformuleerd, er is derhalve ook geen monitor of ander instrument die de doelrealisatie jeugdhulp inzichtelijk maakt. De gemeente maakt wel stappen op de verschillende doelen, zie norm 11. Bij het CJG is op individueel casusniveau wel inzicht in doelrealisatie, maar echter niet toepasbaar voor informatievoorziening richting de raad.
Bij het WBO is de informatie hoofdzakelijk proces en financieel gericht. Het is wel de bedoeling informatie ten aanzien van kwaliteit op geleverde zorg op te gaan nemen. Vanuit beleid en CJG is ook de intentie het klantperspectief beter in beeld te krijgen. De behoefte bij de raad aan het klantperspectief is groot. Norm 7: Er zijn tijdig bijstellingen gedaan ten aanzien van het beleid en de organisatie-inrichting. Deze norm wordt gedeeltelijk behaald. Na 2015 hebben geen bijstellingen in jeugdhulpbeleid plaatsgevonden. Sinds 2015 tot heden is steeds gebruik gemaakt van het beleid dat is opgesteld bij aanvang van de decentralisaties. Op het moment van dit onderzoek is een vernieuwing van het beleid in ontwikkeling51. In de jaren sinds de decentralisaties hebben er wel verschillende bijstellingen plaatsgevonden ten aanzien van de organisatie-inrichting. Deze bijstellingen zijn ingezet vanuit een concrete aanleiding. Zo is het CJG doorontwikkeld van een netwerkorganisatie 51
Het nieuwe regionale beleidskader is inmiddels door de gemeenteraad vastgesteld (9 april 2020). 34
naar een bedrijfsvoeringorganisatie. Ook is meer ingezet op preventie door de inzet van de POHjeugd en een verhoogde ureninzet van de jongerenwerker en buurtsportcoaches. Norm 8a) Het is inzichtelijk of er sprake is van wachtlijsten binnen de jeugdhulp. Norm 8b) Er zijn afspraken gemaakt wanneer gestuurd wordt op ontstaan van wachtlijsten. Norm 8c) Er wordt tijdig gestuurd op bestaande wachtlijsten. Deze norm wordt grotendeels behaald. Er zijn enkele wachtlijsten zoals binnen de jeugd-GGZ wanneer sprake is van een dubbele diagnose, voor onderzoek door Veilig Thuis en voor systeemtherapie. Bij het CJG zelf is op het moment van dit onderzoek een tijdelijke wachtlijst veroorzaakt door mutaties bij de medewerkers door de recente organisatieverandering. In de gemeente Drimmelen lijken geen problematische wachtlijsten te bestaan. Voor eventuele knelpunten als gevolg van wachtlijsten/-tijden is afgesproken dat aanbieders voorzien in overbruggingszorg. Norm 9a) Het is inzichtelijk wat de gemeente doet om drugsgebruik onder jongeren tegen te gaan. 9b) De gestelde doelen worden gerealiseerd en gemonitord. Aan deze norm wordt grotendeels voldaan. De gemeente heeft in het gezondheidsbeleid haar ambities en doelstellingen vastgelegd en deze in een nog vast te stellen preventieplan vertaald in concrete acties.
In de aanpak werkt de gemeente met diverse partners samen, zoals de Moedige Moeders, de Zelfhulpgroep Drimmelen, onderwijspartners, verslavingszorg en de GGD. De betrouwbaarheid van de kwalitatieve data wordt betwijfeld vanwege de indruk, gebaseerd op waarnemingen, dat jongeren niet open zijn in de beantwoording op vragen. In Drimmelen wordt op dit moment een afname van het aantal minderjarige drinkers gezien. Tegelijkertijd ook een toename in het aantal consumpties onder minderjarige drinkers en een stijging van het aantal aanmeldingen van alcoholintoxicatie. De effectiviteit van de ingezette interventies is moeilijk aan te tonen vanwege complexiteit van de data. Partners geven aan dat gebruik maken van kwalitatieve data hierin helpend is omdat hierdoor inzicht in de verhalen achter cijfers ontstaat. Norm 10) Er is een specifieke aanpak voor multi-probleemgezinnen. Deze norm wordt gedeeltelijk gehaald. Er is geen specifiek beleid op multiproblematiek geformuleerd anders dan één gezin, één plan, één regisseur. Bij de aanbieders is de behoefte aan een plek waar de gezinnen in beeld zijn en dat daarop regie wordt gevoerd. De gemeente is inmiddels hiertoe een pilot gestart die hier invulling aan gaat geven. De resultaten zijn nog niet beschikbaar. Norm 11) De uitvoering van de doelen voldoet aan de doelen van de Jeugdwet.
