02 02 Bijlage Rapport Woningbehoefteonderzoek gemeente Drimmelen.pdf
Tekst van het document
Rapport Woningbehoefteonderzoek gemeente Drimmelen
Rapport Woningbehoefteonderzoek gemeente Drimmelen
Opdrachtgevers Gemeente Drimmelen Woonvizier Contactpersonen Mathilde Mollenhorst, gemeente Drimmelen Chris Faro, Woonvizier
Datum Versie 29-06-2021
Auteurs Marlies van der Vlugt (marlies.vander.vlugt@infact.eu) Johan van Iersel (johan.van.iersel@infact.eu )
Inhoudsopgave Samenvatting .............................................................................................................................1 1
Inleiding..............................................................................................................................6
2
Typering gemeentelijke woningmarkt............................................................................6
3
4
5
6
7
2.1
Huishoudens en woningvoorraad...........................................................................6
2.2
Woonsituatie van huishoudens ............................................................................. 10
2.3
Dynamiek op de woningmarkt .............................................................................. 13
2.4
Spanning op de markt ............................................................................................. 15
Woonlasten van huurders .............................................................................................. 20 3.1
Actuele woonlasten ................................................................................................. 20
3.2
Huurders met een betaalrisico ............................................................................... 22
Toekomstige ontwikkelingen ......................................................................................... 23 4.1
Demografische ontwikkelingen ............................................................................. 23
4.2
Economische ontwikkelingen ................................................................................ 25
4.3
Ontwikkeling inkomensgroepen ........................................................................... 26
Ontwikkeling woningbehoefte ...................................................................................... 27 5.1
Ontwikkeling woningbehoefte naar eigendom en woningtype ........................ 27
5.2
Ontwikkeling behoefte aan corporatie huurwoningen....................................... 30
5.3
Plancapaciteit ........................................................................................................... 31
Specifieke doelgroepen ................................................................................................... 34 6.1
Jongeren, ouderen en middeninkomens ............................................................... 34
6.2
Spoedzoekers en arbeidsmigranten ...................................................................... 38
Wonen met zorg en ondersteuning ............................................................................... 39 7.1
Ouderen .................................................................................................................... 39
7.2
Overige zorgdoelgroepen ....................................................................................... 47
Bijlage 1 Opzet bewonersenquête en interviews ................................................................ 52 Bijlage 2 Cijfers per dorp ....................................................................................................... 53
Samenvatting Dit woningbehoefteonderzoek is gebaseerd op diverse bronnen die in onderlinge samenhang een beeld geven van de knelpunten en opgaven op de woningmarkt in (de dorpen van) de gemeente Drimmelen. Er wordt ingegaan op zowel het actuele (regionale) tekort aan woningen, als de ontwikkeling van de woningbehoefte gegeven de veranderende omvang en samenstelling van de bevolking in de gemeente Drimmelen. De uitkomsten van de analyses vatten we in dit deel integraal samen.
Goed wonen In de gemeente Drimmelen is het goed wonen. Van de bijna 200 inwoners die een cijfer hebben gegeven voor het wonen en leven in de gemeente Drimmelen beoordeelt de helft dit met een acht of hoger. Onvoldoendes zijn nauwelijks gegeven. Wel zijn er volgens de bewoners diverse aandachtspunten om ook in de toekomst prettig te kunnen blijven wonen in de gemeente. Men wil bijvoorbeeld meer aandacht voor (het behoud van) groen in de gemeente, meer voorzieningen /openbaar vervoer en meer activiteiten /ontmoetingsruimtes voor bewoners. Wat betreft de woningmarkt ervaren de meeste respondenten dat de spanning op de markt is toegenomen. Er zouden volgens hen meer woningen moeten worden gebouwd, met behoud van het dorpse karakter. Spanning op de markt De statistieken bevestigen dat de spanning op de markt is toegenomen in de gemeente Drimmelen. Koopprijzen zijn gestegen (conform de landelijke ontwikkeling), het aantal reacties op geadverteerde sociale huurwoningen is toegenomen van gemiddeld 100 in 2018 tot 300 in 2020 en de zoektijd is toegenomen van gemiddeld 1,1 jaar in 2018 tot 1,7 jaar in 2020. Deze ontwikkelingen hangen volgens de geïnterviewde professionals samen met de toenemende spanning in de regio, zoals Breda en omgeving.
Ook een aantal bewoners wijst in de enquête op de toenemende belangstelling vanuit de regio, voor zowel huur- als koopwoningen in de gemeente Drimmelen. Ook de komst van arbeidsmigranten draagt bij aan een toenemende druk op de woningmarkt, al verblijft deze groep dikwijls in andere woonvormen. Het is lastig om het actuele tekort aan woningen in de gemeente Drimmelen exact te duiden. Er wordt echter breed gedeeld dat er landelijk en in de provincie Noord-Brabant tekorten zijn en dat de urgentie om de woningbouwproductie op te voeren hoog is. De woningmarkt in de gemeente Drimmelen kent nauwe banden met die van de regiogemeenten. De bijdrage van de gemeente Drimmelen aan de opgaven is een zaak van afstemming met de regiogemeenten (en de provincie). Actueel tekort aan seniorenwoningen en starterswoningen Een aantal bewoners geeft in de enquête aan dat er te weinig woningen beschikbaar zijn voor senioren en jongeren/starters. Het gaat hier om zowel koop - als huurwoningen. Dat jongeren weinig kansen hebben op de lokale woningmarkt heeft mede te maken met
1
de beperkte doorstroming, met name onder ouderen. Niet zelden wonen er kleine oudere huishoudens in ruime grondgebonden woningen. Deze groep zegt wel te willen verhuizen, maar voegt lang niet altijd de daad bij het woord. Bij vraag-aanbodverhoudingen op basis van de woonwensen spelen belemmeringen in de doorstroming geen rol. Daarbij wordt verondersteld dat iedereen die wil , ook kan en gaat verhuizen. In dat geval ontstaan er vooral tekorten aan koop- en huurappartementen (voor ouderen geschikte woningen). In de praktijk is echter – vanwege een beperkte doorstroming – de druk op grondgebonden woningen groot. Dat ouderen vaak afzien van een verhuizing heeft deels te maken met persoo nlijke redenen en deels met ontbrekend passend aanbod. Bij passend aanbod kan worden gedacht aan appartementen – kleinschalig, passend binnen het woonmilieu van de gemeente Drimmelen – en bungalows/ hofjes (laag-bouwappartementen). Begin dit jaar zijn er tien nieuwbouwwoningen (patiowoningen) voor senioren verkocht in Made. De belangstelling was groot, al haakte een deel van de ouderen af vanwege persoonlijke redenen. Door de tekorten aan dit soort typen aan te pakken, kunnen via doorstroming meer grondgebonden woningen worden vrijgemaakt voor starters en jonge gezinnen.
Inzetten op doorstroming wordt door veel bewoners in de enquête en door de geïnterviewde professionals als een van de oplossingen gezien om meer woningen vrij te krijgen. Daarnaast zou er volgens een deel van de bewoners in de enquête ook direct (betaalbaar) voor jongeren gebouwd kunnen worden, door het toevoegen van kleinere en goedkope woningen. Marktpartijen zien deze behoefte wel, maar wijzen erop dat dit soort woningen vaak weinig flexibel zijn (voor één doelgroep/levensfase geschikt). Daarnaast is het bouwen van betaalbare woningen niet eenvoudig vanwege dure grond en hoge bouwkosten. Bewoners dragen in de enquête ook andere ideeën aan om de positie van starters op de woningmarkt te verbeteren, zoals het splitsen van woningen, woningen maken in leegstaand vastgoed, starterssubsidie bij het kopen van een woning, het uitbreiden van de starterslening van de gemeente, voorrang geven aan starters uit het eigen dorp/de gemeente, woonruimte creëren in de tuin / op ruime percelen in het buitengebied of het neerzetten van flexibele woonvormen / tiny houses. Demografische ontwikkelingen In de afgelopen vijf jaar is het aantal inwoners in de gemeente Drimmelen toegenomen, als gevolg van een positief saldo van vestiging en vertrek. Het saldo van geboorte en sterfte was negatief.
