02 02 Bijlage Rapport Woningbehoefteonderzoek gemeente Drimmelen.pdf
Tekst van het document
6.000 eenoudergezin
5.000 4.000
425 340
435 325
455 310
1.040
1.045
3.000
360 340 950
1.005
2.000
1.260
1.520
1.825
2.075
1.000
225 975
205 990
180 930
155 830
2020
2025
2030
2035
0
gezin 65+ tweepersoons 65+ alleenstaand 23 tot 65 jaar tweepersoons 23 tot 65 jaar alleenstaand < 23 jaar
Bron: LC model In.Fact.Research
5
Ontwikkeling woningbehoefte
In toekomst moeten alle doelgroepen (naar leeftijd, type en inkomen) goed kunnen wonen. Om te bepalen welke woningen daarvoor benodigd zijn is een woningbehoefteraming uitgevoerd. Bij deze raming is in eerste instantie uitgegaan van constante woonpatronen. Dat betekent dat we ervan uitgaan dat een bepaald type huishouden (naar levensfase, samenstelling en inkomen) in de toekomst op soortgelijke wijze zou moeten kunnen wonen als op dit moment. Voor ouderen geldt dat generatieverschillen een te grote rol spelen, zo is het (grondgebonden) eigenwoningbezit onder de nieuwe generatie ouderen hoger dan onder de huidige generatie. Bij de raming is gecorrigeerd voor deze generatieverschillen. Daarnaast hebben we een variant doorgerekend waarin naast de huidige woonpatronen ook de woonwensen meewegen, wat met name aanvullende inzichten levert voor de groep ouderen.
5.1
Ontwikkeling woningbehoefte naar eigendom en woningtype
In figuur 21 staat de ontwikkeling van de woningbehoefte naar eigendom en woningtype weergegeven, bij drie economische scenario’s en uitgaande van constante woonpatronen. In de periode 2020 tot 2030 neemt vooral de behoefte aan grondgebonden koopwoningen toe, met circa 500 woningen. De toename manifesteert zich met name in de kernen Made (190 woningen), Terheijden (105 woningen) en Lage Zwaluwe (90 woningen). In tabel 34 in bijlage 2 staat de ontwikkeling van de woningbehoefte voor alle dorpen weergegeven. De toenemende behoefte aan grondgebonden koopwoningen is het gevolg van de aankomende generatie ouderen die naarmate men ouder wordt vaak in de grondgebonden koopwoning blijft wonen (en aanpassen), in combinatie met de aanwas van nieuwe jonge stellen en gezinnen. De huidige generatie jonge huishoudens wordt ouder en de nieuwe generatie is kleiner in aantal. Per saldo neemt de groep jonge huishoudens daardoor in omvang af. De nieuwe generatie jongeren is echter nog altijd groter dan het aantal ouderen dat de grondgebonden koopsector verlaat (of komt te overlijden). Dit is
27
weergegeven in figuur 22, waarin is aangegeven van welke huishoudenstypes de ontwikkeling van de woningbehoefte afkomstig is. Na 2030 neemt de behoefte aan grondgebonden koopwoningen nauwelijks meer toe. De behoefte aan grondgebonden huurwoningen neemt in de komende jaren gering toe, om na 2025 geleidelijk af te nemen. Dit komt door het uitstromen of overlijden van oudere huurders en een in aantal beperkte nieuwe instroom van jongere huurders. De afnemende behoefte hoeft niet te leiden tot leegstand, er kunnen uiteraard nieuwe doelgroepen worden bediend. Daarnaast geldt dat als gevolg van de huidige spanning op de markt en de economische effecten van Covid-19 de toekomstige behoefte aan huurwoningen onder jongere huishoudens (tijdelijk) groter kan zijn. figuur 21
Ontwikkeling woningbehoefte naar eigendom en woningtype in de gemeente Drimmelen, op basis van constante woonpatronen
800
2030-2035 2025-2030
600
2020-2025
400 200 0
-200
koop grondgebonden
koop appartement
huur grondgebonden
pos
basis
neg
pos
basis
neg
pos
basis
neg
pos
basis
neg
-400
huur appartement
Bron: LC model In.Fact.Research
figuur 22
Ontwikkeling woningbehoefte naar eigendom, woningtype en huishoudenstype in de gemeente Drimmelen in 2020 tot 2030, op basis van constante woonpatronen en het economisch basisscenario
1.000
eenoudergezin
800
600
gezin 505
65+ tweepersoons
400
65+ alleenstaand
200
110
0
130
23 tot 65 jaar tweepersoons
5
23 tot 65 jaar alleenstaand
< 23 jaar
-200
saldo 2020-2030
-400 grondgebonden appartement grondgebonden appartement koop
huur
Bron: LC model In.Fact.Research
Als gevolg van de vergrijzing neemt de behoefte aan geschikte woningen toe, zoals koop- en huurappartementen, of gelijkvloerse bungalows. Als men erin slaagt om ouderen vaker dan nu naar appartementen (of bungalows) te laten verhuizen is de behoefte aan appartementen groter, en is de behoefte aan (ruime) grondgebonden koopwoningen 28
kleiner. Dit blijkt uit tabel 14, waarin bij de ontwikkeling van de behoefte in 2020 tot 2030 ook rekening is gehouden met de woonwensen van huishoudens. Kanttekening hierbij is dat ouderen die een verhuizing overwegen om uiteenlop ende redenen niet altijd de daad bij het woord voegen. tabel 14
Ontwikkeling woningbehoefte in 2020 tot 2030 bij constante woonpatronen en rekening houdend met woonwensen, economisch basisscenario
constante woonpatronen
incl. zekere incl. totale verhuiswens verhuiswens
koop grondgebonden
505
455
355
koop appartement
110
115
180
huur grondgebonden
5
10
-20
huur appartement
130
165
230
totaal
745
745
745
Bron: LC model In.Fact.Research
Ontwikkeling woningbehoefte naar koop- en huurprijs Naar koopprijs neemt de behoefte in elke prijsklasse toe (zie ook tabel 15). Dat de behoefte ook in de duurdere segmenten toeneemt heeft vooral te maken met de aankomende generatie ouderen die naarmate men ouder wordt vaak in ruime grondgebonden koopwoningen blijft wonen (bij de aanwas van nieuwe gezinnen). Als ouderen vaker naar geschikt aanbod (koop of huur ) verhuizen is deze behoefte minder groot. Als oudere eigenaar-bewoners naar een huurwoning willen verhuizen gaat het vaak om een woning in het duurdere huursegment, van een bepaalde woonkwaliteit (boven de € 752). Hierdoor neemt de behoefte aan woningen in dit segment (beperkt) toe. Ook de behoefte aan huurwoningen onder de € 752 neemt toe. In de volgende paragraaf gaan we nader in op de ontwikkeling van de behoefte aan sociale huurwoningen. tabel 15
Ontwikkeling behoefte aan koopwoningen naar verkoopwaarde in de gemeente Drimmelen, op basis van constante woonpatronen en het economisch basisscenario 2020-2025
2020-2030 2020-2035
< € 210.000
50
95
100
€ 210.000 tot € 320.000
175
260
255
€ 320.000 tot € 450.000
110
170
200
> € 450.000
55
80
95
totaal
390
610
650
Bron: LC model In.Fact.Research
tabel 16
Ontwikkeling behoefte aan huurwoningen naar huurprijs in de gemeente Drimmelen op basis van constante woonpatronen en het economisch basisscenario 2020-2025
2020-2030 2020-2035
tot € 752
80
70
-10
meer dan € 752
35
65
75
totaal
115
135
65
Bron: LC model In.Fact.Research 29
5.2
Ontwikkeling behoefte aan corporatie huurwoningen
In figuur 23 staat de ontwikkeling van de behoefte aan corporatie huurwoningen weergegeven naar huurprijsklassen en drie economische scenario’s. Bij elk scenario neemt de behoefte aan sociale huurwoningen tot € 752 (beperkt) toe in de periode 2020 tot 2025. In het basisscenario gaat het om circa 80 woningen ( met 20 bij het positieve economisch scenario en 140 bij het negatieve economisch scenario). Van de 80 woningen gaat het om 30 woningen in het dorp Lage Zwaluwe, 25 woningen in het dorp Terheijden en 15 woningen in het dorp Made. Vooral de behoefte aan huurwoningen met een huurprijs onder de eerste aftoppingsgrens neemt toe (tabel 17), afkomstig van de toenemende groep alleenstaande ouderen behorende tot de primaire doelgroep (zie ook tabel 18). In de periode 2025 tot 2030 neemt de behoefte bij het negatieve en het basisscenario verder toe, om na 2030 geleidelijk af te nemen. figuur 23
Ontwikkeling behoefte aan corporatie huurwoningen naar huurprijs in de gemeente Drimmelen, op basis van constante woonpatronen
250 200 150 100 50 0 -50 -100 -150 -200 -250
2030-2035 2025-2030
2020-2025
neg
basis
pos
neg
< € 752
basis
pos
> € 752
Bron: LC model In.Fact.Research
tabel 17
Ontwikkeling behoefte aan corporatie huurwoningen naar huurprijs in de gemeente Drimmelen, op basis van constante woonpatronen en het economisch basisscenario 2020-2025
2020-2030
