08 01 Jaarstukken 2024 Definitief (20250630)
Tekst van het document
Taa Indicator k veld
Eenheid Period Nederlan Drimmele Nederlan Drimmele Bron e d n d n Realisati Realisatie Realisati Realisatie e 2023 e 2024 2023 2024
1
0
Formatie
Fte per 2024 1.000 inwoner s
n.v.t.
7,5
n.v.t.
7,8
Eigen gegevens
2
0
Bezetting
Fte per 2024 1.000 inwoner s
n.v.t.
7,2
n.v.t.
7,6
Eigen gegevens
3
0
Apparaatskosten
Kosten 2024 per inwoner
n.v.t.
731
n.v.t.
500
Eigen gegevens
4
0
Externe inhuur
Kosten 2024 als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
n.v.t.
23
n.v.t.
30
Eigen gegevens
5
0
Overhead
% van totale lasten
2024
n.v.t.
13
n.v.t.
12
Eigen gegevens
6
1
Verwijzingen Halt
per 2024 1.000 inw. 1218 jr
10,2
27,0
11,1
11,3
Bureau Halt
7
1
Winkeldiefstal per 1.000 inwoners
aantal 2024 per 1.000 inwoner s
2,5
0,5
2,2
0,5
CBS - Diefstallen Gebiedscan / afd. Veiligheid
8
1
Geweldsmisdrijven per aantal 2024 1.000 inwoners per 1.000 inwoner s
4,3
2,4
4,2
2,0
CBS - Criminaliteit Gebiedscan / afd. Veiligheid
9
1
Diefstal uit woning per 1.000 inwoners
aantal 2024 per 1.000 inwoner s
1,3
1,5
1,2
1,4
CBS - Diefstallen Gebiedscan / afd. Veiligheid
10
1
Vernieling en aantal 2024 beschadiging per 1.000 per inwoners 1.000 inwoner s
5,8
2,7
4,0
2,7
CBS - Criminaliteit Gebiedscan / afd. Veilgheid
11
3
Functiemenging
%
2024
54,2
46,3
52,6
44,7
CBS - BAG/LISA Landelijk Informatiesysteem Arbeidsplaatsen.
12
3
Vestigingen
per 1.000 inw 1564 jr
2024
197,1
181,5
140
133
LISA Landelijk Informatiesysteem Arbeidsplaatsen.
13
4
Absoluut verzuim
per 2023 1.000 leerlinge n
13,7 (1,4)
1,3
14,5 (1,6)
1,5
DUO - Dienst Uitvoering Onderwijs/Ingrado
14
4
Relatief verzuim
per 2024 1.000 leerlinge n
27
26,5
28,3
27,8
DUO - Dienst Uitvoering Onderwijs/Ingrado
76
Tabel Indic-1
17.630
28
17.943
28
15
4
Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO)
%
2024
18,5
3
20
3
DUO - Dienst Uitvoering Onderwijs/Ingrado
16
5
Niet-sporters
%
2024
46,4
42
38
40
Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD, CBS en RIVM
17
6
Banen
per 1.000 inw 1564 jr
2024
836,6
472,4
906
467,7
CBS Bevolkingsstatistiek/LI SA
18
6
Jongeren met delict voor rechter
%
2024
1,3
1
1,3
1
CBS - Jeugd
19
6
Kinderen in uitkeringsgezin
%
2024
3,6
2
3,5
3,2
CBS - Jeugd
20
6
Netto arbeidsparticipatie
%
2024
82,4
72,6
82,5
80,2
CBS Arbeidsdeelname
21
6
Werkloze jongeren
%
2024
8,9
7,8
8,7
8,1
CBS - Jeugd
22
6
Personen met een bijstandsuitkering
per 2024 10.000 inw 18 jr e.o.
225
11
232
11
CBS - Participatie Wet
23
6
Aantal reper integratievoorzieningen 10.000 inw 1564 jr
2024
206
177
204
180
CBS - Participatie Wet
24
6
Jongeren met jeugdhulp
% van 2024 alle jongeren tot 18 jaar
14,3
13,7
14,2
12,7
CBS - Jeugd
25
6
Jongeren met jeugdbescherming
%
2024
1,1
1,2
1
1,1
CBS - Jeugd
26
6
Jongeren met jeugdreclassering
%
2024
0,3
0,3
0,8
n.b.
CBS - Jeugd
27
6
Cliënten met een per maatwerkarrangement 10.000 WMO inw
2024
650
730
650
843
CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
28
7
Omvang huishoudelijk restafval
kg per 2024 inwoner
148
82,7
150
81,2
CBS - Statistiek Huishoudelijk afval
29
7
Hernieuwbare elektriciteit
%
2023
41,30
n.b.
50,00
n.b.
VNG/Regionale klimaatmonitor
30
8
WOZ-waarde woningen x 1.000 euro
2024
368
372
379
413
CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
31
8
Nieuw gebouwde woningen
aantal 2024 per 1.000 woninge n
9,1
11,5
5,9
2,6
BAG
32
8
Demografische druk
%
2024
70
73
80
65
CBS
33
8
Woonlasten euro éénpersoonshuishoude n
2024
n.v.t.
867
811
911
COELO, Groningen
34
8
Woonlasten euro meerpersoonshuishoud en
2024
n.v.t.
944
951
994
COELO, Groningen
77
Paragrafen
78
A. Weerstandvermogen en risicobeheersing Inventarisatie van de risico's Risicokaart De risicokaart hieronder laat zien hoe de risico's zijn verdeeld op basis van de kans dat ze optreden en de mogelijke financiële impact. In totaal hebben we 44 risico's in kaart gebracht. Kleine risico's, met een kans van minder dan 10% of een maximaal financieel gevolg van € 25.000, zijn niet meegenomen omdat hun impact gering is.
Tabel Par.A-1 Maximale schadelast x > € 500.000
3
3
1
€ 250.000 < x < € 500.000
4
1
1
2
1
€ 100.000 < x < € 250.000
2
7
2
2
1
€ 25.000 < x < € 100.000
1
3
2
2
2
70%
90%
x < € 25.000 Imagoschade
1
2
1
10%
30%
50%
Kans
Risico top 10 Het overzicht hieronder laat de tien grootste risico's zien die de meeste invloed hebben op het totale risicoprofiel van de gemeente. Naast het risico bedrag is bij elk risico ook aangegeven de procentuele invloed aangegeven. Ook is te zien op welke plek het risico stond in de begroting 2024 en de jaarrekening 2023.
Tabel Par.A-2 2024 2023 rekening rekening
Risico
Risicobedrag (in €)
Invloed op riscoprofiel
1
2
Het begrote budget voor jeugdzorg is ontoereikend
500.000
8,4%
2
1
Hogere indexering grond-, weg- en waterbouw werkzaamheden
500.000
8,2%
3
3
Toename van het aantal bijstandsgerechtigden door de verhoogde huisvesting van statushouders in onze gemeente
500.000
6,5%
4
8
Uitval ICT omgeving
1.000.000
5,4%
5
7
Zonneparkdossier: langdurig traject met weerstand vanuit inwoners, stakeholders en een zonnepark-ontwikkelaar.
2.000.000
5,4%
6
10
Huisvesting statushouders
250.000
4,9%
7
*
Diverse boomziekten tasten ons boomareaal aan. Het is onduidelijk hoeveel en wanneer bomen uiteindelijk aangetast worden.
950.000
4,4%
8
*
Het begrote budget voor Wmo-voorzieningen is ontoereikend
285.000
4,2%
9
4
Taak Huishoudelijke Ondersteuning kan niet uitgevoerd worden binnen budget.
250.000
3,8%
10
*
Cybercriminaliteit
2.000.000
3,7%
Toelichting bij risico's 1) Het begrote budget voor jeugdzorg is ontoereikend Ten opzichte van de begroting 2024 stijgen de kosten zowel in volume als in prijs. De druk op de Jeugdwet is al meerdere jaren toenemend. We willen toe naar Stevige Lokale Teams (SLT), in overeenstemming met de uitgangspunten van de Regiovisie en het strategieplan voor de jeugdhulpregio West-Brabant Oost (WBO) en de landelijke opdracht uit de Hervormingsagenda 79
Jeugd. Samen met de gemeente Geertruidenberg, het CJG Drimmelen Geertruidenberg en diverse organisaties, gaan we laagdrempelig en dicht bij huis hulp bieden en zo voorkomen dat specialistische jeugdhulp nodig is. 2) Hogere indexering grond-, weg- en waterbouw werkzaamheden Door aanzienlijke stijgingen van marktprijzen, veroorzaakt door hogere loonkosten, brandstof- en grondstofprijzen, zijn de indexeringen hoger dan oorspronkelijk begroot. 3) Toename bijstandsgerechtigden Het aantal bijstandsgerechtigden neemt toe door de verhoogde huisvesting van statushouders in onze gemeente. 4) Uitval ICT omgeving CT-uitval kan ernstige gevolgen hebben voor de dienstverlening, met financiële schade door verstoring van bedrijfsprocessen en herstelkosten. De uitval kan veroorzaakt worden door brand in systeemruimtes of wegvallen van netwerkverbinding door een kabelbreuk in de glasvezellijn. 5) Zonneparkdossier: langdurig traject met weerstand De gemeente heeft in de afgelopen jaren verschillende aanvragen voor zonneparken geweigerd. De rechtsgeldigheid van deze weigeringen wordt momenteel betwist. Als de weigeringen onterecht blijken, kunnen financiële claims van de betrokken partijen volgen. In sommige gevallen zijn de weigeringen juridisch onderbouwd, maar in andere gevallen nog niet.
