Op weg naar een toekomstbestendige begroting 2026 - 2029 Drechterland
Tekst van het document
Op weg naar een toekomstbestendige begroting 2026-2029 Project Ombuigingen
Inhoudsopgave 1.
Financiële toelichting ............................................................................................................... 3 1.1 Aanleiding voor het project Ombuigingen ...................................................................... 3 2. Ombuigingen ........................................................................................................................... 4 2.1 Gemeente...................................................................................................................... 5 2.2 Zorg en Onderwijs ....................................................................................................... 14 2.3 Onze leefomgeving ...................................................................................................... 25 2.4 Sport, cultuur en recreatie............................................................................................ 37 Bijlage 1: Totaaloverzicht Ombuigingen ........................................................................................ 41 Bijlage 2: Totaaloverzicht benchmark............................................................................................ 44 Bijlage 3: Actuele financiële ontwikkelingen .................................................................................. 45
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
2 / 45
1.
Financiële toelichting
1.1 Aanleiding voor het project Ombuigingen In november 2024 is de programmabegroting 2025-2028 vastgesteld. In deze begroting werd het diepste punt van het ravijn, een structureel tekort van afgerond € 2,5 mln. in 2028, gepresenteerd. Dit tekort wordt grotendeels veroorzaakt door een lagere uitkering vanuit het gemeentefonds, met 67% in 2025 de grootste inkomstenbron van Drechterland, doordat het Rijk een algemene korting toepast. Met de Voorjaarsnota is het Rijk de gemeenten tegemoet gekomen met het deels corrigeren van de lagere uitkering gemeentefonds en specifiek op de tekorten jeugd. De mogelijke effecten uit de Voorjaarsnota van het Rijk zijn in bijlage 3 verwerkt onder de actuele ontwikkelingen. Gezien de toekomstige financiële situatie van onze gemeente is het noodzakelijk om de raad nog meer inzicht te geven in de opbouw van de begroting en daarbij aan te geven in welke mate op de begroting gestuurd kan worden (wendbaarheid). De geboden inzichten zijn bedoeld om de raad in staat te stellen keuzes te maken om te komen tot een structureel sluitende begroting. De mogelijke keuzes worden in dit document ‘ombuigingen’ genoemd. De terugloop van de algemene uitkering is niet de enige aanleiding van lagere inkomsten voor onze gemeente. In het sociaal domein zijn, met name bij de jeugdhulp, de kosten hoger dan de bijdrage vanuit het gemeentefonds.
Ook de inflatiestijging die zich in 2022 heeft ingezet, leidde tot kostenstijgingen over de volle breedte van de begroting. Er is in een verder verleden al met enige regelmaat bijgestuurd op de meerjarenbegroting. Niettemin zijn er mogelijkheden om nog verder bij te sturen. Deze mogelijkheden worden in dit document verder toegelicht.
Ombuigingen in de kadernota 2026 Om u keuzemogelijkheden te bieden heeft het college eerder aangegeven ombuigingen uit te werken richting € 4,0 miljoen euro. Met voorliggend document presenteren wij u de tussenstand per 15 mei 2025 van mogelijke ombuigingen. Bij de Kadernota presenteert het college haar koers en mogelijke alternatieve pakketten rekening houdend met actuele ontwikkelingen waaronder de effecten vanuit de voorjaarsnota van het Rijk. Beeld vanuit de programmabegroting 2025 - 2028:
Begroting 2025 Saldo begroting
Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028 € 477 € -1.203 € -1.565 € -2.295
Alle bedragen zijn x 1.000 zowel in de tabel als in het document tenzij anders aangegeven.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
3 / 45
2.
Ombuigingen
In dit hoofdstuk is opgenomen op welke ombuigingen onze gemeente zich inzet. Om de herkenbaarheid te vergroten, is er voor gekozen indeling naar 4 knoppen te volgen, zoals deze ook in de participatie zijn opgenomen.
Gemeente
Zorg & onderwijs
Onze leefomgeving
Bij elke knop wordt begonnen met per onderwerp een opsomming van de doelstellingen uit het meest recente planning-en-controlproduct zijnde de programmabegroting 2025. Per onderwerp is verder aangegeven in welke mate het een wettelijke taak betreft. Daarnaast trachten we een beeld te schetsen van de maatschappelijke impact van een ombuiging. Als laatste is per onderwerp opgenomen wat de mogelijke financiële omvang aan ombuigingen is. Het gaat hierbij elke keer om een inschatting van het maximale bedrag haalbaar in 2028. Bij een aantal ombuigingen dient rekening gehouden te houden met een ingroeipad. Dit vanwege bestuurlijke afspraken of algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Ombuigingen in beeld Per 15 mei is de tussenstand van de ombuigingen in beeld: Mogelijke ombuigingen
Ombuigingen Gemeente Zorg en onderwijs Onze leefomgeving Sport, cultuur en recreatie Subtotaal ombuigingen
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
€ € € € €
€ € € € €
€ € € € €
1.935 294 580 50 2.859
2.085 667 520 60 3.332
2.135 708 550 73 3.466
Tot eind mei worden de ombuigingen aangevuld en versterkt om de keuzemogelijkheden in de tussenstand te maximaliseren.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
4 / 45
2.1 Gemeente Het college en uw raad staan samen met onze organisatie voor grote en complexe bestuurlijke uitdagingen nu en de komende jaren. Daarnaast worden we geconfronteerd met meer wettelijke taken, in combinatie met een steeds smallere arbeidsmarkt en beperkte middelen van het Rijk. In deze context is het essentieel dat we onze organisatie gericht en effectief in blijven zetten zodat we kunnen inspelen op de veranderende behoeften van de samenleving en besluitvorming volgend vanuit uw raad. Binnen de knop gemeente gaan we naast de onderdelen Bestuur en ondersteuning, Dienstverlening, Overhead en ons Maatschappelijk vastgoed in op technische en semi-technische ombuigingen. Hoofdreden voor het opnemen van de technische ombuigingen en ons vastgoed onder de knop Gemeente vormt het beleidsoverstijgende karakter van deze onderwerpen. Binnen de knop Gemeente werken we ook de potentie van ombuigingen binnen de algemene dekkingsmiddelen uit. Dit betreft de lokale heffingen waarvan de besteding niet gebonden is (de algemene belastingen, zoals OZB, parkeer-, toeristen- en forensenbelasting), de algemene uitkering uit het gemeentefonds, dividenden en het saldo van de financieringsfunctie.
a.
Technisch en semi-technische ombuigingen Er zijn een aantal technische ombuigingen. De reden dat de ombuigingen als ‘technisch’ zijn bestempeld, is dat deze niet of uiterst beperkt de ambities van de raad of het college raken. Onderdeel is een verlaging van het investeringsvolume. Deze is opgenomen onder de knop Gemeente vanwege het programma overstijgende karakter. Hoewel wij het verlagen van het investeringsvolume als technisch beschouwen, betekent dit niet deze wijziging geen maatschappelijke impact kan hebben. Daarom is deze ombuiging onder het kopje semi-technisch opgenomen. Ombuigingen vanuit de techniek
1. Inzetten 10% algemene reserve 2. Inkoopvoordeel assurantie 3. Kostprijsdekkende leges 4. Meicirculaire 2025
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 1.100 € 1.100 € 1.100 € 100 € 100 € 100 € 80 € 80 € 80 pm pm pm
Totaal technische ombuigingen
€
Technische ombuigingen
1.280 €
1.280 €
1.280
Toelichting ombuigingen vanuit de techniek 1. Inzetten 10% algemene reserve Dankzij een nieuwe maatregel kunnen gemeenten vanaf 2024 reserves en overschotten inzetten voor het dekken van structurele lasten. Dit is het resultaat van overleg tussen de fondsbeheerders, de VNG, het IPO en de financieel toezichthouders. Hierdoor kunnen gemeenten vanaf 2024 het surplus in de algemene reserve (de reserve waar geen bestemming aan is gegeven) aanwenden voor het dekken van structurele exploitatielasten. Van dit vrij besteedbare deel, het surplus, mogen gemeenten 10% inzetten voor structurele lasten. Dit onder de voorwaarde dat de solvabiliteit van de gemeente groter of gelijk aan 20% is en blijft. Dit deel wordt dan tot ‘structurele baat’ bestempeld. Ook moet het weerstandsvermogen naar het oordeel van de toezichthouder (de provincie) voldoende zijn, gebaseerd op een adequate risico-inventarisatie. Het is aan gemeenten zelf of ze hun reserves daadwerkelijk inzetten.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
5 / 45
2. Inkoopvoordeel assurantie Momenteel loopt de aanbesteding van de gebouwenpolissen van de gemeenten. Op basis van huidige marktontwikkelingen wordt een gunstig aanbestedingsresultaat verwacht. 3. Kostprijsdekkende leges Leges zijn betalingen aan de gemeente waar een individueel aanwijsbare tegenprestatie van die gemeente tegenover staat. Het gaat om een bedrag dat betaald moet worden aan de gemeente voor het gebruik van haar diensten of producten. De leges worden geheven van de aanvrager van de dienst dan wel van degene ten behoeve van wie de dienst is verleend. De leges mogen per titel maximaal 100% kostendekkend zijn. In de Begroting 2025 en meerjarenraming voor jaren 2026 en verder zijn de leges voor € 80.000,- niet kostendekkend. In 2023 en 2024 was het resultaat op totaal niveau positief. 4. Meicirculaire 2025 Vanuit de VNG is er op verschillende momenten en manieren aandacht gevraagd van het Rijk voor de financiële problematiek van gemeenten. De eerste effecten van de Voorjaarsnota van het Rijk zijn opgenomen in bijlage 3, met de meicirculaire worden de cijfers definitief bekend. Het proces van de meicirculaire sluit niet naadloos aan op de Kadernota en de rapportage Ombuigingen.
