HERIJKING RES 2024 NHN DEF (2024-33)
Tekst van het document
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord 25 maart 2024
Met elkaar naar een schone en duurzame regio Samen continueren en versnellen
RES 1.0
Noord-Holland Noord
Woord vooraf regio bij aan de landelijke afspraken uit het Klimaatakkoord van 2019.
In onze visie is de energietransitie van doorslaggevend belang voor een leefbaar en toekomstbestendig Nederland. Dit vraagt veel van alle betrokkenen, niet alleen van ons als overheden, maar ook van onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De energietransitie vergt een verandering in ons gedrag en heeft grote impact op onze leefomgeving. Maar de energietransitie levert ook veel op: velen hebben een baan in de energiesector en het beschikken over voldoende schoon opgewekte energie zorgt ervoor dat er verder kan worden gebouwd aan een duurzame toekomst voor onze regio. De overstap naar fossielvrije energiebronnen biedt waardevolle kansen om onze leefomgeving groener en gezonder te maken.
Voor u ligt de Herijking RES 2024 Noord-Holland Noord. Hierin beschrijven we wat er in de zoekgebieden van onze energieregio wijzigt ten opzichte van de in 2021 vastgestelde RES 1.0. Met de herijking stellen we de wijzigingen van de zoekgebieden met elkaar vast zodat ze tijdig in het omgevingsbeleid kunnen worden opgenomen om de uitvoering mogelijk te maken. Uit de herijking blijkt dat er voortvarend wordt gewerkt aan de concretisering van zoekgebieden. In een aantal gemeenten heeft dit geleid tot aanpassing of het afvallen van zoekgebieden. Ook zijn er nieuwe zoekgebieden en initiatieven bijgekomen en is het OER-programma van start gegaan. Gelijktijdig gaan de technische ontwikkelingen van zon- en windenergie snel, wat invloed heeft op de verwachte opwekcijfers van de zoekgebieden. Tegelijkertijd verandert de context van de RES voortdurend. Hierop moeten we alert anticiperen en doordachte systeemkeuzes maken. De elektrificatie van bedrijven en huishoudens gaat steeds sneller, waardoor de vraag naar elektriciteit verder toeneemt. Tegelijkertijd hebben we in onze regio in grote mate te maken met netcongestie, voor zowel het terugleveren als het afnemen van stroom. Het wordt daarom steeds belangrijker om vraag en aanbod van lokaal opgewekte energie bij elkaar te brengen en om een mix van zonne- en windenergie te realiseren. Dit is
In Noord-Holland Noord werken we als gemeenten, hoogheemraadschap en provincie dan ook hard aan een duurzaam energiesysteem. In 2021 hebben we de Regionale Energiestrategie 1.0 vastgesteld met daarin ons gezamenlijke aanbod om 3,6 Terawattuur aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030. Daarmee dragen we als Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
2
nodig om het elektriciteitsnetwerk te ontlasten en voor een constante en betrouwbare levering van duurzame energie. Daarmee houden we de energie betaalbaar voor inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven.
werken aan hun eigen ambities, maar kunnen niet zonder elkaar om zowel de eigen als de gezamenlijke doelen te halen. Er zitten meerdere projecten in ‘de pijplijn’ die komende jaren worden uitgevoerd. Voor de komende periode ligt de focus op versnelling van de uitvoering van de projecten en het geven van vertrouwen aan (lokale) initiatiefnemers om energieprojecten te kunnen realiseren. We danken allen die hierin met ons optrekken en zetten de plezierige en vruchtbare samenwerking in onze regio voort.
Met de zoekgebieden zoals opgenomen in deze herijking RES 2024 zijn er nog voldoende mogelijkheden om onze gezamenlijke ambitie van 3,6 TWh te realiseren. De grootste uitdaging is om onze ambitie tijdig (in 2030) te realiseren. Sinds de RES 1.0 is er 0,26 TWh extra opwek bijgekomen. Komende zes jaar moet er nog 1,26 TWh gerealiseerd worden. Dit is een grote opgave, zeker omdat het steeds lastiger wordt om projecten van de grond te krijgen. Komende jaren blijven we te maken hebben met netcongestie. Daarnaast hebben landelijke ontwikkelingen rondom regelgeving voor zonne- en windenergie invloed op de mogelijkheden. Ook blijkt de vertaling van zoekgebieden naar beleid en haalbare projecten met draagvlak vaak weerbarstig.
Namens de stuurgroep Regionale Energiestrategie Noord-Holland Noord, Rosan Kocken gedeputeerde Provincie Noord-Holland Peter van Diepen
wethouder gemeente Den Helder – namens Kop van Noord-Holland
Arthur Helling wethouder gemeente Hoorn – namens Westfriesland
We zijn er dus nog niet en we blijven ons in dit krachtenveld volop inzetten voor het realiseren van onze gezamenlijke ambitie van 3,6 TWh in 2030. Ook omdat we in 2030 nog niet klaar zijn; ook na 2030 ligt er nog een grote opgave om meer duurzame energie te realiseren. Continuïteit van de bestuurlijke samenwerking is essentieel voor de voortgang van de uitvoering. Het regionale bod is een verantwoordelijkheid van ons allemaal. De drie deelregio’s
René Schoemaker wethouder gemeente Dijk en Waard – namens regio Alkmaar Marjan Leijen Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Guy Heemskerk gemeentesecretaris gemeente Hoorn Laurette van Halen
Herijking RES 2024
namens Liander
Noord-Holland Noord
3
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
Index
Woord vooraf
2 3 4 Inleiding
Samenvatting
Katernen
1.1
2.1
3.1
4.1
5.1 1.1
6.1 2.1
8 Context 37 4en 15 I ontwikkelingen 7.1 8.1 II
1 1.2 1 1
2 2.2 2 2
3 3.2 3 3
4 4.2 4 4
5 15.2 5 1.2 15 1 1 2 5.1 1.1 5.3 5.1 1.3 1.1 5.1 1.1 1.1 3 5.2 1.2 5.4 5.2 1.4 1.2 5.2 1.2 1.2 5.3 1.3 5.5 5.3 1.5 5.3 71.3 1.3 1.3 5.4 1.4 5.6 5.4 1.6 1.4 9 5.4 1.4 1.4 5.5 1.5 5.5 1.5 5.5 1.5 1.5 5.6 1.6 5.6 1.6 5.6 1.6 1.6
6 26.2 6 2.2 26 2 2 6.1 2.1 6.3 6.1 2.3 2.1 6.1 2.1 2.1 6.2 2.2 6.4 6.2 2.4 2.2 6.2 2.2 2.2 6.3 2.3 6.5 6.3 2.5 2.3 6.3 2.3 2.3 6.4 2.4 6.6 6.4 2.6 2.4 6.4 2.4 2.4 6.5 2.5 6.5 2.5 6.5 2.5 2.5 6.6 2.6 6.6 2.6 6.6 2.6 2.6
15 I 7 8 37.2 48.2 7 8 I 15III 3.2 4.2 5.2 1.2 37 48 3 4 5I 3 4 5 1.1 Opwek van energie op 7.1 8.1 II 3.1 4.1 5.1IV 7.3 8.3 7.1 8.1 II 1.1 3.3 4.3 5.3 1.3 3.1 4.1 5.1II 7.1 8.1 rijksvastgoed (OER) 3.1 4.1 5.1 3.1 4.1 5.1 1.2 7.2 8.2 III 3.2 4.2 5.2 7.4 8.4 V 7.2 8.2 III 1.2 3.4 4.4 5.4 1.4 3.2 4.2 5.2III 7.2 8.2 Innovaties 3.2 4.2 5.2 3.2 4.2 5.2 1.3 7.3 8.3 IV 3.3 4.3 5.3 7.5 8.5 VI 7.3 8.3 IV 1.3 3.5 4.5 5.5 1.5 3.3 4.3 5.3IV 7.3 8.3 Kleinschalige opwek 3.3 4.3 5.3 3.3 4.3 5.3 1.4V 7.4 8.4 3.4 4.4 5.4 7.6 8.6 7.4 8.4 1.4 3.6 4.6 5.6V 1.6 3.4 4.4 5.4 Andere ontwikkelingen 7.4 8.4 3.4 4.4 5.4V 3.4de RES 4.4 5.4 naast 1.5VI 7.5 8.5 3.5 4.5 5.5 7.5 8.5 VI 1.5 3.5 4.5 5.5VI 7.5 8.5 3.5 4.5 5.5 3.5 en de RES 4.5 5.5 Warmte 1.6 7.6 8.6 3.6 4.6 5.6 7.6 8.6 1.6 3.6 4.6 5.6 7.6 8.6 3.6 4.6 5.6 3.6 4.6 5.6
1
1.1 1.3 1.1 1.1
Doel2.1 en afbakening 3.1 herijking 4.1RES 2.3 3.3 4.3 2.1 3.1 4.1 2.1 3.1 4.1
1.2 1.4 1.2 1.2
Regionale energiestrategie 2.2 3.2 4.2 2.4 3.4 4.4 2.2 3.2 4.2 2.2 3.2 4.2 Noord-Holland Noord
1.3 1.5 1.3 1.3
2.3 3.3 4.3 2.5 3.5 4.5 2.3 3.3 4.3 4.3 Wie 2.3 is op welke3.3 manier betrokken?
