09 02 Eindrapportage Jeugdhulp Drimmelen.pdf
Tekst van het document
1. 2.
Jeugdhulp onder de loep Drimmelen Eindrapportage
Datum: 14 december 2020
Postbus 500 4700 KA Roosendaal www.rekenkamerwestbrabant.nl
3.
Inhoudsopgave Samenvatting ............................................................................................... 4 1. 1.1.
Inleiding ............................................................................................. 6 Hoofdvraag ......................................................................................... 6
1.2.
Deelvragen en normenkader .................................................................. 6
1.3.
Aanpak ............................................................................................... 8
1.4.
Leeswijzer ........................................................................................... 9
2. 2.1.
Kaderstelling en beleid ..................................................................... 10 Kaders voor de jeugdhulp in gemeente Drimmelen .................................. 10
2.2.
Regionale kaders voor de jeugdhulp ...................................................... 10
2.3.
Lokale kaders en doelstellingen voor de jeugdhulp .................................. 12
2.4.
Budgetten en geldstromen ................................................................... 13
2.5.
Samenvattend en reflectie op de normen ............................................... 13
3. 3.1.
Jeugdhulp in de praktijk ................................................................... 16 Kerngegevens zorggebruik ................................................................... 16
3.2.
Uitvoering toegang tot jeugdhulp .......................................................... 17
3.3.
Samenwerking in het veld ................................................................... 20
3.4.
Doelrealisatie en de voortgang van de transformatie ............................... 22
3.5.
Bijstellingen beleid en organisatie-inrichting ........................................... 22
3.6.
Wachtlijsten ...................................................................................... 25
3.7.
Beleid omtrent alcohol- en drugsgebruik ................................................ 25
3.8.
Aanpak multi-probleemgezinnen ........................................................... 27
3.9.
Aansluiting aanpak op de Jeugdwet ....................................................... 28
3.10. Financiën .......................................................................................... 30 3.11. Samenvattend en reflectie op de normen ............................................... 33 4. 4.1.
Monitoring, informatievoorziening en rol van de gemeenteraad ....... 37 Afspraken informatievoorziening aan de raad ......................................... 37
4.2.
Toezichthouden door raad ................................................................... 37
4.3.
Rollen van de raad.............................................................................. 38
4.4.
Samenvattend en reflectie op de normen ............................................... 39
5. 5.1.
Conclusies en aanbevelingen ............................................................ 40 Conclusies ......................................................................................... 40
5.2.
Aanbevelingen ................................................................................... 43
6.
Reactie college op conceptrapport .................................................... 47
7.
Nawoord ........................................................................................... 50 2
Bijlage 1 Bronnenlijst ................................................................................. 51
Colofon Rekenkamer West-Brabant in samenwerking met RadarAdvies B.V.
3
Samenvatting Met de overdracht van de jeugdhulp in 2015 hebben de gemeenten in Nederland er een grote taak en verantwoordelijkheid bijgekregen. De gemeente Drimmelen heeft de overdracht van de jeugdhulp, als zovele gemeenten, al lerend en ontwikkelend opgepakt. Op verschillende wijze is met de raad het gesprek hierover gevoerd. De basis voor het beleid voor jeugdhulp is gelegd in de beleidsnota jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015-2018. Over de voortgang van het proces van de transitie en de transformatie van de drie decentralisaties is met raadsinformatiebrieven vanaf begin 2014 (tot maart 2017) de raad op de hoogte gehouden. En, onder ander via de plan- en controlcyclus, over de (ontwikkeling van de) financiële consequenties. Vanuit de gemeenteraad wordt ervaren dat zij weinig inzicht heeft op de uitvoering van de jeugdhulp, de ontwikkelingen die doorgemaakt worden en de eigen rol en positie in dit proces. Dit vormt de aanleiding van het onderzoek waarin de jeugdhulp onder de loep wordt genomen.
In het onderzoek is dit vertaald naar de hoofdvraag: Op welke wijze is het jeugdhulpbeleid door de gemeente Drimmelen vormgegeven, hoe ziet de jeugdhulp er in de praktijk uit, hoe vindt monitoring en sturing plaats en op welke manier wordt de raad geïnformeerd m.b.t tot het jeugdhulpbeleid? Op basis van onze bevindingen wordt de hoofdvraag als volgt beantwoord: De gemeente Drimmelen heeft het jeugdhulpbeleid vormgegeven in zowel regionale als lokale kaders. Er is inhoudelijk en organisatorisch stevig doorontwikkeld in de uitvoering van de jeugdhulp en daarmee wordt een goede invulling gegeven aan de doelen van de jeugdwet, zowel in de preventie als in de toegang tot de jeugdhulp. De doorontwikkeling bij de gespecialiseerde jeugdhulp ligt met name op het verkrijgen van inzicht en het beheersbaar krijgen van de processen en financiën. De bijbehorende kosten van de jeugdhulp zijn steeds gestegen, enerzijds door de investeringen in preventie en de toegang, anderzijds door de toename van het gebruik van de gespecialiseerde zorg. De raad heeft zijn taakstellende en controlerende rol onvoldoende ingevuld of in kunnen vullen. De hoofdoorzaak, blijkt uit dit onderzoek, ligt in het gegeven dat het beleid onvoldoende is uitgewerkt in meetbare doelen en activiteiten, met bijbehorende monitorinstrumenten.
Het ontbreekt daartoe aan concrete doelen met bijbehorende monitoring op de deelterreinen preventie, toegang en inzet gespecialiseerde jeugdhulp. We concluderen dat: 1. 2.
3.
Het beleid niet is uitgewerkt en daardoor monitoring en het realiseren van doelen onvoldoende in beeld gebracht wordt; In de praktijk het CJG inmiddels goed is toegerust voor haar taken; de uitvoering van de jeugdhulp steeds meer voldoet aan de doelen van de Jeugdwet en de kosten van de jeugdhulp nog steeds stijgen; De monitoring en informatievoorziening continue verbeterd wordt, en nog steeds verbeterd dient te worden; zodat ook de raad haar taken op een goede wijze kan uitvoeren.
4
De aanbevelingen zijn gericht op •
•
•
•
Het formuleren van doelen op de deelterreinen a) voorliggende voorzieningen & preventie, b) toegang tot de jeugdhulp en c) inzet gespecialiseerde jeugdhulp. Per deelterrein financiële middelen en monitoring vormgeven. Het ontwikkelen van een kennisprogramma jeugdhulp voor raadsleden. Daarmee wordt invulling gegeven aan de wens geïnformeerd te zijn over de praktijk en maakt het inhoudelijk gesprek in de raad met het college waardevol. Het blijven investeren in de jeugdhulp (per deelterrein) om verdere realisatie van de doelen van de Jeugdwet te halen, nadere invulling te geven aan de transformatie in het sociaal domein en de effectiviteit van de jeugdhulp te verbeteren. Invulling geven aan het klantperspectief voor zowel beleidsvorming als ook de monitoring van de effectiviteit van de jeugdhulp.
5
1.
Inleiding
Per 1 januari 2015 is de Jeugdwet in werking getreden. Vanaf dat moment is de gemeente Drimmelen bestuurlijk en financieel verantwoordelijk geworden voor het overgrote deel van de hulp aan minderjarigen. Het idee achter de Jeugdwet is dat gemeenten de jeugdhulp beter en goedkoper kunnen uitvoeren dan provincies en het Rijk. Gemeenten zouden, als eerste bestuurslaag, het beste in staat zijn om maatwerk te leveren dat aansluit bij wat lokaal nodig is. Deze omslag vraagt om zowel een herinrichting van systemen (een transitie) als een inhoudelijke verandering van focus en werkwijze (een transformatie). De transformatie betekent: niet langer werken op basis van recht op zorg maar uitgaan van de eigen mogelijkheden van inwoners, de inzet van de sociale omgeving met een focus op preventie en een integrale aanpak. Dit houdt ook een nieuwe manier van denken en doen in met daarbij veel ruimte voor de professional. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het sturen op de beoogde maatschappelijke effecten van de Jeugdwet en dient te controleren of het door het college voorgestelde beleid hieraan bijdraagt. Om deze taak goed te kunnen uitvoeren hebben gemeenteraadsleden behoefte aan gedegen informatie.