Met een addendum / raadinformatiebrief zal het college uw raad informeren bij de behandeling van genoemde stukken omtrent de invloed van de meicirculaire op de dan voorliggende ombuigingsvoorstellen. Semi-technische ombuigingen
Semi-technische ombuigingen 1. Verlagen investeringsniveau 2026 -2028
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 50 € 150 € 150
Toelichting semi-technische ombuigingen Overheden worden steeds vaker geconfronteerd met het feit dat investeringen, door een gebrek aan capaciteit, niet succesvol in de markt weggezet kunnen worden. Het gaat daarbij vaak om grote infrastructuurprojecten of publieke voorzieningen. Dit gebrek aan capaciteit kan ertoe leiden dat de beoogde investeringen niet op tijd gerealiseerd kunnen worden. Het gevolg is dan ook dat investeringskredieten voor het lopende het jaar ‘afgeraamd’ moeten worden en in een later jaar uitgevoerd worden. Het jaar waarin voor het eerst met kapitaallasten rekening gehouden dient te worden, wijkt daarom ook af van de initiële planning, hetgeen tot een financieel voordeel leidt. Dit fenomeen doet zich nu al een aantal jaar voor, waarbij het niet de verwachting is dat de marktomstandigheden in de nabije toekomst zullen veranderen. In de huidige meerjarenbegroting 2025-2028 staat er voor € 28 mln. aan investeringen gepland. Dit zijn de investeringen inclusief de investeringen die gedekt worden uit de gesloten systemen voor riolering en afvalstoffenheffing. Exclusief deze investeringen gaat het om € 17 mln. In 2025 is € 5,5 mln. aan investeringen begroot en gemiddeld over 4 jaar gaat het over € 4 mln. per jaar. De grootste componenten hiervan zijn reguliere vervangingsinvesteringen in de openbare ruimte (€ 2,0 mln. per jaar, totaal € 8,0 mln.
in 4 jaar) en investeringen in onderwijshuisvesting (€ 11,7 mln. in 4 jaar). Op basis van het resultaat zoals opgenomen in de jaarrekening 2024 op de rente- & afschrijvingslasten is voor een eerste indicatie € 150.000,- positief effect opgenomen in 2028.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
6 / 45
b.
Ombuigingen binnen de knop Gemeente
Begroting 2025
Bestuur en ondersteuning Dienstverlening Algemene dekkingsmiddelen Overhead
€ 1.922 € 640 € 617 € 8.184
Totaal Gemeente
€ 11.363
Korte toelichting bij activiteiten vallend binnen de knop Gemeente: Uitgaven aan het college en de gemeenteraad met bijbehorende ambtelijke ondersteuning maken onderdeel uit van Bestuur en ondersteuning. Onze dienstverlening omvat producten en diensten die wij aanbieden aan onze inwoners, ondernemers, organisaties en bezoekers. Dit doen wij fysiek in het gemeentehuis, telefonisch, schriftelijk en digitaal. Voorbeelden zijn aangifte van geboorte en huwelijk of de uitgifte van paspoorten en rijbewijzen. Ook onze website en digitale producten vallen hieronder. Voor onze maatschappelijke functies beheren wij ons eigen vastgoed, denk aan het gemeentehuis, sportvoorzieningen, de gemeentewerf etc. Ons personeel werkt aan veel verschillende producten en diensten volgend vanuit gemeentelijk beleid. Bestuur en ondersteuning De gemeentelijke organisatie ondersteunt de gemeenteraad door tijdige en volledige informatie te verstrekken, zoals beleidsvoorstellen en rapportages. De griffier zorgt voor ondersteuning. De organisatie zorgt voor transparante communicatie, openbaarmaking van besluiten en de benodigde faciliteiten voor raadsleden. De gemeentelijke organisatie ondersteunt het college door beleid te ontwikkelen en uit te voeren. Het zorgt voor de uitvoering van besluiten.
Daarnaast biedt de organisatie administratieve, financiële en juridische ondersteuning, zoals het opstellen van begrotingen en het naleven van wet- en regelgeving. Communicatie met de inwoners en samenwerking met andere overheden wordt gecoördineerd om transparant en effectief bestuur te waarborgen. Wettelijke taak De inzet op bestuur en ondersteuning vormt een wettelijke taak. Maatschappelijke impact Geen. Ombuigingen
1. Vrijval post onvoorzien 2. Vergroten inkomsten subsidies
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 20 € 20 € 20 € € 50 € 100
Totaal ombuigingen Dienstverlening
€
Ombuigingen Bestuur & Ondersteuning
20 €
70 €
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
120
7 / 45
1. Vrijval post onvoorzien Binnen de budgetten Bestuur en ondersteuning kan de post onvoorzien van € 20.000,- vrijvallen. 2. Vergroten inkomsten subsidies Op basis van resultaten bij gemeenten van vergelijkbare omvang is het aannemelijk dat de potentie voor Drechterland om subsidies binnen te halen aanwezig is. Deze is met voorliggende ombuiging opgenomen als ingroei naar structureel extra subsidie-inkomsten in de begroting, beginnend met een bedrag van € 50.000 in 2027 en oplopend tot een bedrag van € 100.000 in 2028. Het betreft activiteiten die reeds in de begroting zijn opgenomen en met behulp van subsidies bekostigd kunnen worden. Te denken valt aan Europese subsidies zoals EFRO subsidies welke ondersteunen bij innovatie, duurzaamheid en stedelijke ontwikkeling, ESF+ voor activiteiten gericht op werkgelegenheid, armoedebestrijding en/of wijkgerichte werkgelegenheidsprojecten en LIFE voor milieu- en klimaatprojecten. Landelijk kunnen we mogelijk meer gebruik maken van SPUKregelingen, provinciale subsidies maar ook innovatiepartnerschappen (inkopen van innovatieve oplossingen bijvoorbeeld in de openbare ruimte).