Het risico op claims wordt verder versterkt door recente veranderingen in provinciaal beleid, die extra obstakels hebben opgeworpen voor bepaalde initiatieven, zoals de restrictie op zonneparken op landbouwgrond. Dit kan de haalbaarheid van de betrokken projecten verder beïnvloeden. 6) Huisvesting statushouders De gemeente heeft de taakstelling voor de huisvesting van statushouders niet volledig kunnen realiseren door beperkte toewijzingen en de krapte op de woningmarkt. Hoewel er sinds 2020 meer statushouders zijn geplaatst, is de achterstand nog niet ingelopen. Indien de situatie aanhoudt, bestaat het risico dat de provincie op kosten van de gemeente extra opvang zal regelen. De gemeente is bezig met het vinden van alternatieve huisvestingsoplossingen, wat extra tijd en kosten met zich meebrengt. 7) Diverse boomziekten tasten ons boomareaal aan Als er geen maatregelen worden genomen om de aantasting van bomen tegen te gaan, zullen veel bomen op termijn moeten worden verwijderd. De kosten voor het verwijderen van zieke bomen en het vervangen daarvan zijn vaak zo groot, dat ze niet uit het reguliere budget worden betaald. 8) Het begrote budget voor Wmo-voorzieningen is ontoereikend De kosten voor de Wmo zijn afhankelijk van de vraag.
Casemanagers maken zorgvuldige indicaties en er zijn goede prijsafspraken met leveranciers, maar een toename in de behoefte aan Wmovoorzieningen kan leiden tot overschrijdingen van de begrote budgetten. 9) Taak Huishoudelijke Ondersteuning kan niet uitgevoerd worden binnen budget De kosten voor thuisondersteuning stijgen door factoren zoals hogere lonen, veel ziekteverzuim en vergrijzing, in combinatie met nieuwe regels voor de Wmo (zoals het abonnementstarief en de reële prijs). Dit zorgt voor druk op zowel het aantal uren als de kosten van huishoudelijke ondersteuning. We houden hier rekening mee in de begroting, maar het risico bestaat dat deze ontwikkelingen sterker zijn dan verwacht. Daarnaast hebben zorgaanbieders te maken met personeelstekorten, waardoor ze niet altijd de afgesproken zorg kunnen leveren. Dit kan leiden tot juridische claims van cliënten tegen de gemeente. 10) Cybercriminaliteit We spreken van cybercriminaliteit als informatievoorziening het doelwit is van criminele activiteiten. Door het toenemende gebruik van moderne technologieën, apps en social media zijn de veiligheidsrisico’s voor burgers, bedrijven en overheden in de afgelopen jaren toegenomen.
Voorbeelden van cybercriminaliteit zijn DDoS-aanvallen, die websites kunnen platleggen, en ransomware, oftewel 'gijzelingssoftware', waarmee criminelen toegang tot onze informatie blokkeren met schadelijke software.
80
Inventarisatie van de weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de onderkende risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risico’s treden namelijk niet allemaal tegelijk op. Met deze simulatie is vastgesteld dat de geïdentificeerde risico's met een bedrag van € 4,1 miljoen (jaarrekening 2023: € 5 miljoen) kunnen worden afgedekt. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare middelen om de risico’s op te vangen, noemen we weerstandscapaciteit. Op basis van de jaarrekening 2024 bedraagt het weerstandscapaciteit € 18,4 miljoen (jaarrekening 2023: € 16,6 miljoen).
Tabel Par.A-5 Beschikbare weerstandscapaciteit Rekening 2023
Begroting 2024
Rekening 2024
Incidentele weerstandscapaciteit (in vermogen)
12.722.280
13.236.025
15.313.899
Algemene reserve
11.265.351
9.979.784
10.367.793
Algemene dienst
10.613.183
8.954.358
9.668.422
652.168
1.025.426
699.371
1.670.641
2.120.313
704.804
1.670.641
2.120.313
704.804
-
-
-
Resultaat
-213.712
1.135.928
4.241.302
Structurele weerstandscapaciteit (in exploitatie)
3.890.825
3.008.625
3.096.262
Onbenutte belastingcapaciteit
3.890.825
3.003.625
3.096.262
-
5.000
-
16.613.105
16.244.650
18.410.161
Grondbedrijf Bestemmingsreserve Reserve bovenwijkse voorzieningen Grondbedrijf Stille reserve (besloten te incasseren)
Onvoorzien Totale weerstandscapaciteit
Weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen, uitgedrukt in het weerstandsratio.
Tabel Par.A-3 Ratio weerstandsvermogen Omschrijving
Rekening 2023
Begroting 2024
Rekening 2024
Begroting 2025
Beschikbare weerstandscapaciteit
16.613.105
16.244.650
18.410.161
13.754.596
Benodigde weerstandscapaciteit
5.016.644
4.347.482
4.108.581
4.295.998
3,31
3,74
4,48
3,20
Ratio weerstandsvermogen
Waarderingscijfer
Ratio
A
>2.0
uitstekend
Betekenis
B
1.4-2.0
ruim voldoende
C
1.0-1.4
voldoende
D
0.8-1.0
matig
E
0.6-0.8
onvoldoende
F
<0.6
ruim onvoldoende
81
De raad heeft in de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen bepaald dat het weerstandsratio van de gemeente Drimmelen minimaal gelijk moet zijn aan 1. In dat geval is het beschikbare weerstandsvermogen precies toereikend om de risico's af te dekken. Met een ratio van 4,48 voldoet de gemeente in ruime mate aan die ondergrens. Het ratio is in vergelijking met de jaarrekening 2023 (3,31) en de begroting 2024 (3,74) verder toegenomen. Financiële kengetallen Bij de vernieuwing van de BBV is, op basis van advies van de commissie Depla, voorgeschreven dat er in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. Naast de kengetallen wordt een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie opgenomen. De invoering van de kengetallen is voornamelijk bedoeld om de financiële positie voor raadsleden inzichtelijker te maken. De kengetallen hebben geen functie als normerings-instrument in het kader van financieel toezicht.
Tabel Par.A-4 Jaarstukken 2024 Kengetallen
Verloop van de kengetallen Jaarrekening 2023 31-12-2023
Begroting 2024
Jaarrekening 2024 31-12-2024
1a. Netto schuldquote
35%
57%
32%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen
31%
55%
32%
2. Solvabiliteitsratio
44%
37%
42%
3. Kengetal grondexploitatie
0%
0%
-1%
4. Structurele exploitatieruimte
-4%
2%
1%
5. Belastingcapaciteit
82%
97%
89%
De financiële kengetallen in de jaarrekening geven een helder beeld van de financiële positie en gezondheid van de gemeente Drimmelen. Ze zijn onmisbaar voor het beoordelen van de mate waarin de gemeente in staat is om haar huidige en toekomstige verplichtingen na te komen, investeringen te financieren, en financiële risico’s op te vangen. Elk kengetal belicht daarbij een specifiek aspect van de financiële huishouding en samen vormen ze een integraal beeld van de financiële gezondheid van onze gemeente. Netto schuldquote 32% ( daalt = positieve ontwikkeling) De netto schuldquote is een maatstaf die uitdrukt hoeveel van de jaarlijkse baten van de gemeente wordt gebruikt om de netto schuldenlast te dekken. Deze schuld bestaat uit het totaal van de schulden minus de liquide middelen en eventueel verstrekte leningen. Een lagere netto schuldquote betekent dat de gemeente minder afhankelijk is van externe financiering, wat duidt op een relatief gezonde financiële positie en een lagere rentelast. In 2024 is de netto schuldquote gedaald van 35% naar 32%. Dit geeft aan dat de gemeente haar schuldenlast in verhouding tot de baten licht heeft weten te verminderen, wat een positief signaal is. De verbetering van dit kengetal is vooral te danken aan de toegenomen baten in 2024.