Met welke partners realiseert de gemeente Drimmelen haar jeugdhulpbeleid? Hoe verloopt de uitvoering van de jeugdhulp? Welke mogelijkheden tot het bieden van maatwerk zijn er voor professionals, worden deze mogelijkheden ook benut en is de jeugdhulp toegankelijk voor eenieder die het nodig heeft? Deze vraagstukken hangen samen met de vraag of de gemeente de jeugdhulp binnen de beschikbare middelen effectief weet uit te voeren. Inzicht in deze vragen is noodzakelijk voor raadsleden om hun kaderstellende en controlerende rol goed te kunnen vervullen.
1.1. Hoofdvraag De gemeenteraad van Drimmelen heeft voor het rekenkameronderzoek in 2020 de uitvoering van de Jeugdhulp als thema gekozen. De reden hiertoe is dat de gemeenteraad van Drimmelen een discrepantie ervaart tussen de beeldvorming die uit de media tot hen komt en de informatie die zij van het college ontvangt. De gemeenteraad ervaart dat zij weinig zicht heeft op de uitvoering van de jeugdhulp (onder meer weinig zicht op het nakomen van gemaakte afspraken en de toegankelijkheid) en het financiële aspect daarvan. In een sessie tussen de rekenkamer met een afvaardiging van de raadsleden zijn de vragen aangescherpt. De hoofdvraag van het onderzoek luidt als volgt: Op welke wijze is het jeugdhulpbeleid door de gemeente Drimmelen vormgegeven, hoe ziet de jeugdhulp er in de praktijk uit, hoe vindt monitoring en sturing plaats en op welke manier wordt de raad geïnformeerd m.b.t tot het jeugdhulpbeleid?
1.2. Deelvragen en normenkader De hoofdvraag is vertaald in de onderstaande deelvragen, waarbij normen zijn opgesteld. De deelvragen zijn opgesplitst in vier hoofdcategorieën: kaderstelling en beleid jeugdhulp, jeugdhulp in de praktijk, financiën en monitoring, informatievoorziening en rol van de gemeenteraad. Deelvraag Kaderstelling en beleid 1 Welke kaders en doelstellingen zijn geformuleerd voor de jeugdhulp in de gemeente Drimmelen, zowel voor lokale als voor regionale keuzes?
Norm 1a. 1b.
Er zijn zowel lokaal als regionaal kaders en doelstellingen geformuleerd voor de jeugdhulp. De doelstellingen van het jeugdhulpbeleid zijn in specifieke en meetbare activiteiten en resultaten beschreven en de relatie tussen doelstellingen,
6
2
In welke mate is de gemeenteraad betrokken geweest bij de formulering van de doelstellingen en kaders?
2a. 2b. 2c.
3
Welke afspraken zijn er in het beleid gemaakt over de budgetten van het sociaal domein en de hierbij behorende geldstromen?
De Jeugdhulp in de praktijk 4 Hoe zijn de uitvoering van en de toegang tot de jeugdhulp in de gemeente Drimmelen georganiseerd? En wat zijn de mogelijkheden voor maatwerk? Is het CJG voldoende toegerust aan de opdracht van de Jeugdwet. 5 Wie zijn de partnerorganisaties? Hoe en waarvoor wordt er samengewerkt met deze partners? 6
7
8
Heeft de gemeente inzicht in de doelrealisatie en de voortgang van de transformatie? Welke bijstellingen hebben er plaatsgevonden ten aanzien van het beleid en de organisatie-inrichting? Is er sprake van wachtlijsten binnen de jeugdhulp?
3
4a. 4b. 4c. 5a. 5b. 6.
7.
8a. 8b.
9
10 11
Wat doet de gemeente om drugsgebruik bij jongeren tegen te gaan? Wat zijn de effecten van dit beleid? Welke aanpak wordt gehanteerd bij multiprobleemgezinnen? In hoeverre voldoet de uitvoering aan de doelen van de Jeugdwet?
8c. 9a. 9b. 10. 11.
activiteiten en resultaten is expliciet, logisch onderbouwd en vastgelegd. De gemeenteraad is actief en tijdig betrokken geweest bij de formulering van de doelstellingen en kaders op lokaal niveau. De gemeenteraad is actief en tijdig betrokken geweest bij de formulering van doelstellingen en kaders op regionaal niveau. De gemeenteraad heeft initiatief getoond in haar kaderstellende rol aangaande het jeugdhulpbeleid. Er zijn binnen het beleid duidelijke afspraken gemaakt over budgetten van het sociaal domein en daarbij behorende geldstromen, deze zijn specifiek uitgesplitst en inzichtelijk voor wat de jeugdhulp betreft. De toegang tot jeugdhulp is op laagdrempelige wijze georganiseerd. Is goed vindbaar en bereikbaar. Van de mogelijkheid tot maatwerk wordt vaak gebruik gemaakt. Het CJG is voldoende toegerust voor haar taak. Het is duidelijk wie de partners en (beoogde) partnerorganisaties zijn. De samenwerking is met afspraken vastgelegd, zoals aanmelding, termijnen en overdracht. De gemeente heeft inzicht in doelrealisatie en de voortgang van de transformatie en deelt deze inzichten met de gemeenteraad. Er zijn tijdig bijstellingen gedaan ten aanzien van het beleid en de organisatie-inrichting. Het is inzichtelijk of er sprake is van wachtlijsten binnen de jeugdhulp. Er zijn afspraken gemaakt wanneer gestuurd wordt op ontstaan van wachtlijsten.
Er wordt tijdig gestuurd op bestaande wachtlijsten. Het is inzichtelijk wat de gemeente doet om drugsgebruik onder jongeren tegen te gaan. De gestelde doelen worden gerealiseerd en gemonitord. Er is een specifieke aanpak voor multiprobleemgezinnen. De uitvoering van de Jeugdwet voldoet aan de doelen van de Jeugdwet. Op preventie, normaliseren, eerder juiste hulp, integrale hulp (één gezin, één plan, één regisseur).
Financiën 12
Hoe zijn de budgetten in de praktijk de afgelopen jaren besteed? Welke systematiek is er gehanteerd m.b.t budgetbeheer?
12a. Het is inzichtelijk hoe de budgetten in de praktijk zijn besteed. 12b. Per categorie zijn prognose en realisatie inzichtelijk. 12c. Het budgetbeheer is inzichtelijk en systematisch toegepast. 12d. De uitgaven m.b.t. de jeugdhulp zijn binnen de begroting gebleven. 12e. Er is inzicht in directe en indirecte kosten van Jeugdzorg. Monitoring, informatievoorziening en rol van de gemeenteraad 13
Welke afspraken zijn gemaakt over informatievoorziening aan de gemeenteraad (op welke momenten vorm, inhoudelijk en
13a. Er zijn duidelijke afspraken over informatievoorziening aan de gemeenteraad (als het gaat over welke momenten, vorm, inhoud en financieel).
7
14
15
financieel)? Worden deze afspraken ook nageleefd? Hoe houdt de gemeenteraad zicht op de realisatie van de doelstellingen? Is dit uitgewerkt in concrete afspraken?
Heeft de raad op basis van de gemaakte afspraken invulling kunnen geven aan hun kaderstellende en controlerende rol?
13b. Deze afspraken worden nageleefd. 14a. Er is een heldere uitwerking van hoe de gemeenteraad zicht kan houden op de realisatie van doelstellingen, dit is uitgewerkt in concrete afspraken. 14b. De gemeenteraad is daadwerkelijk in staat om zicht te houden op de realisatie van de doelstellingen van de jeugdhulp. 14c. De gemeenteraad stuurt actief bij op basis van deze inzichten (indien nodig). 15. De raad heeft op basis van de gemaakte afspraken invulling kunnen geven aan hun kaderstellende en controlerende rol.
1.3. Aanpak Hieronder is de aanpak van het onderzoek schematisch weergegeven. De uitvoering is gefaseerd opgebouwd: een opstartfase, inventarisatiefase, toetsingsfase en een rapportagefase. In het onderstaand schema vindt u de onderzoeksfasen met de bijbehorende activiteiten. De activiteiten zijn zo opgezet dat ze bijdragen aan het beantwoorden van de deelvragen. Aan het begin van dit onderzoek werden de maatregelen rondom corona afgekondigd. Hierdoor zijn een aantal zaken anders verlopen dan voorgenomen. Gesprekken met ouders en kinderen hebben niet plaatsgevonden, doordat de werving onvoldoende opleverde. Begrijpelijk gezien de omstandigheden. De face-to-face interviews en focusgroepen zijn omgezet naar online interviews1. Bij de interviews is gebruik gemaakt van semigestructureerde vragenlijsten per thema, wat ruimte biedt voor de interviewer om, waar nodig, door te vragen.