Dienstverlening De gemeente is verantwoordelijk voor dienstverlening aan inwoners (zoals het verstrekken van paspoorten, identiteitskaarten, en registreren van geboorte/overlijden) en de belastinginning. Wij leveren goede, duidelijke en klantvriendelijke dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Wij vinden het belangrijk dat iedereen mee kan blijven doen (inclusieve dienstverlening). Ook de regionale samenwerking maakt onderdeel uit van deze budgetten. Zowel bestuurlijk als ambtelijk wordt een bijdrage geleverd aan de vele regionale projecten. Waar nodig nemen we ook de verantwoordelijkheid om als bestuurlijk- en/of ambtelijk opdrachtgever bij te dragen aan de regionale samenwerking. Wettelijke taak De inzet op Dienstverlening vormt een wettelijke taak. De manier waarop deze dienstverlening wordt georganiseerd kan heroverwogen worden, bijvoorbeeld door procesoptimalisatie, digitalisering of regionale samenwerking te veranderen of verkleinen. Maatschappelijke impact Ingrijpende heroverwegingen kunnen risico’s met zich meebrengen, zoals langere wachttijden, verminderde toegankelijkheid van dienstverlening voor kwetsbare groepen en mogelijke juridische consequenties als de wettelijke normen niet worden gehaald. Ombuigingen
1. Regionale samenwerking
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 50 € 50 € 50
Totaal ombuigingen Dienstverlening
€
Ombuigingen Dienstverlening
50 €
50 €
50
Regionale samenwerking De bestuurlijk en ambtelijk inzet blijft geborgd. Het aanvullende budget voor externe ondersteuning en/of advisering is de afgelopen jaren beperkt ingezet en kan vervallen.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
8 / 45
Overhead De gemeente Drechterland werkt met de gemeenten Stede Broec en Enkhuizen samen in de gemeenschappelijke regeling SED. Onze organisatie geeft invulling aan de uitvoering van vastgesteld (gemeentelijk) beleid. Wettelijke taak De inzet van onze organisatie volgt gemeentelijk beleid en geeft grotendeels invulling aan wettelijke taken. Maatschappelijke impact Inhoudelijke keuzes maakt u bij de inhoudelijke knoppen. Hier wordt het principe mens volgt taak toegepast. Bij dit onderdeel gaat het over scholing van ons personeel, huisvesting, aantal inhuurkrachten, meer digitaal of meer fysiek werken, inzet van innovatie etc. Ombuigingen De effecten vanuit de Kadernota van de SED zijn in de beleidsarme kadernota 2026 verwerkt. Mogelijke effecten van ombuigingen binnen de overige knoppen of bij de gemeenten Enkhuizen en/of Stede Broec worden in een volgende versie uitgewerkt. Per peildatum van het rapport zijn die er niet.
c.
Maatschappelijk vastgoed Voor ons (maatschappelijk) vastgoedbezit loopt parallel aan de ombuigingen de uitwerking van het strategisch vastgoedplan. In de uitwerking van het strategisch vastgoedplan zijn de onderdelen analyse vastgoed op bijdrage aan wettelijke taken, analyse duurzaamheidsopgave per pand, strategische (vastgoed)keuzes, afwegingskader voor vraag en aanbod en een financiële vertaling van al deze onderdelen opgenomen. Richting de programmabegroting 2026 wordt een beeld bij de haalbaarheid van een financiële bijdrage aan de ombuigingen verwacht. In voorliggend document is de bijdrage op nihil opgenomen.
d.
Algemene dekkingsmiddelen Binnen de knop Gemeente werken we ook de potentie van ombuigingen binnen de algemene dekkingsmiddelen uit. Dit betreft de lokale heffingen waarvan de besteding niet gebonden is (de algemene belastingen, zoals OZB, parkeer-, toeristen- en forensenbelasting), de algemene uitkering uit het gemeentefonds, dividenden en het saldo van de financieringsfunctie. Deze middelen gaan naar de algemene middelen, waarmee de gemeenteraad volledig zelf mag bepalen waar de gelden aan worden besteed. Daarnaast heeft de gemeente ook de beleidsvrijheid om de hoogte van de tarieven te bepalen en zijn daardoor in grote mate beïnvloedbaar. De opbrengsten van de bestemmingsheffingen, zoals afvalstoffen- en rioolheffing, leges, marktgelden, begrafenisrechten zijn verantwoord bij de knoppen waar ook de bijbehorende lasten zijn opgenomen. Deze heffingen mogen niet meer dan kostendekkend zijn.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
9 / 45
Ombuigingen
Algemene dekkingsmiddelen 1. OZB 2. Toeristenbelasting
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 435 € 435 € 435 € 100 € 100 € 100
Totaal ombuigingen Algemene dekkingsmiddelen €
535 €
535 €
535
1. OZB De OZB wordt geheven van onroerende zaken die binnen de gemeente zijn gelegen, te weten een gebruikersbelasting en eigenarenbelasting op niet-woningen (dit zijn vooral kantoor- en bedrijfspanden) en een eigenarenbelasting op woningen. De berekening van de OZB-tarieven wordt gedaan aan de hand van de door de raad goedgekeurde methode. De tarieven voor de onroerendezaakbelastingen (OZB) worden berekend naar een percentage van de WOZ-waarde van het onroerend goed in de gemeente. Op basis van de cijfers uit de begroting 2025 komt de onbenutte belastingcapaciteit uit op € 2.369.000,-. De onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte die de gemeente heeft om de OZB te laten stijgen tot het niveau dat normaal gesproken vereist wordt wanneer een gemeente onder curatele komt te staan. Deze zogenoemde “artikel-12 norm” is niet een wettelijk plafond, maar geeft een indicatie van de ruimte om te stijgen in opbrengsten. Voor toelating tot artikel-12 voor het jaar 2025 is het tarief (redelijk peil ozb) vastgesteld op 0,1595%. Wanneer het berekende gemiddelde OZB-tarief voor de gemeente lager is dan het percentage voor toelating tot artikel 12 is er in principe sprake van een onbenutte belastingcapaciteit. In de navolgende berekening is bij benadering aangegeven welke opbrengst deze verhoging genereert.
OZB-percentage van de Woz-waarde voor toelating art.12 Werkelijk gewogen % Woz-waarde Drechterland Verschil
0,1595% 0,1025% 0,0570%
Als ombuiging OZB is 10% verhoging boven de uitgangspunten van de Begroting 2025 genomen. Maatschappelijke impact OZB verhoging OZB maakt onderdeel uit van de bruto woonlasten per huishouden. Bij een gemiddelde woningwaarde in Drechterland is € 413.000,- (bron: allecijfers.nl). Een stijging van het OZB tarief met 10 % heeft een financiële impact bij de gemiddelde woningwaarde van € 40,= per jaar / € 4,= per maand. Een stijging van de OZB kan maatschappelijke impact hebben op: • Financiële impact op huishoudens en bedrijfsresultaten; • Sociale ongelijkheid: OZB stijging is niet direct gerelateerd aan inkomen; • Impact op woningwaarde; • Betere lokale voorzieningen; • Politieke en sociale reacties.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
10 / 45
Maatschappelijke impact hangt sterk af van hoe de verhoging wordt gecommuniceerd en hoe de opbrengst wordt gebruikt. Transparantie en het inzichtelijk maken van de voordelen voor de samenleving helpen om draagvlak te creëren.
2. Toeristenbelasting Het resultaat blijkend uit de concept jaarrekening op de heffing van toeristenbelasting is positief met naar verwachting een structureel effect van € 100.000,-.
e.
Samenvatting ombuigingen knop Gemeente
Samenvatting knop Gemeente Technische ombuigingen 1. Inzetten 10% algemene reserve 2. Inkoopvoordeel assurantie 3. Kostprijsdekkende leges 4. Meicirculaire 2025
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € € €
1.100 € 100 € 80 € pm
1.100 € 100 € 80 € pm
1.100 100 80 pm
Semi-technische ombuigingen 1. Verlagen investeringsniveau 2026 -2028
€
50 €
150 €
150
Bestuur en ondersteuning 1. Vrijval post onvoorzien 2. Vergroten inkomsten subsidies
€ €
20 € €
20 € 50 €
20 100
Dienstverlening 1. Regionale samenwerking
€
50 €
50 €
50
pm
pm
pm
Maatschappelijk vastgoed 1. Strategisch vastgoedplan Algemene dekkingsmiddelen 1. OZB 2. Toeristenbelasting
€ €
435 € 100 €
435 € 100 €
435 100
Totaal ombuigingen Gemeente
€
1.935 €
2.085 €
2.135
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
11 / 45
f.