Op preventie, normaliseren, eerder juiste hulp, integrale hulp (één gezin, één plan, één regisseur). Deze norm wordt gedeeltelijk behaald. Wat betreft een aantal doelen is gemeente Drimmelen goed op weg, bij andere doelen zijn er nog stappen te maken. Enerzijds wordt sterk ingezet op preventie, het versterken van het opvoedkundig klimaat en wordt de mate van regeldruk als positief ervaren door voorliggend veld en aanbieders. Nieuw collectief aanbod is nog niet ontwikkeld. Het beeld van integrale hulp wisselt. Er bestaat veel samenwerking en vrijheid om in te zetten wat nodig is of dit te ontwikkelen. Daarbij wordt ingezet op de ontwikkeling van ontschotting budgetten en gewerkt met de methodiek van de omgekeerde toets.
35
Norm 12a) Het is inzichtelijk hoe de budgetten in de praktijk zijn besteed. 12b) Per categorie zijn prognose en realisatie inzichtelijk. 12c) Het budgetbeheer is inzichtelijk en systematisch toegepast. 12d) De uitgaven met betrekking tot de jeugdhulp zijn binnen de begroting gebleven. 12e) Er is inzicht in directe en indirecte kosten van jeugdzorg. De norm wordt beperkt behaald. Het ontbreekt aan een inzichtelijk en systematisch beheer van de verschillende kostenposten voor jeugdhulp breed: voorliggende voorziening, toegang en (regionale) kosten jeugdhulp. De budgetten zijn wel uit de financiële overzichten op te vragen en worden beschikbaar, zoals te zien in verschillende afzonderlijke beleidsstukken, rapportages en presentaties. In regionaal verband wordt steeds gewerkt aan verbetering van het inzicht van de gemeente in de uitgaven door middel van een dashboard. De kosten van jeugdhulp zijn met name de eerste drie jaar na 2015 fors gestegen, daarna zijn de kosten blijven stijgen maar is de groei gedempt. De kosten voor de regionaal ingekochte jeugdhulp zijn steeds gegroeid als gevolg van stijging van het gebruik van jeugdhulp. De kosten van de toegang via het CJG zijn gegroeid, onder andere door uitbreiding van het aantal fte’s. Voor de komende jaren, met de vorming van de bedrijfsvoering organisatie is de verwachting dat de kosten grotendeels gelijk blijven.
De kosten voor Veilig Thuis West-Brabant zijn na de start in 2015 gestegen op basis van wat nodig was, en zijn vervolgens vrijwel gelijk gebleven (€ 210.647,-). Daarnaast is geïnvesteerd in een POH-jeugd en in de voorliggende voorzieningen. De directe en indirecte kosten zijn te achterhalen voor de meeste onderdelen van de jeugdhulp. Voor alle jeugdhulpaanbieder afzonderlijk zijn ze niet in beeld.
36
4.
Monitoring, informatievoorziening en rol van de gemeenteraad
4.1. Afspraken informatievoorziening aan de raad In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op: Deelvraag 13: Welke afspraken zijn gemaakt over informatievoorziening aan de gemeenteraad (op welke momenten, vorm, inhoudelijk en financieel)? Worden deze afspraken ook nageleefd? In het Jeugd- en jongerenbeleid 2013-2016 is de doelstelling opgenomen dat de raad regelmatig wordt geïnformeerd over de transitie van de jeugdzorg. In het Jeugd- en jongerenbeleid 20182021 is deze doelstelling geëvalueerd. Daarin staat dat de raad op verschillende manieren is geïnformeerd over de transitie, onder meer door middel van raadsbrieven52. In het Jeugd- en jongerenbeleid 2015- 2018 staat dat de gemeente verantwoording aflegt middels het reguliere instrumentarium voor planning en control, met name de jaarrekening53. In interviews met de beleidsmedewerkers en de wethouder wordt aangegeven dat de raad in de reguliere cyclus wordt geïnformeerd. Daarbij wordt twee keer per jaar een rapportage (voorjaarsnota en najaarsnota) opgeleverd over de afwijkingen en uitvoeringen van het beleid en de financiering. Daarnaast wordt aangegeven dat de raad op veel momenten is geïnformeerd over de transitie van taken en beheersmaatregelen. Een voorbeeld daarvan is een informatieronde omtrent het CJG. Ten slotte is de gemeenteraad het afgelopen jaar frequent geïnformeerd door de portefeuillehouder Jeugd.