Door de bevolkingsgroei en doordat huishoudens gemiddeld genomen kleiner zijn/worden, nam ook het aantal huishoudens toe. In de periode van 2020 tot 2030 zal het aantal huishoudens met ongeveer 760 toenemen op basis van de provinciale prognose (2020). In elk dorp in de gemeente neemt het aantal huishoudens naar verwachting toe. Met name het aantal (alleenstaande) ouderen neemt toe, bij een afname van het aantal jongere tweepersoonshuishoudens. Het aantal gezinnen blijft, inclusief eenoudergezinnen, ongeveer constant van omvang. Na 2030 stabiliseert het aantal huishoudens en vanaf 2035 neemt het aantal huishoudens mogelijk geleidelijk af. De eerdere provinciale prognoses uit 2014 en 2017 prognosticeerden 2
een wat lagere huishoudensgroei voor de periode tot 2030. Ook deze prognoses zijn reele toekomstscenario’s, de extra voorspelde groei is geen zekerheid en met bandbreedtes omgeven. Ontwikkeling woningbehoefte De woningbehoefteraming in deze studie is gebaseerd op aannamen over demografische en economische ontwikkelingen. Het actuele (regionale) tekort komt in deze cijfers niet tot uiting. Onder gedane aannamen neemt onder invloed van de vergrijzing de behoefte aan voor ouderen geschikte woningen toe, waaronder koop- en huurappartementen en bungalows / hofjes. De behoefte aan koopappartementen neemt toe met circa 110 woningen in de periode 2020 tot 2030 en de behoefte aan huurwoningen met 130. Aan dit soort woningen is op dit moment al een tekort. Zonder toevoegingen/nieuwbouw gaan deze tekorten dus toenemen. Ook de behoefte aan grondgebonden koopwoningen neemt toe, vooral omdat veel ouderen in deze woningen blijven wonen (en aanpassen), bij een nieuwe aanwas van gezinnen (uit de regio). Het gaat om een toename van circa 500 grondgebonden koopwoningen in de periode 2020 tot 2030. De toename manifesteert zich met name in de dorpen Made, Terheijden en Lage Zwaluwe. Als men erin slaagt ouderen vaker dan in het recente verleden te laten verhuizen – naar bungalows/hofjes/kleinschalige appartementen – dan kan deze toename lager uitvallen.
In dat geval wordt er via doorstroming meer ruimte in de bestaande voorraad gecreëerd om deze toenemende behoefte op te vangen. Na 2030 neemt de behoefte aan grondgebonden koopwoningen nauwelijks meer toe. De behoefte aan huurwoningen van de corporaties neemt toe met circa 90 woningen in de periode 2020 tot 2025 en met 100 woningen over de periode 2020 tot 2030. Het gaat hier om een netto toename, ofwel de som van nieuwbouw, overige toevoegingen en sloop / verkoop. Als de koopkracht van huishoudens zich sterk positief ontwikkelt is de behoefte mogelijk minder groot, als de koopkracht van huishoudens afneemt is de behoefte aan sociale huurwoningen wat groter. Naast de behoefte aan sociale huurwoningen (tot € 752) zal de behoefte aan (voor senioren geschikte) huurwoningen met een huurprijs boven de € 752 (van een bepaalde woonkwaliteit) beperkt toenemen. Daarnaast geldt dat er een (beperkte) groep ouderen is die met een laag inkomen in de koopsector woont en die een verhuizing naar een sociale huurwoning overweegt. Voor corporaties is het de vraag of men deze verhuisstroom van vermogende ouderen in de toekomst wil faciliteren. Plancapaciteit De plancapaciteit van de gemeente Drimmelen bedraagt voor de periode 2020 tot 2030 circa 1.100 woningen (inclusief opgeleverde nieuwbouw in 2020). Daarmee is er voldoende plancapaciteit om in de toekomstige woningbehoefte te kunnen voorzien.
Rekening houdend met 30% planuitval resteert er een nieuwbouwproductie van circa 800 woningen, bij een geprognosticeerde groei van 760 huishoudens in 2020 tot 2030. Als er 3
meer woningen worden gebouwd dan de voorspelde huishoudensgroei kan het actuele tekort worden ingelopen en kunnen er meer huishoudens worden gevormd/aangetrokken. De plancapaciteit bestaat (voor zover bekend) voor ruim de helft uit koopwoningen, wat aansluit op de ontwikkeling van de woningbehoefte (op basis van de provinciale huishoudensprognose 2020 en gedane aannamen). Er worden zowel betaalbare als dure (reguliere) grondgebonden koopwoningen toegevoegd. Het aantal geplande appartementen en levensloopbestendige woningen in de koopsector is aan de lage kant en zou kijkend naar de woonwensen van ouderen naar boven kunnen worden bijgesteld. Binnen de huursector worden wel overwegend voor ouderen geschikte woningen toegevoegd. Er worden volgens de huidige plannen meer huurwoningen toegevoegd dan dat de behoefte toeneemt. Daar staat echter tegenover dat er ook huurwoningen door Woonvizier worden verkocht waardoor de netto uitbreiding lager uitvalt. Daarnaast geldt ook hier dat een surplus gewenst kan zijn voor het inlopen van het actuele tekort. Regionale Investeringsagenda In de Regionale Investeringsagenda van de regio Breda (april 2021) hebben de regiogemeenten een voorstel gedaan aan het Rijk om een bijdrage te leveren aan onder andere de nationale woningbouwopgave (1 miljoen woningen erbij tot 2030).
Indicatief gaat het voor de gemeente Drimmelen om een bijdrage van 1.500 woningen voor de periode 2020 tot 2030. Dit zou voor Drimmelen pakweg een verdubbeling van de productie betekenen en er zou gezocht moeten worden naar nieuwe locaties. Het is nog afwachten of de benodigde investeringsbijdrage van het Rijk aan de regio wordt toegekend. Als dat gebeurt is het van belang dat er regionaal goed in beeld wordt gebracht van welke doelgroepen de extra behoefte afkomstig is. Op basis van dit inzicht kunnen afspraken worden gemaakt over welke doelgroepen de regiogemeenten zich in welke mate richten. Vervolgens is het zaak om de ontwikkelingen/afzet goed te monitoren, want het bouwen van meer woningen is per definitie ook meer risicovol. Wonen met zorg Het beleid is erop gericht om ouderen zo lang mogelijk in staat te stellen om zelfstandig te blijven wonen. De bestaande woningvoorraad biedt daarvoor voldoende mogelijkheden, ware het niet dat er in veel gevallen wel aanpassingen benodigd zijn. De aanpasbehoefte zal in de komende periode toenemen, met name in de koopsector. Een geschikte of aanpasbare woning is niet de enige voorwaarde voor ouderen om zelfstandig te kunnen blijven wonen. Er kunnen ook eisen worden gesteld aan de woonomgeving, de voorzieningen of de beschikbare ondersteuning. In het beleid gericht op wonen en zorg moet daar dan ook veel aandacht voor zijn.
Intramuraal aanbod In de toekomst neemt de behoefte aan 24-uurs zorg toe, van 280 ouderen in 2020 tot 430 ouderen in 2030. Daardoor zal de druk op de verpleeghuizen toenemen. Steeds vaker wordt verpleeghuiszorg ook in de thuissituatie geleverd, zoals via een modulair pakket of volledig pakket thuis. Er zal een keuze moeten worden gemaakt over de mate waarin 4
de toenemende behoefte intra- dan wel extramuraal wordt opgevangen. Kiest men daarbij voor een hoog aandeel extramuraal, dan zal er meer vraag ontstaa n naar geschikte (geclusterde) woningen in de nabijheid van verpleeghuizen. Deze vraag kan deels in de bestaande woningvoorraad worden opgevangen, maar nieuwbouw is niet uit te sluiten . Er zijn in de gemeente plannen voor een tweetal projecten voor zelfstandig wonen met verpleeghuiszorg, beide in het dorp Made. Het gaat om middeldure huur en luxe huur appartementen, met name bedoeld voor oudere eigenaar-bewoners. Geclusterde woonvormen Er is een groep voor wie een geclusterde woonvorm vanwege de gezondheidssituatie noodzakelijk is. Het gaat hier vooral om de groep die voorheen via een indicatie zorgzwaartepakket 3 in een verzorgingshuis terecht kon. Deze groep is niet groter dan enkele tientallen huishoudens. Daarnaast is er een groep die als woonwens een geclusterde woonvorm heeft. Anno 2020 zijn er naar schatting 200 ouderen geïnteresseerd in een dergelijke woonvorm. Het gaat om een zelfstandige woning (huur of koop), in een appartementencomplex of hofje, specifiek bestemd voor ouderen. Geclusterd wonen biedt veiligheid/geborgenheid en de mogelijkheid voor enkele gezamenlijke voorzieningen. De respondenten van de bewonersenquête wijzen erop dat ook de locatie van deze geclusterde woonvormen van belang is.