Een dalende netto schuldquote zorgt voor een sterkere financiële positie, waardoor de gemeente meer mogelijkheden heeft om te investeren zonder haar weerbaarheid te verminderen. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen 32% (stijgt = negatieve ontwikkeling) Het verschil tussen de reguliere netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen is dat de reguliere netto schuldquote kijkt naar alle schulden van de gemeente, inclusief het geld dat de gemeente zelf heeft uitgeleend aan anderen. De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen haalt het uitgeleende geld van de totale schuld af. Zo geeft deze aangepaste schuldquote een realistischer beeld van de daadwerkelijke schulden die de gemeente aan externe partijen heeft. 82
In 2024 zijn de netto schuldquote en de gecorrigeerde netto schuldquote aan elkaar gelijk gebleven op 32%, terwijl er in 2023 nog een verschil van 4% tussen deze twee kengetallen zat (35% versus 31%). Dit betekent dat in 2024 de omvang van de leningen die de gemeente zelf heeft verstrekt aan derden, zoals samenwerkingsverbanden of projecten, geen noemenswaardige correctie gaf op de totale schuldenlast. In 2023 was er nog sprake van een groter aandeel van deze interne leningen, waardoor het gecorrigeerde kengetal lager uitviel dan de reguliere netto schuldquote. Omdat er in 2024 in verhouding minder gelden zijn verstrekt aan verbonden partijen dan in 2023, betekent dit dat de gemeente haar externe schulden heeft zien toenemen. Met andere woorden: doordat de gemeente minder geld heeft uitgeleend aan verbonden partijen (wat de schuldpositie vermindert wanneer deze gecorrigeerd wordt), blijft er relatief meer schuld over die extern is opgenomen. Dit zorgt ervoor dat de gecorrigeerde netto schuldquote stijgt, ook als de ‘ongecorrigeerde’ netto schuldquote daalt. Dit wijst erop dat de gemeente in 2024 meer geld heeft moeten lenen van externe financiers, terwijl er minder geld binnen de eigen netwerken (zoals verbonden partijen) is uitgeleend.
Solvabiliteitsratio 42% (daalt = negatieve ontwikkeling) De solvabiliteitsratio is een belangrijke indicator voor de financiële gezondheid van de gemeente, omdat deze het eigen vermogen uitdrukt als percentage van het totale vermogen. Een hogere solvabiliteitsratio wijst op een stevigere financiële buffer, wat betekent dat de gemeente beter in staat is om financiële tegenvallers op te vangen zonder in financiële problemen te komen. De solvabiliteitsratio is in 2024 licht gedaald van 44% naar 42%. Ondanks deze kleine terugval blijft de ratio op een redelijk gezond niveau. De daling wordt vooral veroorzaakt door een toename van kortlopende kasgeldleningen en andere kortlopende schulden. Sinds 2015 is er een dalende trend zichtbaar in de solvabiliteit, waarbij de ratio vanaf 2022 onder de 50% is gezakt. Deze voortdurende daling vraagt om nauwlettend toezicht, omdat een structureel lagere solvabiliteit het financiële risico voor de gemeente kan vergroten. Toch betekent 42% nog steeds een redelijke buffer, waarmee de gemeente voldoende robuust blijft om economische schokken op te vangen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hanteert een ondergrens van 20% voor de solvabiliteitsratio; de gemeente Drimmelen zit hier dus ruim boven.
Kengetal grondexploitatie -1% (daling = negatieve ontwikkeling) Grondexploitatie speelt een belangrijke rol in het financiële beleid van veel gemeenten, omdat het de kosten en opbrengsten rondom de verkoop en ontwikkeling van gemeentelijke grond weerspiegelt. Het kengetal grondexploitatie geeft de verhouding weer tussen het resultaat uit deze exploitatie en de waarde van de grondposities. Het kengetal grondexploitatie laat een minimale daling zien in 2024 van -1% (2023 = 0%). Dit betekent dat de gemeente Drimmelen verwacht verlies te lijden op haar grondexploitaties. Wat inhoudt dat de geraamde kosten voor het ontwikkelen, bouwrijp maken en verkopen van gronden hoger zijn dan de te verwachten opbrengsten. Dit negatieve percentage geeft aan dat er een verslechtering is opgetreden, maar het wijst ook op een aanhoudende kosten- en risicodruk. De gemeente Drimmelen blijft hier scherp op sturen om grotere negatieve effecten te voorkomen. Structurele exploitatieruimte 1% (stijgt = positieve ontwikkeling) De structurele exploitatieruimte is een cruciale graadmeter voor de financiële gezondheid van een gemeente. Het geeft aan in hoeverre de gemeente structureel meer inkomsten dan uitgaven heeft, dus of er sprake is van een overschot of tekort in de begroting op lange termijn.
Een positieve structurele exploitatieruimte betekent dat de gemeente financieel ruimte heeft voor nieuwe investeringen, voorzieningen of het opvangen van tegenvallers. Een negatieve waarde wijst op structurele tekorten die de financiële houdbaarheid kunnen ondermijnen. In 2024 is de structurele exploitatieruimte verbeterd, van -4% (in 2023) naar 1%. Dit betekend dat het structurele tekort van de gemeente is afgenomen. De hogere structurele exploitatieruimte betekent in principe dat de gemeente meer financiële ruimte heeft binnen haar begroting, wat gunstig is voor het opvangen van toekomstige kosten en het realiseren van investeringen. Dit is een belangrijke verbetering en creëert een positieve basis voor de toekomst. 83
Belastingcapaciteit 89% (stijgt = overwegend positieve ontwikkeling) De belastingcapaciteit geeft aan hoe de belastingdruk in gemeente Drimmelen zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde van alle gemeenten. De belastingcapaciteit wordt bepaald aan de hand van de gemiddelde woonlasten, die bestaan uit de onroerendezaakbelasting (OZB), rioolheffing en reinigingsheffing. Naast de OZB wordt ook gekeken naar de riool- en afvalstoffenheffing, omdat deze heffingen niet altijd volledig kostendekkend hoeven te zijn en soms bewust lager worden vastgesteld. Hierdoor kan er sprake zijn van belastingcapaciteit die nog niet volledig wordt benut. De belastingcapaciteit is in 2024 toegenomen van 82% naar 89% van het landelijk gemiddelde. Dit betekent dat onze gemeentelijke woonlasten nog steeds onder het landelijk gemiddelde liggen. Ter vergelijking: een belastingcapaciteit van 100% betekent dat de gemeentelijke woonlasten exact gelijk zijn aan het landelijke gemiddelde. Vanuit financieel perspectief is de stijging overwegend positief te duiden. De verhoging van de lokale tarieven heeft geleid tot een toename van de structurele eigen inkomsten. Dit draagt bij aan een gezondere financiële positie en versterkt de structurele dekkingskracht van de begroting.
De hogere belastingcapaciteit draagt bij aan het weerstandsvermogen, doordat de gemeente meer ruimte heeft om financiële risico’s op te vangen. Hoewel de belastingcapaciteit met 89% nog steeds onder het landelijk gemiddelde ligt, blijft de gemeente zich inzetten voor een zorgvuldige afweging tussen financiële houdbaarheid en betaalbaarheid voor inwoners. De stijging in 2024 past binnen de landelijke trend van toegenomen lasten, maar wordt kritisch gevolgd in het licht van toekomstige tariefontwikkelingen en het streven naar evenwichtige lastenverdeling. Samenvattende conclusie De financiële kengetallen van de gemeente in 2024 tonen een positief en stabiel beeld van de financiële gezondheid. De daling van de netto schuldquote laat zien dat de schuldenlast beter beheersbaar is geworden, wat de rentelast verlaagt en de financiële flexibiliteit vergroot. Hoewel de solvabiliteitsratio wederom licht is gedaald, blijft deze op een niveau dat voldoende ruimte biedt om risico’s en onzekerheden het hoofd te bieden. De negatieve maar stabiele grondexploitatie duidt op blijvende uitdagingen in deze sector, maar zonder dat deze financieel verslechtert. Daarnaast laat de structurele exploitatieruimte een verbetering zien, waarmee een stap is gezet richting een duurzame en gezonde begrotingshuishouding.
Tot slot versterkt de stijging van de belastingcapaciteit gemiddelde de financiële autonomie van de gemeente, waardoor zij beter in staat is haar eigen koers te varen. Al met al toont de financiële positie van gemeente Drimmelen zich in 2024 gezond en veerkrachtig. Tegelijkertijd blijft het belangrijk om scherp te blijven op de dalende solvabiliteit en de negatieve grondexploitatie, en om rekening te houden met het incidentele karakter van sommige positieve resultaten. Met een goede monitoring en verstandig financieel beleid is de gemeente Drimmelen goed toegerust om ook op langere termijn financieel stabiel te blijven en haar ambities te verwezenlijken.