1
Externe organisaties die zijn geïnterviewd: Gezinshuis Hengelhof’, Jeugdhulpaanbieder ‘GGZ Breburg’, ‘MentaalBeter’, ‘Positieve Psychologie Drimmelen’, Kinderopvang Eskadee, Team WBO, Verslavingszorg Novadic-Kentron 8
• Inventarisatie en eerste verkenning onderzoeksgegevens (O.a. Jeugdwet, beleidsnota’s, programmabegroting) Opstartfase
• Verzamelen en bestuderen van relevante documenten • Aanscherpen normenkader Inventarisatie- • Opstellen van vragenlijsten voor de interviews fase
• Interviews met beleid, wethouder, CJG • Telefonische interviews met zeven partijen in het veld en Team WBO • Focusgroep met raadsleden Toetsingsfase
Rapportagefase
• Schrijven concept nota van bevindingen • Ambtelijk en bestuurlijk wederhoor • Vaststelling van het eindrapport door de rekenkamercommissie • Presentatie / toelichting aan de gemeenteraad (en of andere stakeholders)
1.4. Leeswijzer Dit rapport is opgebouwd aan de hand van de vier hoofdcategorieën zoals benoemd bij de deelvragen. Allereerst wordt ingegaan op de kaderstelling en het beleid met betrekking tot jeugdhulp. Hierbij wordt ingegaan op landelijke, regionale en lokale kaders. Vervolgens wordt ingegaan op jeugdhulp in de praktijk waarbij wordt gekeken naar de uitvoering van de toegang, samenwerking en aansluiting op de praktijk in gemeente Drimmelen. Daarna komen de financiële kaders met betrekking tot jeugdhulp en de monitoring, informatievoorziening en rol van de gemeenteraad aan bod.
9
2.
Kaderstelling en beleid
In dit hoofdstuk staat het jeugdhulpbeleid van de gemeente Drimmelen centraal. In het eerste gedeelte wordt ingegaan op de wijze waarop het beleid is vormgegeven vanuit het Rijk, de gemeente en de regio. Vervolgens is gekeken naar de betrokkenheid van de gemeenteraad bij de formulering van kaders en beleid. Daarbij is aandacht voor hoe er met de budgetten en geldstromen wordt omgegaan.
2.1. Kaders voor de jeugdhulp in gemeente Drimmelen Op 1 januari 2015 trad de nieuwe Jeugdwet in werking. Het uitgangspunt van de stelselwijzing was dat “jeugdhulp beter, efficiënter en effectiever op lokaal niveau geregeld kan worden2”. Om dit voor elkaar te krijgen werden verantwoordelijkheden en (financiële) middelen, welke eerst bij het rijk, provincie en zorgverzekeraars belegd waren, overgedragen aan gemeenten. Deze decentralisatie vroeg om zowel een nieuwe bestuurlijke inregeling (transitie) als een omslag (transformatie) in de wijze waarop hulp en ondersteuning aan jeugdigen en hun systeem (gezin en/of omgeving) werd geboden. Samenhang bestond tussen transitie en transformatie in de zin dat transitie nodig was om de “bestuurlijke en financiële randvoorwaarden” te creëren voor het behalen van de transformatiedoelen. De doelen van de Jeugdwet zijn3: • • • • •
Preventie en eigen kracht; waarbij ingezet wordt op eigen verantwoordelijkheden, eigen mogelijkheden en het eigen sociaal netwerk. De-medicaliseren, ontzorgen en normaliseren; onder andere door het versterken van het opvoedkundig klimaat in wijken en scholen. Eerder en juiste hulp op maat; waarmee beoogd wordt het beroep op dure gespecialiseerde hulp te verminderen. Integrale hulp aan gezinnen (één gezin, één plan, één regisseur); waarbij ingezet wordt op betere samenwerking en innovaties in ondersteuning door ontschotting van budgetten. Vermindering regeldruk voor meer ruimte professionals; waardoor betrokken professionals sociale netwerken rondom het gezin weten in te schakelen en hun kracht weten te benutten.
In de voorliggende paragrafen (2.2 t/m 2.4) worden de volgende deelvragen beantwoord:
•
Deelvraag 1: Welke kaders en doelstellingen zijn geformuleerd voor de jeugdhulp in de gemeente Drimmelen, zowel voor lokale als voor regionale keuzes?
•
Deelvraag 2: In welke mate is de gemeenteraad betrokken geweest bij de formulering van de doelstellingen en kaders?
•
Deelvraag 3: Welke afspraken zijn er in het beleid gemaakt over de budgetten van het sociaal domein en de hierbij behorende geldstromen?
2.2. Regionale kaders voor de jeugdhulp Drimmelen werkt in de regio West Brabant Oost (WBO) aan een “gezamenlijke, toekomstbestendige aanpak van jeugdhulp”4. Het regionale beleidsdocument5 is niet door de gemeenteraad van Drimmelen vastgesteld, en is vooral vanuit Breda geïnitieerd, zo geeft de wethouder aan. Het vernieuwde beleidsplan wordt wel door de gemeenteraad vastgesteld, met als doel de gemeenteraad beter in positie te brengen6. De raadsleden bevestigen, in het interview, dat 2
3
4
Memorie van toelichting bij de Jeugdwet, 2013, p 8 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2013/07/01/memorie-van-toelichting-bij-dejeugdwet Memorie van toelichting bij de Jeugdwet, 2013, p 2 Beleidsplan Jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015 - 2018, p.16
5
Plan van aanpak: ‘Samenwerken voor de Jeugd in West Brabant Oost’.
6
Het nieuwe regionale beleidskader is inmiddels door de gemeenteraad vastgesteld (9 april 2020). 10
“wij” als gemeente Drimmelen vertrouwden op de expertise van Breda als kartrekker. Inmiddels, onder andere door meer kennis van de materie, verandert onze rol en zijn in staat beter kader aan te geven. Uit de regionale documenten komt naar voren dat er voor de gezamenlijk aanpak drie gedeelde waarden zijn geformuleerd7: 1. 2. 3.
We gaan uit van de talenten en eigen (oplossings)kracht van jeugd & ouders. De vraag van jeugd en ouders zijn leidend. Jeugd en ouders krijgen zo dichtbij mogelijk de ondersteuning/zorg die nodig is.
Deze gedeelde waarden zijn, mede op basis van input van jeugd, ouders en vertegenwoordigers van instellingen, uitgewerkt in negen gezamenlijke leef- en spelregels8: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
We luisteren goed en praten mét in plaats van over jeugd en/of ouders. Een jongere en/of gezin heeft één vast, vertrouwd aanspreekpunt. De jongere en/of het gezin is leidend (voor zover mogelijk), o.a. bij opstellen plan. Hulp en ondersteuning vinden in principe thuis (of zo-dicht-bij-huis mogelijk) plaats. Ondersteuning jongere en/of gezin d.m.v. actieve inzet en goede samenwerking met sociaal netwerk van jeugd en ouders. Jeugd en ouders hebben in principe volledig inzicht in hun eigen dossiers. Jeugd en ouders kunnen andere professional vragen bij ‘geen klik’ t.b.v. effectieve samenwerking. Wij stimuleren vindplaatsen om vroeg en adequaat te signaleren en advies/inzet van CJG’ers in te vliegen waar nodig. CJG’ers/professionals schenden het vertrouwen van jeugd en ouders niet en handelen transparant.
Tot slot zijn in de regio, voor de organisatie van de jeugdhulp gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd. In het beleidsplan Jeugd en jongeren 2018-2021 worden deze uitgangspunten kort toegelicht9:
•
Specialistische zorg voor jeugdigen wordt gezamenlijk georganiseerd. De gemeente Breda koopt de specialistische zorg namens de gemeenten in. Aan de samenwerking voor de gezamenlijke inkoop van de specialistische zorg ligt een juridisch construct ten grondslag.
•
Iedere gemeente betaalt voor het eigen zorggebruik. Hierbij wordt, ter voorkoming van grote fluctuaties in het jaarlijkse budget, wel rekening gehouden met de gemiddelde kosten van de gemeente over een aantal jaren.
•
Jeugdbescherming, jeugdreclassering en spoedeisende zorg wordt op niveau van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant georganiseerd.