Bij voorkeur maken ze een integraal onderdeel uit van de wijk en liggen ze dicht bij voorzieningen. Het ‘knarrenhof’ wordt genoemd als een van de goede voorbeelden. Daarnaast worden andere woonvormen genoemd, zoals cube woningen (mantelzorg woningen). Inclusieve samenleving Het streven om ouderen zelfstandig te laten wonen en volledig onderdeel te laten zijn van de maatschappij staat niet op zichzelf. Ook voor andere kwetsbare groepen geldt dat gestreefd wordt naar een inclusieve samenleving. Daarbij hoort de focus te liggen op preventie, waarbij voorkomen wordt dat mensen in instellingen belanden (beschermd wonen / maatschappelijke opvang). Voor de groep die wel in een instelling belandt, is het zaak om de uitstroom en re-integratie goed te faciliteren. Daar hoort uiteraard woonruimte bij, maar een goede begeleiding en ondersteuning is eveneens van groot belang.
5
1
Inleiding
In dit rapport wordt inzicht geboden in de woonopgaven in de gemeente Drimmelen, met onderscheid naar de zes dorpen die de gemeente telt. De actuele en toekomstige situatie op de woningmarkt wordt belicht, met aandacht voor verschillende doelgroepen zoals jongeren, ouderen en mensen met een zorgvraag. De rapportage dient als onderlegger voor het woonbeleid in de gemeente Drimmelen en het huur- en strategisch voorraadbeleid van Woonvizier. Daarnaast bevat dit rapport informatie die gebruikt kan worden voor het maken van een nieuwe visie op wonen met zorg. In hoofdstuk 2 wordt een typering gegeven van de gemeentelijke woningmarkt, en in hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de woonlasten van huurders. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de verwachte demografische en economische ontwikke lingen en in hoofdstuk 5 worden de effecten daarvan op de ontwikkeling van de woningbehoefte aangegeven. In hoofdstuk 6 is er aandacht voor enkele specifieke doelgroepen en in hoofdstuk 7 wordt inzicht geboden in de zorgvraag van ouderen en andere zorgdoel groepen. Bij dit onderzoek is gebruik gemaakt van veel lokaal specifieke data, afkomstig van het CBS en aangeleverd door de gemeente Drimmelen en Woonvizier. Deze lokale data is geanalyseerd en daarnaast heeft deze als input gediend voor het LokaalCombina tiemodel van In.Fact.Research.
1 Om schijnzekerheid te voorkomen zijn de meeste getallen in tabellen afgerond op vijf- of tientallen. 2 Daarnaast is een bewonersenquête uitgezet en zijn enkele interviews gehouden met stakeholders, waarop een nadere toelichti ng is gegeven in bijlage 1.
2
Typering gemeentelijke woningmarkt
2.1
Huishoudens en woningvoorraad
Huishoudens Anno 2020 woonden er 11.630 particuliere huishoudens in de gemeente Drimmelen, verspreid over de zes dorpen in de gemeente. Bijna de helft van de huishoudens woont in Made (47%) en ruim een vijfde van de huishoudens woont in Terheijden (22%). In tabel 31 in bijlage 2 staat de omvang en samenstelling van de huishoudens in de zes dorpen weergegeven. In de gemeente Drimmelen wonen in vergelijking met Nederland en de subregio Breda 3 veel gezinnen (figuur 1). Het gaat om 30% van de huishoudens (van 29% in Made en
1
Het LC-model staat in dit document toegelicht.
2
Door deze afronding kan het voorkomen dat de optelsom van de afgeronde aantallen niet exact klopt. Een voorbeeld: indien er in een tabel twee keer een waarde 7 staat, worden beide afgerond tot 10. Ook de optelsom van beide waarden (14) wordt echter afgrond op 10. 3 De subregio Breda bestaat in deze studie uit de gemeenten Breda, Oosterhout, Etten-Leur, Altena, Drimmelen, Geertruidenberg, Baarle-Nassau, Alphen-Chaam en Zundert. 6
Hooge Zwaluwe tot 34% in Wagenberg). In Nederland gaat het om 25% van de huishoudens en in de subregio Breda om 27%. Daarnaast bestaat circa 6% van de huishoudens in de gemeente Drimmelen uit eenoudergezinnen. Een andere relatief grote groep in de gemeente zijn oudere stellen. Circa 19% van de huishoudens is samenwonend en ouder dan 65 jaar (van 18% in Wagenberg tot 21% in Drimmelen); landelijk gaat het om 14% van de huishoudens en in de subregio Breda om 15%. Het aantal jonge huishoudens tot 23 jaar en het aantal alleenstaanden tussen 23 en 65 jaar is in de gemeente een relatief kleine groep (in totaal 16%; in Nederland gaat het om 26% en in de subregio Breda om 23%). figuur 1
Huishoudenssamenstelling naar leeftijd en type huishouden, 2020
100%
6%
7%
7%
eenoudergezin
80%
30%
27%
25%
gezin
15%
14%
13%
13%
16%
15%
21% 2%
23% 2%
subregio Breda
Nederland
65+ tweepersoons 60%
19%
40%
13%
20%
17%
0%
15% 1% Drimmelen
65+ alleenstaand 23 tot 65 jaar tweepersoons 23 tot 65 jaar alleenstaand < 23 jaar
Bron: CBS, LC model In.Fact.Research
figuur 2
Huishoudenssamenstelling naar inkomensklasse, 2020
100% 80%
hogere inkomens 43%
6% 5%
6% 5%
secundaire doelgroep
21%
21%
primaire doelgroep
13%
20%
24%
Drimmelen
subregio Breda
Nederland
lage middeninkomens
60% 40%
20% 0%
hoge middeninkomens
46%
51%
7% 6% 23%
Bron: LC model In.Fact.Research
Definitie inkomensgroepen, prijspeil 2020: ✓ Primaire doelgroep: huishoudens met een belastbaar jaarinkomen en vermogen tot de grens waarop men in aanmerking komt voor huurtoeslag. ✓ Secundaire doelgroep: huishoudens die niet in aanmerking komen voor huurtoeslag, met een belastbaar jaarinkomen tot € 39.055. ✓ Lage middeninkomens: een belastbaar jaarinkomen tussen € 39.055 en € 43.574. ✓ Hoge middeninkomens: een belastbaar jaarinkomen tussen € 43.574 en € 49.955. ✓ Hogere inkomens: een belastbaar jaarinkomen vanaf € 49.955.
7
Het hoge aandeel gezinnen en tweepersoonshuishoudens vertaalt zich ook in een hoger inkomensniveau dan landelijk en in de regio (figuur 2). In de gemeente Drimmelen behoort circa 13% van de huishoudens tot de primaire doelgroep en 23% tot de secundaire doelgroep (figuur 2). De doelgroep tot € 39.055 bedraagt daarmee 36% (circa 4.160 huishoudens 4), wat kleiner is dan in Nederland (45%) en in de subregio Breda (42%). Het aantal hogere inkomens in de gemeente is relatief groot (5 1%), met name in de dorpen Drimmelen en Wagenberg (rond de 60%). De doelgroep tot € 39.055 is het grootst in Made en Lage Zwaluwe (beide dorpen 38%). Woningvoorraad Anno 2020 telt de woningvoorraad in de gemeente Drimmelen 11. 760 woningen, waarvan er circa 11.410 bewoond worden door een particulier huishouden (bron: CBS). Voor de resterende 350 woningen geldt dat een deel leeg staat in afwachting van verbouwing of sloop, in een ander deel wonen arbeidsmigranten, of is een bedrijf gevestigd, en een deel is mogelijk in gebruik als tweede woning. Ook wordt een deel van deze woningen tijdelijk niet bewoond als gevolg van verhuizingen. Een bepaalde mate van frictieleegstand is noodzakelijk voor de dynamiek (verhuizingen) op de woningmarkt. In totaal wordt 3,0% van de woningvoorraad in de gemeente Drimmelen niet permanent bewoond door een regulier huishouden.
Landelijk ging het in 2020 om 4,4% van de woningvoorraad. Het aantal van 11.410 woningen dat bewoond wordt door een particulier huishouden ligt lager dan het totale aantal van 11.630 huishoudens in de gemeente Drimmelen. Circa 220 huishoudens wonen buiten de reguliere voorraad. Deze huishoudens wonen in onzelfstandige kamers of wooneenheden, in recreatiewoningen, of zijn inwonend bij een ander huishouden. In dit onderzoek wordt deze categorie aangeduid a ls onzelfstandig wonende huishoudens. Het gaat om 1,9% van het totaal aantal huishoudens in de gemeente Drimmelen; landelijk gaat het om 5,6% van de huishoudens. Van de 11.410 huishoudens in de reguliere woningvoorraad in de gemeente Drimmelen woont ruim tweederde (67%) in een grondgebonden koopwoning (van 60% in Lage Zwaluwe tot 80% in Wagenberg). Dit aandeel is hoger dan landelijk (47%) en in de subregio Breda (54%). Het aandeel koopappartementen in de gemeente is met circa 5% laag (figuur 3), en ook de particuliere huursector is met circa 5% klein van omvang. In tabel 32 in bijlage 2 staat de omvang en samenstelling van de (bewoonde) woningvoorraad in de zes dorpen weergegeven.