84
B. Lokale heffingen Inleiding Lokale Heffingen In de paragraaf lokale heffingen gaan we in op: • het beleid van de verschillende belastingen, heffingen en leges; • de lokale lastendruk; • de inkomsten; • het kwijtscheldingsbeleid. Beleid lokale heffingen Beleid lokale heffingen Onder de diverse lokale heffingen van de gemeente Drimmelen vallen: de belastingen, bestemmingsbelasting/heffingen en Retributies/rechten. Deze heffingen zijn hoogstens kostendekkend en dragen zorg aan het welzijn, de leefbaarheid en voorzieningen van de gemeente. Onroerende zaak belasting Een onroerende zaak is bijvoorbeeld een woning, bedrijfsruimte of een stuk grond. De waarde van onroerende zaken bepalen we ieder jaar opnieuw. Voor het belastingjaar 2024 is de waardepeildatum 01-01-2023. Over de waarde op de waardepeildatum wordt onroerendezaakbelasting geheven. De tarieven staan in de Verordening onroerendezaakbelastingen Drimmelen 2024.
Tabel Par.B-1: Overzicht tarieven OZB 2022
2023
2024
Mutatie in %
zakelijk recht woningen
0,0972%
0,0931%
0,0848%
-8,92%
zakelijk recht niet-woningen
0,1987%
0,1718%
0,1814%
5,59%
feitelijk gebruik niet-woningen
0,1602%
0,1430%
0,1475%
3,15%
Totaal woningen
0,0972%
0,0931%
0,0848%
-8,92%
Totaal niet-woningen
0,3589%
0,3148%
0,3289%
4,48%
Precariobelasting Precariobelasting heffen we voor het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Denk hier bijvoorbeeld aan terrassen, verkoopwagens, luifels, en reclameborden. De tarieven staan in de verordening Precariobelasting. Toeristenbelasting Sinds 2006 betalen toeristen in de gemeente Drimmelen toeristenbelasting. De netto-opbrengst gebruiken we voor het verbeteren van toeristische voorzieningen. Alleen niet-inwoners betalen de toeristenbelasting. In 2023 is de toeristenbelasting geactualiseerd naar € 1,75 met als ingangsdatum 1-1-2024. De tarieven voor 2024 zijn: • Het tarief watertoeristenbelasting is per persoon € 1,75 voor 24 uur; • Het tarief landtoeristenbelasting is per persoon € 1,75 voor een overnachting. Afvalstoffenheffing De gemeente zamelde het huishoudelijk afval (rest-, GFT-, oud papier en PMD-afval) huis-aan-huis in. Daarnaast brachten bewoners afval naar de milieustraat (soms tegen betaling). De afvalstoffenheffing is sinds 2003 gebaseerd op het Diftar-principe en is een 100% kostendekkende heffing. De kosten (inclusief toerekeningen) bedragen in 2024 € 3.833.855.
85
De kosten is een saldo van daadwerkelijke kosten en vergoedingen voor oud papier, glas, textiel en PMD-afval. De opbrengsten bestaan uit de onderdelen vastrecht, Diftar ledigingen, opbrengsten huisaan-huisinzameling en de milieustraat en bedragen in 2024 € 3.709.889. Het verschil van € 123.966 onttrekken we uit de voorziening afvalstoffenheffing. Rioolheffing De gemeente verzamelt en transporteert afvalwater, voert regenwater af en beheert het grondwater. Hiertoe heffen we rioolheffing. In het Water- en rioleringsplan Drimmelen is gekozen voor een 100% kostendekkende heffing. De werkelijke kosten (inclusief toerekeningen) bedragen in 2024 € 3.625.146 en de werkelijke opbrengsten van de rioolheffing in 2024 bedragen € 3.209.413. Het verschil van € 415.733 onttrekken we uit de voorziening riolering. BedrijvenInvesteringsZone (BIZ) De gemeente int de bijdragen van de ondernemers ten behoeve van de BIZ en dient deze door te betalen (onder gestelde voorwaarden) aan de vereniging. Begraafrechten Begraafrechten zijn rechten die de gemeente Drimmelen in rekening brengt voor diensten van de gemeente die te maken hebben met een begraafplaats. Voorbeelden van deze diensten zijn het begraven van stoffelijke overschotten, het bijzetten van urnen en het onderhoud van graven op de gemeentelijke begraafplaatsen.
De tarieven staan in de Verordening lijkbezorgingsrechten Drimmelen en mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Marktgelden en standplaatsen De gemeente heeft weekmarkten op 3 locaties: het Dorpsplein in Terheijden, de Marktstraat te Made en de Nieuwstraat in Lage Zwaluwe. Voor het innemen van een standplaats op de weekmarkt wordt een recht geheven, het marktgeld. Vanwege bestaand beleid en de maatschappelijke betekenis van de weekmarkten, zijn deze tarieven niet kostendekkend. Bij veel gemeentes is dit tarief niet kostendekkend in verband met de maatschappelijke betekenis ervan. Secretarieleges Secretarieleges worden geheven ter compensatie van de kosten voor diensten van de gemeenten, bijvoorbeeld voor het verstrekken van reisdocumenten, rijbewijzen, uittreksels uit de BRP en Burgerlijke Stand, aanvraag Verklaring Omtrent Gedrag, huwelijksvoltrekkingen. De tarieven staan in de Legesverordening. Voor paspoorten, identiteitskaarten en rijbewijzen heeft het Rijk maximumtarieven vastgesteld. Leges omgevingsvergunning Leges worden geheven ter compensatie van kosten voor diensten van de gemeente, bijvoorbeeld voor het aanvragen van een vergunning. Het aantal en de complexiteit van de omgevingsvergunningen schommelt continu en is afhankelijk van vraag en aanbod en marktomstandigheden.
Leges Biesbosch Voor het in behandeling nemen van een aanvraag voor een vergunning voor bijvoorbeeld het varen met een rondvaartboot of bijvoorbeeld een ontheffing voor het beoefenen van modelsport in het Biesboschgebied binnen de gemeentegrenzen van Drimmelen worden leges geheven. Bij het opstellen van de Legesverordening Biesbosch is samengewerkt door de drie gemeenten, zodat bij de
86
drie gemeenten een vrijwel overeenkomstige verordening wordt vastgesteld. Er zijn een aantal verschillen omdat sommige vergunningen/ontheffingen gebied (lokaal) gebonden zijn. De behandeling van aanvragen voor een vergunning/ ontheffing is door de drie gemeenten ondergebracht bij Staatsbosbeheer. Staatsbosbeheer verstrekt de vergunningen/ontheffingen voor het Biesboschgebied namens alle drie de gemeenten en heft ook de leges voor de vergunning. Deze leges mogen maximaal kostendekkend zijn. Lokale lastendruk In de tabel leest u de gemiddelde lokale lastendruk van een huishouden.
Tabel Par.B-2: Overzicht lastendruk Belastingsoort
lastendruk 2023
lastendruk 2024
mutatie nominaal in%
Onroerende zaakbelastingen
€ 327,71
€ 330,27
0,78%
€ 2,56
Rioolheffing (gemiddeld)
€ 183,41
€ 245,18
33,68%
€ 61,77
Afvalstoffenheffing (gemiddeld) inclusief milieustraat en huis-aanhuisinzameling
€ 259,83
€ 309,34
19,05%
€ 49,51
Totaal gemiddeld per huishouden
€ 770,95
€ 884,79
14,77% € 113,84
De afvalstoffen- en de rioolheffing berekenden we op basis van de gemiddelde kosten per eenheid (aansluiting). We gaan hierbij uit van het werkelijk ontvangen opbrengstenvolume. Inkomsten en kostendekkendheid
Tabel Par.B-3: Overzicht heffingen Soort belasting of heffing
Prg.
OZB
Opbrengsten Opbrengsten begroting 2024 jaarrekening (incl. 2024 wijzigingen)
Saldo Werkelijke Mutatie Kosten opbrengsten uitgaven voorziening Dekkendheid jaarrekening begroting
5.682.554
5.551.570
Precario
52.790
51.467
-1.323
Toeristenbelasting
300.000
335.448
35.448
6.035.344
5.938.485
-96.859
Totaal Belastingen (algemeen dekkingsmiddel)
-130.984
Afvalstoffenheffing (*)
3
3.899.248
3.709.889
-189.359 3.833.855
-123.966
100%
Rioolheffing
2
3.356.583
3.209.413
-147.170 3.625.146
-415.733
100%
Bedrijveninvesteringszone (BIZ)
3
24.466
25.516
7.280.297
6.944.818
Totaal Bestemmingsbelastingen / heffingen
1.050
28.965
-335.479 7.487.966
-539.699
Lijkbezorging
2
123.900
81.769
-42.131
167.918
49%
Marktgelden / standplaatsen
3
26.091
23.931
-2.160
51.548
46%
Leges
Div.