Onder andere tijdens openbare en besloten raadsvergaderingen, via raadsbrieven en via e-mailberichten. Ook de vertegenwoordigers van de gemeenteraad herkennen deze afspraken met betrekking tot informatievoorziening. Tijdens de focusgroep hebben zij aangegeven er vertrouwen in te hebben dat ze op tijd en voldoende geïnformeerd worden, zowel binnen de reguliere cyclus als (indien noodzakelijk) daarbuiten.
4.2. Toezichthouden door raad In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 14: Hoe houdt de gemeenteraad zicht op de realisatie van de doelstellingen? Is dit uitgewerkt in concrete afspraken? In welke mate neem de gemeenteraad hierin een actieve rol aan?
In het interview met vertegenwoordigers van de raad wordt aangegeven dat het voor de raadsleden lastig is om zicht te houden op de realisatie van de doelstellingen. Tijdens de decentralisaties was er te weinig tijd om intensief betrokken te worden bij de formulering van kaders en doelstellingen. Na de decentralisering hebben er wel bijsturingen plaatsgevonden, maar met name op het gebied van financiën. Aangegeven wordt dat de informatie die in de planning- en controlcyclus wordt aangeleverd, te algemeen is om goed te kunnen sturen. Er wordt duiding en achtergrond gemist bij de geleverde informatie. Daarbij gaat het bijvoorbeeld over informatie omtrent wachtlijsten en wachttijden, recidivecijfers om inzicht te krijgen in de effectiviteit van de jeugdhulp en productinformatie. Daarbij wordt in de media regelmatig bericht over misstanden in de jeugdhulp, slechte samenwerking in de keten en zo meer. De wethouder geeft aan dat hij probeert de raad zoveel mogelijk ‘aan de voorkant’ te betrekken, maar dat er soms ook sprake is van een verschil in kennis tussen het college en de raad. Onderwerpen die voor het college 52 53
Beleidsplan Jeugd- en jongeren gemeente Drimmelen 2018- 2021, p.6 Beleidsplan Jeugd- en jongeren gemeente Drimmelen 2015- 2018, p. 48
37
‘gesneden koek zijn’, zorgen er soms voor dat het college al te ver vooruit loopt op de raad, terwijl raadsleden nog meer toelichting nodig hebben over een bepaald onderwerp. Als goed voorbeeld wordt door verschillende geïnterviewden genoemd dat de raad proactief is geïnformeerd omtrent het Juzt-dossier. Dit had betrekking op de grootste jeugdhulpaanbieder in de regio die in het voorjaar van 2019 in grote financiële problemen is geraakt. De wethouder geeft hierover aan dat hij geprobeerd heeft om de raad zoveel mogelijk te betrekken bij keuzes en dilemma’s binnen dit dossier. De vertegenwoordigers van de raad herkennen dit, zij hebben het traject rondom Juzt als heel intensief ervaren, waarbij er veel overlegmomenten waren buiten de reguliere agenda om. Ook heeft de raad het als positief ervaren dat zij in vertrouwen werden genomen en dat zij bijvoorbeeld ook vertrouwelijke stukken ontvingen. Tot slot is besproken of de raad zelf een actieve rol neemt als het gaat om zicht te houden op doelrealisatie. De vertegenwoordigers van de raad hebben hierop gereflecteerd in de focusgroep. Daarin kwam naar voren dat de raad met name aanslaat als er signalen zijn dat het ergens niet goed gaat, dan worden er vragen aan het college gesteld. Proactief of preventief ergens op anticiperen als gemeenteraad wordt als lastig ervaren.