1.4 1.6 1.4 1.4
2.4 3.4 4.4 2.6 3.6 4.6 2.4 3.4 4.4 Proces 2.4 en vervolgstappen 3.4 4.4
1.5 1.5 1.5
2.5 2.5 2.5
3.5 3.5 3.5
4.5 4.5 4.5
1.6 1.6 1.6
2.6 2.6 2.6
3.6 3.6 3.6
4.6 4.6 4.6
11 5
26
3.1
4.1
Herijking RES 2024
5.1 1.1
11 26
37
6.1 2.1
7.1 3.1
26 26 6.2 2.2 6 6 2.1 6.1 2.1 6.3 2.3 12 6.1 6.1 6.1 2.2 6.2 2.2 6.4 6.2 142.4 6.2 6.2 2.3 6.3 6.5 2.5 6.3 152.3 6.3 6.3 2.4 6.4 2.4 6.6 2.6 6.4 6.4 6.4 162.5 6.5 2.5 6.5 6.5 176.5 2.6 6.6 2.6 6.6 6.6 6.6
37 37 7.2 3.2 7 7 3.1 7.1 3.1 7.3 3.3 7.1 7.1 7.1 3.2 7.2 3.2 7.4 3.4 7.2 7.2 7.2 3.3 7.3 3.3 7.5 3.5 7.3 7.3 7.3 3.4 7.4 3.4 7.6 3.6 7.4 7.4 7.4 3.5 7.5 3.5 7.5 7.5 7.5 3.6 7.6 3.6 7.6 7.6 7.6
Energieregio Noord48 5I 6 7 Holland Noord 19 8.1 4.1
II 5.1
6.1
48 5I 6 48 5I 6 8.2 III 4.2 5.2 6.2 8 I 8 opwekcijfers I Bod4.1 en 5.1 6.1 8.1 II 4.1 5.1 6.1 8.3 IV 4.3 5.3 6.3 8.1 II 8.1 II 8.1 II uitvoering Aandachtspunten 4.2 5.2 6.2 8.2 III 4.2 5.2 6.2 8.4 V 4.4 5.4 6.4 8.2 III 8.2 III 8.2 III Energie-infrastructuur 4.3 5.3 6.3 8.3 IV 4.3 5.3 6.3 8.5 VI 4.5 5.5 6.5 8.3 IV 8.3 IV 8.3 IV 4.4 5.4 eigendom 6.4en Participatie, lokaal 8.4 V 4.4 5.4 6.4 8.6 4.6 5.6 6.6 8.4 V initiatieven maatschappelijke 8.4 V 8.4 V 4.5 5.5 6.5 8.5 VI 4.5 5.5 6.5 8.5 VI 8.5 VI 8.5 VI 4.6 5.6 6.6 8.6 4.6 5.6 6.6 8.6 8.6 8.6
8
7.1
8.1
7 7 7.2
8 8 8.2
7.120 7.1 7.3
8.1 8.1 8.3
7.224 7.2 7.4
8.2 8.2 8.4
7.325 7.3 7.5
8.3 8.3 8.5
7.4 7.4 7.6 29 7.5 7.5
8.4 8.4 8.6
7.6 7.6
8.6 8.6
8.5 8.5
Noord-Holland Noord
5
Index
Woord vooraf
15 37 Kop van26 Noord-Holland 1.1 2.1 3.1 5.1 6.1 7.1
Samenvatting
51I
4.1 8.1
5.1 1.1 II
6.1 2.1
7.1 3.1
4 48 4.2 8.2
5 5 1I 5.2 1.2 III 1 1 I I 5.1 5.1 1.1 II 5.3 1.3 IV 1.1 1.1 II II 5.2 5.2 1.2 III 5.4 1.4 V 1.2 1.2 III III 5.3 5.3 1.3 IV 5.5 1.5 VI 1.3 1.3 IV IV 5.4 5.4 1.4 V 5.6 1.6 1.4 1.4 V V 5.5 5.5 1.5 VI 1.5 1.5 VI VI 5.6 5.6 1.6 1.6 1.6
6 6 2 6.2 2.2 2 2
7 73 7.2 3.2 3 3
4
3.1
4.1
3 3.2
4 4.2
3 3 3.1 3.3
4 4 4.1 4.3
3.1 3.1 3.2 3.4
4.1 4.1 4.2 4.4
3.2 3.2 3.3 3.5
4.2 4.2 4.3 4.5
5 6 7 8 6 7 8 1.15 2.1 3.1 4.1 Opwekcijfers en 1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 6.1 7.1 8.1 1.3 2.3 3.3 4.3 5.3 6.3 7.3 8.3 zoekgebieden 32 5.1 6.1 7.1 8.1 5.1 6.1 7.1 8.1 1.2 2.2 3.2 4.2 1.2 2.2 3.2 4.2 5.2 6.2 7.2 8.2 1.4 2.4 3.4 4.4 5.4 6.4 7.4 8.4 Ambities en ontwikkelingen 5.2 6.2 7.2 8.2 5.2 6.2 7.2 8.2 Kop van Noord-Holland 384.3 1.3 2.3 3.3 1.3 2.3 3.3 4.3 5.3 6.3 7.3 8.3 1.5 2.5 3.5 4.5 5.5 6.5 7.5 8.5
3.3 3.3 3.4 3.6
4.3 4.3 4.4 4.6
5.3 6.3 7.3 8.3 Energie-infrastructuur 404.4 5.3 6.3 7.3 8.3 1.4 2.4 3.4 1.4 2.4 3.4 4.4 5.4 6.4 7.4 8.4 1.6 2.6 3.6 4.6 5.6 6.6 7.6 8.6
3.4 3.4 3.5
4.4 4.4 4.5
5.4 6.4 7.4 8.4 Warmte 444.5 5.4 6.4 7.4 8.4 1.5 2.5 3.5 1.5 2.5 3.5 4.5 5.5 6.5 7.5 8.5
3.5 3.5 3.6
4.5 4.5 4.6
5.5 6.5 7.5 Participatie en2.6 proces 5.5 6.5 7.5 1.6 3.6 1.6 2.6 3.6 5.6 6.6 7.6
3.6 3.6
4.6 4.6
5.6 5.6
2 26 2.2 6.2
6.6 6.6
3 37 3.2 7.2
7.6 7.6
62 73 84 Westfriesland
31 48
3
1 15 1.2 5.2
Katernen
8.5 454.6 8.5 4.6 8.6 8.6 8.6
7 8 I Regio Alkmaar
47 I5
6
8.1 4.1
II 5.1
6.1
7.1
8.1
II
8 8 4 8.2 4.2 4 4
II5 III 5.2 5 5
6 6.2 6 6
7 7.2 7 7
8 8.2 8 8
I III II
6.1 8.1 Opwekcijfers en7.1 zoekgebieden 6.1 7.1 8.1 2.1 3.1 4.1 6.3 2.3 7.3 3.3 8.3 4.3 2.1 3.1 4.1 2.1 3.1 4.1
48 II II 5.1 IV 5.3 5.1 5.1
6.1 6.3 6.1 6.1
Opwekcijfers en8.1 zoekgebieden 7.1 II 7.3 8.3 IV 7.1 8.1 II 7.1 8.1 II
6.2 7.2 8.2 Ambitie Westfriesland 6.2 7.2 8.2 2.2 en inzet7.4 3.2 4.2 6.4 2.4 3.4 8.4 4.4 2.2 3.2 4.2 2.2 3.2 4.2
55 III III 5.2 V 5.4 5.2 5.2
6.2 6.4 6.2 6.2
Ambities, 7.2 accenten 8.2 en III 7.4 8.4 V 7.2 8.2 III 7.2 Regio Alkmaar 8.2 III thema’s
70
6.3 7.3 8.3 Energie-infrastructuur 6.3 7.3 8.3 2.3 3.3 4.3 6.5 2.5 7.5 3.5 8.5 4.5 2.3 3.3 4.3 2.3 3.3 4.3
56 IV IV 5.3 VI 5.5 5.3 5.3
6.3 6.5 6.3 6.3
7.3 8.3 IV 7.5 8.5 VI 7.3 8.3 IV Energie-infrastructuur 7.3 8.3 IV
72
Warmte 60 V 6.4 7.4 8.4 6.4 7.4 8.4 V 2.4 3.4 4.4 5.4 6.6 2.6 7.6 3.6 8.6 4.6 5.6 2.4 3.4 4.4 5.4 2.4 3.4 4.4 5.4
6.4 6.6 6.4 6.4
7.4 8.4 V 7.6 8.6 7.4 8.4 V Warmte 76 7.4 8.4 V
61 VI VI 5.5 5.5 5.5
6.5 6.5 6.5
7.5 8.5 VI 7.5 8.5 VI Participatie en proces 7.5 8.5 VI
5.6 5.6 5.6
6.6 6.6 6.6
Participatie en proces 6.5 7.5 8.5 6.5 7.5 8.5 2.5 3.5 4.5 2.5 3.5 4.5 3.5 4.5 2.5 6.6 6.6 2.6 2.6 2.6
7.6 7.6 3.6 3.6 3.6
Herijking RES 2024
8.6 8.6 4.6 4.6 4.6
7.6 7.6 7.6
63
64
77
8.6 8.6 8.6
Noord-Holland Noord
6
Index
Woord vooraf
Samenvatting
Katernen
Bijlagen 79 8 8 8 8
II II
Methodiek berekeningen
80
8.1 8.1 8.1 8.1
II II II II
Inzet betrokken overheden
85
8.2 8.2 8.2 8.2
III III III III
Informatie warmte 89
8.3 8.3 8.3 8.3
IV IV IV IV
Begrippenlijst 93
8.4 8.4 8.4 8.4
V V V V
8.5 8.5 8.5 8.5
VI VI VI VI
8.6 8.6 8.6 8.6
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
7
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
Leeswijzer Het inleidende hoofdstuk 1 gaat kort in op het wat en waarom van de herijking, wat de RES inhoudt, de betrokken partijen en hun rollen, het besluitvormingsproces en de vervolgstappen.