2020-2035
tot kwaliteitskortingsgrens
0
0
-15
kwaliteitskortingsgrens tot 1e aft.grens
55
55
25
1e aft.grens tot 2e aft.grens
15
10
5
2e aft.grens tot lib.grens
10
15
10
boven lib.grens
10
20
25
totaal
90
100
50
Bron: LC model In.Fact.Research
30
tabel 18
Ontwikkeling huurderspopulatie in het corporatiebezit in de gemeente Drimmelen in 2020 tot 2030, op basis van constante woonpatronen en het economisch basisscenario primaire doelgroep
secundaire doelgroep
tot 65 jaar eenpersoons
-10
-20
0
0
-30
meerpersoons
15
5
-15
-20
-15
totaal
5
-10
-15
-20
-45
eenpersoons
100
75
5
5
180
meerpersoons
-15
-10
-5
-5
-40
totaal
80
65
0
0
145
85
55
-15
-20
100
65+
totaal
middenhogere inkomens inkomens
totaal
Bron: LC model In.Fact.Research
5.3
Plancapaciteit
De plancapaciteit van de gemeente Drimmelen bedraagt voor de periode 2020 tot 2030 circa 1.100 woningen, inclusief de opgeleverde nieuwbouw in 2020 (tabel 19). Landelijk geldt dat gemiddeld genomen ongeveer een derde van de plannen niet doorgaat. Als 30% van de plannen uitvalt, resteert er een nieuwbouwproductie van circa 800 woningen in de periode 2020 tot 2030. Hiermee is er voldoende plancapaciteit om in de toekomstige behoefte te kunnen voorzien: het aantal huishoudens in de gemeente Dr immelen neemt op basis van de provinciale prognose toe met circa 760 in de periode 2020 tot 2030. Als er meer woningen gebouwd worden dan de voorspelde huishoudensgroei kan de gemeente Drimmelen bijdragen aan het inlopen van het actuele tekort (in de regio). Het is echter van belang om de ontwikkelingen/afzet goed te monitoren, omdat het aantal geprognosticeerde huishoudens tot 2030 relatief hoog is en na 2030 nauwelijks meer toeneemt volgens de provinciale prognose. tabel 19
Opgeleverde nieuwbouw in 2020 en plancapaciteit in 2021 tot 2040 (exclusief intramuraal), totaal en inclusief 30% planuitval
aantal woningen incl. 30% planuitval gemiddeld per jaar
gerealiseerd 2020 90 90
2021-2025 785 550 135
plancapaciteit 2025-2030 2030-2040 225 205 160 145 30 15
Bron: Gemeente Drimmelen (25-02-2021), bewerking In.Fact.Research
Voor de huidige plancapaciteit geldt dat voor 850 woningen bekend is om welk eigendom en woningtype het gaat (tabel 20). Op basis van de beschikbare informatie bestaat de meerderheid (61%) van de plannen uit koopwoningen, wat overeenkomt met de ontwikkeling van de woningbehoefte (op basis van de provinciale huishoudensprognose 2020 en gedane aannamen). Er worden zowel betaalbare als dure (reguliere) grondge-
31
bonden woningen toegevoegd. In minder mate gaat het om appartementen en levensloopbestendige woningen, wat uitgaande van de woonwensen van ouderen aan de lage kant is. Binnen de huursector worden overwegend voor ouderen geschikte woningen toegevoegd. In totaal gaat het om circa 330 huurwoningen. Voor ruim de helft gaat het om huurwoningen van Woonvizier (bron: prestatieafspraken 2021). Er worden volgens de huidige plannen meer huurwoningen toegevoegd dan dat de behoefte toeneemt. Daar staat echter tegenover dat er ook huurwoningen door Woonvizier worden verkocht (circa 180 woningen in de komende vijftien tot twintig jaar) waardoor de netto uitbreiding lager uitvalt. Daarnaast geldt dat er een surplus gewenst kan zijn voor het inlopen van het actuele tekort. Met de verkoop van huurwoningen wordt mogelijk extra voorzien in de behoefte van starters aan goedkope koopwoningen. Ook uit de interviews blijkt dat men de verkoop een goed idee vindt, vanuit het oogpunt van een evenwichtige samenstelling van de woningvoorraad in bestaande wijken. Het zorgt voor beweging in de markt, waardoor meerdere doelgroepen kunnen worden bediend. Daar staat tegenover dat men ook de huurvoorraad op peil wil houden, en dat er voldoende grond beschikbaar moet blijven voor sociale huurwoningen. tabel 20
Samenstelling plancapaciteit naar eigendom en woningtype, exclusief onbekend
huur goedkoop (starters) betaalbaar grondgebonden levensloopbestendig appartement senioren duur dure huur totaal
aantal 0 69 72 89 40 63 333
koop goedkoop (starters) betaalbaar grondgebonden levensloopbestendig appartement duur grondgebonden levensloopbestendig appartement bouwkavel totaal
huur
goedkoop : huur tot aftoppi ngs grens huurtoes l ag 1-2 pers onen betaal baar : huur tot aftoppi ngs grens huurtoes l ag 3 en meer pers onen duur : huur boven aftoppi ngs grens huurtoes l ag
koop
goedkoop : kooppri js tot 200.000 VON betaal baar : kooppri js tus s en 200.000 en 300.000 VON duur : kooppri js v.a. 300.000 VON
aantal 78 139 9 51 159 27 25 29 517
Bron: Gemeente Drimmelen (25-02-2021), bewerking In.Fact.Research
In elk dorp in de gemeente Drimmelen zullen woningen worden gebouwd ( tabel 21). Het grootste deel van de nieuwbouw in de periode tot 2030 (54%) is gepland in het dorp Made. Ook het aantal huishoudens neemt hier naar verwachting het meeste toe, maar ligt lager dan de plancapaciteit (36% van de groei van het aantal huishoudens manifesteert zich in Made). In Lage Zwaluwe en met name in Hooge Zwaluwe zijn voor de periode tot 2030 minder woningen voorzien dan de geprognosticeerde groei van het aantal huishoudens (voor Lage Zwaluwe geldt dat er ook na 2030 plancapaciteit is). Dit bete-
32
kent dat een deel van de huishoudensgroei in de beide dorpen in Made zal worden opgevangen. Voor Terheijden en Wagenberg geldt dat de plancapaciteit in lijn ligt met de behoefteontwikkeling. De deelnemers van de enquête geven aan dat nieuwe woningen vooral in Made en Terheijden moeten worden gebouwd, en in mindere mate in Drimmelen en Hooge Zwaluwe. tabel 21
Spreiding plancapaciteit en geprognosticeerde huishoudenstoename in 2020 tot 2030
Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe totaal
plancapaciteit 54% 1% 24% 9% 12% 1% 100%
huishoudenstoename 36% 2% 24% 9% 20% 10% 100%
Bron: Gemeente Drimmelen (25-02-2021), bewerking In.Fact.Research
Regionale Investeringsagenda In de Regionale Investeringsagenda van de regio Breda (april 2021) hebben de regiogemeenten een voorstel gedaan aan het Rijk om een bijdrage te leveren aan onder andere de nationale woningbouwopgave (1 miljoen woningen erbij tot 2030). Indicatief gaat het voor de gemeente Drimmelen om een bijdrage van 1.500 woningen voor de periode 2020 tot 2030. Dit zou voor Drimmelen pakweg een verdubbeling van de productie betekenen en er zou gezocht moeten worden naar nieuwe locaties. Het is nog afwachten of de benodigde investeringsbijdrage van het Rijk aan de regio wordt toegekend. Als dat gebeurt is het van belang dat er regionaal goed in beeld wordt gebracht van welke doelgroepen de extra behoefte afkomstig is. Op basis van dit inzicht kunnen afspraken worden gemaakt over welke doelgroepen de regiogemeenten zich in welke mate richten. Vervolgens is het zaak om de ontwikkelingen/afzet goed te monitoren, want het bouwen van meer woningen is per definitie ook meer risicovol. De bestaande voorraad Naast het toevoegen van nieuwe woningen is het van belang om oog te hebben voor de verduurzaming van de bestaande voorraad. De voorraad zal aangepast moeten worden aan de eisen van de huidige tijd. Eén van de obstakels voor de verduurzaming van woningen is dat de besparingen ook op de lange termijn vaak niet opwegen tegen de investering.
11 Ongeveer de helft van de respondenten in de gemeente Drimmelen heeft ideeën over het verduurzamen van woningen. Men denkt dan aan het verbeteren van isolatie, het plaatsen van zonnepanelen, of het aardgasvrij maken van woningen. Daarnaast worden
11
Bron: Woonlastenneutraal koopwoningen verduurzamen, Planbureau voor de leefomgeving, 2020. 33
specifiekere manieren genoemd, zoals groene daken, warmtepomp, kernenergie, groene waterstof etc. Men vindt dat bewoners beter geïnformeerd kunnen worden over de mogelijkheden voor verduurzaming van hun woning. Ook het verlenen van subsidie wordt vaak genoemd om bewoners in beweging te krijgen. Over de verduurzaming van woningen van Woonvizier is men doorgaans tevreden, zo blijkt uit de gehouden interviews.