De raadsleden geven aan dat het soms lastig is om de juiste vragen te stellen als daar geen concrete aanleiding voor is, bijvoorbeeld in de vorm van incidenten. Toch zijn er wel een aantal voorbeelden van situaties waarin de raad initiatief genomen heeft. Bijvoorbeeld met betrekking tot de bereikbaarheid van het CJG, dat alleen tijdens kantooruren bereikbaar was. Daar is, naar aanleiding van inzet van de raad, nu een noodnummer voor geïnstalleerd dat in de avonden en weekenden bereikbaar is.
4.3. Rollen van de raad In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 15: Heeft de raad op basis van de gemaakte afspraken invulling kunnen geven aan hun kaderstellende en controlerende en rollen?
In het interview met vertegenwoordigers van de raad wordt aangegeven dat het voor de raad lastig is om bij te sturen omdat de informatie daartoe ontbreekt. Daarbij wordt ook aangegeven dat het zou helpen om vaker bij elkaar te komen en meer contact te hebben om op die manier dieper in de materie te komen. Aangegeven wordt dat het gebrek aan materiebeheersing ertoe leidt dat het soms moeilijk is om de juiste vragen te stellen. De kennis van de raad is groeiende. De raad zou zijn rollen beter tot uitvoering kunnen brengen wanneer zij het complete plaatje beter inzichtelijk zouden hebben. Bijvoorbeeld met informatie over de samenwerkingspartners, hun verantwoordelijkheden en de budgetten die aan de activiteiten die zij uitvoeren gekoppeld zijn. Door de raad is een financiële commissie uit raadsleden samengesteld die maandelijks meekijkt met de gemeentelijke financiën, waarvan jeugdhulp een van de onderdelen is. Ook is de wethouder gevraagd de financiën in begrijpelijke taal te presenteren. Het resultaat daarvan is dat er nu ook een ‘begroting in een oogopslag’ is. Zoals beschreven in hoofdstuk 2 is de kaderstellende rol van de raad bij de decentralisatie beperkt geweest. In het interview met de wethouder komt naar voren dat de wethouder de raad het regionale beleidskader wel wil laten vaststellen, daar waar andere gemeenten ervoor kiezen dit niet te doen54.
54
Het nieuwe regionale beleidskader is inmiddels door de gemeenteraad vastgesteld (9 april 2020). 38
4.4. Samenvattend en reflectie op de normen In dit hoofdstuk is onderzocht welke afspraken zijn gemaakt met betrekking tot informatievoorziening, hoe de raad toezicht houdt op doelstellingen en of de raad op basis van de gemaakte afspraken invulling kan geven aan haar verschillende rollen. Hieronder reflecteren we op de norm 13 t/m 15. Norm 13a) Er zijn duidelijke afspraken over informatievoorziening aan de gemeenteraad (als het gaat over welke momenten, vorm, inhoud en financieel). Norm 13b) Deze afspraken worden ook nageleefd. Deze norm wordt behaald. Er zijn duidelijke afspraken gemaakt over de informatievoorziening aan de raad. De raad wordt in de reguliere planning- en controlcyclus geïnformeerd. Daarbij wordt twee keer per jaar een rapportage (voorjaarsnota en najaarsnota) opgeleverd over de afwijkingen en uitvoeringen van het beleid en de financiering. Tevens informeert de portefeuillehouder Jeugd de raad op verschillende manieren, onder meer via raadsinformatiebrieven en emailberichten. De afspraken worden ook nageleefd. Norm 14a) Er is een heldere uitwerking van hoe de gemeenteraad zicht kan houden op de realisatie van doelstellingen, dit is uitgewerkt in concrete afspraken. Norm 14b) De gemeenteraad is daadwerkelijk in staat om zicht te houden op de realisatie van de doelstellingen van de jeugdhulp.