•
Elke gemeente in West Brabant Oost organiseert lokaal ondersteuning en hulp. Deze hulp noemen we generalistische hulp op basis van gezamenlijke leidraad. De generalisten vormen de spil in de ondersteuning aan jeugd en ouders en zijn voor het gezin het eerste en vaste aanspreekpunt.
•
Jeugd en ouders kunnen samen met de generalist specialistische zorg inroepen. Voor de toeleiding naar specialistische zorg is het uitgangspunt dat toeleiding onafhankelijk is van het zorgaanbod. Naast de generalist kunnen de huisarts en kinderrechter ook specialistische zorg inschakelen. Een regionaal adviesteam kan consultatie en (aanvullende) diagnostiek bieden voor de toeleiding naar de specialistische zorg.
7 8 9
Beleidsplan Jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015 - 2018, p.16 Plan van aanpak: ‘Samenwerken voor de Jeugd in West Brabant Oost’. p.6 Beleidsplan Jeugd en jongeren gemeente Drimmelen 2018- 2021, p.5
11
2.3. Lokale kaders en doelstellingen voor de jeugdhulp Het beleidsplan Jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015-2018 is in 2014 door de gemeenteraad vastgesteld. Het is een lokale uitwerking van het regionale plan van aanpak Samenwerken voor de Jeugd in West Brabant Oost. In 2020 is een nieuw plan door de raad vastgesteld, wat echter buiten dit onderzoek valt (grens 1 januari 2020)10. Tijdens de focusgroep met raadsleden is door hen aangegeven dat het beleid is uitgerold langs de kaders die door de raad zijn gesteld. Daarbij stellen de raadsleden dat het proces een “snelkookpan” was, mede door de decentralisatie die ook plaatsvond. Na de decentralisatie heeft de raad voornamelijk op financiën bijgestuurd. De raad heeft tijdens de focusgroep eveneens aangegeven dat ze het lastig vinden om doelstellingen te concretiseren. Het beleidsplan is een lokale uitwerking van het regionaal plan van aanpak Samenwerken voor de Jeugd in West Brabant Oost, waarin de gedeelde waarden en leef- en spelregels zijn geformuleerd. Op basis van deze gedeelde waarden en leef- en spelregels zijn in het beleidsplan acht lokale doelstellingen geformuleerd11:
•
Kinderen groeien gezond en veilig op. Zij kunnen hun kwaliteiten ontwikkelen om uiteindelijk als volwaardige burgers deel te nemen aan de maatschappij. Daarbij zijn ouders als eerste verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kind(eren).
• •
Jeugdhulp (van licht tot zwaar) is toegankelijk voor iedereen.
•
We zorgen voor continuïteit van de hulp voor jeugdigen en gezinnen die per 1 januari 2015 al in zorg zijn.
•
Gebruikers van het jeugdhulpaanbod zijn tevreden over de wijze waarop zij benaderd worden en over de ondersteuning die zij krijgen.
• •
De aangeboden ondersteuning is passend en effectief (naar professionele maatstaven).
•
Op termijn is het gebruik van specialistische hulp (behandeling en verblijf) minder en bieden we meer lichte vorm van hulp (ambulant, kortdurend). Minder jeugdigen krijgen een maatregel op last van de kinderrechter. Dit omdat we meer preventief werken andere zorg inzetten.
De gemeente biedt ondersteuning aan ouders en kinderen bij het opvoeden en opgroeien. Zo dichtbij mogelijk, integraal en vraaggericht. Hierbij stimuleren we de eigen oplossingskracht van ouders, kinderen en hun omgeving.
(Veiligheids-)risico’s bij het opgroeien en opvoeden signaleren we in een vroegtijdig stadium. De-medicaliseren, ontzorgen en normaliseren; onder andere door het versterken van het opvoedkundig klimaat in wijken en scholen.
In de gesprekken met ambtenaren van de gemeente en medewerkers van het CJG komen de genoemde doelen eenduidig naar voren. In het gesprek met ambtenaren van de gemeente wordt daarnaast aangegeven dat in 2019 het beleidsplan Sociaal domein is vastgesteld om de samenhang tussen de drie decentralisaties verder vorm te geven. Dit beleidsplan heeft als doel om de verbinding tussen beleid en uitvoering te versterken en integraal werken te bevorderen. Daarnaast heeft de gemeenteraad in 2018 het Jeugd- en jongerenbeleid 2018-2021 vastgesteld. Hierin zijn met name preventie en samenwerking van onderwijs en jongerenwerk opgenomen. Centraal uitgangspunt van het jeugd- en jongerenbeleid is dat: “Jeugdigen en jongeren met de leeftijd 0 tot 18 jaar in de gemeente Drimmelen de mogelijkheden moeten hebben om zich te kunnen ontplooien en te participeren in de samenleving met als doel op te groeien tot zelfstandige volwassenen, die hun steentje bijdragen aan de maatschappij12”.
10
Door de gemeente is opgemerkt dat zij inmiddels aan de slag is met het nieuwe beleidskader. De gemeente laat met dit nieuwe beleidskader zien dat zij dingen heeft geleerd en dus anders doet. 11 12
Beleidsplan Jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015- 2018, p.5 Beleidsplan Jeugd en jongeren gemeente Drimmelen 2018- 2021, p.1
12
In dit beleidskader is tevens een subdoel geformuleerd voor de jeugdhulp: “De gemeente biedt passende en effectieve ondersteuning aan ouders en kinderen bij het opvoeden en opgroeien. Zo dichtbij mogelijk, integraal en vraaggericht. Als jeugdhulp ingezet moet worden dan is deze voor iedereen toegankelijk13”. Medio 2017 is de raad akkoord gegaan met het voorstel om het beleidsplan Jeugdhulp 2015-2018 met een jaar te verlengen tot 2019. Eén van de redenen hiervoor was het creëren van meer ruimte voor het schrijven van een regionale paragraaf. Een aantal andere gemeenten in de regio WBO kozen hier eveneens voor14. Het vaststellen van het regionale beleidskader, dat de basis vormt voor het lokale beleidsplan jeugdhulp, heeft echter langer geduurd dan verwacht. Het beleidsplan Jeugdhulp 2015-2017 vormde daardoor ook in het jaar 2019 de beleidsbasis voor de jeugdhulp. Het geactualiseerde (regionale) beleidsplan Jeugdhulp wordt in 2020 vastgesteld door de gemeenteraad15.
2.4. Budgetten en geldstromen Het financiële vertrekpunt voor de jeugdhulp in 2015 was het budget voor de samenwerkende regio WBO uit de meicirculaire 2014. Voor de gemeente Drimmelen bedroeg dit budget voor de totale overgedragen jeugdhulp in 2015 € 4.098.236,-16, waarvan 5% werd gereserveerd voor beheerskosten van het jeugdzorgstelsel, ontwikkelkosten en mogelijke tussentijdse kostenstijgingen en 10% van dit budget werd gereserveerd voor de toeleiding. Dit blijkt uit de stukken en is bevestigd in het focusgesprek met ambtenaren van de gemeente (beleid en financial control). Vervolgens is begroot op wat nodig bleek voor jeugdhulp waarbij geput wordt uit het breed sociaal domeinbudget. Tekorten zijn opgevangen door de inzet van eigen middelen. Verder zijn de normale regels – begroting, voorjaarsnota, najaarsnota en jaarrekening – voor budgetbeheer en de planning en control cyclus op het jeugdhulpbudget van toepassing. De jeugdhulp is opgenomen in programma 4 Sociaal Domein, onderdeel opgroeien en opvoeden. In de interviews en uit de documenten zelf blijkt dat de begrotingscyclus vooral inzicht geeft in beleidsmatige en organisatorische ontwikkelingen omtrent Veilig Thuis, Centrum voor Jeugd en Gezin (hierna: CJG) en de beheersing van de kosten jeugdhulp. Ook geeft het inzicht in uitvoering van verschillende beleidsplannen, waaronder Jeugd- en Jongerenbeleid.
Het budget voor de jeugdhulp wordt niet verder specifiek gemaakt, er vindt geen uitsplitsing naar zorgsoorten en kosten voorliggend veld plaats. Om meer inzicht te krijgen in de dienstverlening van jeugdhulpaanbieders ingekocht door team WBO wordt op dit moment een overlegstructuur ontwikkeld en is een dashboard in gebruik om gedurende het jaar inzicht in de uitnutting van het jeugdhulpbudget te geven. In hoofdstuk 3.10 wordt nader ingegaan op het onderdeel financiën.