6
Specifieke doelgroepen
6.1
Jongeren, ouderen en middeninkomens
Verschillende specifieke doelgroepen staan momenteel in de belangstelling. In dit hoofdstuk staan we stil bij deze groepen en geven we een beknopt profiel van de omvang, samenstelling en woonsituatie, alsmede van de woningvraag en de woonwensen. In tabel 22 staat een cijfermatig overzicht weergegeven. Jongeren (tot 23 jaar) Bij jongeren tot 23 jaar gaat het om circa 60 huishoudens behorende tot deze leeftijdsklasse. Daarnaast gaat het vooral om starters die het ouderlijk huis willen verlaten en in de komende twee jaar een zelfstandige woning in Drimmelen willen betrekken. Wat betreft deze laatste groep gaat het om circa 230 thuiswonende jongeren. De groep thuiswonende jongeren is met name op zoek naar een betaalbare woning, meestal een huurwoning. Daarnaast heeft een deel gespaard en wil indien mogelijk direct een (betaalbare) koopwoning bemachtigen. De jongeren tot 23 jaar die reeds een zelfstandig huishouden vormen, wonen op dit moment vooral in de huursector. Het gaat met name om eenpersoonsh uishoudens die tot de primaire of secundaire doelgroep behoren. Circa een vijfde deel van de jonge huishoudens is verhuisgeneigdheid, hoewel het hier gaat om kleine aantallen. Jong volwassenen (23 tot 35 jaar) In de gemeente Drimmelen wonen circa 1.355 huishoudens tussen de 23 en 35 jaar. Deze groep is gevarieerd van samenstelling.
Het gaat met name om eenpersoonshuishoudens (die vooral tot de primaire en secundaire doelgroep behoren) en tweepersoonshuishoudens en gezinnen (waaronder veel hogere inkomens). Bijna tweederde van de jong volwassenen woont in de koopsector (met name in grondgebonden woningen) en ruim een derde woont in de huursector (in zowel grondgebonden woningen als appartementen). De verhuisgeneigdheid onder de jong volwassenen is met 43% hoog. Deze huishoudens zijn overwegend op zoek naar een koopwoning, bij voorkeur in het prijssegment tussen € 210.000 en € 320.000 (57%). Bijna de helft (43%) kan echter op basis van het inkomen en vermogen een maximale hypotheek krijgen tot € 210.000, waarmee het lastig kan worden om een koopwoning te vinden die aan de kwalitatieve eisen voldoet. Het is mogelijk dat men ondersteund wordt bij de aankoop van een woning, bijvoorbeeld door een schenking van de ouders.
34
tabel 22
Profielen van specifieke doelgroepen tot 23 jaar huishoudens starters
23-35 jaar huishoudens starters
60
1.355
N=
230
290
35-65 jaar 65-75 jaar
75+
huishoudens 6.250
2.235 1.730
695
810
0%
0%
23-35 jaar
9%
17%
35-65 jaar
54%
42%
65-75 jaar
26%
25%
75+
11%
15%
gewenste koopprijs
gewenste huurprijs
gewenst verhuiseigendom wens
woonsituatie
inkomensklassen
huishoudenstype
leeftijd
tot 23 jaar
maximale bestedingsruimte
lage midden- hoge middeninkomens inkomens
eenpersoons
85%
37%
19%
27%
52%
30%
26%
tweepersoons
10%
29%
25%
66%
43%
41%
45%
gezin
2%
31%
47%
5%
2%
19%
24%
eenoudergezin
5%
4%
8%
2%
3%
11%
5%
primaire doelgroep
22%
15%
9%
12%
26%
secundaire doelgroep
65%
22%
12%
33%
47%
lage middeninkomens
2%
4%
6%
8%
5%
hoge middeninkomens
7%
10%
5%
9%
7%
hogere inkomens
5%
48%
67%
38%
16%
koop, grondgebonden
27%
53%
74%
67%
47%
67%
74%
koop, appartement
2%
9%
2%
5%
9%
5%
7%
huur, grondgebonden
30%
19%
18%
21%
23%
21%
14%
huur, appartement
8%
17%
4%
7%
19%
6%
5%
onzelfstandig
33%
2%
1%
2%
3%
2%
1%
abs.
10
590
1.750
475
255
185
210
perc.
20%
43%
28%
21%
15%
27%
26%
huurwoning
43%
12%
26%
21%
41%
49%
28%
18%
koopwoning
30%
77%
51%
63%
27%
22%
57%
59%
beide / geen voorkeur
27%
12%
24%
16%
32%
29%
16%
23%
tot € 433
16%
3%
8%
10%
2%
5%
0%
4%
€ 433 - € 619
58%
57%
46%
52%
57%
50%
44%
38%
€ 619 - € 663
13%
19%
33%
19%
16%
21%
36%
36%
€ 663 - € 737
8%
19%
12%
15%
15%
19%
20%
15%
boven € 737
6%
1%
1%
4%
10%
5%
0%
7%
< € 210.000
42%
13%
42%
13%
17%
18%
18%
22%
€ 210.000 tot € 320.000
49%
57%
47%
35%
42%
40%
52%
44%
€ 320.000 tot € 450.000
6%
21%
10%
35%
31%
24%
27%
26%
> € 450.000
3%
8%
1%
16%
10%
17%
2%
8%
< € 210.000
43%
17%
4%
2%
23%
31%
€ 210.000 tot € 320.000
18%
13%
6%
2%
24%
14%
€ 320.000 tot € 450.000
12%
16%
16%
8%
26%
10%
> € 450.000
28%
54%
73%
89%
27%
45%
Bron: LC-model In.Fact.Research
35
Onder de jong volwassenen woont een deel nog in het ouderlijk huis. Onder hen bevinden zich 290 starters die in de komende twee jaar willen verhuizen. Deze groep oriënteert zich vaker op de huursector dan de doorstromers tussen 23 en 30 jaar. In vergelijking met de jongere starters onder de 23 jaar gaat hun wens vaker uit naar een (betaalbare) koopwoning. Het inkomen en de bestedingsruimte van deze groep is niet bekend. Uit de interviews blijkt dat voor starters een woning tot maximaal 2,5 ton als haalbaar wordt beschouwd, vanwege de lage rentestand en de starterslening van de gemeente Drimmelen (deze zijn niet meegenomen bij de raming van de maximale bestedingsruimte in tabel 22). Rond middelbare leeftijd (35 tot 65 jaar) In de gemeente Drimmelen wonen circa 6.250 huishoudens tussen de 35 en 65 jaar. Het gaat in meerderheid om gezinnen en tweepersoonshuishoudens, met een hoger inkomen en woonachtig in de grondgebonden koopsector. De verhuisgeneigdheid is met 28% een stuk lager dan onder de jong volwassenen. Als men een verhuizing overweegt oriënteert men zich met name op een (andere) koopwoning, in het prijssegment tussen € 210.000 en € 450.000. Ongeveer de helft van de verhuisgeneigde huishoudens heeft een maximale bestedingsruimte van meer dan € 450.000. Ouderen Over de groep ouderen wordt elders in dit rapport veel gezegd.
In paragraaf 2.2 is aangegeven hoe de verschillende generaties van elkaar verschillen en in paragraaf 7.1 wordt ingegaan op de met de vergrijzing samenhangende toenemende behoefte aan wonen met zorg. In deze paragraaf wordt een beknopte typering gegeven van de groep huishoudens in de leeftijdsklasse van 65 tot 75 jaar en van 75 jaar en ouder. De eerste groep telt 2.235 huishoudens, de tweede 1.730 huishoudens. Van de groep tussen de 65 en 75 jaar is ruim een kwart alleenstaand (27%), bij de groep 75-plussers ligt dit aandeel op 52%. Het overlijden van de partner is de belangrijkste oorzaak van dit verschil. Van de groep 65 tot 75-jarigen heeft circa 45% een inkomen tot de grens van € 39.055, bij de 75-plussers ligt dit aandeel op 73%. De jongste groep woont in de meerderheid (71%) in de koopsector, terwijl de groep 75-plussers vaker in een huurwoning woont (42%). Dit is mede het gevolg van generatieverschillen. De verhuisgeneigdheid onder ouderen is laag en een klein deel overweegt een verhuizing. Als men een verhuizing overweegt, zoekt men vaker een huur- dan een koopwoning, bijvoorbeeld een appartement of patio. Bijna een op de tien van hen zoekt een woning in het geliberaliseerde segment, de rest wil liever goedkoper huren. De groep die een (andere) koopwoning overweegt, zoekt in verschillende prijsklassen, maar vooral in het segment tussen € 210.000 en € 450.000.
De meeste ouderen kunnen dit goed betalen : op basis van hun inkomen/pensioen en vermogen (ook uit de huidige woning) heeft het gros een maximale bestedingsruimte van meer dan € 450.000 .