1.837.978
2.274.755
436.777
Totaal Retributies / rechten
1.987.969
2.380.455
392.486
219.466
0
Totaal
15.303.609
15.263.758
-39.851 7.707.432
-539.699
87
De toelichtingen op de financiële afwijkingen "Saldo opbrengsten jaarrekening - begroting" en "Mutatie voorziening" (> € 25.000) zijn opgenomen in de diverse programma's (onderdeel Begrotingsafwijkingen). Kwijtschelding Als een belastingplichtige geen vermogen en onvoldoende betalingscapaciteit heeft, kunnen we geheel of gedeeltelijk kwijtschelding verlenen. In de gemeente Drimmelen kunnen inwoners kwijtschelding aanvragen voor de onroerendezaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De gemeente volgt hierbij de meest ruime landelijk te hanteren normen voor vermogen en inkomen.
Tabel Par.B-4: Overzicht kwijtscheldingen Soort belasting of heffing
Jaarrekening
Jaarrekening
Begroting
Jaarrekening
2022
2023
2024 (incl.wijziging)
2024
Aantal toekenningen (ook gedeeltelijk)
228
260
250
241
Waarvan automatisch verleend
128
118
120
120
Afwijzingen
66
75
100
133
Totaal kwijtschelding aangevraagd
422
453
470
494
Door de verruiming van het kwijtscheldingsbeleid zoals besloten in de raad van maart 2023 is er een kleine toename van het aantal verzoeken en toegekende verzoeken.
88
C. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Onderhoud kapitaalgoederen Onze gemeente beheert ongeveer 385 hectare openbare ruimte. Iedereen die hier woont, werkt of recreëert maakt daar gebruik van. De gemeente maakt dit mogelijk door het aanleggen en in stand houden van onder andere wegen, groen en riolering. Maar ook door het aanbrengen van verkeersmaatregelen (zoals verkeersborden en drempels), straatmeubilair en openbare verlichting. We noemen dat de kapitaalgoederen van de openbare ruimte. Bij het inrichten, onderhouden en beheren van de openbare ruimte houden we rekening met de vigerende wetgeving en besluiten zoals: De wegenwet van 1930, De Wegenverkeerswet van 1994, Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990, Besluit Administratieve Bepalingen inzake het Wegverkeer, Wet geluidhinder, Bouwstoffenbesluit, Wet milieubeheer, Waterschapskeur, Reglement op de watergangen Noord-Brabant, Wet telecomvoorzieningen, Wet energiedistributie artikel 16, Besluit veiligheid attractie-, en speeltoestellen van 1997 etc. Het onderhoud en beheer van de openbare ruimte verdelen we in drie categorieën: dagelijks onderhoud, structureel onderhoud, en vervangingsonderhoud. Het samenspel van dagelijks onderhoud, structureel onderhoud en vervangingsonderhoud zorgt ervoor dat de openbare ruimte schoon, heel, veilig en voor iedereen bruikbaar is.
Bij herinrichting van de Openbare Ruimte wegen we verschillende belangen af. De laatste jaren zijn ook toegankelijkheid, klimaatadaptatie en duurzaamheid belangrijke thema’s. Structureel onderhoud en vervangingsonderhoud worden uitgevoerd op basis van een Meerjaren Onderhouds Plan (MOP). Het MOP wordt opgesteld op basis van (visuele) inspecties, technische gegevens en geformuleerd doelstellingen. Structureel onderhoud en vervangingsonderhoud pakken we zoveel als mogelijk integraal aan (werk met werk maken). Zo nemen we bij rioolvervangingen en renovaties van straten, maatregelen voor openbare verlichting, het openbaar groen en verkeer in de plannen mee. Bij de voorbereiding van deze plannen wordt afgestemd met de bewoners. Door deze integrale aanpak kan maximaal ingespeeld worden op wensen van bewoners.
89
Tabel Par. C-1 Overzicht areaal Areaal
Jaarrekening 2023 Jaarrekening 2024
Objecten openbare ruimte
Onderdeel
Aantal
Aantal Eenheid
a. Wegen
Asfalt
808.613
796.084 m2
Elementen
b. Riolering
1.231.169
1.236.154 m2
Beton
31.495
32.516 m2
Halfverharding
50.897
50.897 m2
Vrijverval riolering
165.505
131.236 m1
Drukriool
50.344
42.762 m1
Individuele Behandeling Afvalwater (IBA)
83
83 stuks
Gemalen (groot en klein)
305
400 stuks
Bergbezinkbassins c. Water
d. Groen
Watergangen
f. Civiele kunstwerken
8 stuks 200.681 m1
Stedelijk water
20.182
20.182 m2
Havens
269.280
269.280 m2
Bomen
17.104
17.149 stuks
Beplanting
414.669
432.117 m2
Gras
507.082
495.659 m2
Bermen
1.213.256
1.463.370 m2
Ecologische VerbindingsZones (EVZ) e. Openbare verlichting
8 200.681
3
3 stuks
Masten
6.623
6.597 stuks
Armaturen
6.758
6.641 stuks
Lampen
6.868
6.751 stuks
Objecten havens
52
45 stuks
Bruggen (hout, staal, beton), duikerbruggen
31
33 stuks
Duikers (beton)
227
227 stuks
Objecten overige (vissteigers / beschoeiingen)
15
15 stuks
Door aanpassingen in onze basisadministraties (BGT) en definities zijn er aanzienlijke verschillen ontstaan op een aantal arealen. Toelichting onderhoud kapitaalgoederen a. Wegen Het beleidskader met betrekking tot Wegen legden we vast in het Beleidsplan wegen 2021-2030; "Op weg naar grotere burgertevredenheid". Het uitgangspunt is kwaliteit gestuurd onderhoud op basis van tweejaarlijkse weginspecties. Wij grijpen in bij de overgang van kwaliteitsniveau C (slecht) naar D (zeer slecht). Bij onze hoofdfietsroutes en voetpaden grijpen we eerder in, namelijk bij de overgang van kwaliteit B (matig) naar C. Hiermee borduren we grotendeels voort op het vorige beleid, maar met meer aandacht voor de voetpaden. Kwaliteit D zien we als “achterstallig onderhoud”. Wegvakonderdelen met een kwaliteit D onderhouden we in het eerstvolgende jaar. Toch kunnen we besluiten om werkzaamheden op wegen incidenteel uit te stellen. Dit heeft dan te maken met andere werkzaamheden die ook in die straat plaatsvinden. Uiteraard zorgen we altijd voor een veilige situatie. Op basis van de 90%-regel is de gemiddelde kwaliteit van het gehele wegennet bepaald. Hierbij bepalen we bij welke beeldkwaliteit we de grens van 90% bereiken. Het algemeen kwaliteitsniveau van de verhardingen in de gemeente Drimmelen is B. Andere uitgangspunten van het wegenbeleid: We pakken wortelopdruk actiever en structureler aan, o.a.
door het vergroten van boomvakken; Langs de hoofdlandbouwroutes passen we bermverharding toe; Binnen de bebouwde kom en op fietspaden passen we geen slijtlagen toe; Voor het vergroten van de burgertevredenheid pakken we jaarlijks een kern aan. Hierbij voeren we werkzaamheden uit, waarbij het conform de inspectienormen niet noodzakelijk is om onderhoud uit te
90
voeren. We verhogen hiermee de om de algehele kwaliteit van de verhardingen en daarmee de burgertevredenheid. b. Riolering Op gemeentelijk niveau is begin 2023 het Water en Rioleringsplan Drimmelen 2023-2027 vastgesteld. Door de integrale benadering van het gehele watersysteem vindt in dit beleidsplan zowel riolering als water plaats en is afgestemd op het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA 2018). De doelen van het Deltaplan zijn: Analyseren van de gevolgen van klimaatverandering (tot 2050) voor diverse functies in een gebied; Bepalen van een strategie en concrete doelen (tot 2050) voor het verbeteren van de water robuust- en klimaatbestendigheid; Uitvoering geven aan de strategie door dit vast te leggen in beleidsplannen, wetten en regels. Beleidsuitgangspunten: Bij het vaststellen van het Waterbeleidsplan (WRP) zijn nieuwe ambities vastgesteld. Deze ambities anticiperen vooral op klimaatverandering. Afvalwater: het verzamelen en afvoeren van afvalwater gebeurt op een milieu hygiënische wijze. Hemelwater: We staan overlast eens in de vijf jaar toe (bui 09). We infiltreren zo veel als mogelijk. Grondwater: We anticiperen op grondwaterknelpunten zoals bodemdaling door lage grondwaterstanden of grondwateroverlast door storende grondlagen. c. Water In het WRP namen we ook ambities voor oppervlaktewater op.