Benchmark bij knop Gemeente
Toelichting benchmark In het kader van een gedetailleerde vergelijking op taakveldniveau is een benchmark uitgevoerd waarbij onze gemeente is vergeleken met zowel omliggende als vergelijkbare gemeenten. De selectie van de vergelijkbare gemeenten betreft de gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Opmeer. Daarnaast zijn de gemeenten in de categorie 15.000 – 25.000 inwoners in de benchmark meegenomen. De benchmark richt zich specifiek op de lasten en baten per inwoner en is uitgevoerd op basis van de begroting 2025. Om een zo goed mogelijke vergelijking te presenteren is er gekozen voor de nettolasten en -baten per inwoner, zoals deze zijn verwerkt op de website www.findo.nl. Deze website van de Rijksoverheid baseert zich op de zogenaamde IV3-gegevens, die de gemeenten aanleveren bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Desondanks kunnen er verschillen zitten in de wijze waarop gemeenten toerekenen op taakveldniveau, waardoor de vergelijking op dit laagste niveau mogelijk een enigszins vertekend beeld geeft. Benchmark taakvelden knop Gemeente Begroting - 2025 - Gemeenten in euro per inwoner
Gemeente Burgerzaken Crisisbeheersing en brandweer Bestuur Treasury Beheer overige gebouwen en gronden Overhead
Drechterland Stede Broec
€ € € € € €
31,30 € 74,70 € 83,40 € -1,80 € 10,20 € 399,20 €
Enkhuizen
31,60 € 66,10 € 89,50 € 1,80 € 21,80 € 392,10 €
38,30 € 82,60 € 92,50 € 6,20 € 16,00 € 480,40 €
Opmeer
15 - 25.000
50,60 € 41,30 76,90 € 84,10 96,70 € 88,40 8,80 € 15,40 28,40 € 13,30 700,30 € 492,70
Grafisch geeft de benchmark op de knop Gemeente het volgende beeld:
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
12 / 45
Het taakveld overhead is hieronder apart grafisch weergeven:
Het bedrag per inwoner bij de gemeente Opmeer ligt substantieel hoger, bij Zorg & Onderwijs ligt dat binnen taakveld WMO weer veel lager. Er lijkt een verschuiving bij de gemeente Opmeer tussen deze taakvelden te zitten.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
13 / 45
2.2 Zorg en Onderwijs a.
Ombuigingen binnen de knop Zorg en Onderwijs
Begroting 2025
Onderwijs Sociaal domein Volksgezondheid
€ 1.309 € 23.438 € 1.238
Totaal Zorg & Onderwijs
€ 25.985
b.
Sociaal domein algemeen Vanuit het sociaal domein wordt er budget gereserveerd voor diverse algemene zaken die geen wettelijke verplichting zijn. Hierbij kan gedacht worden aan de kinder- en jongerenraad, transformatiebudget (pilots om te transformeren/ontwikkelen), ouderenadvies, de aanpak tegen eenzaamheid, de (niet wettelijke) taken met betrekking tot anti-discriminatie. Maatschappelijke impact De heroverwegingen zoals benoemd in de omschrijving dragen bij aan het verstevigen van een effectieve keten van zorg: van preventie naar interventie tot nazorg. Dit zodat inwoners (naar vermogen) kunnen deelnemen aan de samenleving en de regie kunnen voeren over hun leven. Het bezuinigen op of versoberen van deze voorzieningen/activiteiten zal leiden tot een afname van de zelfredzaamheid, een achteruitgang in het welzijn, een vermindering van sociale participatie van kwetsbare groepen en een vergroting van (sociale) uitsluiting betekenen. Ombuigingen Het verminderen van inzet op jeugd- & ouderen kan op niet-wettelijke taken voor circa € 364.000,-. Het langere termijn mogelijk negatieve financiële effect hiervan is moeilijk tot niet te becijferen. Naar verwachting betreft het maatregelen welke ingroei vergen, de maximaal haalbare ombuiging is opgenomen vanaf 2027.
1. Niet-wettelijke taken jeugd- & ouderen 2. Niet-indexeren subsidies
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € € 364 € 364 € € 10 € 20
Totaal ombuigingen algemeen
€
Ombuigingen Sociaal domein algemeen
-
€
374 €
384
1. Niet-wettelijke taken jeugd- & ouderen Het verminderen van inzet op jeugd- & ouderen kan op niet-wettelijke taken voor circa € 364.000,-. Het langere termijn mogelijk negatieve financiële effect hiervan is moeilijk tot niet te becijferen. Naar verwachting betreft het maatregelen welke ingroei vergen, de maximaal haalbare ombuiging is opgenomen vanaf 2027. 2. Niet indexeren subsidies Het vanaf 2026 niet indexeren van de subsidies treft binnen het sociaal domein met name de subsidies voor De Wering (Wmo). Uitgangspunt is het niet indexeren van de subsidies vanaf 2027,
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
14 / 45
basisbudget is daarmee de begroting 2026. Per subsidie is het effect gezet op niet indexeren met 2,2 %.
c.
Jeugdwet De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jeugdwet. In de Jeugdwet is bijna alle zorg en ondersteuning geregeld voor kinderen en jongeren onder de 18 jaar. Er zijn verschillende vormen van hulp en behandeling: - ondersteuning bij de opvoeding; - Opvang en begeleiding, zoals dagbesteding, logeren en individuele begeleiding; - jeugd-ggz voor jeugd met psychische problematiek; - persoonlijke verzorging, zoals hulp bij wassen en aankleden; - behandeling voor kinderen met een verstandelijke beperking; - jeugdhulp met verblijf (uithuisplaatsing), bijvoorbeeld in een pleeggezin, een gezinshuis of een jeugdhulpinstelling; - jeugdbescherming; - jeugdreclassering. De gemeente kan ervoor kiezen om de uitgaven terug te brengen door een wachtlijst te hanteren. Met behulp van indicatietoetsers kan worden getoetst of de gegeven indicaties en de zwaarte van deze indicaties aansluiten bij de hulpvraag van de cliënt en de naasten van de cliënt. Daarnaast kan worden getoetst of (de zwaarte van) het zorgaanbod en de prijs van dit aanbod aansluit bij de indicatie van de cliënt. Zo is hoogspecialistische zorg duurder dan gespecialiseerde ggz en basis ggz en lang niet in alle gevallen noodzakelijk. Wettelijke taak Het uitvoeren van de Jeugdwet is een wettelijke taak. Maatschappelijke impact De Jeugdwet is een zogenaamde openeinderegeling.
Dit betekent dat de levering van zorg voorop staat en gemeenten de vraag altijd moet blijven doorbetalen. Het hanteren van een wachtlijst kan zorgen voor een toename van problematiek bij kinderen en jongeren die op deze wachtlijst staan. Hierdoor kan de situatie ontstaan dat deze kinderen en jongeren intensievere, en dus duurdere, hulp nodig hebben. Als wachtlijsten voor het doen van onderzoek oplopen, wordt de weg richting de directe verwijzers gestimuleerd met het risico op meer verwijzingen waar wij als gemeente geen invloed op hebben. Een wachtlijst betekent dat termijnen niet behaald worden. Inwoners kunnen dan een ingebrekestelling eisen oplopend tot € 1.442. Het toetsen van de indicaties en het nagaan van de afspraken met de zorgaanbieders op cliëntniveau is intensief. Hier zal capaciteit voor vrijgemaakt moeten worden. Ombuigingen De uitvoering van de Jeugdwet heeft ook in de concept jaarrekening 2024 een negatief financieel saldo van € 1,2 miljoen. Op een zeer beperkte technische ombuiging na worden er dan ook geen inhoudelijke ombuigingen gepresenteerd op het onderdeel Jeugdwet.
1. Vrijval budget technisch-functioneel beheersysteem
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 8 € 8 € 8
Totaal ombuigingen Jeugdwet
€
Ombuigingen Jeugdwet
8 €
8 €
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
8
15 / 45
Commissie van Ark De commissie van Ark is een onafhankelijke deskundigencommissie die zich richt op de hervorming van de jeugdzorg in Nederland. Deze commissie, onder leiding van Tamara van Ark, heeft belangrijke adviezen uitgebracht over de verbeteringsplannen voor de jeugdhulp, waarbij zij benadrukt dat de oplossingen voor de problemen van kinderen en gezinnen vaak buiten de jeugdhulp liggen. Op 30 januari 2025 heeft de commissie een tussentijds advies gepresenteerd, waarin financiële uitdagingen voor gemeenten in de jeugdzorg worden besproken. De commissie pleit voor extra financiële middelen om de jeugdzorg effectief te kunnen uitvoeren. De effecten van de Voorjaarsnota van het Rijk op jeugd zijn op basis van een eerste schatting verwerkt in bijlage 3 van voorliggend rapport.
d.