36
Het deel van de ouderen dat de stap van koop naar huur wil maken, is in Drimmelen vrijwel volledig aangewezen op de sociale huursector. De particuliere huursector is immers beperkt van omvang. Dat maakt het interessant om te kijken naar de samenstelling van deze groep. In tabel 23 is te zien dat bijna de helft van deze groep qua inkomen tot de doelgroep van de corporaties behoort. Verschil met andere doelgroepen van de corporaties is dat er onder de ouderen een deel is met een vrij fors vermogen. Dit vermogen betekent ook dat men alternatieven heeft en ook kan kiezen om binnen de koopsector te verhuizen of duurder te gaan huren. tabel 23
Samenstelling van de groep ouderen die vanuit de koop overweegt te verhuizen naar de huur naar inkomensklasse en vermogen (bezittingen minus schuld), 2020 primaire doelgroep
secundaire middenhogere doelgroep inkomens inkomens
totaal
%
€ 0 tot € 100.000
0
10
5
10
25
7%
€ 100.000 tot € 200.000
0
45
15
30
90
26%
€ 200.000 tot € 500.000
0
100
35
45
180
53%
> € 500.000
0
5
5
35
45
13%
totaal
0
165
55
120
340
100%
%
0%
49%
16%
35%
100%
Bron: LC-model In.Fact.Research
Wens voor geclusterd wonen De meeste verhuisgeneigde ouderen zijn op zoek naar een toegankelijke woning. Onder 75-plussers met verhuisplannen geldt dat 40% (circa 100 huishoudens) voorkeur heeft voor een geclusterde woning (een zelfstandige koop- of huurwoning, in een complex bestemd voor ouderen en/of met gedeelde voorzieningen). Onder de 65 tot 75 jarigen geeft een op de vijf aan een geclusterde woning te wensen. Het grootste deel zoekt naar een appartement, waarbij de toegankelijkheid van belang wordt geacht (tabel 24). tabel 24
Gewenste woonvorm ouderen in de gemeente Drimmelen, 2020
65-75 jaar
75-plus
150
50
toegankelijk
150
100
niet toegankelijk / onbekend
100
50
geclusterde woonvorm
100
100
totaal
500
250
grondgebonden appartement
Bron: LC-model In.Fact.Research
Middeninkomens De groep middeninkomens staat in de aandacht omdat deze ‘tussen wal en schip’ zou kunnen vallen. De toegang tot de sociale huursector is beperkt, terwijl het voor deze groep lastig kan zijn om een woning te kopen. In de gemeente Drimmelen geldt voor de 37
huidige groep (lage en hoge) middeninkomens dat men overwegend in de koopsector woont. Deels gaat het om ouderen, die beperkt verhuisgeneigd zijn. In totaal is ruim een kwart van de middeninkomens verhuisgeneigd, waarbij meer dan de helft een (andere) koopwoning zoekt. Men oriënteert zich vooral op koopwoningen in het prijssegment tot € 320.000, wat overeenkomt met hun maximale bestedingsruimte. Bijna de helft van de middeninkomens kan een koopwoning tot € 320.000 bekostigen, op basis van hun inkomen en vermogen (ook uit de huidige woning).
6.2
Spoedzoekers en arbeidsmigranten
Spoedzoekers In de zomer van 2020 heeft In.Fact.Research het onderzoek Het bod van 200 woonplekken
opgeleverd (in opdracht van de corporaties in West-Brabant). Deze studie bevat een globale raming van het aantal “spoedzoekers” in de subregio Breda. De kern van de boodschap uit de regionale studie is dat de problematiek en daarmee de oplossing complex en divers is. De gemeente Drimmelen en Woonvizier nemen deel aan het regionale overleg over de groep spoedzoekers. In de prestatieafspraken 2021 is aangegeven dat als dit leidt tot lokale aandacht voor deze groep beide partijen hun verantwoordelijkheid niet uit de weg gaan. Ook in de gemeente Drimmelen wonen mensen die mogelijk (snel) behoefte hebben aan een (tijdelijke) woning. In Drimmelen zijn er gemiddeld rond de 45 echtscheidingen per jaar. Op basis van landelijke verhoudingscijfers mag worden verwacht dat er rond de 40 daklozen uit Drimmelen komen. Op een in Breda geadverteerde tijdelijke woning, reageerden in 2020 5 mensen uit Drimmelen. Kortom: ook in Drimmelen is er behoefte aan tijdelijke huisvesting, afkomstig van uiteenlopende doelgroepen. Het reserveren van reguliere woningen voor dit soort groepen is slechts een van de mogelijke oplossingen. Daarnaast kan gedacht worden aan tijdelijke huurcontracten, tijdelijke woonruimten en het herbestemmen van niet -woongebouwen. Elke oplossing heeft zijn voors en tegens.
Het is vooral zaak de doelgroep beter te leren kennen, zodat duidelijk wordt welk aanbod voor welke groep exact benodigd is. Arbeidsmigranten In paragraaf 2.3 bleek dat de buitenlandse migratie een factor is van toenemend belang. Dit mede als gevolg van de toenemende groep arbeidsmigranten. De exacte omvang van deze groep is lastig in beeld te krijgen. Niet iedereen schrijft zich in in de BRP, zelfs niet als dat verplicht is. En als men zich wel inschrijft, verzuimt een deel zich bij vertrek weer uit te schrijven. De gemeente Drimmelen weet niet precies hoeveel arbeidsmigranten er in de gemeente verblijven, maar schat in dat het aantal in de afgelopen jaren is toegenomen. 12 Op basis
12
Bron: Beleid logies / huisvesting arbeidsmigranten, 2020, Gemeente Drimmelen . 38
van het CBS blijkt dat het aantal personen dat is ingeschreven in de BRP met een Midden- en Oost-Europese nationaliteit in de gemeente Drimmelen in de afgelopen vijf jaar meer dan verdubbeld is (van 200 personen in 2015 tot 515 personen in 2020). Ook het aantal personen uit Azië nam toe (van 75 personen in 2015 tot 190 persone n in 2020). Naast reguliere immigratie zal een deel tijdelijk als arbeidsmigrant in de gemeente Drimmelen verblijven. Voor de arbeidsmigranten geldt dat de relatie met de (reguliere) woningmarkt vaak niet scherp is. De arbeidsmigranten komen naar Nederland om te werken, maar vormen lang niet altijd een huishouden en hebben ook niet altijd behoefte aan een reguliere woning. In de demografische prognose van de provincie Noord-Brabant zijn aannamen gedaan over de huishoudensontwikkeling en woningbehoefte. Bij gebrek aan goede cijfers over de huishoudensvorming van migranten, gaat de provincie in zekere zin uit van ‘constante huishoudensvorming’. In andere woorden: men gaat ervan uit dat de immigranten soortgelijke huishoudens vormen als hun leeftijdsgenoten onder de autochtone bevolking. Dat is echter vaak niet het geval. Ook In.Fact.Research heeft geen exacte gegevens over de toekomstige huishoudensvorming van migranten.
Uit onze eerdere studies (waaronder in de gemeente Tilburg) blijkt dat er wat minder reguliere woningen benodigd zijn om de voorspelde huishoudensgroei (van arbeidsmigranten) op te vangen, maar daar staat wel tegenover dat er meer eenheden in pensions en groepswoningen en dergelijke nodig zijn.
7
Wonen met zorg en ondersteuning
7.1
Ouderen
Bij ouderen wordt er onder de noemer ‘langer thuis’ naar gestreefd hen zo lang mogelijk normaal te laten participeren in de maatschappij en om hen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen. Daarvoor moet aan verschillende randvoorwaarden worden voldaan, waaronder een woning die geschikt is om in te blijven wonen zodra er ouderdomsbeperkingen optreden. Zelfstandig wonen met zorg: huidige en toekomstige woonsituatie Als gevolg van generatieverschillen manifesteert de vergrijzing zich in de toekomst steeds vaker in de koopsector. Maar ook Woonvizier krijgt in de toekomst te maken met een toename van het aantal oudere huurders (zie ook figuur 24). In totaal gaat het om een toename van circa 135 huishoudens in de periode 2020 tot 2030, ofwel een toename van 21%. In de koopsector neemt het aantal 75-plussers met circa 680 huishoudens toe (een toename van 71%, zie ook tabel 25). Omdat ouderdom vaak met gebreken komt, zal dit samengaan met een toename van de behoefte aan geschikte woningen. Zowel eigenaar bewoners als huurders willen vaak het liefst in de vertrouwde woning oud worden. Niet in alle gevallen is dat mogelijk, omdat de woning (en/of de plek waar
39
deze staat) daarvoor simpelweg niet geschikt is. Als deze groep niet tijdig verhuist, ontstaat er op een gegeven moment een noodzaak tot een verhuizing. Door deze ouderen beter te informeren, kan de verhuizing mogelijk worden vervroegd. figuur 24
De leeftijdsopbouw in de koop- en de huursector in 2020 en 2030 in de gemeente Drimmelen
2.100
2020
1.800
2030
1.500 1.200 900 600 300
koop
85+
75 - 85 jaar
65 - 75 jaar
55 - 65 jaar
45 - 55 jaar
35 - 45 jaar
23 - 35 jaar
tot 23 jaar
85+
75 - 85 jaar
65 - 75 jaar
55 - 65 jaar
45 - 55 jaar
35 - 45 jaar
23 - 35 jaar
tot 23 jaar
0
huurders corporatie
Bron: LC-model In.Fact.Research
tabel 25
Het aantal huishoudens van 75 jaar of ouder naar woonsituatie in de dorpen van de gemeente Drimmelen in 2020 en 2030 ontw. 2020-2030
Made Drimmelen
2020
2030
abs.