Hoofdstukken 4 tot en met 6 behandelen per deelregio in meer detail de wijzigingen in de zoekgebieden en welke ontwikkelingen daar spelen. Achtereenvolgens komen aan de orde: Kop van Noord-Holland, Westfriesland en regio Alkmaar.
De relevante ontwikkelingen en de context van de RES vormen het hoofdonderwerp van hoofdstuk 2. Hier wordt onder meer ingegaan op het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER), rol en belang van innovaties, kleinschalige opwek en de warmtetransitie.
In het document zijn buttons verwerkt. Zwart-wit buttons zijn voor de navigatie in het document.
Button In de bijlagen treft u een toelichting aan op de nieuwe rekenregels, de inzet en rol van de betrokken overheden, de ontwikkelingen rond het thema warmte, de begrippenlijst en het colofon.
Button
In Hoofdstuk 3 wordt beschreven wat de wijzigingen zijn in de zoekgebieden, en of er zoekgebieden zijn bijgekomen of afgevallen. Ook is hier uitgewerkt in welke opwekcijfers de plannen en de nieuwe rekenregels resulteren. Verder komen in dit hoofdstuk de aandachtspunten rond de elektriciteitsinfrastructuur aan bod.
Deze PDF voldoet zoveel mogelijk aan de digi-toegankelijkheidseisen. Het kleurcontrast voldoet niet volledig aan deze eisen. Mocht u hiervan problemen ondervinden, dan kunt u contact opnemen met info@energieregionhn.nl Wij willen het milieu ontzien. Deze PDF is niet geschikt om te printen. Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
9
1
Inleiding Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
1
1.1 Doel en afbakening herijking RES
Herijking RES, waarin deze afspraken zijn opgenomen, is in de zomer van 2023 vastgesteld door de colleges van B&W van de betrokken gemeenten, het dagelijks bestuur van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) en Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Holland. In de herijking is gekeken naar wijzigingen van de zoekgebieden, actuele ontwikkelingen, participatie en draagvlak en of er kaders en ambities in de deelregio’s zijn veranderd. Het advies en de inzichten van de netbeheerder Liander, naar aanleiding van de wijzigingen, zijn eveneens onderdeel van de herijking.
Wat houdt de herijking van de RES 1.0 in? Deze herijking gaat over wijzigingen van de zoekgebieden, welke zoekgebieden er zijn afgevallen en bijgekomen, en wat het effect is van die wijzigingen op de opwekcijfers. In de doorrekening van de herijking zijn de actuele landelijke rekenregels voor benuttingspercentatages en opbrengst per oppervlakte toegepast. Deze nieuwe rekenregels hebben ook gevolgen voor de opwekpotentie van zoekgebieden.
Ambitie wijzigt niet De kaders, uitgangspunten en de ambitie van de RES 1.0 voor Noord-Holland Noord blijven staan. De Uitgangspuntennotitie
Doel herijking De herijking van de RES 1.0 dient meerdere doelen. Voor de partners in de RES (gemeenten, hoogheemraadschap, provincie) is het van belang om hun ambitie in de zoekgebieden tijdig te kunnen realiseren. Door de actuele wijzigingen en nieuwe ontwikkelingen vast te stellen in de Herijking RES 2024, kunnen de wijzigingen tijdig in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie worden opgenomen. Dit is belangrijk om te kunnen blijven koersen op vergunningverlening in 2025 en realisatie van de ambitie van 3,6 TWh in 2030. Voor de netbeheerder dient de geactualiseerde en
Herijking RES 2024
opnieuw vastgestelde kaart als uitgangspunt om uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk op te plannen. Als laatste maar zeker niet als onbelangrijkste geeft de herijking ook duidelijkheid voor de stakeholders: inwoners, maatschappelijke belangenorganisaties, ontwikkelaars, bedrijfsleven en andere belanghebbenden.
Herijking RES is geen volledige ‘RES 2.0’ In de RES 1.0 was de landelijke planning voor de RES’en opgenomen: een tweejaarlijkse Herijking RES (2.0, 3.0). Het Nationaal Programma RES (NPRES) heeft deze planning gewijzigd. Er wordt herijkt wanneer kaders worden aangepast of wanneer aanleiding is door bijvoorbeeld nieuwe (technologische) ontwikkelingen, nieuwe zoekgebieden en/of wijzigingen in zoekgebieden. Deze herijking is geen volledige Herijking RES 2.0 zoals het NPRES bedoelt, omdat er geen aangepaste of nieuwe kaders in beschreven worden. Deze blijven, zoals vastgelegd in de Uitgangspuntennotitie, ongewijzigd. Deze herijking gaat alleen over de wijzigingen van de zoekgebieden.
Noord-Holland Noord
2
Meerjarig, dynamisch proces met ruimte voor nieuwe initiatieven De RES en de voorliggende herijking zijn dynamische documenten. De uitvoering van de RES is een adaptief, flexibel en meerjarig proces dat zich stap voor stap ontwikkelt en waarbij samenwerken en leren centraal staan. Een van de uitgangspunten van de RES is dat er ruimte is en blijft voor innovaties, nieuwe zoekgebieden en initiatieven, ook buiten de zoekgebieden. Daarnaast worden zoekgebieden aangepast of vallen zoekgebieden af, doordat ze zijn uitgewerkt en geconcretiseerd.
•
•
•
•
Uitgangspunten blijven staan De uitgangspunten voor de realisatie van de in de RES 1.0 uitgesproken ambitie blijven onverminderd actueel. Zie kader.
• •
•
•
Zorgvuldige participatie: bij planvorming kunnen inwoners en belanghebbenden meedenken en faciliteert de gemeente inwonersinitiatieven. Een eerlijke verdeling van de lusten en lasten en er wordt gestreefd naar minimaal 50 procent lokaal eigendom per project. De wettelijke afstandscriteria en normen voor (geluids)overlast dienen als het uitgangspunt. Lokale overheden kunnen besluiten tot strengere normen. Zon op grote daken, zon op parkeerplaatsen en zon op geluidsschermen wordt actief gestimuleerd om de realisatie te versnellen. Er is en blijft ruimte voor nieuwe initiatieven en zoekgebieden. Bij ieder project wordt gestreefd naar het creëren van toegevoegde waarde voor landschap en natuur en het verminderen van negatieve effecten op de natuur en omgeving. Ruimtelijke samenhang is belangrijk. De provincie neemt het voortouw om deze te bewaken. Koppelkansen worden per project verkend en waar mogelijk benut.