2.5. Samenvattend en reflectie op de normen In dit hoofdstuk is onderzocht welke doelstellingen regionaal en lokaal in de gemeente Drimmelen voor de jeugdhulp bestaan, hoe de raad betrokken is bij de formulering hiervan en op welke manier is omgegaan met budgetten en geldstromen. Hieronder reflecteren we op norm 1 t/m 3: Norm 1a) Er zijn zowel lokale als regionale kaders en doelstellingen geformuleerd voor de jeugdhulp. 13
14 15 16
Beleidsplan Jeugd en jongeren gemeente Drimmelen 2018- 2021, p.7 BW voorstel verlenging beleidsplan jeugdhulp, p.2
Het nieuwe regionale beleidskader is inmiddels door de gemeenteraad vastgesteld (9 april 2020). Dit is in de meicirculaire 2015 (voor begrotingsjaar 2015) verlaagd tot € 3.819.675,13
1b) De doelstellingen van het jeugdhulpbeleid zijn in specifieke en meetbare activiteiten en resultaten beschreven en de relatie tussen doelstellingen, activiteiten en resultaten is expliciet, logisch onderbouwd en vastgelegd. Deze norm wordt gedeeltelijk behaald. Er zijn zowel lokale als regionale kaders en doelstellingen geformuleerd voor de jeugdhulp in de gemeente Drimmelen. Drimmelen werkt in de regio West Brabant Oost (WBO) aan een “gezamenlijke, toekomstbestendige aanpak van jeugdhulp”. Voor deze gezamenlijke aanpak zijn drie gedeelde waarden geformuleerd. Deze waarden zijn uitgewerkt in negen gezamenlijke leef- en spelregels. Tevens zijn er in de regio voor de organisatie van de jeugdhulp gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd. Deze worden in het beleidsplan Jeugd en jongeren 2018-2021 kort toegelicht. In het huidige beleidsplan Jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015-2018 zijn op basis van deze gedeelde waarden en leef- en spelregels acht lokale doelstellingen geformuleerd. In het beleidsplan Jeugdhulp 2015- 2018 is geen centrale doelstelling geformuleerd voor de jeugdhulp. De doelstellingen zoals geformuleerd in het beleidsplan zijn niet nader uitgewerkt in specifieke en meetbare activiteiten en resultaten. Eveneens ontbreken indicatoren voor de monitoring van het behalen van de doelstellingen.
Daarnaast bestaat in de gemeente Drimmelen een beleidsplan Jeugd en jongeren gemeente Drimmelen 2018–2021. Ook hierin zijn geen, naar specifieke meetbare activiteiten, uitgewerkte doelstellingen opgenomen. In de onderzoeksperiode (tot 1 januari 2020) vormen het beleidsplan Jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015-2018 en het beleidsplan Sociaal Domein 2019- 2023 de basis voor het jeugdhulpbeleid. Medio 2017 is de raad akkoord gegaan met het voorstel om het beleidsplan Jeugdhulp 2015-2018 met een jaar te verlengen tot 2019. Op 9 april 2020 is het nieuw regionaal beleidskader van kracht geworden. Zoals vermeld valt dit buiten de onderzoeksperiode. Norm 2a) De gemeenteraad is actief en tijdig betrokken geweest bij de formulering van de doelstellingen en kaders op lokaal niveau. Norm 2b) De gemeenteraad is actief en tijdig betrokken geweest bij de formulering van doelstellingen en kaders op regionaal niveau. Norm 2c: de gemeenteraad heeft initiatief getoond in haar kaderstellende rol aangaande het jeugdhulpbeleid. Deze norm wordt in beperkte mate behaald. De raad is in beperkte mate betrokken geweest bij de formulering van zowel de lokale als de regionale kaders en doelstellingen voor de jeugdhulp. Tijdens de decentralisaties was er te weinig tijd om intensief betrokken te worden bij de formulering van kaders en doelstellingen. De raad heeft vooral op financieel vlak bijgestuurd.
Bij de formulering van de regionale kaders is vertrouwd op de expertise van centrumgemeente Breda. Het herijkte regionale beleidskader wordt, in tegenstelling tot een aantal andere gemeenten in het samenwerkingsverband, wel ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Bij het formuleren van doelstellingen en kaders heeft de gemeente Drimmelen, inclusief de gemeenteraad, ervaren dat het lastig is om de doelstellingen voor de jeugdhulp te concretiseren. waardoor deze vaak hoog-over en weinig concreet zijn. De raad kan daardoor moeilijker haar taken goed uitvoeren. Door het verlengen van de duur van geldigheid van het regionaal beleid (medio 2017) is er geen gebruik gemaakt van de gelegenheid doelstellingen en kaders tussentijds aan te scherpen. Norm 3: Er zijn binnen het beleid duidelijke afspraken gemaakt over budgetten van het sociaal domein en daarbij behorende geldstromen, deze zijn specifiek uitgesplitst en inzichtelijk voor wat de jeugdhulp betreft.
14
Deze norm wordt gedeeltelijk behaald. Het financiële vertrekpunt voor jeugdhulp 2015 was het budget van de samenwerkende regio WBO. Vervolgens is begroot op wat nodig bleek voor de jeugdhulp in Drimmelen waarbij geput wordt uit het breed sociaal domein. Verder zijn de normale regels voor budgetbeheer en de planning en control cyclus op het jeugdhulpbudget van toepassing. De begrotingscyclus geeft daarbij – naast inzicht in uitvoering van verschillende beleidsplannen, waaronder jeugd- en jongerenbeleid - vooral inzicht in beleidsmatige en organisatorische ontwikkelingen omtrent Veilig Thuis, CJG en beheersing kosten jeugdhulp. Om meer inzicht te krijgen in de dienstverlening van jeugdhulpaanbieders ingekocht door het WBO, wordt op dit moment een overlegstructuur ontwikkeld en is een dashboard in gebruik om gedurende het jaar inzicht in de uitnutting van het jeugdhulpbudget te geven.
15
3.
Jeugdhulp in de praktijk
Ter introductie bij dit hoofdstuk is het interessant de belangrijkste conclusies van een eerste landelijke evaluatie van de Jeugdwet mee te nemen. Evaluatie Jeugdwet De regering heeft in 2018 een evaluatie17 van de Jeugdwet uit laten voeren. Uit de evaluatie van de Jeugdwet zijn een aantal zaken naar voren gekomen. De belangrijkste conclusie van de eerste evaluatie is dat de beoogde transformatie naar een effectiever stelsel nog niet gerealiseerd is. Oorzaken voor het nog niet behalen van de echte transformatie zijn onder andere het feit dat veel ouders en jeugdhulpaanbieders problemen ervaren in de toegang tot jeugdhulp, dat er budgettaire krapte wordt ervaren bij gemeenten, dat er een gebrek is aan landelijke gegevens over de kwaliteit van de jeugdhulp en tot slot is er nog geen sprake van een verminderd beroep op de gespecialiseerde jeugdhulp. Naar aanleiding van deze bevindingen en conclusies is er een Transformatiefonds opgericht, voor de jeugdhulpregio’s om de vernieuwing van het jeugdhulpstelsel een extra impuls te geven.
3.1. Kerngegevens zorggebruik Uit de cijfers van het CBS18 blijkt dat 9% van alle jongeren tot 18 jaar in de gemeente Drimmelen in de eerste helft van 2019 jeugdhulp ontving. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde, dat volgens het CBS19 op 10% procent ligt. In de onderstaande tabel is de verdeling van alle trajecten naar type jeugdhulp voor jongeren tot 18 jaar af te lezen voor de gemeente Drimmelen in de eerste helft van 201920:
Type jeugdhulp Jeugdhulp zonder verblijf Jeugdhulp met verblijf Jeugdbescherming Jeugdreclassering
Percentage 88,3 % 5,3 % 5,3 % -
Op basis van de cijfers van het CBS is ook een vergelijking te maken in het jeugdhulpgebruik van de gemeente Drimmelen, jeugdregio West Brabant Oost en het landelijk gemiddelde. Deze vergelijking is in de onderstaande tabel te zien.