perc.
koop
530
810
280
53%
corporatie huur
320
355
35
11%
koop
15
35
20
133%
corporatie huur Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe
5
5
0
0%
koop
195
390
195
100%
corporatie huur
125
175
50
40%
koop
60
105
45
75%
corporatie huur
40
50
10
25%
koop
105
190
85
81%
corporatie huur
145
175
30
21%
koop
55
115
60
109%
corporatie huur
20
25
5
25%
960
1640
680
71%
650
785
135
21%
totaal gemeente koop corporatie huur Bron: LC-model In.Fact.Research
Geschiktheid woningvoorraad Of er gedwongen verhuizingen ontstaan, hangt samen met de geschiktheid van de woningvoorraad. Als alle primaire functies van een woning zonder traplopen te bereiken zijn, spreekt men van een gelijkvloerse/geschikte woning. Bij veel woningen is dit niet perse meteen het geval, maar is deze situatie wel met wat aanpassingen te realiseren. In
40
Nederland is het gangbaar om woningen als ‘ongeschikt’ te bestempelen als de investering om de woning gelijkvloers te maken meer dan € 10.000 bedraagt. 13 Het kan gaan om: • Appartementen zonder lift (i.v.m. toegankelijkheid), zoals portieketagewoningen. • Eengezinswoningen met een wenteltrap (i.v.m. doorgankelijkheid). • Eengezinswoningen die zo smal zijn dat een traplift een te grote belemmering voor de doorgankelijkheid van de woning oplevert. In.Fact.Research beschikt over een landsdekkend bestand waarmee ook de (on)geschiktheid van de woningvoorraad in de gemeente Drimmelen in beeld is gebracht. 14 In Drimmelen is 9% van de woningen geschikt (toe- en doorgankelijk, zie ook tabel 26). Dit aandeel ligt lager dan het landelijke aandeel van 21%. Dat heeft te maken met de vele grondgebonden woningen en het beperkte aantal appartementen met lift. Ook het aandeel ongeschikte woningen ligt onder het landelijk gemiddelde: 8% ten opzichte van 18% landelijk. Dat betekent dat het aantal geschikte woningen dan wel beperkt is, maar dat de voorraad aanpasbare woningen juist groot van omvang is. tabel 26
Drimmelen Nederland
Het aandeel woningen dat ongeschikt, aanpasbaar of geschikt is
Ongeschikt Aanpasbaar 8% 83% 18% 61%
Geschikt 9% 21%
Bron: In.Fact.Research
Knellende situaties Uit de WoonZorgwijzer blijkt dat er in de gemeente 670 inwoners zijn met mobiliteitsproblemen binnenshuis. Daar tegenover staan 1.040 geschikte woningen en ruim 10.000 aanpasbare woningen. Puur kijkend naar de aantallen zijn er dus ruim voldoende geschikte woningen. Dit wil uiteraard nog niet zeggen dat iedereen die mobiliteitsbeperkingen heeft of ermee te maken krijgt ook in een geschikte woning woont. Wel betekent het dat de toename van het aantal ouderen met mobiliteitsbeperkingen niet per definitie leidt tot een nieuwbouwopgave. De toenemende behoefte kan ook worden opgevangen door de doorstroming te bevorderen en/of de bestaande voorraad aan te passen. In figuur 25 is het aandeel ongeschikte woningen in de gemeente Drimmelen weergegeven. 15 In Made zijn er enkele gebieden met een wat hoger aandeel ongeschikte woningen. Ook in deze gebieden slaat de vergrijzing toe (zie ook figuur 26). Dat maakt dat er
13
In veel gemeenten wordt vanuit de Wmo als grens voor woningenaanpassingen een bedrag gehanteerd van € 10.000 voor de renovatie. Als het bedrag de € 10.000 overschrijdt, dan is vanuit die optiek verhuizen naar een geschikte woning een betere optie. Er zijn overigens wel signalen dat d eze grens aan het schuiven is en dat er in toenemende mate van lagere grensbedragen wordt uitgegaan . 14 Onze methode staat in dit document toegelicht. 15 De kaarten in dit hoofdstuk zijn in hoge resolutie opgeleverd aan de opdrachtgevers. 41
in deze gebieden een verhoogde kans is op knellende situaties. Het gaat hier om situaties waarin een oudere met mobiliteitsbeperkingen in een ongeschikte woning woont. Uit de interviews blijkt dat ook in Lage Zwaluw ongeschikte woonplekken zijn, in de vorm van ‘dijkhuisjes met veel trappetjes’. Waar ouderen met mobiliteitsbeperkingen in ongeschikte woningen wonen, is het zaak om vroegtijdige verhuizing te faciliteiten/stimuleren. Dat er sprake is van een ‘verhoogde kans’ wil overigens niet zeggen dat de kans ook echt hoog is. Het kan zijn dat ook in deze gebieden elke oudere in een aanpasbare of geschikte woning woont. figuur 25
Het aandeel woningen dat ongeschikt is om aan te passen in de gemeente Drimmelen
Bron: In.Fact.Research
42
figuur 26
Het aandeel inwoners van 75 jaar en ouder in 2030 in de gemeente Drimmelen
Bron: In.Fact.Research micro-prognosemodel
Toenemende aanpasbehoefte Het aantal ‘knellende situaties’ is vermoedelijk beperkt. Het aantal ouderen dat met beperkingen te maken krijgt en in een aanpasbare woning woont, is veel groter. Dat betekent dat de aanpasbehoefte de komende jaren sterk zal gaan toenemen. Er zullen trapliften worden toegevoegd, drempels worden weggenomen en badkamers worden aangepast. Bij al dit soort aanpassingen is het uiteraard van belang dat ouderen zich tijdig oriënteren op de benodigde aanpassingen en de financiering daarvan. De belangrijkste vergrijzing vindt de komende jaren in de koopsector plaats, waar het aantal 75-plussers met 71% toeneemt. De aanpasbehoefte zal zich dus met name in de koopsector manifesteren. Ook in de sociale huursector neemt het aandeel 75-plussers het komend decennium toe, met circa 20%. Ook voor de sociale huursector geldt dat oudere huurders te maken kunnen krijgen met beperkingen, en dat daardoor aanpassingen benodigd zullen zijn.
43
Kwalitatieve woningvraag Het merendeel van de ouderen zal er naar verwachting voor kiezen om in de huidige woning te blijven wonen. En een ander deel zal op zoek gaan naar een kleinere gelijkvloerse woning. Dit meestal niet omdat de woning ongeschikt is voor bewoning m et beperkingen of niet is aan te passen, maar simpelweg omdat men andere kwalitatieve woonwensen heeft. Ook kan het zijn dat het onderhoud (van de woning en/of tuin) te veel wordt, dat men de overwaarde van de woning wil verzilveren, of dat men dichterbij voorzieningen wil gaan wonen. Het aantal ouderen dat wil verhuizen zal de komende jaren met zekerheid toenemen, maar het is belangrijk om te beseffen dat het hier voor een groot deel gaat om een kwalitatieve vraag, en niet altijd om noodzakelijke verhuizingen vanuit gezondheidsredenen. Voor de ouderen met zwaardere beperkingen geldt dat volledig zelfstandig wonen lastig kan worden. Zij hebben behoefte aan een bepaalde veiligheid en voorzieningen in de nabijheid, die voorheen in verzorgingshuizen werden geb oden. Het gaat hier voor een belangrijk deel om de groep die voorheen via een indicatie ZZP3 in een verzorgingshuis terecht kon. Deze groep is niet groot van omvang, maar zeker gegeven de kwetsbaarheid van deze groep is het wel een belangrijke groep. In ee n gemeente van de omvang van Drimmelen gaat het om niet veel meer dan enkele tientallen ouderen.
Zij hebben vanwege de gezondheidssituatie behoefte aan een geclusterde woonvorm. Daarnaast zijn er zoals in paragraaf 6.1 aangegeven ongeveer 200 ouderen (65+) die om meer kwalitatieve redenen aangeven op zoek te zijn naar een geclusterde woonvorm. Het gaat om een zelfstandige woning (koop of huur ) in een complex bestemd voor ouderen. Geclusterd wonen biedt veiligheid/geborgenheid en de mogelijkheid voor enkele gezamenlijke voorzieningen. De respondenten van de bewonersenquête wijzen erop dat ook de locatie van deze geclusterde woonvormen van belang is. Bij voorkeur maken ze een integraal onderdeel uit van de wijk en liggen ze dicht bij voorzieningen. Het ‘knarrenhof’ wordt genoemd als een van de goede voorbeelden. Daarnaast worden andere woonvormen genoemd, zoals cube woningen (mantelzorg woningen). Behoefte aan intramurale woonvormen Volgens het Centrum Indicatiestelling Zorg zijn er per 1-1-2021 270 WLZ-indicaties voor verpleging en verzorging afgegeven in de gemeente Drimmelen. Dit aantal is in het afgelopen jaar ongeveer gelijk gebleven, maar in 2018 lag het aantal nog op 255. Het aantal loopt dus langzaam maar zeker op. In verhouding tot het aantal inwoners ligt het aantal indicaties geheel in lijn met het landelijk gemiddelde. Door de vergrijzing neemt de groep ouderen de komende decennia sterk toe en daarmee ook de groep ouderen met een zorgbehoefte.