Norm 14c) De gemeenteraad stuurt actief bij op basis van deze inzichten (indien nodig). De norm wordt beperkt behaald. De gemeenteraad kan zicht houden op de realisatie van doelstellingen door middel van beleidsontwikkeling, raadsinformatiebrieven transitie en de via de planning- en controlcyclus. De doelstellingen zijn (nog) niet uitgewerkt in specifieke en meetbare activiteiten en resultaten. Waarbij ook indicatoren voor monitoring ontbreken. Daardoor is de gemeenteraad onvoldoende in staat om zicht te houden op de realisatie van de doelstellingen van de jeugdhulp. Op onderdelen stuurt de raad actief bij op basis van signalen. Daarbij maakt de raad weinig gebruik van de mogelijkheid initiatieven te nemen bij haar kaderstellende én controlerende rol. Norm 15) De raad heeft op basis van de gemaakte afspraken invulling kunnen geven aan hun kaderstellende en controlerende rol. De norm wordt gedeeltelijk behaald. De raad heeft onvoldoende invulling kunnen geven aan haar kaderstellende en controlerende rol. De oorzaak hiervan is vooral de complexiteit van de informatie, niet zozeer de gemaakt afspraken omtrent de informatievoorziening. De informatie wordt niet specifiek gemaakt in de informatievoorziening, maar op een abstracte manier gepresenteerd.
Daarbij omvat informatievoorziening onder andere de ontwikkelingen in de toegang, kostenontwikkelingen van verschillende jeugdhulpsoorten, bijstellingen in beleid, bijstellingen in organisatieontwikkeling, kwaliteit van aanbieders et cetera. Het dossier jeugdhulp is daarmee veelomvattend en complex. Informatievoorziening kan deze veelomvattendheid en complexiteit moeilijk vangen. Dit geeft de raad onvoldoende specifiek inzicht in het dossier jeugdhulp waardoor het ‘goede’ gesprek niet gevoerd kan worden. Daarbij moest bij aanvang van de decentralisaties gemeentebreed nog veel kennis vergaard worden over jeugdhulp. Het tempo waarop het college zich dit dossier eigen heeft gemaakt is niet gelijk geweest aan dat van de raad. Hierdoor kan gesproken worden over een kennisachterstand van de raad op het gebied van jeugdhulp. Er zijn acties ingezet, voor de gehele gemeentelijke organisatie, om de informatievoorziening te verbeteren zoals door de invoering van een ‘begroting in één oogopslag’.
39
5.
Conclusies en aanbevelingen
Met de overdracht van de jeugdhulp in 2015 hebben de gemeenten in Nederland er een grote taak en verantwoordelijkheid bijgekregen. De drie grote uitdagingen in het invullen van deze taak en verantwoordelijkheid voor Drimmelen waren: • • •
De toegang van jeugdhulp naar niet vrij toegankelijke aanbieders, vormgegeven door het CJG, naast andere reguliere aanbieders als huisartsen, gecertificeerde instellingen en jeugdzorg. Het vormgeven van de inkoop van niet vrij toegankelijke aanbieders in een regionale samenwerking middels het WBO. De afstemming met het voorliggende veld waaronder het onderwijs en (jeugd)welzijn.
Dit vroeg van de gemeente zowel een herinrichting van systemen (transitie) als een inhoudelijke verandering van focus en werkwijze (transformatie).
5.1. Conclusies De gemeente Drimmelen heeft de overdracht van de jeugdhulp, als zovele gemeenten, al lerend en ontwikkelend opgepakt. De beleidsnota jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015-2018 vormt de beleidsbasis voor de jeugdhulp. Met de raadsinformatiebrieven is van begin 2014 tot maart 2017 de raad op de hoogte gehouden over het proces van de transitie en de transformatie. En met name via de plan- en controlcyclus over de (ontwikkeling van de) financiële consequenties. Vanuit de gemeenteraad wordt ervaren dat zij weinig inzicht heeft op de uitvoering van de jeugdhulp, de ontwikkelingen die gemaakt worden en de eigen rol en positie in dit proces. Dit vormt de aanleiding van het onderzoek waarin de jeugdhulp onder de loep wordt genomen. Onderstaand geven we het antwoord op de hoofdvraag van het onderzoek en trekken conclusies op de verschillende deelthema’s van het onderzoek. De hoofdvraag van dit onderzoek luidt: Op welke wijze is het jeugdhulpbeleid door de gemeente Drimmelen vormgegeven, hoe ziet de jeugdhulp er in de praktijk uit, hoe vindt monitoring en sturing plaats en op welke manier wordt de raad geïnformeerd m.b.t tot het jeugdhulpbeleid? Op basis van onze bevindingen wordt de hoofdvraag als volgt beantwoord: De gemeente Drimmelen heeft het jeugdhulpbeleid vormgegeven in zowel regionale als lokale kaders.