Wmo De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wmo. De Wmo biedt hulp en ondersteuning aan burgers die, als gevolg van een beperking, belemmeringen ervaren in het dagelijks leven. Het doel van deze hulp is dat deze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen en deel kunnen blijven nemen aan de maatschappij. Het gaat bijvoorbeeld om: - hulp bij het huishouden; - begeleiding of dagbesteding; - vervoersvoorzieningen of vervoersdiensten; - woningaanpassingen; - voorzieningen om de mantelzorger te ontlasten; - een plaats in een beschermde woonomgeving voor mensen met een psychische stoornis; - opvang in geval van huiselijk geweld of dakloosheid. Wettelijke taak Binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning zijn er wettelijke taken die de gemeente verplicht moet uitvoeren. Wettelijke taken zijn ondersteuning bij zelfredzaamheid en participatie, begeleiding en dagbesteding, kortdurend verblijf/ opvang, maatschappelijke opvang en beschermd wonen, ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers, rolstoelen en vervoersvoorzieningen, aanpak huishoudelijk geweld en preventie en algemene voorzieningen. De niet-wettelijke taken betreffen voornamelijk taken gericht op extra mantelondersteuning, aanvullende dagbesteding, uitgebreide vervoersvoorzieningen, aanvullende preventieve ondersteuning, extra huishoudelijke hulp en sociale activiteiten en buurtinitiatieven.
Ombuigingen
Ombuigingen Wmo 1. Afschaffen meerkostenregeling 2. Afschaffen toelage huishoudelijke hulp 3. Minimum abonnementstarief 4. Niet indexeren PGB-tarieven Totaal ombuigingen Wmo
Begroting 2026 € 7 € 23 pm € 10 € 40
Begroting 2027 € 7 € 23 pm € 10 € 40
Begroting 2028 € 7 € 23 pm € 10 € 40
1. Afschaffen meerkostenregeling De meerkostenregeling binnen de Wmo is bedoeld voor mensen met een beperking of chronische ziekte die structureel extra kosten maken die niet op een andere manier worden vergoed. Dit kunnen extra kosten zijn zoals aanpassingen in huis, extra vervoerskosten, speciale voeding of extra energiekosten door medische apparatuur. De gemeente bepaald zelf of en hoe deze wordt aangeboden.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
16 / 45
2. Afschaffen huishoudelijke hulp toelage De toelage huishoudelijke hulp is een regeling waarmee inwoners die ondersteuning nodig hebben bij het huishouden een financiële tegemoetkoming krijgen om huishoudelijke hulp in te schakelen. Het afschaffen van de toelage zal de druk op mantelzorg verhogen. 3. Kwijtschelden minimum abonnementstarief Het minimum abonnementstarief is het vaste maximale bedrag dat mensen betalen voor Wmovoorzieningen zoals huishoudelijke hulp, een rolstoel of een traplift. Het landelijke maximumtarief was in 2024 € 20,60 ongeacht inkomen of vermogen. In Drechterland bestaat de regeling bij inwoners met een inkomen onder 120% van het sociaal minimum deze vaste bijdrage wordt kwijtgescholden. 4. Niet indexeren van de PGB-tarieven Met een persoonsgebonden budget kun je zelf zorg of hulp inkopen. Er is beleidsvrijheid om de pgb-tarieven vast te stellen. Het niet-indexeren van de pgb-tarieven is voor 1 jaar financieel doorgerekend in deze ombuiging (alleen 2026 niet indexeren). Maatschappelijke impact van ombuigingen Wmo Gemeenten hebben beleidsvrijheid om op onderdelen binnen de Wmo te vermageren. De nietwettelijke taken verminderen heeft een effect op mogelijke toename van eenzaamheid en isolement, toenemende druk op mantelzorgers en vrijwilligers en het toenemen van gezondheidsproblemen, toenemende zorgkosten op de langere termijn.
Keuzes op dit beleidsterrein lopen vooruit op de te ontwikkelen integrale visie op het sociaal domein.
e.
Participatiewet Het doel van de Participatiewet is om zoveel mogelijk mensen met arbeidsvermogen naar werk toe te leiden of te ondersteunen bij het werk. De wet zorgt ervoor dat meer mensen werk vinden, ook mensen met een arbeidsbeperking. Met het participatiebudget Drechterland inwoners aan betaald werk, werkplekaanpassingen, stagevergoedingen, uitstroompremies, trainingen en cursussen. Wettelijke taak De Participatiewet betreft een wettelijke taak. De wet geeft een gemeente beleidsvrijheid in de uitvoering. De gemeente Drechterland mag bepalen hoe ze bepaalde regelingen toepast, zolang dit binnen de wettelijke kaders is. Beleidsvrijheid is er bijvoorbeeld op bijzondere bijstand, eventueel aanvullende minimaregelingen, soort re-integratievoorziening, al dan niet inzetten van sociale werkbedrijven, al dan niet leveren van een tegenprestatie door bijstandsgerechtigden, aantal beschutte werkplekken, mate van maatwerk voor mensen met een beperking en eventuele extra ondersteuning aan bijzondere doelgroepen.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
17 / 45
Ombuigingen
1. Besparen op re-integratie 2. Afschaffen collectieve zorgverzekering 3. Afschaffen minimaregeling 4. Afschaffen subsidie stichting leergeld 5. Inburgering 6. Schuldhulpverlening 7. Bijzondere bijstand en minimabeleid
Begroting 2026 € 18 € 18 € 30 € 7 € 40 € 50 € 40
Totaal ombuigingen Participatiewet
€
Ombuigingen Participatiewet
Begroting 2027 € 18 € 18 € 30 € 7 € 40 € 50 € 40
203 €
Begroting 2028 € 18 € 18 € 30 € 7 € 40 € 50 € 40
203 €
203
Versoberen minimabeleid Bijzondere bijstand betreft een wettelijke taak, artikel 35 Participatiewet. Bijzondere bijstand is een financiële bijdrage die wordt verstrekt voor de bijzondere noodzakelijke kosten van het bestaan die niet uit het inkomen dan wel vermogen kunnen worden voldaan. Afhankelijk van de omstandigheden in het individuele geval wordt beoordeeld of bepaalde kosten voor bijzondere bijstand in aanmerking komen. Voornamelijk uit vaste rechtspraak blijkt om welke kosten dit zoal kan gaan. Er zijn ook kosten die niet worden geschaard onder bijzondere noodzakelijke kosten maar waarvan de gemeente wel zegt het belangrijk te vinden om er toch bijzondere bijstand voor te verstrekken. Een voorbeeld is witgoed, een fiets en een computer voor statushouders. Dit is buitenwettelijk begunstigend beleid. Kosten hiervoor zijn in totaal begroot onder het budget bijzondere bijstand. We zouden het minimabeleid kunnen versoberen door het buitenwettelijk begunstigend beleid te schrappen. Onderzocht wordt hoeveel kosten hiermee ongeveer gespaard gaan worden. Vooralsnog is hier geen mogelijke ombuiging voor opgenomen. 1. Besparen re-integratie Wanneer hierop wordt bezuinigd zullen twee leerwerkplekken vervallen voor klanten van WerkSaam. Zij zullen op zoek moeten gaan naar een andere werkplek. 2.
Afschaffen collectieve zorgverzekering Wanneer dit stopt zullen veel inwoners niet meer collectief verzekerd zijn. Maatschappelijke impact Dit kan tot gevolg hebben dat zij een andere (goedkopere) verzekering afsluiten die minder kosten dekt. Hierdoor kunnen inwoners met hoge zorgkosten in de problemen komen. Dit kan tot gevolg hebben dat zij of de nodige zorg gaan mijden of in financiële problemen komen. 3. Afschaffen minimaregeling Het afschaffen van de minimaregelingen heeft tot gevolg dat veel huishoudens een jaarlijkse extra bijdrage om in bepaalde kosten te voorzien niet meer ontvangen. Maatschappelijke impact Dit heeft een grote impact op de financiële situatie van deze inwoners. Dit kan leiden tot andere problemen zoals schulden. Schulden en geldzorgen kunnen weer leiden tot nog grotere problemen zoals gezondheidsproblemen of zelfs huisvestingsproblemen.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
18 / 45
4. Stoppen subsidie stichting leergeld Wanneer Stichting Leergeld geen subsidie meer krijgt van de gemeente zullen zij of minder gezinnen kunnen helpen of minder kunnen uitgeven per gezin. Ook zullen zij zich inzetten om meer fondsen te werven. Er zijn gezinnen die zowel gebruik maken van de gemeentelijke minimaregelingen als Stichting Leergeld. Er zijn ook enkele gezinnen die te veel verdienen en daardoor niet in aanmerking komen voor de gemeentelijke regelingen en wel gebruik maken van Stichting Leergeld. 5. Inburgering Op basis van de cijfers over 2024 is er ook de komende jaren naar verwachting minder budget voor de uitvoering van de inburgeringstaken nodig. 6. Schuldhulpverlening Landelijke cijfers laten zien dat een grote groep mensen het moeilijk heeft om rond te komen. Een deel van deze groep wendt zich tot onze gemeente en krijgt vervolgens ook passende ondersteuning. Echter is eind 2024 gebleken dat het aantal aanvragen schuldhulpverlening in onze gemeente de afgelopen periode redelijk stabiel is gebleven, terwijl er een toename in aanmeldingen en trajecten schuldhulp werd verwacht. Het stabiele niveau is vertrekpunt voor deze ombuiging. 7. Bijzondere bijstand en minimabeleid We hebben meer inkomsten uit vorderingen ontvangen dan voorspeld. Ook bestaat een deel van het voordeel uit de bijdrage voor de alleenverdienersproblematiek.