In dit onderzoek brengen we deze trend in beeld aan de hand van het ramingsmodel wonen met zorg van In.Fact.Research. In dit model worden twee niveaus onderscheiden: • Zorg op afroep. Het gaat hier om zelfstandig wonende ouderen met beperkingen die leiden tot een behoefte aan zorg op afroep. In het verleden woonde deze groep veelal
44
in het verzorgingshuis, tegenwoordig kan deze zorg op vele (sommigen zeggen alle) locaties worden geleverd. • 24-uurszorg. Het gaat hier om ouderen met beperkingen die leiden tot een behoefte aan 24-uurszorg. Het grootste deel van deze groep verblijft in een verpleeghuis, maar een in aantal toenemende groep ontvangt de zorg via een PBG, VPT of MPT in de eigen woning. In tabel 27 staat de ontwikkeling van beide groepen in Drimmelen weergegeven. Hierbij geldt dat voor de behoefte in 2020 is aangesloten op het aantal indicaties van het CIZ. Belangrijk zijn vooral de trends die uit de cijfers naar voren komen. Het aantal oudere n in Drimmelen met een behoefte aan zorg op afroep neemt het komend decennium met ruim een derde toe. Het aantal ouderen met een behoefte aan 24-uurszorg neemt zelfs met meer dan 50% toe. Belangrijke vraag voor het beleid is of en in welke mate deze toenemende behoefte wordt opgevangen in ‘traditionele’ verpleeghuizen of dat wordt gezocht naar alternatieven. Er zijn in de gemeente plannen voor een tweetal projecten voor zelfstandig wonen met verpleeghuiszorg, beide in het dorp Made. Het gaat om middeldure huur en luxe huur appartementen, bedoeld voor oudere eigenaar-bewoners. Ook in de kleinere dorpen kan gezocht worden naar mogelijkheden om via een PBG, VPT of MPT verpleeghuiszorg in zelfstandige woningen te leveren.
Het hoeft daarbij niet te gaan om nieuwb ouw, ook de bestaande voorraad kan zich hiervoor lenen. tabel 27
Het verwachte aantal ouderen met beperkingen die leiden tot een behoefte aan 24-uurszorg of zorg op afroep
24-uurs zorg 2020 Gemeente Drimmelen 280 Made 140 Drimmelen 0 Terheijden 60 Wagenberg 20 Lage Zwaluwe 40 Hooge Zwaluwe 10
2030 430 200 10 110 30 60 20
2040 630 290 10 170 40 80 30
zorg op afroep 2020 2030 350 480 170 220 10 10 80 120 20 30 50 70 20 30
2040 550 240 10 130 40 80 40
Bron: Ramingsmodel wonen met zorg In.Fact.Research
Een tweede belangrijke trend is dat de ouderen met beperkingen steeds minder geconcentreerd in een aantal straten/complexen gaan wonen. In figuur 27 is te zien dat er sprake blijft van enkele concentraties, maar dat de ouderen met een zorgbehoefte in de toekomst breed verspreid over de gemeente wonen. Dat maakt dat een goed netwerk van zorg en ondersteuning benodigd is. Uit de interviews blijkt dat men het een taak van de gemeente vindt om (aankomende) ouderen te wijzen op hun naderende oudedag (ook financieel) en hen te informeren over de mogelijkheden. Bij voorkeur gebeurt deze voorlichting via één platform.
45
tabel 28
De ontwikkeling van het aantal ouderen met beperkingen die leiden tot een behoefte aan 24-uurs zorg of zorg op afroep
Bron: Ramingsmodel wonen met zorg In.Fact.Research
figuur 27
Het aandeel oudere inwoners met beperkingen die leiden tot een behoefte aan minimaal zorg op afroep in 2030 in de gemeente Drimmelen
Bron: Ramingsmodel wonen en zorg In.Fact. 46
7.2
Overige zorgdoelgroepen
Naast de doelgroep ouderen zijn er ook andere doelgroepen die aandacht behoeven bij het thema wonen met zorg. Het gaat om groepen die wat extra hulp nodig hebben voordat zij deel kunnen (blijven) uitmaken van een inclusieve samenleving. In deze paragraaf staan we stil bij deze doelgroepen. Bij het zelfstandig gaan wonen van zorgdoelgroepen gaat het veelal om het goed regelen van de uitstroom uit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Om het ‘blijven’ mogelijk te maken (geen instroom) is preventief beleid essentieel. Als mensen in een vroeg stadium – in de vertrouwde woning en woonomgeving – geholpen kunnen worden, kan niet alleen worden bespaard op de zorgkosten, maar kan o ok worden voorkomen dat er een specifieke huisvestingsopgave ontstaat. De WoonZorgwijzer (www.woonzorgwijzer.info) is een instrument waarmee dit preventieve beleid nader kan worden ingericht en onderbouwd. Met de WoonZorgwijzer kan op een laag geografisch schaalniveau inzichtelijk worden gemaakt waar mensen met bepaalde aandoeningen en beperkingen wonen. 16 De informatie in deze paragraaf is grotendeels gebaseerd op de WoonZorgwijzer. Verschillende soorten aandoeningen De kracht van het instrument zit vooral in het inzichtelijk maken van de problematiek op een zo laag mogelijk schaalniveau. In figuur 28 staat hiervan een voorbeeld weergegeven.
In dit onderzoeksrapport beperken we ons tot de aantallen voor de gehele gemeente. In figuur 29 staat het aandeel en aantal personen met uiteenlopende aandoeningen weergegeven. Hierbij moet worden opgemerkt dat het gaat om het aantal personen met een aandoening en niet het aantal mensen dat zorg ontvangt. Deze laatste aantallen liggen uiteraard lager, een belangrijk deel van de mensen met aandoeningen weet zich immers zelf te redden of mijdt zorg. Dit geldt zeker voor de omvangrijke groep met licht verstandelijke beperkingen. Hierbij volgt de WoonZorgwijzer de definitie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Volgens deze definitie behoort iedereen met een IQ tussen de 50 en 85 tot deze groep. Voor een belangrijk deel gaat het hier om mensen die zich prima weten te redden (en komt het label ‘licht verstandelijk beperkt’ wat vreemd/zwaar over), maar het is wel een groep die in de problemen kan komen (het verlies van een baan kan bijvoorbeeld tot schulden leiden). Met een goed netwerk aan o ndersteuning en een persoonlijke benadering kan dit mogelijk voorkomen worden. In figuur 28 is te zien dat een dergelijke benadering met name in een aantal buurten in Made en Lage Zwaluwe van belang is. Ook voor de groep met psychiatrische problematiek geldt uiteraard dat preventief beleid van groot belang is.
Het aandeel inwoners met aandoeningen ligt in Drimmelen in veel gevallen onder het landelijk en provinciaal gemiddelde. Er wonen relatief gezien met name minde r mensen
16
Gemeente Drimmelen heeft zelf nog geen beschikking over de WoonZorgwijzer. Ten behoeve van dit onderzoek heeft Stichting In.Fact de cijfers over 2018 beschikbaar gesteld. 47
met LVB -problematiek (licht verstandelijk beperkt), angst- en stemmingsproblematiek, psychiatrische aandoeningen en somatische problemen. Het aandeel inwoners met dementie ligt op het landelijk gemiddelde. figuur 28
Voorbeeld uit de WoonZorgwijzer: het aandeel inwoners met LVB-problematiek
Bron: WoonZorgwijzer
48
figuur 29
Het aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar en ouder met een bepaalde aandoening in de gemeente Drimmelen, Brabant en Nederland in 2018 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% 18%
niet-aangeboren hersenletsel
psychiatrische problematiek
angst- en stemmingsproblematiek
zintuiglijke aandoeningen
somatische problematiek
matig of ernstig verstandelijk beperkt licht verstandelijk beperkt/laaggeletterden
dementie (extramuraal) 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% 18%
Noord-Brabant
Nederland
Drimmelen
Bron: WoonZorgwijzer
Beperkingen in het alledaagse leven De aandoeningen kunnen leiden tot beperkingen in het alledaagse leven. De WoonZorgwijzer bevat een inschatting (op basis van het oordeel van experts) van het aantal p ersonen dat beperkt is naar levensdomein. In figuur 30 staan de bijbehorende aandelen voor de gemeente Drimmelen weergegeven. Deze liggen structureel onder het provinciaal en landelijk gemiddelde. Moeite met het vinden van een zinvolle daginvulling en last hebben van stemmingen en angsten zijn in Drimmelen relatief de meest voorkomende beperkingen. Daarnaast zijn er relatief veel inwoners die beperkt zijn bij het huishouden doen en bij het onderhouden van contacten en een sociaal netwerk. Deze ‘top vier’ toont aan dat een beleid gericht op wonen met zorg veel breder moet zijn dan alleen het bouwen van geschikte woningen.