Het beleid is onvoldoende uitgewerkt in meetbare doelen en activiteiten, met bijbehorende monitorinstrumenten. Er is inhoudelijk en organisatorisch stevig doorontwikkeld in de uitvoering van de jeugdhulp en daarmee wordt een goede invulling gegeven aan de doelen van de jeugdwet, zowel in de preventie als in de toegang tot de jeugdhulp. De doorontwikkeling bij de gespecialiseerde jeugdhulp ligt met name op het verkrijgen van inzicht en het beheersbaar krijgen van de processen en financiën. De bijbehorende kosten van de jeugdhulp zijn steeds gestegen, enerzijds door de investeringen in preventie en de toegang, anderzijds door de toename van het gebruik van de gespecialiseerde zorg. De raad heeft haar taakstellende en controlerende rol nog onvoldoende ingevuld/in kunnen vullen. Het ontbreekt daartoe aan concrete doelen met bijbehorende monitoring op de deelterreinen preventie, toegang en gespecialiseerde jeugdhulp.
40
Op de verschillende deelthema’s binnen dit onderzoek concluderen wij het volgende: Kaderstelling en beleid 1.
De gemeente Drimmelen heeft een lokaal en regionaal kader, maar… We concluderen dat de gemeente Drimmelen lokale en regionale kaders en doelstellingen geformuleerd heeft voor de jeugdhulp. Verder uitgewerkt met gedeelde waarden, met leef- en spelregels. De doelstellingen zijn niet nader uitgewerkt in specifieke en meetbare activiteiten en resultaten. Eveneens ontbreken indicatoren voor de monitoring van het behalen van de doelstellingen. Daardoor is de informatie en verantwoording aan de raad niet overzichtelijk en volledig. Door het verlengen van de geldigheid van dit beleid (oorspronkelijk 2015-2018) is de kans niet gebruikt tussentijds het beleid aan te scherpen en meer concrete doelen te stellen.
2.
De raad is bij het opstellen van kaders en beleid beperkt betrokken. We concluderen dat de raad in beperkte mate is betrokken bij de formulering van zowel de lokale als de regionale kaders en doelstellingen voor de jeugdhulp. Er is tijdens de decentralisaties met raadsinformatiebrieven wel steeds informatie verstrekt over de voortgang, maar hierbij waren weinig mogelijkheden om echt actief te sturen als gemeenteraad. Bij de formulering van de regionale kaders is vooral vertrouwd op de expertise van centrumgemeente Breda. We concluderen tevens dat het zeker de intentie is om de raad meer te betrekken, bijvoorbeeld door als enige gemeente de raad wel in te laten stemmen met het regionale beleidsplan.
3.
Wat betreft financiën, een gestructureerd inzicht ontbreekt wat sturing en verantwoording lastig maakt. Binnen de gemeentelijke organisatie zijn de financiële situatie en de ontwikkeling van uitgaven (steeds scherper) in beeld. Het ontbreekt aan een duidelijk financieel overzicht van de kosten van de jeugdhulp overall. Bij de start in 2015 is het financiële kader grof ingevuld en vervolgens is het budget aangepast op de ontwikkeling van het gebruik. Het is een continue proces van verbeteringen dat is ingezet om de kosten meer inzichtelijk en beheersbaar te krijgen. Het budget voor de jeugdhulp wordt niet verder specifiek gemaakt, er vindt geen uitsplitsing naar preventie, toegang en regionale inkoop plaats.
De jeugdhulp in de praktijk 4.
Met de gemaakte stappen is de toegang met het CJG goed toegerust. We stellen dat de gemeente in samenspraak met de raad vele stappen heeft gemaakt als het gaat om de doorontwikkeling van het CJG. Met de personele uitbreiding, samenwerking met onderwijs en huisartsen en de professionele ontwikkeling van de medewerkers is geïnvesteerd in kwantiteit en kwaliteit. Daarbij concluderen we dat de omvorming van een netwerkorganisatie naar een BVO een goede basis is om verder door te ontwikkelen.