Oppervlaktewater: Slechte oppervlaktekwaliteit beperken we; Oppervlaktewater proberen we lang vast te houden; Wateroverlast door oppervlaktewater beperken we in samenwerking met het waterschap. In de notitie Baggeren havens (2014) namen we een aantal streef dieptes op. Een ander uitgangspunt bestaat uit het eens in de vijf jaar monitoren van de diepten in de havens. Na twee monitoringsronden stelden we een beheerplan op (2024). d. Groen Het beleidskader met betrekking tot Openbaar groen ligt vast in het integraal groenbeleidsplan 2017 – 2026 ‘Groen leeft en verbindt’. Hierin heeft zowel biodiversiteit als duurzaamheid een belangrijke plek. Groenbeleid Het groenbeleid is gericht op duurzaam kwaliteitsgroen. Dit houdt in dat we: Geen chemische onkruidbestrijdingsmiddelen gebruiken; Accepteren we een bepaalde mate van kruidengroei accepteren op die plaatsen waar dat mogelijk is; De minimale onderhoudsniveau van het groen en onkruid op verhardingen is beeldkwaliteit B; Grove heesters onderhouden we op beeldkwaliteit C-niveau; Centra en hotspots onderhouden we op beeldkwaliteitsniveau A; Begrazing vindt plaats op basis van visuele beoordeling en frequentie (geen beeldkwaliteit); Onderhoud voeren op mede basis van burgertevredenheid. Bomenbeleid We werken met een waardevolle bomenkaart.
Bermenbeleid Het ecologisch bermbeheer is een groeiproces waarbij we streven naar beplanting die van nature in een berm voorkomt. Met name de grotere gebieden en brede bermen zijn hierbij het meest kansrijk. Hierbij houden we rekening met de verkeersveiligheid en het beperken van specifieke plantensoorten als Jacobskruiskruid en exoten.
91
Ecologische Verbindingszones Het integrale groenbeleidsplan ambieert om de EVZ Mark-Zwaluwse Haven verder te ontwikkelen. Het waterschap vroeg de gemeente hieraan mee te werken. De incidentele aankoop- en inrichtingskosten van het gemeentelijk deel van een aaneengesloten EVZ zonder restopgave zijn tijdelijk 75% subsidiabel. e. Gebouwen In het eerste kwartaal van 2022 heeft een actualisatie van de geplande onderhoudswerkzaamheden plaatsgevonden voor de periode van 2022-2031 en wordt er een uitvoeringsprogramma opgesteld voor de periode 2022-2031. We zijn in 2024 gestart met het opstellen van de routekaart op het gebied van duurzaamheid. Door de complexiteit van het maken van deze routekaart en de beperkte capaciteit bij gebouwenbeheer is het opstellen van deze routekaart vertraagd. In het 2de of 3de kwartaal wordt de raad middels een raadsbrief op de hoogte gebracht over de afspraken die gemaakt worden naar aanleiding van de routekaart van het gemeentelijkvastgoed. Overigens is om te komen tot betrouwbaardere onderhoudsplanning die de mogelijkheid heeft om te kunnen anticiperen op vragen uit de organisatie, maatschappij en het gemeentebestuur is gekozen voor de methode van Conditiemeting conform NEN 2767. In 2015 heeft besluitvorming plaatsgevonden over het gewenste conditieniveau (conditie 1 t/m 6) waaraan de panden moeten voldoen.
Deze besluitvorming is getoetst in 2020 en opnieuw vastgesteld in 2020 conform NEN 2767. Conditie definitie en omschrijving; Conditie 1: uitstekend nieuwbouwkwaliteit en/of met nieuwbouw vergelijkbare kwaliteit; Conditie 2: goed nieuwbouwkwaliteit met de eerste tekenen van feitelijke veroudering; Conditie 3: redelijk het verouderingsproces is over de gehele linie duidelijk op gang gekomen; Conditie 4: matig het verouderingsproces heeft het element of het gebouw duidelijk in zijn greep; Conditie 5: slecht het verouderingsproces is min of meer onomkeerbaar geworden c.q. heeft het element/het gebouw zeer duidelijk in zijn greep Conditie 6: zeer slecht een zodanig slechte toestand dat dit niet meer te classificeren is onder conditie 5. Bij de behandeling van de geplande onderhoudswerkzaamheden is conform het BBV een splitsing aangebracht in het exploitatie onderhoud en groot onderhoud. Het exploitatie onderhoud is conform besluitvorming van 2022 opgenomen in de begroting en maakt geen onderdeel meer uit van de voorzieningen. In maart 2022 heeft er besluitvorming (raadsbesluit) plaatsgevonden om de voorziening op te hogen ivm prijsstijgingen na het coronatijdperk. f. Civiele kunstwerken In 2009 stelden we de Beleidsnotitie civiele kunstwerken en havens vast. Er is één duidelijk uitgangspunt. We houden de kunstwerken veilig. We inspecteren de kunstwerken iedere drie jaar.
92
Tabel onderhoud kapitaalgoederen Tabel Par. C-2 Onderhoud kapitaalgoederen Prg. Exploitatie 2.
2.
2.
Bijgestelde
Realisatie
Saldo
Begr. 2024
2024
2024
Klein onderhoud (incl. halfverhardingen)
292.000
332.923
-40.923
Asfaltverhardingen: uitvullen/-vlakken/herprofileren bermen
27.000
21.932
5.068
319.000
354.855
-35.855
Onderhoud vrij verval riolering
100.000
142.177
-42.177
Reparaties / renovatie strengen e.d.
75.000
371.900
-296.900
Onderhoud drukriolering
115.000
116.433
-1.433
Onderhoud Individuele Behandeling Afvalwater (IBA's)
25.000
30.236
-5.236
315.000
660.746
-345.746
233.600
173.474
60.126
233.600
173.474
60.126
a. Wegen
b. Riolering
c. Water Onderhoud watergangen en stedelijk water
2.
d. Groen Onderhoud bomen
367.692
366.060
1.632
1.005.806
1.042.447
-36.642
Onderhoud overige (natuurterr., recr. plaatsen, landsch. beplanting, bos)
43.300
43.907
-607
Onderhoud ecologische verbindingszones (EVZ)
36.365
35.397
968
Onderhoud bermen (incl. egalisatie, biodiversiteit, stortkosten)
281.500
259.089
22.411
1.734.663
1.746.900
-12.237
289.150
296.352
-7.202
289.150
296.352
-7.202
Onderhoud cultuurbeplanting en grasvegetaties
Div. e. Gebouwen Klein onderhoud gebouwenbeheer 2.
f. Civiele kunstwerken Onderhoud civ. kunstwerken (incl. beschoeiingen waterpartijen)
63.000
60.210
2.790
63.000
60.210
2.790
2.954.413
3.292.535
-338.123
Bijgestelde
Realisatie
Saldo
Begr. 2024
2024
2024
a. Wegen
1.311.548
1.311.548
-
Div. f. Gebouwen
578.640
578.640
-
1.890.188
1.890.188
-
Totaal exploitatie Prg. Onderhoudsvoorzieningen 2.
Totaal onderhoudsvoorzieningen
De toelichtingen op de financiële afwijkingen (> € 25.000) en de vervangingsinvesteringen zijn opgenomen in de diverse programma's (onderdeel Begrotingsafwijkingen, Openstaande en Afgesloten kredieten).
93
D. Financiering Treasuryfunctie: Taken en Financieringsbeleid De financieringsparagraaf biedt inzicht in de ontwikkelingen rondom de meerjarige gemeentelijke financiering en het hierbij gevoerde beleid door de gemeente Drimmelen. Daarnaast brengt deze paragraaf de bijbehorende risico’s in kaart en wordt toegelicht welke maatregelen worden genomen om deze risico’s te beheersen. In 2024 is het vernieuwde Treasurystatuut Drimmelen 2024 van kracht voor de gemeente. Dit statuut vervangt het vorige stresurystatuut uit 2017 en sluit aan bij de actuele wet- en regelgeving, waaronder de gewijzigde Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) en de actuele inzichten op het gebied van risicobeheersting, duurzaamheid en transparantie in treasurybeheer. Het bevat richtlijnen voor het aantrekken en uitzetten van geldmiddelen, het beheersen van financiële risico’s en het waarborgen van de liquiditeitspositie. Met het vernieuwde treasury statuut wordt bijgedragen aan een transparante, verantwoorde en doelmatige uitvoering van het financieel beleid. De wet Fido geeft de belangrijkste kaders van de gemeentelijke treasuryfunctie weer. Leningen aangaan, middelen uitzetten of garanties verlenen gebeurt uitsluitend ten behoeve van de publieke taak.