4
Vanaf 2022 worden ook meerpersoonshuishoudens met een laag middeninkomen tot de doelgroep gerekend. Hierdoor behoren er circa 450 meerpersoonshuishoudens extra tot de doelgroep. Deze groep kan nu via de 10% vrije toewijzingsruimte van corporaties in de sociale huursector terecht . 8
figuur 3
Samenstelling bewoonde woningvoorraad naar eigendom en woningtype, 2020
100%
5% 7% 16% 5%
80%
10%
12%
14%
17%
14% 8%
13%
54%
47%
subregio Breda
Nederland
60% 40%
particuliere huur corporatie huur appartement
corporatie huur grondgebonden
11%
koop appartement
67%
20%
koop grondgebonden
0% Drimmelen
Bron: CBS, corporaties Drimmelen, LC model In.Fact.Research
Mede vanwege het hoge aandeel grondgebonden koopwoningen in Drimmelen ligt het aandeel goedkope koopwoningen met een geschatte verkoopwaarde tot € 210.000 met 12% lager dan in Nederland (20%) en in de subregio Breda (16%). Het aandeel middeldure koopwoningen tussen € 210.000 en € 320.000 ligt met 46% hoger en het aandeel dure koopwoningen van meer dan € 450.000 ligt met 18% wat lager dan gemiddeld in Nederland (figuur 4). figuur 4
Samenstelling bewoonde koopvoorraad naar verkoopwaarde, 2020
100% 18%
20%
19%
24%
26%
24%
46%
39%
37%
12%
16%
20%
Drimmelen
subregio Breda
Nederland
80% 60% 40%
> € 450.000 € 320.000 tot € 450.000 € 210.000 tot € 320.000 < € 210.000
20% 0%
Bron: LC model In.Fact.Research
De woningvoorraad van de corporaties Circa 23% van de huishoudens in de gemeente Drimmelen woont in een huurwoning van de corporaties (figuur 3, circa 2.630 bewoonde woningen), waarvan Woonvizier de grootste is. 5 Het aandeel corporatie huurwoningen ligt hiermee lager dan landelijk (30%) en in de subregio Breda (28%). De corporatie huurwoningen zijn verspreid over elk dorp in de gemeente Drimmelen, van 15% in de dorpen Wagenberg en Drimmelen,
5
De woningcorporaties Alwel, Mooiland en Woonzorg Nederland hebben samen ongeveer 60 woningen in verhuur in de gemeente Drimmelen. 9
17% in het dorp Hooge Zwaluwe, 23% in de dorpen Made en Terheijden en 31% in het dorp Lage Zwaluwe. Circa 73% van de corporatie huurwoningen in de gemeente Drimmelen heeft een huurprijs onder de eerste aftoppingsgrens (tot € 633, prijspeil 2021, figuur 5). Circa 89% heeft een huurprijs onder de tweede aftoppingsgrens (tot € 679), wat hoger is dan landelijk (81%) en in de subregio Breda (79%). De corporaties in Drimmelen verhuren met circa 1% nauwelijks woningen met een huurprijs boven de liberalisatiegrens (meer dan € 752). Het aandeel woningen met een huurprijs onder de kwaliteitskortingsgrens (tot € 442) is met circa 9% klein van omvang (landelijk 15% en in de subregio Breda 13%), mede vanwege het relatief hoge aandeel grondgebonden huurwoningen in de gemeente. figuur 5
Samenstelling bewoonde corporatie huurvoorraad naar huurprijs, 2021 (Drimmelen) en 2020 (subregio Breda en Nederland)
100%
1% 10%
80%
15%
12%
8% 11%
12%
11%
54%
54%
9%
> lib.grens
2e aft.grens tot lib.grens
60% 40%
1e aft.grens tot 2e aft.grens 64%
kwaliteitskortingsgrens tot 1e aft.grens tot kwaliteitskortingsgrens
20% 0%
9%
13%
15%
Drimmelen
subregio Breda
Nederland
corporatie huur
Bron: LC model In.Fact.Research en corporaties in Drimmelen
2.2
Woonsituatie van huishoudens
De woonsituatie van huishoudens hangt nauw samen met de levensfase en het inkomen. Jongeren (veelal nog alleenstaand) starten hun wooncarrière vaak in een huurwoning, maar naarmate men ouder wordt (en gaat samenwonen of een gezin vormt ) weten velen een woning te kopen (zie ook tabel 1 en tabel 2). Ook generatieverschillen spelen een rol: de aankomende generatie ouderen (tussen de 55 en 65 jaar) woont vaak in een koopwoning (76% woont in een grondgebonden koopwoning, zie ook figuur 6), terwijl de huidige generatie ouderen nog wat vaker een woning huurt. Circa 24% van de huishoudens van 65 tot 75 jaar huurt een woning van een van de corporaties (onder 75-plusers 38%), terwijl dit aandeel onder 55 tot 65 jarigen op 15% ligt.
10
tabel 1
Woonsituatie van huishoudens naar leeftijd in de gemeente Drimmelen, 2020 koop
corporatie huur
particuliere onzelfst.
grondgebonden appartement grondgebonden appartement
totaal
huur
tot 25 jaar
25%
8%
2%
17%
30%
17%
100%
25 tot 35 jaar
55%
8%
13%
11%
10%
2%
100%
35 tot 45 jaar
72%
2%
15%
6%
5%
1%
100%
45 tot 55 jaar
74%
2%
15%
3%
4%
2%
100%
55 tot 65 jaar
76%
3%
13%
2%
4%
1%
100%
65 tot 75 jaar
67%
5%
18%
6%
3%
2%
100%
75 tot 85 jaar
49%
8%
19%
17%
4%
3%
100%
85+
40%
10%
19%
22%
5%
4%
100%
totaal
66%
4%
16%
7%
5%
2%
100%
Bron: LC model In.Fact.Research
tabel 2
Woonsituatie van huishoudens naar leeftijd en type in de gemeente Drimmelen, 2020 koop
corporatie huur
particuliere onzelfst.
grondgebonden appartement grondgebonden appartement
totaal
huur
< 23 jaar
23%
2%
4%
7%
29%
36%
100%
23 tot 65 jaar alleenstaand
43%
8%
16%
16%
12%
4%
100%
23 tot 65 jaar tweepersoons
77%
5%
11%
2%
4%
1%
100%
65+ alleenstaand
40%
7%
24%
21%
5%
4%
100%
65+ tweepersoons
68%
7%
16%
5%
3%
1%
100%
gezin
85%
1%
10%
1%
2%
1%
100%
eenoudergezin
48%
1%
36%
4%
10%
1%
100%
totaal
66%
4%
16%
7%
5%
2%
100%
Bron: LC model In.Fact.Research
figuur 6
Samenstelling van eigenaar-bewoners en huurders corporatie naar leeftijd in de gemeente Drimmelen, 2020
2.000
eigenaar bewoners
1.600
huurders corporatie
1.200 800 400 85+
75 - 85 jaar
65 - 75 jaar
55 - 65 jaar
45 - 55 jaar
35 - 45 jaar
25 - 35 jaar
tot 25 jaar
0
Bron: LC model In.Fact.Research
In tabel 3 staat de woonsituatie van de inkomensgroepen in de gemeente Drimmelen weergegeven. De primaire doelgroep woont relatief vaak in de huurwoningen van de corporaties; de hogere inkomens wonen overwegend in de koopsector. De doelgroep tot € 39.055 woont voor 48% in de huurwoningen van de corporaties. Ruim de helft van de doelgroep woont dus buiten de sociale huursector, waaronder 41% in de koopsector. Het gaat deels om oudere eigenaar-bewoners die tot de secundaire doelgroep behoren 11
en al geruime tijd in de eigen woning wonen. Landelijk woont ongeveer 30% van de doelgroep tot € 39.055 in de koopsector. tabel 3
Woonsituatie van huishoudens naar inkomensgroep in de gemeente Drimmelen, 2020 koop
corporatie huur
particuliere onzelfst.