5.
Het inzicht in realisatie van (transformatie) doelen ontbreekt. We concluderen dat de gemeente Drimmelen voor de jeugdhulp geen concrete doelen heeft gesteld die vervolgens gestructureerd gemonitord worden. In het voorveld, de toegang en de gespecialiseerde jeugdhulp werkt in principe iedereen met de vastgestelde uitgangspunten. De vertaling naar (transformatie) doelen ontbreekt. Het monitoren en de verantwoording is hoofdzakelijk procesmatig en financieel ingericht, welke overigens wel continue verbeterd worden, onder andere met inzicht in kwaliteit geleverde zorg (in ontwikkeling). Tot slot zien we dat het klantperspectief onderbelicht is. Wel stellen we dat het een positieve ontwikkeling is dat hier aandacht voor is en dat er concrete plannen zijn hier op in te zetten.
41
6.
De uitvoering van de jeugdhulp voldoet steeds meer aan de doelen van de Jeugdwet. De gemeente investeert in preventie en het opvoedkundig klimaat met personeel (bijvoorbeeld buurtsportcoach), samenwerking met scholen en huisartsen (o.a. POH-Jeugd) en blijft dit doen. Het idee is dat daarmee minder jeugdhulp nodig is of sneller ingezet kan worden. Ook zien we dat er geen zorgwekkende wachtlijsten zijn, slechts recent een wachtlijst bij het CJG bij de overgang naar de nieuwe organisatie. Wel concluderen we dat er ruimte is voor verbetering als het gaat om regievoering bij multi-probleemgezinnen, het realiseren van collectieve voorzieningen en het benutten van kansen om betere en andere hulp te organiseren in samenspraak met de gespecialiseerde aanbieders.
Financiën 7.
Geen financiële nood, wel stijgende kosten. We concluderen dat vanaf de start de kosten van de jeugdhulp zijn gestegen. Investeringen in preventie, het op orde brengen van de toegang en een toename van het gebruik van gespecialiseerde hulp laten de kosten stijgen.
Monitoring, informatievoorziening en de rol van de gemeenteraad 8.
De afspraken over informatievoorziening zijn nagekomen. Vanaf de start van de transitie in 2014 is de raad geïnformeerd over gang van zaken van de drie transities, waaronder de jeugdhulp. Zo ook in de ontwikkeling van de verschillende beleidsstukken lokaal en regionaal. Daarnaast is de jeugdhulp in de reguliere begrotingscyclus opgenomen. Daarbij is in het onderliggend onderzoek geconstateerd dat de transitie onder grote tijdsdruk tot stand is gekomen, het regionaal beleid grotendeels door Breda is vormgegeven en in de begrotingscyclus jeugdhulp fragmentarisch wordt behandeld. We stellen dat de jeugdhulp in de gemeente Drimmelen, zoals voor alle gemeenten in Nederland, een grote opgave is. De afgelopen jaren is het begrip van de materie van de jeugdhulp sterk gegroeid, en dat dit nog steeds groeiend is.
9.
Controlerende taak is onvoldoende uitvoerbaar. Door het ontbreken van uitgewerkte doelstellingen voor de jeugdhulp, zowel in preventie, toegang als gespecialiseerde hulp met bijbehorende monitoring, concluderen we dat het vrijwel niet mogelijk is om de controlerende taak als gemeenteraad naar behoren uit te voeren. Daarbij constateren we dat de betrokkenheid van de raad binnen de reguliere taakinvulling lastig is vorm te geven door de complexiteit en de omvang van het beleidsveld van de jeugdhulp. De raad reageert mede daardoor meer op signalen van inwoners, krantenartikelen en nieuwsberichten dan vanuit haar kaderstellende rol. De bereidheid bij het college en medewerkers van de gemeente om duidelijkheid te verschaffen is groot. Daarnaast zijn zij vooral bezig de processen en de financiën beheersbaar te krijgen en de jeugdhulp door te ontwikkelen.