Type jeugdhulp
Gemeente Drimmelen
Jeugdhulp zonder verblijf (% van alle jongeren tot 23 jaar) Jeugdhulp met verblijf (% van alle jongeren tot 23 jaar) Jeugdbescherming 17 18
Landelijk gemiddelde
7,9%
Jeugdregio West Brabant Oost 8,1 %
0,5 %
0,7 %
1%
0,6 %
0,8 %
1,2 %
9,1 %
Eerste evaluatie Jeugdwet. Na de transitie nu de transformatie. 2018, ZonMw Verkregen via https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/jeugd-en-jeugdhulpverlening
19
De gemeente merkt op dat – wegens beperkte betrouwbaarheid van de CBS-cijfers - zij uitgaat van haar eigen dashboardcijfers 20
Verkregen via https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/jeugd-en-jeugdhulpverlening
16
(% van alle jongeren tot 18 jaar) Jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar)
-
0,4 %
0,4 %
3.2. Uitvoering toegang tot jeugdhulp Deze paragraaf gaat in op de organisatie en uitvoering van de toegang, oftewel de routes die jeugdigen en/of ouders die hulp zoeken kunnen nemen. Allereerst wordt ingegaan op de verschillende mogelijke routes, waarna de gemeentelijke route verder wordt uitgediept. Ook worden aandachtspunten van deze route benoemd en de huidige doorontwikkeling ervan. Daarnaast gaan we in op een aantal andere routes die in de gemeente Drimmelen veelvuldig worden genomen. Ten slotte bespreken we de mogelijkheden voor maatwerk en beantwoorden we de vraag of het CJG voldoende toegerust is om aan de opdracht van de Jeugdwet te voldoen. In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 4: Hoe is de uitvoering van en de toegang tot de jeugdhulp in de gemeente Drimmelen georganiseerd? En wat zijn de mogelijkheden voor maatwerk? Is het CJG voldoende toegerust aan de opdracht van de Jeugdwet?
In de Verordening Jeugdhulp 2020 (in concept)21 van de gemeente Drimmelen staat dat toeleiding naar Jeugdhulp op vijf verschillende manieren kan verlopen, namelijk: 1. 2. 3. 4. 5.
Vrij toegankelijk Via de gemeente Na verwijzing van een huisarts, jeugdarts of medisch specialist Via gecertificeerde instellingen, de kinderrechter, het openbaar ministerie en de directeur of de selectiefunctionaris van een justitiële jeugdinrichting Via het advies- en meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling (AMHK) (Veilig Thuis)
Gemeentelijke toegang via het CJG Wat betreft de gemeentelijke toegang heeft Drimmelen de keuze gemaakt het takenpakket van het reeds in 2010 opgerichte CJG in 2015 uit te breiden met de taken die voortkomen uit de invoering van de Jeugdwet (zie ook paragraaf 2.4). Het CJG heeft als centrale doelstelling: “Het organiseren en aanbieden van hulp voor ouders en jeugdigen met betrekking tot de taken zoals genoemd in de Jeugdwet22.” Deze doelstelling is uiteengezet in een viertal subdoelstellingen23:
1. 2.
Informatie en advies over opvoeden en opgroeien.
3.
Coördinatie van jeugdhulp en arrangeren van passende zorg: - Participatiebevordering (stimuleren en faciliteren van (informele) netwerken, waaronder huisartsen en de jeugdgezondheidszorg).
4.
Inzetten op vergroting van zichtbaarheid en bereikbaarheid van het CJG.
21 22 23
Ambulante jeugdhulp en gezinsbegeleiding op alle leefgebieden gericht op: - het veranderen of te leren hanteren van gedrag; - het versterken van opvoedvaardigheden van ouders; - het versterken van de zelfredzaamheid en weerbaarheid; - het creëren van goede pedagogische omstandigheden in het gezin; - het voorkomen van onveiligheid.
Verordening Jeugd gemeente Drimmelen 2020 (concept), p.12 Begroting 2020 CJG Drimmelen/ Geertruidenberg, p.5 Begroting 2020 CJG Drimmelen/ Geertruidenberg, p.5
17
Om de centrale doelstelling te bereiken worden de volgende activiteiten uitgevoerd24: 1. Zorgen voor een solide en stabiele organisatie. Dit betekent dat we het personeel en de kennis zoveel mogelijk behouden en dat de organisatie daadwerkelijk in alle opzichten als één organisatie functioneert. 2. Borging van continuïteit van hulp en ondersteuning (één aanspreekpunt). 3. Zorgen voor een (blijvend) betaalbare organisatievorm. 4. Lokaal verankerd CJG (dichtbij de burger). 5. Het bieden van professionele en waar nodig integrale hulp. De toeleiding naar het CJG komt op verschillende manieren tot stand. Veel aanvragen komen binnen via de zogenoemde bereikbaarheidsdienst van het CJG. Inwoners kunnen per mail of per telefoon contact opnemen met het CJG. Een vast team van medewerkers geeft deze dienst vorm25. Daarnaast vindt toeleiding naar het CJG plaats via scholen, kinder- en huisartsen, Veilig Thuis (vanuit vrijwillig kader), jeugdverpleegkundigen, het jongerenwerk en Novadic Kentron. Andere verwijzers Naast de gemeentelijke toegang zijn er ook nog andere wettelijke verwijzers, waarbij de meeste verwijzingen plaatsvinden door huisartsen en gecertificeerde instellingen. Cijfers van de Benchmark Jeugdzorg van het CBS26 laten zien dat in de gemeente Drimmelen iets meer verwijzingen naar jeugdhulp zonder verblijf via de gemeentelijke toegang lopen dan in andere gemeenten.
Bij jeugdhulp met verblijf is dit percentage redelijk gelijk aan dat van andere gemeenten, maar nemen in Drimmelen gecertificeerde instellingen wel een groter deel voor hun rekening dan andere verwijzers27.
24 25 26
Begroting 2020 CJG Drimmelen/ Geertruidenberg, p.5 Verslag 2017 en acties 2018 CJG Drimmelen Geertruidenberg, p.6 Verkregen via: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/benchmark-jeugdzorg#drimmelen+2019JJ00
27
De gemeente merkt op dat – wegens beperkte betrouwbaarheid van de CBS-cijfers - zij uitgaat van haar eigen dashboardcijfers 18
De bovenstaande tabellen laten zien dat in Drimmelen, in vergelijking met Nederland, relatief veel verwijzingen zónder verblijf via huisartsen lopen. Overigens is dit het geval in de gehele jeugdhulpregio West Brabant Oost. Dit beeld wordt bevestigd in de gevoerde gesprekken met aanbieders. Eén van de jeugdhulpaanbieders geeft bijvoorbeeld aan dat ongeveer 80 procent van de verwijzingen via de huisarts loopt tegenover ongeveer 10 procent vanuit het CJG. Dat het sterk verschilt per aanbieder blijkt overigens uit een ander gesprek met een jeugdhulpaanbieder. Deze geeft aan dat zij in jeugdhulpregio West Brabant West vrijwel geen enkele verwijzing meer krijgt via de huisartsen. De gemeente heeft graag meer verwijzingen via het CJG om grip en zicht te hebben op inzet jeugdhulp. Daarbij bestond de indruk dat huisartsen snel door verwijzen naar jeugdhulp. In regionaal overleg, zie ook verder bij 3.5.4., is een pilot gestart met inzet van de praktijkondersteuner huisarts Jeugd (hierna: POH-Jeugd). Het ontlast de huisarts en door specialisme in huis te hebben die zelf korte interventie kan doen en mede daardoor minder doorverwijzingen realiseert. De eerste resultaten in de opstartfase zijn positief, blijkt uit interviews. In de gemeente Drimmelen verliepen meer verwijzingen van kinderen tijdens de opstartfase via de POH- Jeugd dan in buurgemeente Oosterhout. 3.2.1.
Maatwerk Uit het interview met de wethouder komt naar voren dat er maatwerk geleverd wordt. Vertrekpunt is: wat is nodig, de beste oplossing, voor het kind en/of gezin. In het interview met het CJG wordt dan ook aangegeven dat professionals (zowel de consulenten als de kwaliteitsmedewerkers) altijd vertrekken vanuit de inhoud. Er wordt vanuit daar gekeken naar de bedoeling, in plaats van het strikt naleven van de regels van de wet. Dit is werken volgens de omgekeerde toets. Zo is het ook vastgelegd in het Beleidsplan Sociaal domein Gemeente Drimmelen 2019-202328. Korte lijntjes tussen de maatschappelijke partners dragen hieraan bij, zo is aangegeven in het interview met het CJG. Daarnaast is er binnen de gemeente een groot aanbod aan jeugdhulp, in zowel het voorliggend veld als de specialistische zorg. Ook dit draagt bij aan de mogelijkheid om echt maatwerk te leveren. Vanuit de jeugdhulpaanbieders wordt aangegeven dat zij maatwerk leveren door middel van het opstellen van individuele behandelplannen. Een jeugdhulpaanbieder zegt hierover: “De behandelplannen worden voorgelegd aan de cliënt en hun input wordt meegenomen. De plannen worden op maat gemaakt, er is geen enkel plan hetzelfde.”