grondgebonden appartement grondgebonden appartement
totaal
huur
primaire doelgroep
8%
0%
52%
27%
9%
4%
100%
secundaire doelgroep
53%
6%
18%
12%
6%
4%
100%
lage middeninkomens
66%
5%
16%
4%
7%
2%
100%
hoge middeninkomens
73%
7%
11%
4%
4%
1%
100%
hogere inkomens
86%
4%
6%
1%
3%
1%
100%
totaal
66%
4%
16%
7%
5%
2%
100%
doelgroep tot € 39.055
36%
4%
30%
18%
7%
4%
100%
Bron: LC model In.Fact.Research
De huurders van de corporaties De huurderspopulatie van de corporaties in Drimmelen is relatief sterk vergrijsd ( figuur 7). Circa 44% van de huurders is een één- of tweepersoonshuishouden van 65 jaar of ouder, terwijl dit landelijk voor 33% van de huurders in het corporatiebezit geldt (3 5% in de subregio Breda). figuur 7 100% 80%
60% 40% 20%
Samenstelling van de huurders van de corporaties naar huishoudenstype, 2020 10%
12%
13%
eenoudergezin
15%
12%
12%
gezin
18%
13%
12%
65+ tweepersoons
21%
21%
65+ alleenstaand
11%
10%
28%
30%
subregio Breda
Nederland
26%
23 tot 65 jaar alleenstaand
10%
21%
23 tot 65 jaar tweepersoons
< 23 jaar
0% Drimmelen
Bron: LC model In.Fact.Research
Onder de huurders van de corporaties behoort iets minder dan de helft (46%) tot de primaire doelgroep (figuur 8). Dit is minder dan onder de huurders in de subregio Breda (56%) en in Nederland (59%). De secundaire doelgroep is met circa 30% relatief groot onder de huurders in Drimmelen. Circa 76% van de huurders heeft een inkomen tot € 39.055. Daarmee woont volgens de landelijke definitie 6 circa 24% van de huurders goedkoop scheef, wat hoger is dan landelijk (18%) en in de subregio Breda (20%).
6
De term ’goedkope scheefheid’ wordt landelijk gebruikt als aanduiding van de situatie dat iemand die niet tot de doelgroep tot € 39.035 behoort in een woning woont met een huurprijs tot de liberalisatiegrens. 12
figuur 8 Samenstelling van de huurders van de corporaties naar inkomen in het gereguleerde huursegment, 2020 100% 80%
14% 5% 5%
60%
30%
11% 4% 4%
10% 4% 4%
hogere inkomens
24%
23%
hoge middeninkomens lage middeninkomens secundaire doelgroep
40%
56%
59%
subregio Breda
Nederland
46%
20%
primaire doelgroep
0% Drimmelen
Bron: LC model In.Fact.Research
2.3
Dynamiek op de woningmarkt
Het is voor de woningmarkt relevant om te weten voor welke groepen de gemeente Drimmelen aantrekkelijk is en voor welke groepen niet. I n deze paragraaf geven we een beeld van de verhuizingen in de afgelopen periode. Het migratiesaldo van de gemeente Drimmelen was in de afgelopen zes jaar positief. Dit gold zowel voor de binnen- als buitenlands migratie (in totaal rond de 100 tot 150 personen per jaar, figuur 9). Bij het positieve migratiesaldo speelde de buitenlandse migratie een belangrijke rol, waarbij het vermoedelijk deels ging om arbeidsmigranten. figuur 9
Ontwikkeling migratiesaldo in de gemeente Drimmelen naar binnen- en buitenlandse migratie
250
binnenlands migratiesaldo
200 150
buitenlands migratiesaldo
100
totaal migratiesaldo
50 0 -50
2020
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
-100
Bron: CBS, bewerking In.Fact.Research
In figuur 10 staat de ontwikkeling van het migratiesaldo naar leeftijdsgroep weergegeven. Het saldo was met name positief voor de groep 25 tot 45 jaar, deels met hun kinderen tussen 0 en 15 jaar. Het vertrek van jongeren tussen 15 en 25 jaar is gebruikelijk bij meer landelijke gemeenten als Drimmelen. Deels vertrekken jongeren vanwege werk of studie en daarnaast speelt ook het voorzieningenniveau een rol. In de interviews
13
werd aangegeven dat jongeren die gehecht zijn aan hun geboortedorp soms toch (willen) vertrekken omdat ze bepaalde (stedelijke) voorzieningen missen (zoals een bioscoop). Voor ouderen geldt over het algemeen dat ze honkvast zijn en beperkt verhuisgeneigd. Als ouderen wel verhuizen, doen ze dat vaker dan andere groepen binnen de eigen gemeente. In figuur 11 staat de ontwikkeling van het migratiesaldo naar regio weergegeven. Naast instroom vanuit het buitenland trok de gemeente Drimmelen inwoners uit Breda aan (meer dan dat er vertrokken naar Breda) en uit gemeenten in Zuid-Holland. Deels gaat het om jongeren die eerder vanwege studie of werk vertrokken en in een latere levensfase terugkeren. De instroom uit Zuid-Holland is vooral afkomstig uit de omgeving van Rotterdam. Uit de interviews blijkt dat het deels om rustzoekers gaat, die naar Lage Zwaluwe verhuizen vanwege de gunstige ligging (aan de A16). Deze situatie is niet nieuw, maar al jarenlang aan de gang, wat ook zichtbaar is in de statistieken over de instroom naar herkomst. Met gemeenten in ‘overig Brabant’ was het migratiesaldo in enkele jaren negatief. In 2018 vertrokken er vooral meer mensen van Drimmelen naar Oosterhout dan in omgekeerde richting. figuur 10
Ontwikkeling migratiesaldo in de gemeente Drimmelen naar leeftijd
300
65+
200
40-65 jaar
100
25-40 jaar
0
15-25 jaar 0-15 jaar
-100
totaal migratiesaldo
-200
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
-300
Bron: CBS, bewerking In.Fact.Research
figuur 11
Ontwikkeling migratiesaldo in de gemeente Drimmelen naar regio
250 200 150 100 50 0 -50 -100 -150 -200 -250
buitenland
overig Nederland Zuid-Holland
overig Brabant
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
Breda
Bron: CBS, bewerking In.Fact.Research 14
2.4
Spanning op de markt
Actueel tekort De provincie hanteert al sinds vele jaren het uitgangspunt dat er niet alleen gebouwd moet worden voor de voorspelde huishoudensgroei (hoofds tuk 3), maar ook om het huidige woningtekort in te lopen. Lastig daarbij is dat de provincie in de huishoudensprognose niet aangeeft welke nieuwe/extra huishoudens worden gevormd/aangetrokken als er extra woningen worden toegevoegd. Daarnaast is het exact duiden van ‘het woningtekort’ lastig. Voor het heden geldt echter dat breed gedeeld wordt dat er landelijk en in de provincie Noord-Brabant tekorten zijn en dat de urgentie om de woningbouwproductie op te voeren hoog is. Veel van de respondenten die hebben deelgenomen aan de bewonersenquête geven aan dat er sprake is van een actueel tekort aan woningen. Men vindt dat er te weinig aanbod is in zowel de koop- als de huursector, dat koopwoningen te duur zijn en dat de wachtlijsten te lang zijn. Sommige respondenten vinden het vervelend dat vrijkomend aanbod ook naar mensen van buiten de gemeente (uit de regio) gaat. Ook uit de gehouden interviews blijkt dat er een toenemende belangstelling is om vanuit de regio in de gemeente Drimmelen te gaan wonen, mede vanwege de oplopende marktspanning in Breda en omgeving.
Daarbij gaat het niet zelden om terugkeerders: jongeren die tijdens hun studie in Breda zijn gaan wonen en in een latere levensfase (willen) terugkeren naar hun geboortedorp. De woningmarkt in de gemeente Drimmelen kent nauwe banden met die van de regiogemeenten. De bijdrage van de gemeente Drimmelen aan de opgaven is een zaak van afstemming met de regiogemeenten (en de provincie). Ook een betere afstemming / samenwerking tussen de bij Klik voor Wonen aangesloten corporaties werd genoemd in de gehouden interviews, voor het regionaal borgen van voldoende sociale huurwoningen. Vraagaanbod-verhoudingen Voor het zicht op kwalitatieve fricties in de gemeente Drimmelen kijken we naar de zogenoemde vraagaanbod-verhoudingen (tekorten en overschotten), op basis van geuite woonwensen. Hiervoor relateren we de woningvraag van doorstromers en starters aan het aanbod dat beschikbaar kan komen als gevolg van de voorgenomen verhuizingen (van doorstromers). In deze benadering wordt geen rekening gehouden met het feit dat er vele barrières op de woningmarkt zijn, waardoor mensen hun wensen niet altijd kunnen realiseren. Mede om deze reden spreken we over theoretische vraagaanbod -verhoudingen.
Als we kijken naar de totale groep verhuisgeneigde huishoudens (de groep die zeker wil verhuizen óf die dit overweegt) is de markt voor grondgebonden huurwoningen ontspannen en is de vraag naar grondgebonden koopwoningen ongeveer gelijk aan het potentiële aanbod (figuur 12). Voor appartementen in zowel de koop- als huursector geldt dat er (veel) meer vraag is dan potentieel aanbod.