Herijking RES 2024
De opwekcijfers veranderen ook door de technologische vooruitgang Zoals in de inleiding al genoemd, houdt de herijking naast de ontwikkelingen en aanpassing van zoekgebieden, ook rekening met technische ontwikkelingen. Zo worden zonnepanelen en windturbines steeds efficiënter. Dit is van invloed op de potentie van de zoekgebieden, en daarmee ook op het realiseren van de ambitie van de RES. In bijlage 1 is meer informatie opgenomen over de berekeningsmethodiek.
Noord-Holland Noord
3
1.2 Regionale energiestrategie Noord-Holland Noord
en komen de participatie en besluitvorming aan de orde. Warmte was een prominent onderwerp in de RES 1.0, maar omdat dit zijn eigen krachtenveld heeft, wordt aan het thema warmte in deze herijking beperkt aandacht besteed. Wat is de Regionale Energiestrategie (RES)? Nederland is ingedeeld in dertig ‘energieregio’s’ waarin gemeenten, provincie, waterschappen, netbeheerders, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en inwoners samenwerken om meer duurzame elektriciteit op te wekken met
In 2021 hebben de gemeenten, het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en provincie Noord-Holland de Regionale Energiestrategie 1.0 vastgesteld. Hierin staat het gezamenlijke aanbod van de regio om 3,6 Terawattuur (TWh) aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030. In de RES 1.0 zijn de zoekgebieden hiervoor op kaart gezet. Ook zijn de ambities, uitgangspunten en randvoorwaarden beschreven, is ingegaan op de knelpunten en slimme inzet van de elektriciteitsinfrastructuur
Kop Kop van Noordvan Holland Noord-Holland
wind- en zonprojecten. In de Regionale Energiestrategieën (RES) beschrijven deze partijen ‘in tekst en op de kaart’ hoe en waar
Westfriesland Westfriesland
ze dit in hun regio willen doen. De energieregio Noord-Holland Noord bestaat uit 17 gemeenten, de provincie
Regio Regio Alkmaar Alkmaar
Noord-Holland en het waterschap Hoogheemraadschap Hollands Noorder Kwartier. De energieregio is ingedeeld in drie deelregio’s. Energieregio Noord-Holland Noord
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
4
Waarom een RES? Door te werken aan meer zon- en windenergie draagt de regio Noord-Holland Noord bij aan de landelijke en internationale klimaatdoelstellingen, namelijk om de CO2uitstoot fors naar beneden te brengen. Daarnaast is het beschikken over betaalbare, duurzame elektriciteit en warmte belangrijk om te kunnen blijven ondernemen, wonen en reizen. Door de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen, neemt komende jaren de vraag naar duurzame elektriciteit steeds verder toe.
Opgave RES 2030 In het Klimaatakkoord uit 2019 staan meer dan zeshonderd afspraken om de CO2-uitstoot in 2030 met 49 procent te verminderen. Inmiddels is deze doelstelling verhoogd naar 55 procent, met als streven 60 procent. Een van die afspraken is de landelijke RESdoelstelling om in 2030 35 TWh duurzame elektriciteit op land op te wekken. Deze doelstelling is binnen bereik. Volgens de RES-monitor is de verwachte opwek in 2030 tussen de 34 TWh en 44 TWh; hiervan is op dit moment 26 TWh gerealiseerd.
Het gezamenlijke bod van de 30 RES-regio’s in 2021 komt uit op 55 TWh. Daarmee overschrijden de ambities de landelijke RES-doelstelling uit het Klimaatakkoord. Dit neemt de urgentie echter niet weg. Door de snelgroeiende vraag naar duurzame elektriciteit is op alle fronten extra inzet nodig. Ook omdat er ná 2030 ook nog een grote opgave ligt. Daarom blijft er landelijk en in de regio’s onverminderd gewerkt worden aan realisatie van de gezamenlijke ambitie van 55 TWh, ook al lijkt dit streefdoel pas na 2030 binnen bereik. Zie ook de Kamerbrief van minister Jetten over voortgang RES, december 2023.
Systeembenadering De langetermijnstrategie voor de energietransitie is gebaseerd op een systeembenadering met als doel een CO2-neutraal energiesysteem. Daarvoor is het van belang om keuzes en opgaven in samenhang te bekijken. De realisatie van meer warmtenetten bijvoorbeeld vermindert de elektriciteitsvraag en ontlast daarmee het elektriciteitsnet. Het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) stelt dat elektriciteit de grootste drager wordt van het energiesysteem. De elektriciteitsvraag neemt de komende 25 jaar aanzienlijk toe. Dit onderstreept de urgentie van het voortvarend realiseren
Het kabinet gaat in 2024 in gesprek met decentrale overheden om nieuwe interbestuurlijke afspraken te maken over de RES-opgave na 2030. Leefomgeving, uitvoeringskracht en maatschappelijke betrokkenheid van organisaties en burgers kunnen hierbij extra aandacht en concretisering krijgen. Deze gesprekken moeten rond de zomer van 2024 uitmonden in afspraken over de RES-opgave na 2030.
Herijking RES 2024
van hernieuwbare elektriciteitsopwekking in een energiesysteem dat daarop is voorbereid. Daarnaast geeft het NPE aan dat er vanuit de regering meer sturing komt op energiebesparing, het inzetten van schaarse energie- en infrastructuur waar deze het meest nodig is vanuit systeemperspectief, op sterke internationale samenwerking en meer ruimte voor participatie en maatschappelijk initiatief.
Noord-Holland Noord
5
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
6
bron: Tijdlijn RES op weg naar 2030 - 2050
1.3 Wie is op welke manier betrokken? Gemeenten, provincie en het hoogheemraadschap werken als gelijkwaardige partners aan de uitvoering van de RES1. De gemeenteraden, Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur van het hoogheemraadschap hebben als hoogste democratische organen een doorslaggevende stem. Zij hebben de RES 1.0 vastgesteld en stellen met de Herijking RES 2024 ook de wijzigingen van de zoekgebieden vast. Vervolgens borgen de overheden deze wijzigingen in het omgevingsbeleid en zorgen zij voor tijdige vergunningverlening.
Partners in de RES
Gemeenten Gemeenten staan dicht bij inwoners, ondernemers, initiatiefnemers, energiecoöperaties en andere samenwerkingspartijen. Zij werken samen met de netbeheerder voor tijdige aansluiting van nieuwe projecten. Gemeentelijke rollen zijn onder andere aanjagen en ondersteunen van energiecoöperaties en andere lokale initiatieven, het borgen van plannen in het omgevingsbeleid, organiseren van participatie en draagvlak, concretiseren van zoekgebieden en vergunningverlening. In de deelregiohoofdstukken en in de RES 1.0 is meer informatie te vinden over hoe de gemeenten hier invulling aan geven.
Ook maatschappelijke organisaties zijn belangrijke partners in de realisatie van de energiestrategie. Uiteraard worden inwoners intensief betrokken, zij krijgen immers te maken met de plannen in hun leefomgeving. Hier ligt vooral een rol voor gemeenten. De netbeheerder denkt en werkt actief mee om met de investeringen in de elektriciteitsinfrastructuur in te kunnen spelen op de plannen. Lokale partners als energiecoöperaties, ondernemers en andere initiatiefnemers zijn cruciaal om ideeën en plannen van de grond te krijgen, met aandacht voor lokaal eigendom. Ook organisaties die opkomen voor maatschappelijke belangen zijn gesprekspartner in de planontwikkeling, om initiatieven in te brengen en om scherp oog te houden op de kwaliteit van de leefomgeving.
1 In de bijlage worden de rollen en verantwoordelijkheden per organisatie uitgebreid toegelicht.
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
7
Provincie Noord-Holland De provincie Noord-Holland zet zich in voor de landelijke afspraak om 55 procent CO2reductie te behalen in 2030 ten opzichte van 1990. De RES is hierin een belangrijk instrument; de verduurzaming van de energievoorziening is immers cruciaal in het terugdringen van de CO2-uitstoot. In de RES is de provincie gelijkwaardig partner en geeft ze actief invulling aan haar rollen als kennishouder, inspirator en initiator. Daarnaast vervult ze ook een rol als beschermer en borger van de kwaliteit van de leefomgeving.
Hoogheemraadschap Holland Noorderkwartier (HHNK) Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) werkt actief in de RES mee om de regionale energie-ambities te realiseren. Het hoogheemraadschap streeft naar klimaatneutraliteit in uiterlijk 2035. De ambities en het duurzaamheidsbeleid van het hoogheemraadschap zijn beschreven in de strategische visie ‘Op weg naar klimaatneutraliteit’.