Daarnaast is de afrekening van de bijzonder bijstand voor zelfstandigen van WerkSaam meegevallen. Maatschappelijke impact ombuigingen Participatiewet Met het afschaffen of verminderen van de minimaregelingen worden de meest financieel kwetsbare mensen in onze samenleving geraakt. Het risico ontstaat dat de maatschappelijke participatie van deze doelgroep afneemt en het risico op sociale uitsluiting toeneemt. Dit kan weer zorgen voor een nadelig effect op de mentale gezondheid.
f.
Onderwijs De gemeente heeft wettelijke verantwoordelijkheden met betrekking tot onderwijs, onder andere het organiseren van leerlingenvervoer, het handhaven van leerplicht, jeugdhulp op school en het aanpakken van onderwijsachterstanden. Tegelijkertijd zijn er overeenkomsten en complementaire verantwoordelijkheden tussen het onderwijs en de gemeente. Het onderwijs heeft zijn eigen specifieke wettelijke plichten, met de verantwoordelijkheid om passend onderwijs te bieden aan ieder kind. De vormgeving van het onderwijs ligt voornamelijk in handen van scholen, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden. Wettelijke taak Onderwijs betreft deels een wettelijke taak. De beleidsvrijheid zit op onderwijsachterstandenbeleid, passend onderwijs en zorg in en om scholen, volwasseneneducatie en inburgering en samenwerking en initiatieven rondom onderwijs. Voorbeelden zijn verdelen van middelen over scholen, eventuele extra ondersteuning voor leerlingen met complexe hulpvraag, aanbieden van taalcursussen en stimuleringsregelingen voor talentontwikkeling.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
19 / 45
Ombuigingen
Ombuigingen Onderwijs 1. Stoppen onderwijsarrangementen 2. Stoppen subsidie onderwijsbegeleiding Totaal ombuigingen Onderwijs
Begroting 2026 € 43 € € 43
Begroting 2027 € 43 € € 43
Begroting 2028 € 43 € 32 € 75
1. Stoppen met onderwijsarrangementen Betreft een regionale afspraak in lijn met Hervormingsagenda Jeugd en Route naar inclusief onderwijs. Stoppen met OZA-groepen betekent dat kinderen geen gebruik meer kunnen maken van een traject in een OZA-groep. Dit betekent meer thuiszitters of kinderen op een dagbestedingsplek. Daarnaast is het gevolg dat de kosten van de OZA-groepen worden verdeeld over de overige Westfriese gemeenten, waardoor de kosten voor deze gemeenten zullen stijgen. Dit kan leiden tot politieke onrust tussen de gemeenten onderling. 2. Stoppen subsidie onderwijsbegeleiding Momenteel wordt deze subsidie herijkt. Voorgesteld zal worden om de middelen in te zetten ten behoeve van de doorgaande leerlijn voorschool-vroegschool. Indien we deze subsidie afschaffen dient er rekening gehouden te worden met een afbouw van 2 jaar. Maatschappelijke impact Bezuinigen op onderwijs kan een impact hebben op achterstanden van kinderen met name van kwetsbare gezinnen en daarmee een toenemende ongelijkheid in onderwijskansen. Op de lange(re) termijn zijn er mogelijk hogere maatschappelijke kosten aan jeugdzorg, bijstandsuitkeringen en criminaliteitspreventie.
g.
Onderwijshuisvesting De gemeente zorgt voor het bouwen, onderhouden en renoveren van schoolgebouwen. Ze zorgt ervoor dat de gebouwen veilig, toegankelijk en geschikt zijn voor onderwijs, met inachtneming van de benodigde voorzieningen. Het aantal benodigde scholen wordt gepland op basis van bevolkingsgroei en de spreiding van leerlingen. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de veiligheid en toegankelijkheid van schoolgebouwen, zoals brandbeveiliging en aanpassingen voor leerlingen met een beperking. De gemeente kan schoolgebouwen buiten schooltijden verhuren voor andere maatschappelijke activiteiten. Wettelijke taak Dit betreft een wettelijke taak. De mate van investeren in schoolgebouwen heeft beleidsvrijheid in zich. Bijvoorbeeld de mate van verduurzamen en/of nieuwbouw. Ombuigingen Het grootste deel van de schoolgebouwen bestaat al ruim 40 jaar en is inmiddels toe aan renovatie, ver- of nieuwbouw. De gemeente- en schoolbestuurders zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor een aantrekkelijke, veilige en gezonde leeromgeving die voldoende ruimte biedt aan leerlingen en medewerkers. In het IHP staan de benodigde en gewenste investeringen in gebouwen voor het primair en het voortgezet onderwijs. Gezien de nog te verrichten investeringen zijn er geen ombuigingen uitgewerkt binnen onderwijshuisvesting.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
20 / 45
h.
Samenvatting ombuigingen zorg en onderwijs
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028
Samenvatting knop Zorg en Onderwijs
Sociaal Domein algemeen 1. Niet-wettelijke taken jeugd- & ouderen 2. Niet indexeren subsidies
€ €
Jeugdwet 1. Vrijval budget technisch-functioneel beheersysteem
€ €
364 € 9 €
364 18
€
8 €
8 €
8
€ € €
7 € 23 € pm 10 €
7 € 23 € pm 10 €
7 23 pm 10
Participatiewet 1. Besparen op re-integratie 2. Afschaffen collectieve zorgverzekering 3. Afschaffen minimaregeling 4. Afschaffen subsidie stichting leergeld 5. Inburgering 6. Schuldhulpverlening 7. Bijzondere bijstand en minimabeleid
€ € € € € € €
18 18 30 7 40 50 40
€ € € € € € €
18 18 30 7 40 50 40
Onderwijs 1. Stoppen onderwijsarrangementen 2. Stoppen subsidie onderwijsbegeleiding
€ €
43 € €
43 € €
43 32
Totaal ombuigingen Zorg en Onderwijs
€
294 €
667 €
708
Wmo 1. Afschaffen meerkostenregeling 2. Afschaffen toelage huishoudelijke hulp 3. Minimum abonnementstarief 4. Niet indexeren PGB-tarieven
-
€ € € € € € €
18 18 30 7 40 50 40
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
21 / 45
i.