Daarnaast is het belangrijk om het renterisico te beheersen, waarbij de wettelijke normen (de kasgeldlimiet en de renterisiconorm) niet worden overschreden. Financieringsbeleid Externe rentelasten en -baten In 2024 bedragen de externe rentelasten in totaal €764.223 . Deze hebben betrekking op rente van de langlopende geldleningen en kortlopende kasgeldleningen. De externe rentebaten hebben betrekking op de ontvangen rente uit verstrekte geldleningen aan derden en het aangehouden tegoed bij de Rijks Schatkist. Voor 2024 bedragen de rentebaten in totaal €113.015. Rente grondexploitatie Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) mag de werkelijk te betalen rente over het vreemd vermogen worden doorberekend aan Bouwgronden In Exploitatie (BIE). Het rentepercentage is vastgesteld op basis van het gewogen gemiddelde van de rente op de bestaande leningenportefeuille van de gemeente, rekening houdend met de verhouding tussen vreemd vermogen en totaal vermogen. Voor 2024 bedraagt dit daadwerkelijke rentepercentage 1,5% Omslagrente Conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) dienen rentekosten aan de betreffende taakvelden te worden toegerekend via een (rente)omslag. De berekeningswijze hiervan is in het BBV voorgeschreven.
Bij de begroting wordt de omslagrente bepaald door de werkelijk aan de taakvelden toe te rekenen rente te delen door de boekwaarde van de vaste activa. Deze omslagrente wordt vervolgens op een consistente en eenduidige manier toegerekend aan de individuele activa. Voor 2024 bedraagt het omslagpercentage 0,71%. Financieringsbehoefte In 2024 had gemeente Drimmelen een financieringsbehoefte van €7.029.000 (begroot €12.175.000). Deze werd hoofdzakelijk veroorzaakt door investeringen in lopende projecten. De benodigde middelen zijn aangetrokken binnen de geldende kaders van het treasury statuut en de Wet Fido. Er is daarbij gestuurd op voldoende liquiditeit en beheersing van de renterisico’s. Kredietrisico op uitstaande leningen De gemeente Drimmelen verstrekt onder voorwaarden leningen aan derden. Een deel van de uitstaande leningen zijn gedekt door hypothecaire zekerheden. Er wordt wel een (verhoogd) risico gelopen over de leningen zonder hypotheek. Om de risico’s inzichtelijk te maken wordt jaarlijks een risicoschatting gemaakt. Hieruit komt naar voren dat de risico’s die de gemeente over deze leningen loopt beperkt zijn, waardoor geen aanvullende maatregelen nodig zijn en er geen kredietrisicovoorziening is gevormd In het kader van duurzaam financieren verleent de gemeente ondersteuning via revolverende fondsen.
Een voorbeeld is het fonds ‘Leningen Duurzaam Wonen’, bestaande uit starters-,
94
duurzaamheids- en blijversleningen. Deze leningen worden verstrekt aan inwoners om de kwaliteit van wonen binnen de gemeente te verbeteren. Het fonds wordt beheerd door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn), een stichting die zich richt op het ontwikkelen van financieringsinstrumenten voor woning gerelateerde doelstellingen. Kredietrisico op garantstellingen De gemeente Drimmelen kan naast leningen ook garantstellingen aan derden verstrekken. In het geval van een garantstelling geeft de gemeente een garantie aan de bank dat de lening wordt terugbetaald. Met deze garantie kan een partij, onder gunstigere voorwaarden, een lening afsluiten bij een bank. Voor borgstellingen aan zorginstellingen is onderpand verkregen door middel van het recht van eerste hypotheek. Voor overige garanties is geen onderpand verkregen. Op basis van de huidige inzichten zijn de risico’s echter beperkt en is er geen voorziening gevormd. Het WSW verleent garanties aan woningcorporaties en heeft een Triple A kredietrating. Bij eventuele betalingsproblemen worden verplichtingen eerst gedekt door het risicovermogen en de obligoverplichtingen van de deelnemers. Pas als het risicovermogen (inclusief ontvangen obligo) onder de 0,25% van het garantievolume daalt, treedt de achtervangpositie van het Rijk en de betrokken gemeente in werking.
Het WSW beoordeelt jaarlijks de financiële positie van corporaties en verstrekt alleen garanties aan financieel gezonde partijen. Alle borgstellingen van woningstichtingen in de gemeente Drimmelen worden opgenomen in de overzichten van het WSW. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de geldleningen waarvoor de gemeente Drimmelen garant staat. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de gemeentelijke achtervangpositie bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en garanties voor rechtspersonen.
Tabel Par.D-3 Gewaarborgde geldleningen Zorginstellingen Woningbouwvereniging Sportverenigingen
(bedragen x € 1.000) 31-12-2023
aflossing 2024
659
48
31-12-2024 611
1.325
244
1.081
409
13
397
2.393
305
2.089
Woningbouwverenigingen onder WSW verband
100.183
6.627
91.556
Totaal
102.576
6.932
93.645
Totaal gewaarborgde leningen derden
Kasgeldlimiet, Risiconorm & Schatkistbankieren Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bepaalt het maximale bedrag aan kortlopende financieringsmiddelen (met een looptijd van minder dan één jaar) dat de gemeente mag aantrekken. Deze limiet vormt daarmee een grens aan het renterisico dat wordt gelopen op de kortlopende schulden. Wanneer de kasgeldlimiet wordt overschreden, is de gemeente verplicht deze kortlopende schuld om te zetten in langlopende schuld (looptijd langer dan één jaar). De kasgeldlimiet wordt jaarlijks vastgesteld en bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal aan lasten. Voor de gemeente Drimmelen ligt de kasgeldlimiet in 2024 op €6.549.000. In 2024 is deze limiet niet overschreden. Renterisiconorm Het vermijden van grote schommelingen in de rentelasten door renteschommelingen is een belangrijk uitgangspunt bij langlopende financieringen. Om deze effecten te beheersen, is in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Fido) de renterisiconorm vastgelegd. Deze norm heeft tot doel het renterisico op de vaste schuld te beperken door spreiding aan te brengen in de looptijden van de leningenportefeuille. Door de langlopende financiering binnen de grenzen van de renterisiconorm te houden, wordt het renterisico op verantwoorde wijze beheerst.
95
Tabel Par.D-2.2
(bedragen x € 1.000)
Toets renterisiconorm Omschrijving
Rekening 2024
Basisgegevens renterisiconorm Renteherzieningen op leningen o/g
-
Renteherzieningen op leningen u/g
-
Te betalen aflossingen
1.682
Renterisico
1.682
Begrotingstotaal 2024
77.047
Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage
0
Renterisiconorm
15.409
Toets renterisiconorm Ruimte (+) c.q. overschrijding (-)
13.727
Schatkistbankieren Schatkistbankieren verplicht gemeenten om hun overtollige financiële middelen onder te brengen bij het Rijk. Hierdoor hoeft het Rijk minder geld te lenen op de financiële markten, wat bijdraagt aan een verlaging van de staatsschuld. Bij schatkistbankieren worden de tegoeden van gemeenten aangehouden in de Nederlandse schatkist. Gemeenten mogen echter tot een bepaald maximumbedrag hun overtollige middelen buiten de schatkist houden. Voor de gemeente Drimmelen bedraagt deze grens in 2024 2% van het begrotingstotaal, met een minimum van €1 miljoen. Voor gemeente Drimmelen komt dan neer op €1.574.940. Eventuele tegoeden boven dit bedrag moeten worden afgestort aan de schatkist. In de tabel staan de bedragen die we buiten de schatkist hielden. Daaruit blijkt dat we de drempelwaarde in 2024 niet overschreden.
Tabel Par.D-2.3 Drempelbedrag schatkistbankieren
(bedragen x € 1.000) 2024 Q1
2024 Q2
2024 Q3
2024 Q4
Grondslag voor norm: omvang oorspronkelijke begroting
77.047
77.047
77.047
77.047
Drempelbedrag o.g.v. Wet Fido
1.575
1.575
1.575
1.575
Gemiddelde omvang banksaldi
368
117
401
298
Ruimte (+) / overschrijding (-)
1.207
1.458
1.174
1.277
Treasuryresultaat In het verslagjaar is een negatief treasuryresultaat gerealiseerd. Dit wordt met name veroorzaakt door hogere rentelasten op de gemeentelijke leningenportefeuille ten opzichte van de ontvangen rentebaten op uitzettingen en overtollige middelen. Daarnaast is het negatieve resultaat mede het gevolg van een lagere toerekening van rentelasten aan investeringen via de omslagrente, waardoor het verschil als negatief resultaat zichtbaar is in het taakveld Treasury. De gemeente blijft het treasurybeleid en de schuldpositie actief monitoren om de financiële risico's te beheersen en de renteresultaten te optimaliseren binnen de wettelijke kaders.