49
figuur 30
Het aantal zelfstandig wonende personen van 19 jaar en ouder dat mogelijk beperkt is op een bepaald levensdomein in Drimmelen, Brabant en Nederland in 2018
Bron: WoonZorgwijzer
Voor wat betreft het wonen geldt dat in Drimmelen 3% van de inwoners ouder dan 18 jaar problemen heeft met de mobiliteit binnenshuis. Het zijn deze 670 inwoners waarvoor een gelijkvloerse woning veelal een noodzaak is. Ook andere levensdomeinen hebben een link met het woonbeleid (alarmering, veiligheid etc.), maar het overzi cht maakt met name duidelijk dat het zeker niet alleen om woonbeleid gaat. Wil men de juiste condities creëren voor het zelfstandig wonen met beperkingen, dan is een brede integrale aanpak van belang. Deze zal gebiedsgericht moeten worden uitgewerkt, want de verschillen in de behoeften van de inwoners verschillen soms flink per wijk.
50
Uitstroom beschermd wonen en maatschappelijke opvang Ook in de GGZ wordt gestreefd naar meer zelfstandig wonen en het aanbod beschermd wonen wordt deels afgebouwd. Verschil is dat het hier niet gaat om het voorkomen van een verhuizing naar een intramurale setting, maar om het terugkeren in de normale maatschappij. Gestreefd wordt naar een inclusieve samenleving. Bij het faciliteren van deze uitstroom is het uiteraard van groot belang een goed beeld te krijgen van wat er in de buurt speelt. In de ene buurt kunnen de (voormalige) cliënten beter een zelfstandig bestaan opbouwen dan in de andere buurt. De WoonZorgwijzer kan helpen bij het faciliteren van de uitstroom, doordat bijvoo rbeeld inzichtelijk wordt gemaakt: (a) waar al veel mensen met een bepaalde specifieke problematiek wonen (b) hoe het staat met de zelfredzaamheid van de bevolking in een bepaalde buurt en (c) waar groepen wonen waarop kan worden geleund/ op kan worden aangehaakt. Voor wat betreft de woonwensen van de groep die uitstroomt uit beschermd wonen geldt op hoofdlijnen dat de woning niet groot hoeft te zijn, maar wel goedkoop. Belangrijk is vooral ook de woonomgeving: die moet veelal prikkelvrij zijn (weinig over last en dergelijke) en uitnodigen tot en mogelijkheden bieden voor participatie.
Naast de uitstroom uit beschermd wonen moet de uitstroom uit de maatschappelijke opvang, vrouwenopvang en de jeugdzorg worden gefaciliteerd. Ook hier staat het streven naar een inclusieve maatschappij voorop. Daar waar de aantallen in beschermd wonen bekend en vrij stabiel zijn, geldt dat niet voor deze groepen. Voor de opvang geldt dat de omvang van de uitstroom (het aantal woningen dat benodigd is om deze huishoudens te huisvesten) gelijk is aan de instroom in de periode vlak daarvoor. Slaagt men erin deze instroom te voorkomen door preventief beleid, dan zal het faciliteren van de uitstroom een (in aantal) minder grote opgave worden. De gemeente en Woonvizier maken afspraken over het aantal woningen dat voor deze groepen beschikbaar worden gesteld. In 2021 is afgesproken om vijf woningen te reserveren. 17 Vanuit het besef dat het hier gaat om een kwetsbare groep die geholpen moet worden, worden de aantallen nauw gevolgd en omhoo g bijgesteld indien nodig. Daarnaast wordt er regionaal samengewerkt voor het maken van afspraken en het eventueel ontwikkelen van andere woonvormen voor deze groepen.
17
Bron: Prestatieafspraken 2021. 51
Bijlage 1 Opzet bewonersenquête en interviews
Dit onderzoek is gebaseerd op diverse bronnen, waaronder een bewonersenquête en enkele interviews.
Bewonersenquête In de periode 3 april 2021 t/m 10 mei 2021 konden de bewoners van de gemeente Drimmelen online een vragenlijst invullen over het wonen in de gemeente Drimmelen. Bij de gemeente waren desgewenst papieren vragenlijsten beschikbaar. De bewoners zijn via diverse kanalen gewezen op de mogelijkheid om de vragenlijst in te vullen. In totaal hebben 190 mensen de vragenlijst ingevuld. Aan de bewoners zijn vooral open vragen gesteld, om een beeld te krijgen van de knelpunten die de bewoners ervaren in hun woon- en leefomgeving en welke ideeën zij hebben om tot een verbetering te komen. De vragenlijst ging over de volgende thema’s: a. Het bouwen van nieuwe woningen; b. Het verduurzamen van woningen; c. Het wonen voor mensen met een bepaalde kwetsbaarheid; d. Andere ideeën om het wonen en leven in de gemeente Drimmelen te verbeteren. In deze rapportage zijn de antwoorden van de bewoners op hoofdlijnen verwerkt. Daarnaast is het databestand met alle antwoorden opgeleverd aan de gemeente Drimmelen en Woonvizier.
Interviews In mei 2021 zijn enkele interviews gehouden met marktpartijen, zorgaanbieders en huurdersvertegenwoordigers. Zij hebben aangegeven welke ontwikkelingen en knelpunten zij zien op de woningmarkt, wat verwerkt is in dit rapport. Er zijn gesprekken gevoerd met: • Dhr. Dick van Amelsvoort, Huurdersvereniging Woonbelang; • Dhr. Jack Biemans, Biemans Makelaardij; • Mevr. Jopie Zasburg, KBO Lage Zwaluwe; • Dhr. Gerard van Beek, Zwaluwe Bouw; • Dhr. Bas Vos, de Wijngaerd en dhr. Stan Verhoeven, Surplus; • Dhr. Paul van Dijk, Surplus.
52
Bijlage 2 Cijfers per dorp
Omvang en samenstelling huishoudens, 2020
tabel 31
Omvang en samenstelling van de huishoudens in de dorpen van de gemeente Drimmelen, 2020
2020
totaal aantal leeftijd hoofd huishouden
Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe totaal gemeente
huishoudens tot 23 23 tot 45 45 tot 65 65 tot 75 23 tot 65 jaar 23 tot 65 jaar 65+ 65+ eenouder- primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere jaar jaar jaar jaar 75+ < 23 jaar alleenstaand tweepersoons alleenstaand tweepersoons gezin gezin doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens 5.490 30 1.410 2.100 1.030 915 30 840 880 790 1.045 1.600 305 740 1.340 325 385 2.700 220 0 45 100 45 25 0 25 40 25 45 70 15 20 40 15 15 130 2.550 10 675 1.005 525 340 10 350 440 305 505 795 150 320 555 155 180 1.335 890 5 225 390 155 110 5 115 160 90 155 300 55 85 165 50 60 525 1.735 5 415 725 325 260 5 260 300 225 325 520 100 275 390 100 110 860 750 5 190 325 150 80 5 115 150 80 140 220 40 75 150 45 55 420 11.635 60 2.960 4.650 2.235 1.730 55 1.705 1.970 1.515 2.220 3.505 660 1.515 2.645 695 810 5.970
2020
Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe totaal gemeente
totaal aantal leeftijd hoofd huishouden huishoudens tot 23 23 tot 45 45 tot 65 65 tot 75 jaar jaar jaar jaar 100% 1% 26% 38% 19% 100% 0% 20% 46% 22% 100% 0% 26% 39% 21% 100% 1% 25% 44% 18% 100% 0% 24% 42% 19% 100% 1% 25% 43% 20% 100% 1% 25% 40% 19%
type huishouden
type huishouden 75+ < 23 jaar 17% 1% 12% 0% 13% 0% 12% 1% 15% 0% 11% 1% 15% 0%
23 tot 65 jaar 23 tot 65 jaar 65+ 65+ alleenstaand tweepersoons alleenstaand tweepersoons 15% 16% 14% 19% 11% 18% 11% 21% 14% 17% 12% 20% 13% 18% 10% 18% 15% 17% 13% 19% 15% 20% 11% 19% 15% 17% 13% 19%
inkomensklassen huishouden
inkomensklassen huishouden eenouder- primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere gezin gezin doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens 29% 6% 13% 24% 6% 7% 49% 33% 6% 9% 18% 6% 7% 60% 31% 6% 13% 22% 6% 7% 52% 34% 6% 10% 19% 6% 7% 59% 30% 6% 16% 22% 6% 6% 50% 29% 5% 10% 20% 6% 8% 56% 30% 6% 13% 23% 6% 7% 51%
Omvang en samenstelling (bewoonde) woningvoorraad, 2020
tabel 32 2020
Omvang en samenstelling van de (bewoonde) woningvoorraad in de dorpen van de gemeente Drimmelen, 2020 totaal aantal
eigendom en type woning
huurprijzen corporatiebezit
huurprijzen particulier bezit
prijsklassen koop
bew. woningen koop koop part. part. corp. corp. € 443 - € 633 - € 679 - € 752 € 443 - € 633 - € 679 - € 752 € 210.000 - € 320.000 eg mg huur eg huur mg huur eg huur mg < € 443 € 633 € 679 € 752 € 1.000 > € 1.000 < € 443 € 633 € 679 € 752 € 1.000 > € 1.000 < € 210.000 € 320.000 € 450.000 > € 450.000 Made 5.350 3.610 275 175 65 785 440 155 735 180 125 30 0 20 55 25 40 75 20 470 1.785 940 685 Drimmelen 210 160 0 15 0 30 0 5 25 5 0 0 0 0 5 0 0 5 0 15 70 40 35 Terheijden 2.550 1.670 130 110 50 400 190 35 370 115 65 5 0 15 35 20 25 50 15 215 835 440 310 Wagenberg 850 680 15 30 5 95 30 15 85 20 0 0 0 5 5 5 5 10 5 75 315 175 130 Lage Zwaluwe 1.725 1.035 80 50 30 405 130 25 375 75 55 0 0 5 20 10 15 25 10 130 515 275 195 Hooge Zwaluwe 730 535 20 40 10 100 30 15 95 5 10 0 0 5 10 5 10 15 5 65 255 135 95 totaal gemeente 11.410 7.685 520 420 155 1.810 820 250 1.680 400 260 35 0 50 130 65 100 180 50 970 3.770 2.005 1.455 575 9% totaal aantal eigendom en type woning huurprijzen corporatiebezit huurprijzen particulier bezit prijsklassen koop 2020 bew. woningen koop koop part. part. corp. corp.