Elk hoogheemraadschap en waterschap in Nederland geeft hier op haar eigen wijze invulling en uitvoering aan. HHNK streeft daarbij naar maximale energie-opwekking bij haar eigen assets. Naast de rioolwaterzuiverings-installaties (rwzi’s) bieden ook gemalen, overloopgebieden en eventueel ook waterkeringen kansen. Daarnaast is het hoogheemraadschap bezig met energiebesparing, het vergisten van slib tot biogas en het benutten van kansen voor aquathermie (zowel thermische energie uit oppervlaktewater als thermische energie uit afvalwater). Via onderstaande links is meer informatie te vinden over initiatieven en onderzoeken: • Aquathermie viewer • Energie en Grondstoffen Fabriek (efgf.nl)
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
8
1.4 Proces en vervolgstappen Besluitvorming Alle 17 gemeenten, de provincie en het hoogheemraadschap stellen de Herijking RES 2024 vast en bouwen daarmee voort op de reeds gemaakte regionale afspraken. De besluitvorming is maatwerk: er zijn gemeenten zonder wijzigingen van zoekgebieden en gemeenten waar juist wel wijzigingen zijn voorzien. Het is de bevoegdheid van de gemeenteraden om te besluiten over wijzigingen ten opzichte van de kaart van de RES 1.0 (op eigen grondgebied) om deze wijzigingen vervolgens te borgen in het omgevingsbeleid. Als een gemeente geen wijzigingen heeft of als de wijzigingen binnen de door de gemeenteraad eerder vastgestelde kaders blijven, besluit het college van B&W over de Herijking RES 2024, die in dat geval ter informatie wordt gedeeld met de gemeenteraad. Daarnaast besluiten het algemeen bestuur van het hoogheemraadschap en Provinciale Staten
over de gehele Herijking RES 2024. Daarmee worden de vastgelegde bestuurlijke afspraken opnieuw bekrachtigd en de wijzigingen van de zoekgebieden vastgesteld.
Vervolgstappen Nadat de Herijking RES 2024 is vastgesteld, worden de gewijzigde en nieuwe zoekgebieden geborgd in omgevingsbeleid van de gemeenten (omgevingsplannen) en provincie (omgevingsverordening). De wijziging van de zoekgebieden wordt na besluitvorming verwerkt in de RES-viewer. Voor nieuwe- en aangepaste zoekgebieden voor opwekking van windenergie stelt de provincie een plan-MER op. Dit is nodig om de wind-zoekgebieden te kunnen borgen in de provinciale verordening. In deze plan-MER worden de mogelijke omgevingseffecten van de wind-zoekgebieden in beeld gebracht. Planning is om de concept plan-MER in april 2024 gereed te hebben. Met de informatie uit de concept plan-MER kunnen gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van het hoogheemraadschap een goed overwogen besluit nemen over de Herijking RES. In het najaar van 2024 stelt de provincie (GS) de plan-MER vast, rekening houdend met de genomen besluiten over de Herijking RES, waarna de nieuwe / aangepaste windzoekgebieden worden opgenomen in de
Herijking RES 2024
Provinciale Omgevingsverordening (per 1-12025). Voor een aantal nieuwe zoekgebieden in de Herijking RES geldt dat er nog veel moet worden onderzocht en dat participatie (grotendeels) nog moet plaatsvinden. De uitkomsten hiervan zijn bepalend voor de uiteindelijke invulling van het zoekgebied. Daarnaast is en blijft er ruimte voor nieuwe initiatieven en zoekgebieden. Een aantal van deze ontwikkelingen is nog niet ver genoeg om op te nemen in de Herijking RES. Begin 2025 wordt opnieuw geïnventariseerd of er nieuwe zoekgebieden in beeld zijn en of een nieuwe herijking nodig is.
Planning uitvoering RES De landelijke planning is dat op 1 januari 2025 de projecten uit de RES een vergunning hebben, zodat ze uiterlijk 2030 gerealiseerd zijn. De meeste projecten in de zoekgebieden van de RES Noord-Holland Noord hadden op 1-1-2024 nog geen vergunning. Voor de zonop-dak-opgave is een vergunning veelal ook niet nodig. Voor de andere zoekgebieden is versnelling van de uitvoering belangrijk, om te kunnen blijven koersen op het realiseren van de ambitie van Noord-Holland Noord om in 2030 3,6 TWh op te wekken.
Noord-Holland Noord
9
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
10
2
Context en ontwikkelingen Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
11
Kaart 2.1. OER-trajecten langs Rijkswegen in aanvraag (links) en in uitvoering (rechts).
2.1 Opwek van energie op Rijksvastgoed (OER) Met het OER-Programma (Opwek van Energie op Rijksvastgoed) stelt de Rijksoverheid haar gronden ter beschikking voor het opwekken van hernieuwbare energie. Decentrale overheden kunnen bij de minister van Economische Zaken en Klimaat een beroep doen op dit aanbod. Op kaart 2.1 staan de OER-projecten langs de Rijkswegen (RWS) in Noord-Holland ingetekend. In tabel 2.2 staan alle aangedragen OER-projecten in NoordHolland Noord.
Aangevraagd
Voorverkenning
Verkenning
Planvorming
Inschrijving
Exploitatie
Voor álle aangemelde OER-projecten, zie tabel 2.2
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
12
Tabel 2.2 Alle aangedragen OER-projecten in
De OER-projecten zijn opgenomen in deze Herijking RES 2024 voor NoordHolland Noord. Omdat de locaties al zijn aangemeld bij het OER, door middel van collegebesluiten, is dit een toevoeging aan de RES waar niet opnieuw besluitvorming voor nodig is. Het wordt bekrachtigd door het in de Herijking RES op te nemen. Daarmee is het inzichtelijk voor eenieder, ook in de RES-viewer.
Werkwijze OER-programma
Noord-Holland Noord
Bij een positieve beoordeling van een Gebied
Fase
Knooppunten A7 (pilot)
Realisatie
aan de slag te gaan met betreffende project.
Energieroute NH: A9, A22, A5 en A2, A1 (gedeelte
Planvorming
Bij OER-projecten werken Rijk, provincie
tussen A10 en A9) (ook NH Zuid)
aanvraag wordt een locatie opgenomen in het OER-programma en stelt het Rijk capaciteit en middelen ter beschikking om
en gemeenten samen om marktpartijen te selecteren om energieprojecten op deze gronden te realiseren en exploiteren. De betrokken overheden stellen op basis van hun eigen bevoegdheden de voorwaarden en uitgangspunten vast, bijvoorbeeld voor veiligheid, (financiële) participatie, lokaal eigendom en ruimtelijke inpassing. Projectontwikkelaars en energiecoöperaties
A7, Kop Afsluitdijk, A8
Verkenning
(ook NH Zuid)
Luchthaven de Kooy en Marineterrein Den Helder
Voorverkenning gepland (start maart 2024)
Wieringerhoek
(Pre)voorverkenning
Repoweren wind Enkhuizen
Nog niet gepland
N9
Nog niet gepland
kunnen op de projecten inschrijven, waarna de rechten om op de betreffende gronden te ontwikkelen en exploiteren worden gegund aan de partij met het beste voorstel.
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
13
2.2 Innovaties De rol van innovaties in Noord-Holland Noord Innovatie kan de motor zijn voor een succesvolle energietransitie, gezonde concurrentiekracht en economische groei in de komende decennia. In Noord-Holland Noord wordt door diverse partijen en ondernemers gewerkt aan de ontwikkeling en toepassing van energie-innovaties, zoals TNO Petten, New Energy Coalition, IDEA en het Ontwikkelingsbedrijf NHN.
Daarnaast zijn er innovaties in andere vormen van elektriciteitsopwekking. Deze innovaties kunnen naar verwachting in 2030 nog geen grootschalige bijdrage leveren aan de RES-doelstelling en worden daarom niet meegenomen in het RES-bod voor 2030. Deze technieken kunnen echter wel belangrijk zijn voor de opgave ná 2030.
Energie uit water en kernenergie TNO onderzoekt, in opdracht van het Waddenfonds en betrokken gemeenten en provincies, het potentieel van energie uit water in en rondom het Waddengebied. Het gaat hier om drie technieken: golfenergie, getijdenenergie en energie door
Innovaties opwek-technieken
spanningsverschil tussen zoet en zout water.
De ambitie van de RES Noord-Holland Noord (3,6 TWh in 2030) gaat ervan uit dat dit wordt gerealiseerd door de toepassing van bewezen technieken: zon- en windenergie. In de toepassing van deze technieken vinden diverse innovaties plaats, zoals kleinschalige windturbines, agri-PV (zonnepanelen in combinatie met voedselteelt), drijvende zonnepanelen en zonnepanelen-folie. Zodra deze installaties een groter vermogen hebben dan 15 KWp, worden deze meegenomen in de gerealiseerde opwek-cijfers van de RES.