28
Beleidsplan Sociaal Domein gemeente Drimmelen 2019- 2023, p.29
19
3.2.2. Toerusting CJG De gemeente Drimmelen heeft het takenpakket van het CJG in 2015 uitgebreid (zie paragraaf 3.4.1 voor een uitgebreidere beschrijving hiervan). Om dit te kunnen bewerkstelligen hebben er tevens een aantal andere aanpassingen plaatsgevonden. In eerste instantie is het CJG als een netwerkorganisatie opgezet met medewerkers vanuit andere organisaties, waaronder Trema, GGD, MEE, Surplus Welzijn en beide gemeenten (Drimmelen en Geertruidenberg). De capaciteit is uitgebreid van 9,5 fte eind 2015 naar 15 fte in 2016 en 2017. Bij het werven werd vooral gekeken naar de ontbrekende expertise binnen het team. In het team is veel geïnvesteerd voor wat betreft training en deskundigheidsbevordering. In het focusgesprek met het CJG zijn hiervan voorbeelden benoemd, zoals de ‘omgekeerde toets’. De gemeente is in 2016 al gestart met het verkennen van welke organisatievorm het beste past bij het CJG. Uiteindelijk heeft dit geleid tot het omvormen van een netwerkorganisatie naar een bedrijfsvoeringorganisatie ingaande 1 januari 2020. Dit proces, blijkt zowel uit de stukken als uit interviews met raadsleden, heeft in samenspraak met de raad vorm gekregen. Er hebben meerdere vergaderingen, een onderzoek en voorlichtingsbijeenkomst plaatsgevonden.
Uit het focusgesprek met het CJG komt naar voren dat de samenwerking met scholen en huisartsen (overleggen en pilot POH-Jeugd) steeds meer vorm en inhoud krijgt. Het ontwikkelen van nieuwe collectieve voorzieningen is (nog) niet gerealiseerd. In 2020 bestaat de volledige formatie uit 19,8 fte (waarvan 16 fte jeugdprofessionals)29. De jeugdprofessionals zijn generalisten die dichtbij huis aan de slag gaan met gezinnen. Het overgrote deel van de gevraagde hulp kunnen zij zelf bieden30.Zij kunnen 85% van de hulp zelf bieden. Indien er aanvullend specifieke expertise nodig is wordt deze door de generalist ingezet. Dit geldt ook voor inzet van specialistische jeugdhulp, met als uitgangspunt zonder wachtlijsten en zo efficiënt mogelijk georganiseerd.
3.3. Samenwerking in het veld Deze paragraaf gaat in op de samenwerking die de gemeente heeft op verschillende niveaus. Allereerst wordt ingegaan op de samenwerking in de uitvoeringspraktijk van het CJG. Daarna wordt benoemd op welke manier de gemeente zowel lokaal als regionaal samenwerkt met jeugdhulpaanbieders op het niveau van bedrijfsvoering. In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 5: Wie zijn de (beoogde) partnerorganisaties? Hoe en waarvoor wordt er samengewerkt met deze partners?
3.3.1. Samenwerking tussen het CJG en partners in de uitvoering Medewerkers van het CJG werken met veel organisaties samen. Het gaat onder andere om partners die vanwege hun ‘reguliere’ rol in het leven van jeugdigen een belangrijke taak vervullen bij de preventie, signalering en toeleiding naar hulp en het eventueel bieden/inbedden van ondersteuning. Het gaat dan om onder andere het primair en voortgezet onderwijs, de GGD, de verslavingszorg (Novadic-Kentron), de kinderopvang, het jongerenwerk en de buurtsportcoaches, Jeugdgezondheidzorg, Veilig Thuis en algemene voorzieningen die ondersteuning bieden. Ook wordt er gebruik gemaakt van het Jeugd Advies Team. Vaak bestaat de ondersteuning door de inzet van vrijwilligers vanuit bijvoorbeeld Humanitas en Stichting Welzijn & Ondersteuning (SWO). Als het gaat om toeleiding zijn ook huisartsen een belangrijke partner voor het CJG. Daarnaast is er veel contact met aanbieders die gespecialiseerde jeugdhulp uitvoeren.
29
30
Begroting 2020 CJG Drimmelen/ Geertruidenberg, p.13 Beleidsplan Jeugdhulp gemeente Drimmelen 2015- 2018, p.17
20
Zowel het CJG als de partners geven aan dat de samenwerking onderling over het algemeen goed verloopt. Voor alle reguliere scholen (primair en voorgezet) en huisartsen zijn er vaste contactpersonen. Het CJG bestempelt vooral de samenwerking met de scholen, de jongerenwerker en de buurtsportcoaches als erg positief. Wat betreft de samenwerking met de huisartsen is het soms wat meer zoeken. Met de komst van de POH-Jeugd zijn er nieuwe samenwerkingsafspraken gemaakt met de huisartsen. Deze worden de komende tijd weer meer onder de aandacht gebracht. De contacten met de zorgaanbieders hebben vooral betrekking op de inzet van zorg of hulp voor een cliënt. Een van de jeugdhulpaanbieders geeft aan dat het goed zou zijn om vaker contact te hebben, daarbij benadrukkend dat zij daarin zelf ook meer het initiatief zouden moeten nemen. Om de samenwerking met de partners te stimuleren organiseert de gemeente Drimmelenregelmatig Zorgcafé’s.Tijdens deze bijeenkomsten worden bepaalde thema’s besproken en er is ruimte om te netwerken. Ook het CJG neemt hieraan deel en brengt onderwerpen in. Een aantal partijen in het voorliggend veld geven aan dat de onderlinge uitwisseling soms beter kan. Daarin wordt de AVG als een knelpunt benoemd. Een van deze partijen is van mening dat het CJG te weinig gebruik maakt van de signalerende functie van kinderopvang. 3.3.2.
Samenwerking tussen gemeente en Team WBO Binnen de jeugdhulpregio WBO is er een bedrijfsvoeringsteam (Team WBO). Zij zijn verantwoordelijk voor de inkoop van jeugdhulp, het contractmanagement en de financiële administratie. De inkoop- en contractmanagers binnen het team hebben allemaal hun eigen aandachtsgebieden binnen het veld van de jeugdhulp. Met grote partijen vindt ieder kwartaal een contractgesprek plaats, met de kleine partijen indien hier aanleiding toe is. Tijdens de gesprekken wordt er onder meer gesproken over de bedrijfsvoering, signalen vanuit gemeenten en innovaties bij de aanbieder. Voor nieuwe jeugdhulpaanbieders organiseert Team WBO een informatiebijeenkomst. De wethouder geeft in het interview aan dat men wat betreft de samenwerking op de goede weg zitten, maar “dat er altijd nog werk te doen is”. Dit komt onder meer naar voren in de rapportages die vanuit Team WBO worden aangeleverd. Deze zijn niet altijd op tijd en vaak ook niet voldoende inzichtelijk. Er zijn nog te vaak financiële verrassingen en doordat de rapportages niet op orde zijn moet het verantwoordingsproces van naar de raad vaak worden opgerekt. Om meer regie te krijgen op dit proces is het DVO sinds januari “strakker ingezet”. De wethouder stelt dat Breda op basis van deze herijkte DVO beter en inzichtelijker verantwoord. 3.3.3.