Benchmark bij knop Zorg en Onderwijs
Toelichting benchmark In het kader van een gedetailleerde vergelijking op taakveldniveau is een benchmark uitgevoerd waarbij onze gemeente is vergeleken met zowel omliggende als vergelijkbare gemeenten. De selectie van de vergelijkbare gemeenten betreft de gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Opmeer. Daarnaast zijn de gemeenten in de categorie 15.000 – 25.000 inwoners in de benchmark meegenomen. De benchmark richt zich specifiek op de lasten en baten per inwoner en is uitgevoerd op basis van de begroting 2025. Om een zo goed mogelijke vergelijking te presenteren is er gekozen voor de nettolasten en -baten per inwoner, zoals deze zijn verwerkt op de website www.findo.nl. Deze website van de Rijksoverheid baseert zich op de zogenaamde IV3-gegevens, die de gemeenten aanleveren bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Desondanks kunnen er verschillen zitten in de wijze waarop gemeenten toerekenen op taakveldniveau, waardoor de vergelijking op dit laagste niveau mogelijk een enigszins vertekend beeld geeft. Benchmark taakvelden knop Zorg en Onderwijs: onderdeel Jeugd Begroting - 2025 - Gemeenten in euro per inwoner Jeugdhulp ambulant lokaal Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Coördinatie en beleid Jeugd Jeugdhulp met verblijf landelijk Jeugdbescherming Jeugdhulp met verblijf regionaal PGB Jeugd Jeugdhulp ambulant regionaal
Drechterland Stede Broec
€ € € € € € € €
5,00 € 0,50 € 49,40 € 3,30 € 34,00 € 38,60 € 4,00 € 233,40 €
Enkhuizen
8,20 € 17,50 € 28,10 € 16,70 € 39,30 € 143,90 € 5,70 € 301,00 €
5,70 € 0,80 € 44,70 € 11,00 € 36,30 € 74,80 € 13,80 € 338,30 €
Opmeer
15 - 25.000
1,00 € 25,10 30,80 € 33,50 21,00 € 13,50 € 6,10 12,40 € 18,00 59,50 € 66,00 2,30 € 9,40 175,10 € 148,70
Jeugdhulp ambulant regionaal is hieronder apart grafisch uitgewerkt vanwege de omvang van de bedragen per inwoner.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
22 / 45
Benchmark taakvelden knop Zorg en Onderwijs: onderdeel WMO
Begroting - 2025 - Gemeenten in euro per inwoner Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Beschermd wonen (WMO) Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Hulpmiddelen en diensten (WMO) PGB WMO Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Overige maatwerkarrangementen (WMO)
Drechterland Stede Broec
€ € € € € € €
1,40 € 4,00 € 70,90 € 31,20 € 3,90 € 1,20 € 227,40 €
Enkhuizen
1,40 € 9,50 € 2,30 € 52,20 € 7,70 € € 247,10 €
54,60 € 9,50 € 43,00 € 46,90 € 1,30 € 1,60 € 338,00 €
Opmeer
15 - 25.000
19,00 € € 30,00 € 29,30 € 4,40 € € 0,70 €
19,90 5,60 26,10 52,50 15,60 2,10 13,50
De overige maatwerkarrangementen zijn hieronder grafisch weergegeven zonder de gemeente Opmeer en de gemeenten met een inwoneraantal tussen 15.000 – 25.000. De taakvelden van deze twee laatste zijn anders ingevuld in combinatie met taakveld overhead.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
23 / 45
Benchmark taakvelden knop Zorg en Onderwijs: onderdeel WMO
Benchmark taakvelden knop Zorg en Onderwijs: onderdeel Participatiewet, onderwijs en volksgezondheid Begroting - 2025 - Gemeenten in euro per inwoner
Drechterland Stede Broec
Enkhuizen
Opmeer
15 - 25.000
Arbeidsparticipatie WSW en beschut werk Samenkracht en burgerparticipatie Inkomensregelingen
€ € € €
11,20 € 68,80 € 105,30 € 247,40 €
17,10 € 102,40 € 157,90 € 294,90 €
24,50 € 97,80 € 141,70 € 429,70 €
€ 30,30 42,50 € 105,30 92,80 € 158,20 224,60 € 296,60
Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken
€ €
25,20 € 37,10 €
70,10 € 44,00 €
40,40 € 51,00 €
56,00 € 64,40 €
53,10 58,20
Volksgezondheid
€
58,80 €
66,90 €
61,70 €
69,80 €
62,10
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
24 / 45
2.3 Onze leefomgeving
Begroting 2025
Veiligheid Beheer openbare ruimte Economie Duurzaamheid en milieu Ruimtelijke ontwikkeling
€ € € € €
Totaal Onze Leefomgeving
€ 17.444
2.391 6.324 466 5.682 2.581
Korte toelichting bij activiteiten vallend binnen de knop Onze Leefomgeving: Onder Veiligheid valt de inzet van onze Boa’s, bijdrage aan de Veiligheidsregio en de Brandweer. Het beheer van onze openbare ruimte is veelomvattend. Wij beheren groen (plantsoenen, parken etc.), wegen, speeltuinen, prullenbakken, verlichting, kunstwerken (bruggen), watergangen, sportvelden en fietspaden. Met economie dragen we bij aan het stimuleren van de lokale economie en onze ondernemers. Onder duurzaamheid en milieu vallen voornamelijk onze investeringen in het riool en het ophalen en verwerken van het afval. Deze kosten betaalt u via de afvalstoffen- en rioolheffing. Met ruimtelijke ontwikkeling werken we aan de omgevingswet, omgevingsplannen, bouwvergunningen, wonen, projectontwikkeling maar ook archeologie.
a.
Veiligheid Binnen veiligheid onderscheiden we op hoofdlijn onze inzet op Handhaving en de bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio. Ombuigingen
1. Handhaving
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 50 € 50 € 50
Totaal ombuigingen Veiligheid
€
Ombuigingen Veiligheid
50 €
50 €
50
1. Handhaving Een gemeente is verantwoordelijk voor het handhaven van lokale wetten en regels om de openbare orde en veiligheid te waarborgen. Dit omvat het toezicht houden op de naleving van gemeentelijke verordeningen. Gemeenten zetten handhavers in om regels te controleren en overtredingen te beboeten. Handhaving kan zowel preventief (bijvoorbeeld via voorlichting) als repressief (bijvoorbeeld via boetes of andere sancties) zijn. Wettelijke taak De inzet op handhaving vormt deels een wettelijke taak.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
25 / 45
Maatschappelijke impact Handhaving van het recht is belangrijk voor de geloofwaardigheid van de gemeenten en de regels die zij stelt (lees ‘openbaar bestuur’). Als de regels niet goed worden gehandhaafd, bestaat dat de kans dat mensen deze minder snel accepteren en de regels hun gewicht verliezen. Niet-naleving van regels levert risico’s op voor de openbare orde, de veiligheid en de leefbaarheid. De handhavers richten zich primair op het voorkomen van leefbaarheidsproblematiek. Gaat de leefbaarheid achteruit, dan kan dit zorgen voor een vergroting van de maatschappelijke zorg- en veiligheidsproblematiek. Een vergroting van maatschappelijke zorg- en veiligheidsproblematiek leidt tot meer kosten en een verslechtering van het maatschappelijk welzijn. Ombuigingen Het budget bestaat uit zowel personeel- als materiaalkosten, waarbij een groot gedeelte voorkomt uit personeel- en materiaalkosten, zoals de handhavingskosten. Op basis van de uitkomsten over 2024 is een ombuiging op Veiligheid mogelijk van € 50.000,=.
b.
Beheer openbare ruimte Binnen het taakveld beheer openbare ruimte vallen de budgetten gereserveerd voor het onderhoud, de veiligheid en het gebruik van de openbare ruimte. Dit omvat daarmee onder andere infrastructuur en wegen waaronder openbare verlichting, groenbeheer, waterbeheer, afval en reiniging en openbare voorzieningen zoals speeltuinen maar ook bruggen. Ombuigingen
Ombuigingen beheer Openbare Ruimte
Openbare ruimte algemeen 1. Verhalen van schade 2. Doorbelasten evenementen 3. Algemeen onvoorzien vrij laten vallen
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028
€ € €
Kunstwerken 1. Bruggen in toekomst vervangen composiet
30 € 25 € 30 €
40 € 25 € 30 €
60 25 30
pm
pm
pm
150 pm 10 10
Wegen 1. Verlagen onderhoudsniveau 2. Rood asfalt vervangen door zwart 3. Doorbelasten kosten aanleg inritten 4. Gladheidsbestrijding
€ €
300 pm 10 10
€ €
200 € pm 10 € 10 €
Groen, Water & Begraven 1. Beheer verharding niveau C 2. Doorbelasten onderhoud particuliere bomen 3. Verhuur snippergroen
€ € €
35 € 5 € - €
35 € 5 € 20 €
35 5 20
Spelen & Straatmeubilair 2. Minder maar grotere speeltuinen 3. Taakstellend 30% prullenbakken verwijderen
€ €
- € - €
5 € 5 €
5 5
Openbare Verlichting 1. Beperken onderhoudsbudget
€
15
€
15 €
15
Totaal ombuigingen Openbare Ruimte
€
460 €
400 €
370
€
€
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
26 / 45
Openbare Ruimte algemeen Met het beheerplan 2026 streeft de gemeente Drechterland nog meer dan voorheen naar integraal beheer van alle aspecten welke samenkomen in de openbare ruimte. In plaats van losse onderhoud van delen (riolering, wegen, groen, openbare verlichting, verharding, water etc.) wordt alles op elkaar afgestemd. Investeringen noodzakelijk vanuit bijvoorbeeld riolering of wegen zullen leidend zijn voor de overige delen van de openbare ruimte. Financiële positieve effecten van integraal beheer zijn nog niet uitgewerkt en worden betrokken bij het Beheerplan 2026.