Er wordt onderzocht of opschaling vóór 2030 haalbaar is. Op landelijk niveau wordt onderzoek gedaan
geconcludeerd dat haalbaarheid voor 2030 niet realistisch wordt geacht. Daarom worden SMR’s niet meegenomen in de doelstelling van de RES voor 2030. In Den Helder loopt momenteel een initiatief voor een SMR.
Innovaties flexibel energiesysteem Om het elektriciteitsnet efficiënter te benutten is het belangrijk dat de opwekking van elektriciteit slimmer wordt gebruikt en toegepast, bijvoorbeeld door de elektriciteitsvraag slim te sturen en af te stemmen op de momenten dat er veel zonen/of windenergie wordt opgewekt. Maar ook door pieken op het net op te vangen door opslagsystemen, of om te zetten in andere vormen van energie. Dit kan enerzijds oplossingen bieden voor de netcongestie in grote delen van Noord-Holland. Anderzijds kunnen hierdoor netuitbreidingen in de toekomst worden voorkomen.
naar de mogelijkheden van kernenergie. De Rijksoverheid onderzoekt de bouw van twee nieuwe kerncentrales. Daarnaast gaat de ontwikkeling van kleine kerncentrales (SMR’s) wereldwijd snel en is er vanuit bedrijfsleven, onderzoek en lokaal bestuur veel interesse naar SMR’s. Ook hiernaar wordt in opdracht van EZK onderzoek gedaan. Er is
Herijking RES 2024
Bedrijventerreinen zijn bij uitstek geschikt voor dit soort toepassingen. Hier is ruimte voor energieopwekking en kunnen de verschillende bedrijven met elkaar hun energieverbruik aansturen. Er zijn al meerdere voorbeelden van bedrijventerreinen in Noord-Holland Noord waar dit soort energie hubs worden ontwikkeld (bijv. Boekelermeer Alkmaar). Noord-Holland Noord
14
2.3 Kleinschalige opwek Kleinschalig zon-pv In het Klimaatakkoord van 2019 is rekening gehouden met een autonome groei van 7 TWh door kleinschalige zonne-energie installaties op daken. Alles wat boven deze 7 TWh aan kleinschalige zon-pv wordt opgewekt, mag worden bijgeteld bij de nationale RESdoelstelling van 35 TWh hernieuwbare energie in 2030. De groei van zonnepanelen op woningen gaat hard. Volgens de Klimaat- en Energieverkenning van PBL (2023) wordt verwacht dat huishoudens in 2030 ongeveer 12 TWh aan zonnestroom zullen produceren via kleinschalige zonne-energie. Tegelijkertijd bestaat er een bredere behoefte om een helder beeld te krijgen van de autonome groei van 7 TWh. Op nationaal niveau voeren PBL en RVO momenteel gesprekken om een beter inzicht te verkrijgen in kleinschalige zonneenergie. De intentie is om dit tegen het jaar 2024 te realiseren en het volledige plaatje
van kleinschalige zon-pv duidelijk in kaart te brengen. Kijk hier voor meer informatie.
Kleine windturbines/erfmolens Een kleine windturbine – ook wel erfmolen genoemd – is een compacte windmolen die meestal wordt geplaatst op privéterreinen zoals boerderijen of landgoederen. Met de erfmolen wekken landeigenaren eigen duurzame energie op. In vergelijking met reguliere windturbines zijn erfmolens aanzienlijk kleiner en zijn ze afgestemd op lokale energiebehoeften. De tiphoogte van een erfmolen varieert doorgaans tussen de 4 en 21 meter, volgens gegevens van NP RES uit 2023. Binnen het provinciaal beleid van Noord-Holland is de maximaal toegestane ashoogte van kleine windturbines 15 meter. De opwek van kleine windturbines wordt bijgeteld bij de nationale RES-doelstelling van 35 TWh hernieuwbare energie in 2030. Praktisch gezien is hun bijdrage echter beperkt, tenzij er heel veel worden geplaatst. Een kleine windturbine met een tiphoogte van 21 meter met een vermogen van 15 KW kan jaarlijks 32,1 MWh produceren. Ter vergelijking: een grote windturbine met een tiphoogte van
Herijking RES 2024
165 meter met een vermogen van 5,6 MW levert 16.800 MWh per jaar op. Dit betekent dat er meer dan 500 kleine windturbines nodig zouden zijn voor dezelfde energieopbrengst als één grote windturbine. Net zoals bij kleinschalige zonne-energie, verkent NP RES samen met PBL, RVO en de regio's de mogelijkheid om kleine windturbines effectief op te nemen in de monitoring voor de doelrealisatie tegen 2030.
16.800 MWh/jaar 165m
32,1 MWh/jaar
16.800 MWh/jaar 21m
15 kW
500x 15 kW
5,6 MW
bron: NPRES
Noord-Holland Noord
15
2.4 Andere ontwikkelingen naast de RES De focus van de RES ligt op de grootschalige opwek van wind en zon op land en zon op (grote) daken en bouwwerken. Naast de RES-opgave van 35 TWh wordt landelijk gewerkt aan de opschaling van wind op zee naar 49 TWh in 2030. Buiten de RES om zijn er echter ook andere initiatieven die inspelen op- en bijdragen aan een duurzame energievoorziening, zoals opwek via afvalverbrandingsinstallaties en biomassacentrales.
Deze vormen van elektriciteitsopwekking leveren, naast de RES-doelstellingen en de opgave wind op zee, een belangrijke bijdrage in de landelijke opgave voor hernieuwbare elektriciteit.
Afvalverbrandingsinstallaties en biogas in Noord-Holland Noord In 2021 werd in Noord-Holland Noord 0,33 TWh aan hernieuwbare elektriciteit opgewekt door afvalverbrandingsinstallaties en overige verbranding van biomassa2. Daarbij werd circa 0,01 TWh hernieuwbare elektriciteit opgewekt vanuit biogas uit bijvoorbeeld monovergisters. 2 Bron: Klimaatmonitor.
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
16
2.5 Warmte en de RES De warmtetransitie van de gebouwde omgeving raakt aan de RES. De Regionale Structuur Warmte (RSW) maakte dan ook integraal onderdeel uit van de RES 1.0. De gemaakte werkafspraken in de RSW uit de RES 1.0 staan nog vast. In de warmtetransitie ligt de regie bij gemeenten. Soms spelen er bovenlokale zaken en is regionale samenwerking gewenst. De Regionale Structuur Warmte (RSW) beschrijft de activiteiten die invulling geven aan deze samenwerking. In de RES-regio NoordHolland Noord is afgesproken dat de provincie Noord-Holland deze samenwerking faciliteert. Dit doet zij in afstemming met het Nationale Programma Lokale Warmtetransitie (NLPW).
Dit is de organisatie die sinds januari 2023 gemeenten faciliteert bij het vormgeven van de warmtetransitie. Vanwege deze ontwikkelingen en de veelomvattendheid van het thema, heeft ‘warmte’ een eigen spoor gekregen naast de RES. Om die reden, en omdat de gemaakte werkafspraken nog steeds gelden, maakt warmte geen onderdeel uit van de Herijking RES 2024. In de bijlage is een uitgebreide beschrijving te vinden van de manier waarop warmte in Noord-Holland is georganiseerd.
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
17
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
3
Energieregio Noord-Holland Noord Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
19
3.1 Bod en opwekcijfers Inleiding: bod blijft staan, opwekpotentie verandert wel De energieregio Noord-Holland Noord heeft in 2021 in de RES 1.0 het gezamenlijke aanbod gedaan om 3,6 Terawattuur aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030. Dit aanbod is nog steeds actueel en richtsnoer voor de regio om bij te dragen aan het Klimaatakkoord. Sinds 2021 is er wel het nodige gebeurd: er zijn zoekgebieden gewijzigd, bijgekomen en afgevallen, hetgeen van invloed is op de mogelijke opwek (‘potentie’) van hernieuwbare elektriciteit. Ook heeft het Nationaal Programma RES nieuwe rekenregels vastgesteld: de techniek ontwikkelt zich in hoog tempo en er wordt steeds meer
ervaring opgedaan met de RES-plannen. De uitgangspunten voor de opwekberekeningen zijn hierop aangepast (zie ook bijlage 1). In deze Herijking RES 2024 NoordHolland Noord is beschreven wat er in de zoekgebieden van de energieregio wijzigt ten opzichte van de RES 1.0. En wat een en ander betekent voor de opwekpotentie. Ook zijn de nieuwe rekenregels verwerkt in de cijfers. RES is dynamisch proces De precieze haalbaarheid, wenselijkheid en invulling van een aantal zoekgebieden worden nader onderzocht. Daarnaast sluit deze kaart met zoekgebieden bestaande initiatieven én nieuwe initiatieven niet uit, deze zullen ook op haalbaarheid en wenselijkheid worden onderzocht. Er kunnen in de toekomst zowel zoekgebieden bijkomen als afvallen.