96
Tabel D-4 Renteresultaat Omschrijving
Bedrag
Externe rentelasten over de korte en lange financiering
-764.223
Externe rentebaten
113.015
Saldo door te rekenen externe rente
-651.208
Rente die aan de grondexploitatie doorberekend moet worden
159
Rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld toegerekend moeten worden
63.626
Saldo door te rekenen externe rente
-587.423
Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)
-
Totaal aan taakvelden (programma's inclusief overzicht overhead) toe te rekenen rente
-587.423
Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (va renteomslag)
-513.635
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-73.788
97
E. Bedrijfsvoering Personeel en Organisatie Er liggen grote maatschappelijke opgaven op het bord van de gemeenten. Of het nu gaat om taken op het terrein van armoede, energie, klimaat en fysieke leefomgeving; in de gemeentelijke uitvoering komt het samen. Daarnaast helpen gemeenten in crisissituaties om zaken snel voor elkaar te krijgen, zoals bijvoorbeeld de opvang van Oekraïense ontheemden en het uitkeren van een energietoeslag. Dit terwijl gemeenten ook kampen met krapte op de arbeidsmarkt en financiële onzekerheid. Het personeelsbestand van de gemeente is relatief vergrijsd en er is de afgelopen jaren niet geïnvesteerd in de uitvoeringscapaciteit. In 2024 is de organisatieontwikkeling doorgezet. Afdeling Middelen is onze dienstverlenende en ondersteunende afdeling geworden. Er is extra geïnvesteerd in het op peil brengen van de kwantitatieve en kwalitatieve formatie. Met deze extra formatie kan de ondersteuning steviger vorm krijgen en verdwijnt een bottleneck voor de verdere ontwikkeling van de organisatie. In 2024 zou de implementatie afgerond worden van de coördinatoren nieuwe stijl waarmee we de besturing van de organisatie en aandacht voor medewerkers een impuls geven. Een belangrijk onderdeel is de verdere training van onze coördinatoren die leiding geven. Dit alles vergt nog een administratieve afwikkeling in ons personeelssysteem en dat is voorzien voor 2025.
De gereedschapskist waarmee we op het personele vlak sturing geven is aan verbetering toe. Ook om die reden is recent besloten Team HR opnieuw in te richten. Daarnaast werken we verder aan de ontwikkeling van de strategische personeelsplanning ook bedoeld om te kijken wat we op middellange en lange termijn nodig hebben aan personele capaciteit. Het huidige functiehuis is toe aan een update. Daarom wordt onderzocht welke alternatieven voorhanden zijn. Dat geldt overeenkomstig voor ons nieuwe personeels- en salarissysteem YouForce dat wordt geïntroduceerd. Inmiddels zijn we gestart met het binnen halen van generalistisch jong talent. Hiervoor zetten we het traineeprogramma voort en gaan we ervaring opdoen met de impact die deze nieuwe mensen gaan hebben op de organisatie. Doel is om goede mensen vast te houden. Ons introductieprogramma inclusief on-boarding training wordt ingezet voor alle nieuwe medewerkers. We investeren niet alleen in nieuwe medewerkers. Opleiden en ontwikkelen van alle medewerkers en leidinggevenden is belangrijk. Een strategisch opleidingsplan waarbij ruimte is voor organisatie brede, taakgerichte en individuele opleidingen moet worden ontwikkeld. Informatievoorziening Hieronder de toelichting op de vier benoemde thema's die we hadden gepland voor 2024. 1. Professionaliseren van informatiemanagement: o
team opgezet met werven en inwerken van: Vier functioneel beheerders Service desk medewerker Projectleider.
o
Projecten opgeleverd: SPOT on informatiebeheer (SPOT = Single Point Of Truth) Digitalisering werkprocessen Sociaal Domein Doorontwikkeling Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) Overgang WOZ administratie naar SvhW Nieuwe website
98
Programma Verbeteren informatiemanagement Conversie Squit XO naar RX.Mission, overzetten van afgeronde vergunningendossiers van oude systeem naar huidige systeem. Corsa Cloud 2.0, NSR naar de Cloud (voor gegevensverwerking), JCC naar de Cloud (voor klantgeleiding) Customer Relationship Management (CRM) functionaliteit voor Team Economie Kennisbank voor Klant Contact Centrum (KCC) o
Projecten opgestart Aanbesteding doorlopen voor nieuw financieel pakket Aanbesteding doorlopen voor nieuw personeel- en salarissysteem Aanbesteding eerste fasen doorlopen voor Nieuwe Digitale Werkplek Drimmelen (ICT Partner) Uitvoering gestart met Digitaliseren met E-formulieren.
2. Procesmanagement en procesbeheer: vanuit IV hebben we hier invulling aan gegeven door te investeren in een beheerteam en applicatie voor het ontwikkelingen van E-formulieren om per proces direct de bijbehorende dienstverlening te verbeteren. Hierbij gaat het niet alleen om een passend, toegankelijk E-formulier voor burgers, bedrijven en instellingen, maar ook om een efficiënte afhandeling in de interne organisatie. 3. Een verbeterplan voor informatiebeheer. Er is veel informatie opgehaald over de informatie die voor de processen in gebruik is. We hebben zicht op het werk wat er nog uit te voeren is. We hebben zicht op het werk per cluster, en hebben een plan gepresenteerd om per cluster integraal het informatiebeheer op te gaan pakken. Wat we hierin meenemen betreft het voldoen aan privacy en security regelgeving, de dossiervorming, het archiveren van de bijbehorende applicaties, het inrichten van de digitale dienstverlening conform WOO, WMEBV en WEP. 4. Grip op applicaties, en waar mogelijk applicaties slimmer benutten en verminderen. Focus geweest op beter benutten van bestaande bedrijfskritische applicaties met de functioneel beheerders en gebruikersgroepen. Nu tellen we 145 applicaties. Informatiebeveiliging en Privacy Gemeenten verwerken veel gegevens van burgers en bedrijven en vinden het belangrijk om op een juiste manier met deze gegevens om te gaan.
Daarom wordt ingezet op de juiste beveiliging van deze gegevens en de bescherming van de privacy rechten van inwoners, ondernemers en werknemers van de gemeente. Hiervoor geldt de wettelijke grondslag op basis van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg). ENSIA De methode waarmee gemeenten verantwoording afleggen over het niveau van hun informatiebeveiliging heet ENSIA, Eenduidige Normatiek Single Information Audit. ENSIA helpt gemeenten in één keer verantwoording af te leggen over informatieveiligheid gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). ENSIA structureert ook de verantwoording richting de rijksoverheid, over de Basisregistratie Personen (BRP) en reisdocumenten, Digitale identiteit (DigiD), Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG), Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), Basisregistratie Ondergrond (BRO) en Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (SUWI). De zelfevaluatie ENSIA 2024 wees uit dat de beheersingsmaatregelen van Drimmelen voldoen aan de normen die voor DigiD worden gesteld en voldoet niet aan één norm die voor SUWI wordt gesteld. De 99
uitkomst van de zelfevaluatie werd op deze punten door een externe, onafhankelijke auditor beoordeeld. De norm voor SUWI leidt niet tot significante risico's en zal in 2025 weer voldoen. Ook de BAG en de BGT voldeden aan de normen. Dat gold nog niet voor de BRO. In 2025 zal de BRO worden geïmplementeerd. Meldplicht datalekken Onder de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) geldt de meldplicht datalekken. Dit houdt in dat incidenten, waaronder inbreuken met persoonsgegevens, gemeld moeten worden aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en/of de betrokkene(n). Bij een datalek van persoonsgegevens wordt de impact beoordeeld. Er wordt beoordeeld of het datalek moet worden gemeld aan de AP en de betrokkenen. Daarnaast wordt onderzocht welke maatregelen gemeente Drimmelen moet treffen. Hierdoor wordt het aantal datalekken beperkt. Dit geldt ook voor de kans op een boete. De beveiligingsincidenten en datalekken worden bijgehouden in een register. In 2024 is het aantal beveiligingsincidenten iets afgenomen, het gaat hierbij om phishing pogingen, CEO-fraude (nepfacturen) en waarschuwingen over mogelijke kwetsbaarheden in software die misbruikt kunnen worden door hackers. In 2024 was sprake van 41 beveiligingsincidenten t.o.v. 43 beveiligingsincidenten in 2023. Hierbij was er geen sprake van een meldplichtige datalek bij de Autoriteit Persoonsgegevens.