15
De vraag naar appartementen is voor een belangrijk deel afkomstig van ouderen . Onder doorstromers is meer dan helft van de vraag naar koop- en huurappartementen afkomstig van 65-plussers. Deze ouderen overwegen wel een verhuizing naar een kleinere en gelijkvloerse woning, maar voegen om uiteenlopende redenen lang niet altijd de daad bij het woord. Deze ouderen wonen vaak in een (ruime) grondgebonden (koop)woning. Het potentiële aanbod aan grondgebonden koopwoningen in figuur 12 is voor bijna 30% afkomstig van huishoudens ouder dan 65 jaar. Als deze groep afziet van een verhuizi ng naar een appartement komen er minder grondgebonden koopwoningen vrij en is er minder aanbod van grondgebonden koopwoningen op de markt beschikbaar. In dat geval ontstaat er een potentieel tekort aan grondgebonden koopwoningen, en is de vraagdruk op appartementen kleiner. Dit beeld komt ook naar voren als de vraagaanbod-verhoudingen worden weergegeven voor alleen de groep met een zekere verhuiswens (zie ook figuur 13). figuur 12
Potentiele vraagaanbod-verhoudingen in de gemeente Drimmelen naar eigendom en woningtype, op basis van de totale groep met een verhuiswens
2.100 1.800
vraag starters
1.500
vraag doorstromers
1.200 900
potentieel aanbod
600 300 0 grondg.
app.
koop
grondg.
app.
huur
Bron: LC-model In.Fact.Research
figuur 13
Potentiele vraagaanbod-verhoudingen in de gemeente Drimmelen naar eigendom en woningtype, op basis van de groep met een zekere verhuiswens
2.100 1.800
vraag starters
1.500
vraag doorstromers
1.200
potentieel aanbod
900 600
300 0 grondg.
app.
koop
grondg.
app.
huur
Bron: LC-model In.Fact.Research
De deelnemers aan de bewonersenquête bevestigen het beeld van de vraagaanbod-verhoudingen. Veel respondenten geven aan dat er een tekort is aan seniorenwoningen waardoor de doorstroming uit de grote grondgebonden woningen niet op gang komt. Om de doorstroming te stimuleren wordt gedacht aan een verhuisvergoeding, of aan een coach die helpt bij de verhuizing van oudere bewoners. 16
Bij het tekort aan seniorenwoningen gaat het om zowel gelijkvloerse grondgebonden woningen als appartementen, die weliswaar kleiner, maar niet te klein moeten zijn (minimaal drie kamers). Dit tekort en het gebrek aan doorstroming belemmert ook jongere doorstromers en starters om een woning naar wens te bemachtigen. Veel respondenten ervaren een tekort aan betaalbare woningen voor met name starters, waarbij het gaat om zowel (sociale) huur- als koopwoningen. Een kleiner deel van de respondenten geeft aan middeldure grondgebonden koopwoningen te missen, net als bouwkavels, wat eveneens voor doorstroming kan zorgen. In Made is begin dit jaar de verkoop gestart van nieuwbouwwoningen van project De Sterrenkijker. De belangstelling voor dit project was groot, waardoor de wo ningen via loting zijn verkocht. Voor de acht starterswoningen (grondgebonden van 74 m2 van € 218.000 tot € 235.000) waren er 30 tot 50 belangstellenden. Voor de tien levensloopbestendige patiowoningen (108 m2 van € 345.000 tot € 375.000) waren er 20 tot 25 belangstellenden. Onder deze groep bevonden zich echter ook ouderen die zich vanwege persoonlijke redenen terugtrokken en liever in de huidige woning bleven wonen. Ook voor de andere tussenwoningen en luxere twee-onder-een-kapwoningen van project De Sterrenkijker was veel belangstelling.
Daarnaast zijn in het project 15 woningen bestemd voor de (sociale) verhuur door Woonvizier. Naar schatting is ruim de helft van de woningen in het project verkocht aan iemand uit de gemeente Drimmelen. Daarnaast waren er ook veel inschrijvingen vanuit de omliggende regio en vanuit de Randstad. Verdeling van huurwoningen De corporaties in Drimmelen verhuren hun woningen via de website van Klik voor Wonen. In Drimmelen werden in 2020 in totaal 171 woningen verhuurd (tabel 4), waarvan 50 woningen via bemiddeling werden toegewezen, voor het grootste deel aan mensen met een zorgindicatie. tabel 4
Ontwikkeling aantal huurcontracten in de gemeente Drimmelen aantal huurcontracten geadverteerd
bemiddeld
totaal
2018
123
9
132
2019
87
56
143
2020
121
50
171
Bron: Woonvizier
In 2020 werden 121 woningen toegewezen aan regulier woningzoekenden, waar gemiddeld 302 woningzoekenden per woning op reageerden (tabel 5). In 2019 ging het nog om
17
gemiddeld 213 reacties en in 2018 om 97 reacties. Ook de gemid delde zoektijd nam toe, van gemiddeld 1,1 jaar in 2018 tot 1,7 jaar in 2020. 7 De slaagkans nam af 8. Vooral in de regio nam de druk op de sociale huursector toe. De zoektijd nam toe van 1,4 jaar in 2018 tot 2,0 jaar in 2020, en ligt daarmee iets boven het gemiddelde in de gemeente Drimmelen. tabel 5
Ontwikkeling aantal verhuringen (geadverteerd) in de gemeente Drimmelen en woningzoekenden naar diverse kenmerken
jaar aantal verhuringen
aantal actief gem. woningzoeken inschrijfduur gem. zoektijd den in jaren in jaren
slaagkans
gem. aant. reacties per verhuurde woning
aantal weigeringen
2017
-
-
4,8
0,7
-
-
-
2018
123
-
4,5
1,1
3,9%
97
241
2019
87
502
4,2
1,5
1,7%
213
246
2020
121
640
5,5
1,7
1,7%
302
360
Bron: Woonvizier
In 2019 en 2020 werd ongeveer 60% van de woningen toegewezen aan mensen uit de gemeente Drimmelen (tabel 6). In 2019 kwam 10% uit de gemeente Breda en in 2020 ging het om 17%. Circa 12% tot 14% kwam uit het overige werkgebied van Klik voor Wonen. In 2018 werden minder woningen toegewezen aan mensen uit de gemeente Drimmelen (52%). Deelnemers van de bewonersenquête geven aan dat er te weinig woningen worden toegewezen aan bewoners uit de dorpen van de gemeente Drimmelen. Deels ervaart men een toenemende belangstelling vanuit de regio, maar ook de bekendheid met het verdeelsysteem onder de inwoners van Drimmelen speelt een rol. Uit de interviews blijkt dat niet altijd duidelijk is of op woningen gereageerd moet worden via Klik voor Wonen, of via inschrijving bij Woonvizier (voor senio ren woningen). tabel 6
Herkomst woningzoekenden bij verhuringen
2018
2019
2020
gemeente Drimmelen
52%
62%
59%
Breda
20%
10%
17%
overig werkgebied Klik voor Wonen
16%
14%
12%
elders
12%
15%
12%
totaal
100%
100%
100%
Bron: Woonvizier
7
De periode tussen de eerste reactie van een woningzoekende en de acceptatie van een woning.
8
De verhouding tussen het aantal verhuringen en het aantal actief woningzoekenden . 18
Prijsontwikkeling in de koopsector Het prijsniveau van koopwoningen in Drimmelen ligt iets onder het landelijke en provinciale gemiddelde. De verkoopprijs van bestaande woningen in de afgelopen drie jaar bedroeg gemiddeld € 290.000. Landelijk werden bestaande woningen voor gemiddeld € 310.000 verkocht. In de periode 2015 t/m 2020 zijn de prijzen van bestaande koopwoningen in Nederland met ongeveer 40% gestegen (figuur 14 9). Ook in de gemeente Drimmelen stegen de verkoopprijzen van woningen, in 2015 t/m 2018 conform de landelijke ontwikkeling, waarna de prijsstijging in de afgelopen twee jaar wat afzwakte. In totaal ging het om een prijsstijging van 28% in de periode 2015 t/m 2020. figuur 14
Ontwikkeling gemiddelde verkoopprijs van bestaande woningen van drie opeenvolgende jaren in de periode 2000 t/m 2020
350.000
300.000 250.000 Nederland
200.000
Noord-Brabant 150.000
Drimmelen 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
100.000
Bron: CBS, bewerking In.Fact.Research
Uit de bewonersenquête en de interviews blijkt dat vooral jongeren en (koop)starters het door de prijsstijgingen lastiger hebben gekregen op de woningmarkt. Vooral voor woningen onder de 3,5 ton is veel belangstelling en deze worden vaak boven de vraagprijs verkocht. Voor starters wordt een woning t ot ongeveer 2,5 ton als haalbaar beschouwd, vanwege de lage rentestand en de starterslening van de gemeente Drimmelen. Om deze woningen beschikbaar te krijgen worden nieuwbouw en bouwen voor de doorstroming genoemd. Door bewoners worden ook wel specifieke woonproducten voor starters genoemd, zoals tiny houses.