€ 443 - € 633 - € 679 - € 752 € 443 - € 633 - € 679 - € 752 € 210.000 - € 320.000 eg mg huur eg huur mg huur eg huur mg < € 443 € 633 € 679 € 752 € 1.000 > € 1.000 < € 443 € 633 € 679 € 752 € 1.000 > € 1.000 < € 210.000 € 320.000 € 450.000 > € 450.000 Made 100% 67% 5% 3% 1% 15% 8% 13% 60% 15% 10% 2% 0% 9% 23% 11% 18% 32% 8% 12% 46% 24% 18% Drimmelen 100% 76% 1% 7% 0% 14% 1% 10% 74% 13% 3% 0% 0% 7% 20% 7% 13% 40% 13% 9% 43% 26% 22% Terheijden 100% 65% 5% 4% 2% 16% 7% 6% 63% 19% 11% 1% 0% 8% 23% 11% 17% 31% 9% 12% 46% 24% 17% Wagenberg 100% 80% 2% 3% 0% 11% 4% 14% 69% 17% 1% 0% 0% 9% 22% 9% 19% 31% 9% 11% 45% 25% 19% Lage Zwaluwe 100% 60% 5% 3% 2% 23% 7% 5% 70% 14% 11% 0% 0% 9% 24% 13% 16% 29% 10% 12% 46% 25% 18% Hooge Zwaluwe 100% 73% 2% 6% 1% 14% 4% 13% 74% 4% 9% 0% 0% 10% 22% 10% 18% 31% 10% 12% 46% 25% 17% totaal gemeente 100% 67% 5% 4% 1% 16% 7% 9% 64% 15% 10% 1% 0% 9% 23% 11% 17% 31% 9% 12% 46% 24% 18%
54
Ontwikkeling huishoudens
tabel 33
Ontwikkeling huishoudens (omvang en samenstelling) in de dorpen van de gemeente Drimmelen, in 2020 tot 2025, 2030 en 2035
ontw. 2020-2025
Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe totaal gemeente ontw. 2020-2030
Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe totaal gemeente ontw. 2020-2035
Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe totaal gemeente
totaal aantal leeftijd hoofd huishouden huishoudens tot 23 23 tot 45 45 tot 65 65 tot 75 jaar jaar jaar jaar 195 -5 30 -10 -10 10 0 5 -5 0 125 0 10 -15 -10 45 0 25 -20 25 95 0 30 -5 0 50 0 5 0 5 520 -5 105 -65 10 totaal aantal leeftijd hoofd huishouden huishoudens tot 23 23 tot 45 45 tot 65 65 tot 75 275 15 180 65 155 75 760
jaar -5 0 0 0 0 0 -15
jaar -5 5 35 25 45 10 115
jaar -120 -15 -100 -55 -55 -35 -380
jaar 75 0 -10 40 45 25 175
totaal aantal leeftijd hoofd huishouden huishoudens tot 23 23 tot 45 45 tot 65 65 tot 75 240 15 170 65 165 80 740
jaar -15 0 -5 -5 -5 0 -25
jaar -115 10 25 20 40 5 -15
jaar -215 -30 -160 -85 -110 -65 -675
type huishouden 75+ < 23 jaar 190 -5 15 0 140 0 25 0 70 0 40 0 475 -5
inkomensklassen huishouden
23 tot 65 jaar 23 tot 65 jaar 65+ 65+ alleenstaand tweepersoons alleenstaand tweepersoons 30 -35 145 30 0 0 5 5 10 -25 85 40 5 -5 20 20 15 -5 45 20 5 -5 25 20 75 -75 330 135
type huishouden 75+ < 23 jaar 335 -5 25 0 255 0 55 0 120 0 75 0 865 -10
inkomensklassen huishouden
23 tot 65 jaar 23 tot 65 jaar 65+ 65+ alleenstaand tweepersoons alleenstaand tweepersoons 5 -105 320 65 0 -5 15 10 0 -60 180 55 0 -25 50 35 10 -25 110 45 5 -15 55 35 20 -225 730 245
type huishouden
jaar 75+ < 23 jaar 155 430 -15 10 30 0 -10 320 -5 40 90 -5 85 160 -5 40 100 -5 315 1.135 -30
eenouder- primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere gezin gezin doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens -35 65 15 125 20 10 20 -5 0 0 5 0 0 0 -20 30 20 75 10 10 5 -5 15 5 20 5 5 10 -5 20 20 45 5 5 20 -10 10 5 25 5 5 10 -80 145 70 300 45 35 70
eenouder- primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere gezin gezin doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens -85 85 15 225 20 20 -10 -10 5 0 10 0 0 -5 -35 40 30 130 10 20 -10 -15 15 10 35 5 5 10 -15 30 25 80 10 10 25 -15 10 10 45 5 5 5 -175 185 90 530 55 65 15 inkomensklassen huishouden
23 tot 65 jaar 23 tot 65 jaar 65+ 65+ alleenstaand tweepersoons alleenstaand tweepersoons -75 -195 465 70 -5 -10 25 10 -25 -95 245 40 -15 -45 75 45 -10 -55 165 60 -10 -35 85 45 -140 -435 1.060 270
55
eenouder- primaire secundaire lage midden- hoge middenhogere gezin gezin doelgroep doelgroep inkomens inkomens inkomens -120 115 0 280 15 20 -75 -10 5 0 15 0 0 -5 -45 55 20 160 5 20 -40 -15 20 15 45 5 5 -5 -25 40 30 105 10 15 10 -20 15 10 60 5 10 -5 -235 245 75 660 45 70 -115
Ontwikkeling woningbehoefte
tabel 34
Ontwikkeling woningbehoefte (omvang en samenstelling) in de dorpen van de gemeente Drimmelen, in 2020 tot 2025, 2030 en 2035, op basis van constante woonpatronen
eigendom en type woning huurprijzen corporatiebezit huurprijzen particulier bezit prijsklassen koop ontw. 2020-2025 totaal aantal bew. woningen koop koop part. part. corp. corp. € 443 - € 633 - € 679 - € 752 € 443 - € 633 - € 679 - € 752 € 210.000 - € 320.000 eg mg huur eg huur mg huur eg huur mg < € 443 € 633 € 679 € 752 € 1.000 > € 1.000 < € 443 € 633 € 679 € 752 € 1.000 > € 1.000 < € 210.000 € 320.000 € 450.000 > € 450.000 Made 190 135 25 5 0 0 25 0 10 5 0 10 0 0 0 0 0 10 0 15 75 50 25 Drimmelen 10 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 0 0 Terheijden 125 70 20 5 5 5 20 0 15 5 5 0 0 0 0 0 0 5 0 15 40 25 10 Wagenberg 45 35 0 0 0 5 5 0 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 15 10 5 Lage Zwaluwe 95 50 10 5 0 15 15 0 20 10 0 0 0 0 0 0 0 5 0 10 25 15 10 Hooge Zwaluwe 50 35 5 5 0 5 5 0 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 15 10 5 totaal gemeente 510 335 55 20 5 25 70 0 55 15 10 10 0 0 0 0 0 25 5 50 175 110 55 eigendom en type woning ontw. 2020-2030 totaal aantal bew. woningen koop koop part. part. Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe totaal gemeente