Herijking RES 2024
Verschil opwekpotentie De herijking van de RES levert een andere opwekpotentie op dan bij de RES 1.0. In grote lijnen is dit verschil logisch te verklaren omdat sinds de vaststelling van de RES 1.0 enkele zaken veranderd zijn. Zo zijn zoekgebieden verder geconcretiseerd, gewijzigd, bijgekomen en afgevallen. Anderzijds heeft het Nationaal Programma RES nieuwe kengetallen vastgesteld omdat de afgelopen jaren bijvoorbeeld de technische potentie van zonnepanelen verder vooruit is gegaan. Voor de potentie van zon op grote daken wordt nu tevens gebruikgemaakt van een nieuwe dataset voor grote daken die eerder nog niet voorhanden was. Het samenspel van deze veranderingen maakt dat de potentie vandaag de dag niet dezelfde is als bij de RES 1.0. Tevens is de al gerealiseerde duurzame opwekking uit zon en wind toegenomen, doordat in de afgelopen jaren meer duurzame opwekking van elektriciteit is gerealiseerd.
Noord-Holland Noord
20
Huidige en potentiële opwek in NoordHolland Noord Dit maakt dat de optelsom van potentie en inmiddels gerealiseerde duurzame opwekking voor alle deelregio’s hoger uitpakt. De gerealiseerde, duurzame opwekking is met 264 GWh toegenomen. De potentie van alle zoekgebieden is gedaald met 205 GWh. De som van de gerealiseerde opwekking en de potentie komt voor deze herijking uit op 3.634 GWh, oftewel 3,63 TWh. Het bod van 3,6 TWh lijkt daarmee nog altijd te bereiken. Daarbij de notie dat het grootste deel van de potentie nog gerealiseerd moet worden en daarmee nog niet ‘verzilverd’ is. De uitdaging ligt voor Noord-Holland Noord in de tijdige realisatie binnen zes jaar om het doel in 2030 te halen.
Huidige en potentiële opwerk van Noord-Holland Herijking RES 2024 en RES 1.0 (2021)
Afname: Omzetting potentie naar realisatie
Potentie 1,5 TWh
Afname: Wijzigingen in zoekgebieden
-0,21 TWh
Potentie 1,29 TWh
Toename: Nieuw begrippenkader RES
Bestaand 2,08 TWh
Toename: Realisatie duurzame opwekking
+0,26 GWh
Bestaand 2,34 TWh
(Waarvan 70% vergund SDE)
RES 1.0 3,58 TWh
Herijking RES 3,63 TWh
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
21
ZOEKGEBIEDEN Zon op grote daken Zon boven parkeerplaatsen Zon op geluidschermen e.d. Opwek op Rijksvastgoed (OER)
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
hectares / turbines
716
617 ha.
41
20 ha.
8
8 ha.
18
11 ha.
Zon*
355
381 ha.
Wind
18
2 tur.
Zon plus wind
34 + 102
33 ha. + 11 tur.
Totaal potentiële opwekking (GWh)
1.292
Totaal potentiële opwekking (TWh)
1,29
Bestaande duurzame opwekking (TWh)
2,34
* De potentiële opbrengst van het zoekgebied Wieringerhoek is niet opgenomen in de tabel.
GWh 2030
hectares of turbines
Zon op grote daken
716
617 ha
Zon boven parkeerplaatsen
41
20 ha
Zon op geluidschermen e.d.
8
8 ha
Opwek op Rijksvastgoed (OER)
18
11 ha
Zon*
355
381 ha
Wind
18
2 turbines
Zon + wind
34 + 102
33 ha. + 11 turbines
Totaal potentiële opwekking (GWh)
1.292
Totaal potentiële opwekking (TWh)
1,29
Bestaande windturbines
Bestaande duurzame opwekking (TWh)
2,34
Mogelijkheid tot opwaarderen bestaande windtrubines
Zoekgebieden
*
Legenda
* De potentiële opbrengst van het zoekbegied Wieringerhoek is niet opgenomen in de tabel.
Geplande windturbines
LEGENDA Bestaande windturbines
0
GWh 2030
Herijking RES 2024
10
Mogelijkheid tot opwaarderen bestaande windturbines
20 km
Geplande windturbines
22
Gebouwde omgeving Water
Gebouwde omgeving Water Noord-Holland Noord
Natuurontwikkeling gecombineerd met zonneatollen In de RES 1.0 is door de energieregio Noord-Holland Noord het zoekgebied ‘Wieringerhoek’ aangewezen voor zon op water. Dit zoekgebied biedt de unieke kans voor de regio om duurzame energieopwekking te combineren met het vergroten van de natuurwaarde in dit deel van het IJsselmeer en bij te dragen aan recreatie en toerisme. Hiermee kan dit gebied bijdragen aan een aantal Nationale Opgaven zoals vanuit PAGW (Programmatische Aanpak Grote Wateren), Natura 2000, Kader Richtlijn Water en het Klimaatakkoord). Daarbij houdt de energieregio rekening met verschillende belangen zoals van landbouw, scheepvaart en visserij. De mogelijkheden om deze opgaven te combineren zijn beschreven in het Buitendijks Plan. De potentie van het zoekgebied is ingeschat op 1,6 TWh3. In de RES 1.0 was de potentie ingeschat op 1,1 TWh. 3 Deze potentie telt niet mee in het huidige bod.
Begin 2022 hebben de gemeenten Medemblik, Hollands Kroon en de provincie Noord-Holland gezamenlijk een aanvraag ingediend bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) om de locatie Wieringerhoek op te nemen in het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER). Deze aanvraag is gehonoreerd. Gezamenlijk met het Rijk onderzoekt de regio de uitwerking van het zoekgebied in een pre-voorverkenning OER. Gezien de omvang, complexiteit en gevoeligheid van de ruimtelijke opgave, werken de Rijksdepartementen EZK, IenW, LNV, Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en de bovengenoemde decentrale overheden samen aan de ‘integrale verkenning Wieringerhoek’. Doel van deze verkenning is om een antwoord te geven op de vraag in hoeverre de locatie Wieringerhoek geschikt/ kansrijk is voor een ‘zon op water’-project, op zo’n manier dat het (zoveel mogelijk) verenigbaar is met de andere functies/ waarden in het gebied. Naar aanleiding van de uitkomst van deze integrale verkenning volgt een besluit of het OER-programma wordt voorgezet.
Herijking RES 2024
Een aantal partners in de energieregio heeft zorgen geuit over de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van het plan. Deze zorgen gaan over het (maatschappelijke) draagvlak en de impact die het plan zal hebben in het IJsselmeergebied. Onder anderen deze factoren worden ook onderzocht in de verkenning.
Noord-Holland Noord
23
3.2 Aandachtspunten uitvoering Noodzaak versnelling in uitvoering Met de zoekgebieden, zoals opgenomen in deze Herijking RES, zijn er nog voldoende mogelijkheden om de gezamenlijke ambitie van 3,6 TWh te realiseren. De grootste uitdaging is om deze ambitie tijdig (in 2030) te realiseren. Meerdere projecten in ‘de pijplijn’ worden de komende jaren uitgevoerd. Sinds de RES 1.0 is er 0,26 TWh extra opwek bij gekomen. Komende zes jaar moet er nog 1,26 TWh gerealiseerd worden. Dit is een grote opgave, zeker omdat het steeds lastiger wordt om projecten van de grond te krijgen.
In de foto van het Nationaal Programma RES wordt dit herkend. De netcongestie in de regio vormt een steeds serieuzere uitdaging voor het tijdig behalen van het RES doel. Er moet daarom meer focus komen op het slim inpassen van zon- en windenergie. Daarnaast leiden de landelijke zonneladder en windnormen in een aantal zoekgebieden tot minder of andere mogelijkheden. De provincie Noord-Holland voert in het begin van 2024 een analyse uit, waarbij de impact van de zonneladder op de zoekgebieden ‘zon op veld’ worden onderzocht. Dit geeft duidelijkheid voor de betrokken partijen.