1. Verhalen van schade 2. Doorbelasten evenementen 3. Algemeen onvoorzien vrij laten vallen
Begroting 2026 € 30 € 25 € 30
Totaal ombuigingen algemeen
€
Ombuigingen Openbare ruimte algemeen
Begroting Begroting 2027 2028 € 40 € 60 € 25 € 25 € 30 € 30
85 €
95 €
115
1. Verhalen van schade Het streven is om de komende jaren het verhalen van schade effectiever in te zetten. In de uitwerking kijkt de gemeente naar mogelijkheden voor direct verhalen, samenwerking met gespecialiseerde bureaus en introductie van meldingssystemen. Deze ombuiging vraagt nog enige uitwerking. Maatschappelijke impact De lasten worden eerlijk(er) verdeeld bij het verhalen van schade. Ook kan het meer verhalen van schade of er actief mee bezig zijn de bewustwording en preventie in de gemeente stimuleren. Het verhalen van schade is wel arbeidsintensief voor de gemeente. 2. Doorbelasten kosten bij evenementen Bij het doorbelasten van kosten aan evenementen georganiseerd binnen Drechterland wordt gedacht aan materiaalgebruik zoals hekken en borden, nutsvoorzieningen, uren van medewerkers maar ook schoonmaakkosten en herstelwerkzaamheden achteraf. Maatschappelijke impact De kosten worden eerlijk(er) verdeeld. Indien een evenement zelf niet alle kosten kan vergoeden kan de gemeente overwegen een subsidie te verstrekken. De bewustwording van een (financieel) effect van een evenement wordt zo vergroot. Mogelijk kan het betekenen dat er minder evenementen in Drechterland worden georganiseerd. 3. Algemeen onvoorzien laten vrijvallen Blijkend uit de analyse van de concept jaarrekening 2024 kan € 30.000,- ongebruikt onvoorzien vrijvallen. Kunstwerken
Ombuigingen Kunstwerken 1. Bruggen in toekomst vervangen composiet Totaal ombuigingen Kunstwerken
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 pm pm pm pm
pm
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
pm
27 / 45
1. Bruggen in toekomst vervangen door composiet Met de uitwerking van het Beheerplan Openbare Ruimte verkent de gemeente Drechterland de mogelijkheid om bij noodzakelijke toekomstige vervanging van bruggen dit te doen met composietbruggen. Composietbruggen zijn lichtgewicht constructies wat besparingen kan opleveren voor fundering en transport en installatie. Ook kunnen ze sneller geplaatst worden met een positief effect op de arbeidskosten. Door een langere levensduur en het onderhoudsarme karakter zijn de totale kosten over de levensduur over het algemeen lager. Maatschappelijke impact Composietbruggen zijn duurzamer en relatief milieuvriendelijk. Na hun levensduur kunnen ze voor 90% hergebruikt worden. Door een snelle installatie ontstaat er ook minder hinder voor de omgeving. Wegen Onder wegen vallen taken welke samenhangen met een veilige en toegankelijke infrastructuur binnen Drechterland. Dit betreft budget voor aanleg en onderhoud van wegen en straten en fietspaden en voetpaden. Ook verkeersmanagement middels verkeersborden en markeringen en maatregelen ter bevordering van de verkeersveiligheid maken onderdeel uit van wegen. Wettelijke taak De wettelijke basis voor wegenbeheer is vastgelegd in de Wegenwet, Wegenverkeerswet en de Gemeentewet. Dit betreft taken samenhangend met aanleg, onderhoud en veiligheid van gemeentelijke wegen, fietspaden en trottoirs.
Ook verkeersmaatregelen, bebording, gladheidsbestrijding en verkeersveiligheid betreffen wettelijke taken. De mate waarin en manier waarop deze taken ingevuld worden kennen beleidsvrijheid tot op een bepaald minimumniveau. Ombuigingen wegen
1. Verlagen onderhoudsniveau 2. Rood asfalt vervangen door zwart 3. Doorbelasten kosten aanleg inritten 4. Gladheidsbestrijding
Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 € 300 € 200 € 150 pm pm pm € 10 € 10 € 10 € 10 € 10 € 10
Totaal ombuigingen Wegen
€
Ombuigingen Wegen
320
€
220 €
170
1. Verlagen onderhoudsniveau wegen Uitgangspunt bij de uitwerking van deze ombuiging is het verlagen van het onderhoudsniveau wegen waarbij er alleen risico gestuurd wordt onderhouden. Daar waar (veiligheid)risico’s worden verwacht wordt onderhoud verricht. Het verlaagde niveau van de wegen wordt bereikt door de komende jaren substantieel minder te investeren waarna vanaf 2028 een structureel lager onderhoudsbudget ingezet kan worden. Hierdoor is de besparing op korte termijn hoger dan op langere termijn. Op het moment dat ergens in de toekomst wordt gekozen voor terugkeer naar een hoger onderhoudsniveau zal naast een verhoogd onderhoudsbudget sprake zijn van een substantiële inhaalinvestering. Indien deze ombuiging onderdeel van de uitwerking richting de Programmabegroting 2026 uitmaakt dient de doorrekening in meer detail door extern bureau uitgevoerd te worden.
Project Ombuigingen gemeente Drechterland
28 / 45
Maatschappelijke impact De verkeersveiligheid zal afnemen door een slechter wegdek waarbij kwetsbare groepen zoals fietsers, ouderen en kinderen harder worden geraakt. Ook zal de toegankelijkheid van en mobiliteit binnen Drechterland afnemen. Achterstallig onderhoud zal meer klachten veroorzaken maar ook het vertrouwen in de overheid negatief kunnen beïnvloeden. 2. Rood asfalt vervangen door zwart asfalt Het aanleggen van met name fietspaden in rood asfalt vraagt extra investeringen en onderhoud. Rood asfalt is duurder in de aanleg en veroorzaakt door slechte aanhechting met zwart asfalt voor eerder noodzaak tot vervanging en hogere onderhoudslasten. Maatschappelijke impact Rood asfalt geeft duidelijk(er) weer waar ruimte voor de fiets is en draagt zo bij aan verkeersveiligheid. Het belijnen van zwart asfalt kan hier deels invulling aan geven. Rood asfalt wordt wel als gladder ervaren met meer gevaar voor vallen. Vanuit duurzaamheid is de Co2 footprint van rood asfalt 6-8 keer hoger vanwege het kleuren bij productie en reinigen bij hergebruik. 3. Doorbelasten kosten aanleg inritten De gemeente legt bij verzoek inritten aan voor inwoners en ondernemers wanneer deze aan lopende projecten grenzen. Tot op heden werden alleen materiaalkosten doorbelast. Voorstel is om ook een toeslag van 20% van de investering aan plankosten (vergoeding voor menskracht) in rekening te brengen.
Dit is een regulier percentage bij infrastructuurprojecten. Maatschappelijke impact De kosten worden eerlijk(er) verdeeld. Een negatief effect kan zijn dat inwoners/ ondernemers besluiten het door een andere aannemer te laten doen wat leidt tot meer overlast en mogelijk minder goede aanhechting op deel van de gemeente. 4. Gladheidsbestrijding Voorstel met deze ombuiging is om alleen gladheidsbestrijding op ontsluitingswegen te verzorgen. Maatschappelijke impact In de wijken wordt het minder veilig bij gladheid. De verkeersveiligheid zal afnemen waarbij kwetsbare groepen zoals fietsers, ouderen en kinderen harder worden geraakt. Groen, Water, Begraven Groenbeheer betreft de gemeentelijke inzet bij onze parken, plantsoenen, straatbomen, groenstroken, speelgroen, maaibeheer en onkruidbestrijding op verharding. Met Waterbeheer vult de gemeente haar wettelijke taak in aangaande oppervlaktewater in stedelijk gebied zijnde watergangen, oevers en beschoeiingen maar ook wateroverlastpreventie. Wettelijke taak Wettelijke taken met betrekking tot waterbeheer zijn vastgelegd in de Wet milieuhinder, Waterwet en Gemeentewet. Belangrijke onderdelen zijn de zorgplicht voor inzameling en verwerking van afvalwater en de afvoer van regenwater.