9
In de figuur is het gemiddelde prijsniveau genomen van drie opeenvolgende jaren, om verschillen tussen de verhandelde woningen van jaar op jaar te dempen. 19
3
Woonlasten van huurders
3.1
Actuele woonlasten
In tabel 7 staan de actuele woonlasten van huurders van corporatie huurwoningen weergegeven. De woonlasten van huurders bestaan niet alleen uit de huur maar ook uit andere componenten, zoals de kosten voor energie en lokale heffingen van de gemeente Drimmelen en het waterschap. Opgeteld is een doorsnee huurder in de gemeente Drimmelen € 635 in de maand kwijt aan wonen. Het grootste deel van de woonlasten bestaat uit de netto huur (na aftrek huurtoeslag): € 445. De energierekening van de huurders bedraagt circa € 125 per maand. Bij verduurzaming van de woningen zullen de energielasten (bij gelijk gedrag) wat lager komen te liggen. De kosten voor gemeentelijke belastingen, waterschapslasten en waterverbruik bedragen circa € 80 (voor de laagste inkomens is rekening gehouden met kwijtschelding). De doorsnee huurquote in de gemeente (het percentage van het besteedbaar inkomen dat huurders uitgeven aan de huur ) bedraagt 22% en de woonquote (het percentage van het besteedbaar inkomen dat huurders uitgeven aan de totale woonlasten) bedraag t 33%. Landelijk en in de subregio Breda liggen deze percentages op respectievelijk 23% en 34%. Huurders hebben hier zowel een lager inkomen, als lagere netto woonlasten, vooral vanwege een hogere huurtoeslag. Binnen de gemeente Drimmelen hebben huurders in het dorp Made de hoogste woonquote (34%).
Huurders in de dorpen Drimmelen en Hooge Zwaluwe hebben met 32% een wat lagere woonquote (tabel 8). tabel 7
Woonlasten, quoten en besteedbaar huishoudensinkomen per maand van huurders van corporatiewoningen, 2020, in medianen 10 gemeente Drimmelen
Subregio Breda
Nederland
netto huur (incl. huurtoeslag)
€ 445
€ 405
€ 385
gas en electriciteit
€ 125
€ 120
€ 120
lokale belastingen en water
€ 80
€ 55
€ 60
totaal netto woonlasten
€ 635
€ 595
€ 570
€ 1.850
€ 1.730
€ 1.670
woonquote
33%
34%
34%
huurquote
22%
23%
23%
energiequote
7%
7%
7%
belastingquote
4%
3%
3%
besteedbaar huishoudensinkomen
Bron: LC-model In.Fact.Research
10
In de tabel zijn medianen weergegeven. Daarom tellen de netto huur en de overige woonlasten niet exact op tot de totale woonlasten. De mediaan is de middelste waarde in een reeks getallen die gerangschikt zijn naar grootte. Dat wil zeggen dat 50% van de getallen onder de mediaan ligt en 50% van de getallen boven de mediaan. Het voordeel van een mediaan is dat deze minder gevoelig is voor uitschieters dan het gemiddelde. 20
tabel 8
Woon- en huurquote van huurders van corporatiewoningen per dorp in de gemeente Drimmelen, 2020, in medianen woonquote
huurquote
Made
34%
22%
Drimmelen
32%
21%
Terheijden
33%
22%
Wagenberg
33%
21%
Lage Zwaluwe
33%
22%
Hooge Zwaluwe
32%
21%
totaal gemeente
33%
22%
Bron: LC-model In.Fact.Research
In tabel 9 en tabel 10 staan de woonlasten van de verschillende huishoudenstypes en inkomensgroepen in de gemeente Drimmelen weergegeven. De woonquo te van de primaire doelgroep bedraagt 35% en van de secundaire doelgroep 3 7%. De hogere woonquote van de secundaire doelgroep heeft te maken met het feit dat deze groep geen huurtoeslag ontvangt waardoor de huurquote hoger is. De midden - en de hogere inkomens hebben vanwege een hoger inkomen een (veel) lagere huur - en woonquote. Naar huishoudenstype hebben alleenstaande huurders tussen 23 en 65 jaar met circa 39% de hoogste woonquote, gevolg door alleenstaande ouderen (3 7%). Gezinnen en stellen hebben vanwege een hoger inkomen een lagere huur- en woonquote. Eenoudergezinnen hebben een woonquote van circa 31%. tabel 9
Woonlasten, quoten en besteedbaar huishoudensinkomen per maand van huurders van Woonvizier in de gemeente Drimmelen, naar inkomensgroep, 2020, in medianen primaire doelgroep
secundaire lage midden- hoge middendoelgroep inkomens inkomens
hogere inkomens
totaal
netto huur (incl. huurtoeslag)
€ 295
€ 530
€ 565
€ 550
€ 575
€ 445
gas en electriciteit
€ 125
€ 115
€ 140
€ 130
€ 160
€ 125
lokale belastingen en water
€ 60
€ 60
€ 80
€ 80
€ 80
€ 80
totaal netto woonlasten
€ 495
€ 715
€ 765
€ 755
€ 815
€ 635
besteedbaar huishoudensinkomen
€ 1.445
€ 1.830
€ 2.495
€ 2.630
€ 3.585
€ 1.850
woonquote
35%
37%
30%
27%
23%
33%
huurquote
21%
27%
21%
19%
16%
22%
energiequote
8%
6%
5%
5%
4%
7%
belastingquote
4%
3%
3%
3%
2%
4%
Bron: LC-model In.Fact.Research
21
tabel 10
Woonlasten, quoten en besteedbaar huishoudensinkomen per maand van huurders van Woonvizier in de gemeente Drimmelen, naar huishoudenstype, 2020, in medianen < 23 jaar
23 tot 65 jaar 23 tot 65 jaar 65+ 65+ alleenstaand tweepersoons alleenstaand tweepersoons
gezin
eenoudergezin
totaal
netto huur (incl. huurtoeslag)
€ 390
€ 410
€ 530
€ 355
€ 460
€ 545
€ 385
€ 445
gas en electriciteit
€ 75
€ 105
€ 145
€ 110
€ 140
€ 160
€ 145
€ 125
lokale belastingen en water
€ 55
€ 60
€ 80
€ 55
€ 80
€ 85
€ 80
€ 80
totaal netto woonlasten
€ 525
€ 560
€ 765
€ 540
€ 670
€ 780
€ 605
€ 635
besteedbaar huishoudensinkomen
€ 1.560
€ 1.530
€ 2.890
€ 1.375
€ 2.005
€ 2.960
€ 1.955
€ 1.850
woonquote
32%
39%
26%
37%
30%
25%
31%
33%
huurquote
24%
27%
17%
25%
20%
17%
20%
22%
energiequote
6%
7%
5%
8%
6%
5%
8%
7%
belastingquote
5%
3%
3%
4%
4%
3%
4%
4%
Bron: LC-model In.Fact.Research
3.2
Huurders met een betaalrisico
In tabel 11 is het aandeel huurders met een betaalrisico weergegeven. We spreken in dit onderzoek over een betaalrisico als men onvoldoende bestedingsruimte heeft om alle woonlasten te kunnen betalen. De acceptabele bestedingsruimte voor wonen bepalen we in deze studie op basis van het besteedbare inkomen van de huurders minus de kosten voor primair levensonderhoud. Voor het bepalen van deze kosten is gebruik gemaakt van de basisbedragen van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud). Onder de totale groep huurders in de gemeente Drimmelen heeft circa 1 5% te maken met een betaalrisico (van 13% in het dorp Drimmelen tot 16% in het dorp Made), wat minder is dan in de subregio Breda (21%) en Nederland (22%). Onder de primaire doelgroep heeft circa 2 6% te maken met een betaalrisico en onder de secundaire doelgroep 11% (tabel 12). Naar huishoudenstype zijn het met name eenpersoonshuishoudens tussen 23 en 65 jaar (31%) en eenoudergezinnen (31%) met een betaalrisico. In de praktijk zal slechts een klein deel van de groep met een betaalrisico ook daadwerkelijk een huurachterstand hebben. Men bespaart vaak eerst op de overige uitgaven voordat men de huur niet meer betaalt. Daarnaast geldt dat de genoemde percentages zijn berekend op basis van geregistreerde inkomens.