Samenwerking tussen gemeente en partijen in de uitvoering De jeugdhulpaanbieders waarmee voor dit onderzoek is gesproken, geven aan dat zij weinig contact hebben met de gemeente; dit contact loopt over het algemeen via Team WBO. De partijen in het voorliggend veld zijn over het algemeen positief over de samenwerking met de gemeente. Zij geven aan dat de communicatie vanuit de gemeente goed is en dat de lijntjes kort zijn. De partijen zijn vooral erg te spreken over het feit dat de gemeente de inbreng van professionals meeneemt in de beleidsvorming. Een jeugdhulpaanbieder geeft aan meer mee te willen denken over verbeteringen en mogelijke besparingen in de jeugdhulp in de gemeente. In de Jeugdwet vormt vermindering van de regeldruk een belangrijk transformatiedoel. Partijen in het voorliggen veld geven aan dat in gemeente Drimmelen weinig regeldruk wordt ervaren. De samenwerking tussen de gemeente en de huisartsen komt steeds meer van de grond. In 2018 heeft de gemeente een netwerkbijeenkomst georganiseerd waarbij alle huisartsen en zorgprofessionals waren uitgenodigd. Met de inzet van de eerdergenoemde POH’er is de samenwerking eveneens geïntensiveerd. 21
3.4. Doelrealisatie en de voortgang van de transformatie In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 6: Heeft de gemeente inzicht in doelrealisatie en de voortgang van de transformatie?
Bij de doelrealisatie van de transformatie, betreffende de jeugdhulp, hoort aansluiting bij de doelen van de jeugdhulp. Het gaat dan over eerder en juiste hulp op maat, integrale hulp aan gezinnen, meer ruimte voor professionals. In het beleid zijn deze doelen niet verder geconcretiseerd. De gemeente maakt hier wel stappen in, zie paragraaf 3.8. Op casusniveau is bij het CJG wel zicht op de ontwikkelingen wat betreft de problematiek waarvoor cliënten worden behandeld, echter niet op het niveau van een monitor waarmee trends en ontwikkelingen bijgehouden kunnen worden. De behoefte bij de raad is groot naar dit soort informatie, dat kwam uitdrukkelijk naar voren in het focusgesprek. Binnen de gemeente wordt aangegeven dat voor monitoring de cijfers vanuit WBO belangrijk zijn. Ervaren wordt dat de kwartaalrapportages nog onvoldoende zijn om een goede prognose aan de raad te kunnen geven. De rapportages zijn niet gedetailleerd genoeg en er ontbreekt een duiding van de cijfers. Op dit moment wordt, zoals eerder beschreven, gewerkt aan een beter inzicht in informatie vanuit het WBO door middel van een dashboard. Bij het WBO is de informatie vooral proces en financieel gerelateerd, en niet gericht op de doelrealisatie transformatie. Het is wel de intentie bij de doorontwikkeling van de monitor informatie over de kwaliteit van de geleverde zorg op te nemen.
Het WBO ontvangt van jeugdhulpaanbieders wel jaarverslagen. Een vertaling daarvan naar de afzonderlijke gemeenten sec op doelrealisatie transformatie is lastig te realiseren, omdat deze verslagen daar veelal 'te hoog over’ voor zijn. De gemeente en de raad hebben beiden de afgelopen jaren zicht gehouden op de dienstverlening vanuit het CJG. De focus daarbij lag onder andere op bereikbaarheid, zichtbaarheid, beschikbaarheid deskundig personeel. Soms ook gevoed door signalen vanuit de samenleving. Daarbij is een klantervaringsonderzoek onder de klanten van het CJG uitgevoerd. Daarin wordt gekeken naar de ervaringen met de toegang via het CJG en de ervaringen met de geleverde zorg vanuit het CJG. Binnen het CJG zijn juridisch medewerkers in dienst die medeverantwoordelijk zijn voor kwaliteitstoetsing van de inhoud en kwaliteit van de dienstverlening. Uit het interview met de ambtenaren van de gemeente is naar voren gekomen dat het klantperspectief wordt gemist. De stem van de klant is nog te weinig aanwezig in het evalueren van de dienstverlening en doelrealisatie. Er wordt gezocht naar manieren om klanten op een goede manier hierbij te betrekken. In het interview is gemeld dat hier aan gewerkt gaat worden.
3.5. Bijstellingen beleid en organisatie-inrichting In voorliggende paragraaf wordt antwoord gegeven op:
•
Deelvraag 7: Welke bijstellingen hebben er plaatsgevonden ten aanzien van het beleid en de organisatie-inrichting?
3.5.1. Uitbreiding en doorontwikkeling CJG Het Centrum Jeugd en Gezin functioneert sinds 2010 in Drimmelen en Geertruidenberg. Bij oprichting was het CJG qua vorm en inhoud vooral gericht op preventie31. Sinds de invoering van de Jeugdwet in 2015 werken de beide gemeenten en een aantal samenwerkingspartners samen om een aantal uit de Jeugdwet voortvloeiende taken uit te voeren. Het gaat daarbij onder meer om het verstrekken van informatie en advies over opvoeden en opgroeien, het waar nodig toeleiden naar 31
Raadsbrief maart 2018, p.1
22
jeugdhulp en het verlenen van (lichte vormen van) ambulante jeugdhulp. Door deze uitbreiding van taken is in 2016 de formatie bij het CJG opgeschroefd van 9,5 fte naar 15 fte32. In 2020 bestaat de volledige formatie uit 19,82 fte (waarvan 16 fte uit jeugdprofessionals bestaat)33. De samenwerkende partijen van het CJG werkten samen op grond van een overeenkomst, er was geen sprake van een formele organisatie. Deze netwerkorganisatie leidde tot een aantal organisatorische knelpunten waaronder het ontbreken van een gemeenschappelijke begroting en verschillen in arbeidsvoorwaarden tussen de zorgprofessionals. In 2018 hebben de gemeenten aan Key Groep gevraagd om een advies uit te brengen omtrent de keuze voor een toekomstbestendige organisatievorm van het CJG. Zij adviseerden na weging van de verschillende opties om te kiezen voor een Gemeenschappelijke Regeling (GR) Bedrijfsvoering Organisatie (BVO)34. In hetzelfde jaar hebben de raden van beiden gemeenten hiermee ingestemd. 2019 is gebruikt voor de implementatie van het nieuwe organisatiemodel. Sinds 1 januari 2020 is het CJG een zelfstandige organisatie. Naast de uitbreiding en de omvorming naar een BVO heeft het CJG in de afgelopen jaren ook stappen gemaakt in de professionalisering.
Dit is onder meer tot stand gekomen door de inzet van juridisch medewerkers op de kwaliteit van het werk en het volgen van trainingen, onder meer het werken met de omgekeerde toets. Een medewerker van het CJG zegt: “We zijn nu een volwaardige organisatie en team, waar we eerder een verzameling van mensen waren die ook nog ergens anders in dienst waren.” 3.5.2. Gezamenlijk inkoop specialistische jeugdhulp In 2015 zijn de acht gemeenten (door de fusering van de gemeenten Aalburg, Werkendam en Woudrichem inmiddels teruggebracht tot 5 gemeenten) in de regio West Brabant Oost een DVO aangegaan met de gemeente Breda voor de bedrijfsvoering omtrent specialistische jeugdhulp (onder andere regionale inkoop, financiële administratie, contractbeheer en monitoring). Argumenten voor de samenwerking waren, naast het ontwikkelen van een uniform en transparant aanbod van specialistische jeugdzorg in de regio WBO, vooral ingestoken vanuit efficiëntie en effectiviteitsoverwegingen35. In 2018 is besloten om de samenwerking door te zetten tot in ieder geval 2021. Hiertoe is een nieuwe DVO getekend met daarin een aantal aanpassingen ten opzichte van de vorige DVO.
In de nieuwe DVO zijn onder meer een duidelijkere beschrijving van rollen, taken en verantwoordelijkheden, inclusief bijhorende communicatie opgenomen en een duidelijkere beschrijving van de verwachte financiële administratie en managementrapportage36. Ook in 2020 is een nieuw DVO afgesloten met WBO, deze valt echter buiten dit onderzoek. Verantwoording van WBO aan de deelnemende gemeenten vindt vier keer per jaar plaats door middel van kwartaalrapportages. Vanwege de vraag vanuit de gemeenten naar cijfermatig inzicht heeft WBO in het eerste kwartaal van 2019 een dashboard opgeleverd waarmee de gemeenten inzicht hebben in data omtrent jeugdhulpgebruik (e.g. declaraties, cliëntaantallen, zorgsoorten en leeftijdscategorieën). In de interviews wordt aangegeven dat het huidige dashboard onvoldoende volledig is om de Q-rapportages hier (volledig) van af te leiden. Momenteel wordt daarom door WBO gewerkt aan een ‘nieuw’ dashboard waarvoor een ander programma wordt gebruikt. Hierdoor moeten de risico’s ten aanzien van de kosten beter gemonitord en bewaakt kunnen worden.