Een deel van de huurders heeft mogelijk (ook) een niet-geregistreerd inkomen, of ontvangt giften van vrienden of familie. Wel geldt dat het vaak gaat om een kwetsbare groep huurders die bij tegenslag snel in financiële problemen kan komen. Dit is met huurbeleid alleen niet op te lossen, vaak woont men al in een goedkope huurwoning en heef t men op andere terreinen (inkomens)ondersteuning nodig. Hiervoor blijft aandacht vereist.
22
tabel 11
Omvang huurders met een betaalrisico in de gemeente Drimmelen, 2020
Made
aantal
aandeel
200
16%
Drimmelen
5
13%
Terheijden
90
15%
Wagenberg
20
15%
Lage Zwaluwe
80
15%
Hooge Zwaluwe
20
14%
totaal gemeente
405
15%
Bron: LC-model In.Fact.Research
tabel 12
Omvang huurders met een betaalrisico in corporatie huurwoningen in de gemeente Drimmelen, naar huishoudenstype (links) en inkomensgroep (rechts), 2020
huishoudenstype
huurders met betaalrisico
inkomensgroep
huurders met betaalrisico
< 23 jaar
17%
primaire doelgroep
26%
23 tot 65 jaar alleenstaand
31%
secundaire doelgroep
11%
23 tot 65 jaar tweepersoons
13%
lage middeninkomens
0%
65+ alleenstaand
8%
hoge middeninkomens
0%
65+ tweepersoons
6%
hogere inkomens
0%
gezin
9%
totaal
15%
eenoudergezin
31%
totaal
15%
Bron: LC-model In.Fact.Research
4
Toekomstige ontwikkelingen
4.1
Demografische ontwikkelingen
Terugblik In de afgelopen vijf jaar nam het aantal inwoners in de gemeente Drimmelen toe met gemiddeld 115 inwoners per jaar. Dit vooral als gevolg van een positief saldo van vestiging en vertrek (zie ook figuur 9). Het saldo van natuurlijke ontwikkelingen is negatief. Sinds 2014 zijn er meer mensen overleden dan dat er baby’s zijn geboren, met uitzondering van 2017 (figuur 15). Ook het aantal huishoudens nam toe in de gemeente Drimmelen, vanwege de toename van het aantal inwoners en huishoudensverdunning (huishoudens worden gemiddeld genomen steeds kleiner). In de periode 2015 tot 2020 ging het om een gemiddelde toename van 110 huishoudens per jaar.
23
figuur 15
Ontwikkeling saldo geboorte en sterfte in de gemeente Drimmelen
300 250
200 150
geboorte
100
sterfte
50
saldo
0 -50
2020
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
-100
Bron: CBS, bewerking In.Fact.Research
Ontwikkeling aantal huishoudens Het aantal huishoudens zal op basis van de jongste provinciale prognose tot ongeveer 2032 blijven toenemen (figuur 16). In de periode 2020 tot 2030 neemt het aantal huishoudens toe van 11.635 in 2020 tot 12.400 in 2030, ofwel een toename van 760 huishoudens (tabel 13). In de periode 2030 tot 2035 blijft het aantal huishoudens ongeveer constant van omvang (een afname van 25 huishoudens), om na 2035 mogelijk verder af te nemen. De eerdere provinciale prognoses uit 2014 en 2017 prognosticeerden een wat lagere huishoudensgroei. Ook deze prognoses zijn reële toekomstscenario’s. Het aantal geprognosticeerde huishoudens tot 2030 op basis van de jongste provinciale prognose is relatief hoog. Een dergelijke groei is geen zekerheid, ook omdat de komst van arbeidsmigranten (en hun huishoudensvorming) uiterst onzeker is (zie ook paragraaf 6.2). De prognose van de provincie Noord-Brabant is beschikbaar op gemeentelijk niveau. Op basis van het micro-prognosemodel van In.Fact.Research is de prognose vertaald naar het niveau van de zes dorpen in de gemeente Drimmelen. Het aantal huishoudens zal tot 2030 in elk dorp toenemen (tabel 13). figuur 16
Ontwikkeling aantal huishoudens in de gemeente Drimmelen
13.500 12.500 11.500 10.500
werkelijke ontwikkeling prognose prov. 2020
9.500
prognose prov. 2017 8.500
prognose prov. 2014
2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036 2038 2040
7.500
Bron: CBS, prognoses provincie Noord-Brabant 24
tabel 13 Ontwikkeling aantal huishoudens in de dorpen van de gemeente Drimmelen in 2020 tot 2035
2020
Made Drimmelen Terheijden Wagenberg Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe
totaal
5.490
220
2.550
890
1.735
750
11.635
2020-2025
195
10
125
45
95
50
520
2025-2030
80
5
55
20
60
25
240
2030-2035
-35
0
-10
0
15
5
-25
Bron: prognose provincie Noord-Brabant 2020 (gemeente) en micro-prognosemodel In.Fact.Research (dorpen)
Bij prognoses gaat het vaak om de totalen, omdat daar de uitbreidingsopgave direct mee samenhangt. De veranderingen in de samenstelling van de huishoudens zijn echter voor de woningmarkt minimaal zo relevant. Deze staan weergegeven in figuur 17. Daaruit blijkt dat vooral het aantal alleenstaande ouderen zal toenemen: van 1.515 huishoudens in 2020 tot 2.245 huishoudens in 2030. Het aantal tweepersoonshuishoudens tussen 23 en 65 jaar zal naar verwachting afnemen. Het aantal gezinnen blijft, inclusief eenoudergezinnen, ongeveer constant van omvang. figuur 17 Aantal huishoudens in de gemeente Drimmelen naar huishoudenstype in 2020, 2025 en 2030 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0
2020 2025
eenoudergezin
gezin
65+ tweepersoons
65+ alleenstaand
23 tot 65 jaar tweepersoons
23 tot 65 jaar alleenstaand
< 23 jaar
2030
Bron: CBS, prognoses provincie Noord-Brabant
4.2
Economische ontwikkelingen
Demografische prognoses leveren inzicht in de ontwikkeling van het aantal huishoudens naar leeftijd en type. Voor de woningmarkt is het uiteraard ook van belang om zicht te hebben op de inkomens van deze huishoudens. Daarvoor moeten aannamen worden gedaan over de toekomstige ontwikkeling van de koopkracht. Vanwege de vele onzekerheden waarmee koopkrachtvoorspellingen zijn omgeven rekenen we in deze studie in combinatie met de provinciale prognose 2020 drie koopkrachtscenario ’s door (zie ook figuur 18): • Een basisscenario dat uitgaat van een gemiddelde groei van +0,4% per jaar, wat overeen komt met de gemiddelde koopkrachtontwikkeling over de periode 2000 tot 2019 (met pieken en dalen). • Een negatief economisch scenario waarbij wordt uitgegaan van een koopkrachtont-
wikkeling van -0,1% per jaar. 25
• Een positief economisch scenario waarbij wordt uitgegaan van een koopkrachton twikkeling van 0,9% per jaar. figuur 18
De ontwikkeling van de koopkracht in Nederland in de periode 2000 tot 2020 en de verwachtingen voor de toekomst
4,0 3,0
werkelijk
2,0 1,0
werkelijk, gemiddeld in 2000 tot 2020 positief scenario
0,0
basis scenario
-1,0
negatief scenario
-2,0
2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036 2038 2040
-3,0
Bron: CPB, bewerking In.Fact.Research
4.3
Ontwikkeling inkomensgroepen
Op basis van de aannamen over demografische en economische ontwikkelingen is in figuur 19 de ontwikkeling van de inkomensgroepen in de gemeente Drimmelen weergegeven. Met name de secundaire doelgroep neemt toe, en daarmee de doelgroep tot € 39.055. Deze doelgroep neemt toe van 36% in 2020 tot 37% in 2025 en 39% in 2035, bij het economisch basisscenario. Bij een negatief economisch scenario is de doelgroep in de toekomst groter; bij een positief economisch scenario kleiner. In elk dorp in de gemeente Drimmelen neemt de doelgroep naar verwachting toe, waarbij geldt dat de toename vrijwel uitsluitend bestaat uit alleenstaande ouderen (figuur 20). De omvang van de middeninkomens in de gemeente blijft ongeveer constant, terwijl het aantal hogere inkomens vanaf 2025 naar verwachting afneemt. figuur 19
Ontwikkeling inkomensgroepen in de gemeente Drimmelen
1.000
2030-2035
800
2025-2030 2020-2025
600 400 200 0 -200
primaire doelgroep
secundaire doelgroep
pos
basis
neg
pos
basis
neg
pos
basis
neg
pos
basis
neg
pos
basis
neg
-400
lage hoge hogere inkomens middeninkomens middeninkomens
Bron: LC model In.Fact.Research
26
figuur 20
Samenstelling van de doelgroep tot € 39.055 naar huishoudenstype in de gemeente Drimmelen in 2020, 2025, 2030 en 2035 (bij het economisch basisscenario)