Sanering Van de opgestelde bestaande opwek wordt in de toekomst een deel gesaneerd, opgewaardeerd of vervangen. Dit heeft te maken met technische levensduur, of afspraken voor sanering bij nieuwe opwekprojecten. Dit is niet opgenomen in de cijfers omdat over deze ontwikkelingen geen zekerheid gegeven kan worden, in zowel tijd als effect.
Komende tijd moet er ingezet worden op uitvoering en versnelling. Dit vraagt inzet, daadkracht, samenwerking en het maken van keuzes.
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
24
Netcongestie na RES 1.0
3.3 Energieinfrastructuur Inzicht vanuit infrastructuur en het belang van systeemefficiëntie "Het energiesysteem speelt een cruciale rol in het volbrengen van de RES ambities. Het verbindt, letterlijk, de ambities en plannen voor opwek in de 30 RES regio’s met de verbruikers van energie”, schreef Liander in de netimpactanalyse bijgevoegd aan de RES 1.0. De in deze netimpactanalyse genoemde handelingsperspectieven en adviezen zijn onverminderd actueel en worden zelfs belangrijker, gezien de verder gecompliceerde omstandigheden. Liander nodigt de partners in de RES dan ook uit om de netimpactanalyse ter harte te nemen. In deze herijking worden de belangrijkste en gewijzigde punten aangestipt.
Netcongestie voor teruglevering is in NoordHolland Noord na 2021 toegenomen. Dit komt door de stijging in duurzame energieopwek, wat ook uit deze herijking blijkt. Dit heeft gevolgen voor de uitwerking van de RES voor 2030 voor bepaalde deelregio’s. In de regioparagrafen is dit verder uitgelegd. Het is inmiddels algemeen bekend dat alle ambities in Nederland, voor vraag naar en teruglevering van elektriciteit, niet zonder meer op het huidige elektriciteitsnet passen. Om de ambities te realiseren is een immense verbouwing nodig en vele miljarden aan jaarlijkse investeringen in de energienetten. Met netcongestie moet blijvend rekening gehouden worden, het is ‘here to stay’, zo bleek ook uit de Tweede Kamer hoorzitting netcongestie van 17 januari 2024.
onze infrastructuur, om zoveel mogelijk opwekplannen mogelijk te kunnen maken met minimaal gebruik van de (openbare) ruimte en financiële middelen. Daarnaast moeten doorlooptijden voor de aanpassing en uitbreiding van de energieinfrastructuur aanzienlijk korter. Ook gemeenten hebben hier een grote rol in. Weerstand en (juridische) discussies ten aanzien van bijvoorbeeld de bouw van elektriciteitshuisjes en elektriciteit(verdeel) stations staan de versnelling van de opgave in de weg. Gezamenlijk moet er worden gezocht naar hoe het wel kan.
Omgaan met netcongestie vraagt van iedereen om slimmer om te gaan met de energiebalans: verbruik op het moment dat je opwekt en minimaliseer piekbelasting op de netten. Gezamenlijk moet slimmer én optimaler gebruik worden gemaakt van
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
25
De netsituatiekaarten, vermeld in de regioparagrafen in deze herijking, laten de huidige status voor teruglevering per gebied zien. Liander geeft inzicht in waar op dit moment kleine opwekprojecten (o.a. zon op dak, kleine zonneweides) mogelijk zijn (3x80A tot 2MW). Ook geven de netsituatiekaarten, in het geval van schaarste op een elektriciteitstation voor terugleverof aansluitvermogen (zogeheten ‘velden’, de stopcontacten op een station), inzicht in de te verwachten oplostermijnen. Dit is van toepassing voor grote opwekprojecten zoals zoekgebieden voor wind en zon op veld (>2MW). In diverse regio’s in Noord-Holland Noord blijkt inmiddels dat het vrije vermogen op verdeelstations of het aantal vrije velden (‘stopcontacten’), voor het aansluiten van duurzame opwek sinds de RES 1.0 verder is afgenomen. Dit bemoeilijkt het snel aan kunnen sluiten van grote (>2MW) zonneparken en windopwek als daar een netaansluiting voor nodig is. Slimme oplossingen bieden op kortere termijn ruimte voor nieuwe of grotere aansluitingen.
Zon op dak Een groot gedeelte van de RES potentie voor Noord-Holland Noord is ingevuld met zon op dak (circa 60%). Naast de impact op verdeelstations is daardoor grote druk op het middenspannings- en laagspanningsnet (MS en LS net, het zogeheten distributienet) ontstaan, waardoor ook hier significante aanpassingen nodig zijn (extra kabels en elektriciteitshuisjes). De versnippering van zon op dak brengt uitdagingen met zich mee voor de lokale netten. Door de piekbelasting van zon op dak zal Liander veelal lagergelegen netdelen (elektriciteitshuisjes, kabels) moeten verzwaren. Dit is een flinke opgave omdat daarvoor veel straten opengebroken moeten worden. Deze werkzaamheden kennen lange doorlooptijden en brengen hoge maatschappelijke kosten en overlast met zich mee. Slim inpassen van zon op dak is dan ook essentieel. Zie verderop de paragraaf ‘Handelingsperspectief voor/in de regio’ voor een toelichting.
Herijking RES 2024
Om de laagspanning en middenspanningsnetten geschikt te maken voor de toenemende capaciteit heeft Liander twee versnellingsprogramma’s geïnitieerd. De buurtaanpak om de laagspanningsnetten effectief en efficiënt te verzwaren en het programma HELIX voor het versnellen van de verzwaring van het middenspanningsnet.
Onzekerheid opwek, concretiseer de zoekgebieden Het RES bod is in zijn totaliteit nagenoeg gelijk gebleven, maar dit geldt ook voor de grote onzekerheid van de realisatie van zoekgebieden. Veel gebieden bevinden zich nog in een verkenningsfase. Daarbij kunnen zoekgebieden nog worden geschrapt, toegevoegd of gewijzigd. Het is vanzelfsprekend dat voor de netbeheerder zorgvuldigheid voorop staat bij het nemen van besluiten. De keerzijde is dat als gevolg daarvan voorbereidingstijd voor de aanleg van energieinfrastructuur voor de netbeheerder wordt verkort, met vertragingen en mogelijk verder beperkende factoren vanuit de infrastructuur tot gevolg.
Noord-Holland Noord
26
Versnellen op netuitbreidingen
Handelingsperspectief voor/in de regio
Vanuit diverse sporen - de Energyboard, de Taskforce Energie-infrastructuur, Landelijk Programma Netcongestie (LAN), de NoordHollandse MIEK en het Nationaal plan energiesysteem (NPE) en het programma Verduurzaming Industrie (CES) - verkennen Rijk, provincie, gemeenten, netbeheerders en andere stakeholders samen diverse versnellingsopties en toekomstbeelden. De netbeheerders werken ondertussen hard om elektriciteitsnetten uit te breiden.
Naast de genoemde handelingsperspectieven in de netimpactrapportage RES 1.0 verwijst Liander ook naar de slimme oplossingen pagina van de Taskforce Energie-infrastructuur en naar de brochure van Liander.
De grote opgave op het gebied van energieinfrastructuur vraagt om gecoördineerde, planmatige en zorgvuldige ruimtelijke en energetische (faserings)beslissingen in de tijd op alle niveaus (nationaal, provinciaal, regionaal en gemeentelijk). Ver genoeg vooruitkijken, keuzes maken én daarop plannen, zo ook met de RES. Netbeheerders presenteerden eind 2023 de Nationale uitvoeringsagenda, met als doel samen stappen te kunnen zetten naar uitvoering in de hoogste versnelling. Kortom, alles wordt aangegrepen om de energienetten zo snel mogelijk uit te kunnen breiden.
Herijking RES 2024
Noord-Holland Noord
27
Aanbevelingen netbeheerders: wat kan de regio doen? Door bijvoorbeeld het elektriciteitsnet efficiënt te benutten, zijn er minder nieuwe kabels en elektriciteitshuisjes nodig. Dat scheelt in realisatietijd, maar ook in het gebruik van schaarse openbare ruimte en in overlast. Andere maatregelen zijn: • Zon op dak; slim inpassen. Plaatsing en het gebruik van zonnepanelen strategisch optimaliseren om de impact op het lokale elektriciteitsnet te minimaliseren door bijvoorbeeld lokale energieopslag en zorgen dat de opwek(piek) wordt afgestemd op de verbruik(spiek). • Cluster energie opwek. Opwekprojecten kunnen geclusterd als één project worden ontwikkeld, maar ook als meerdere projecten waardoor er meer kabelverbindingen en meer stopcontacten op het station nodig zijn. Deze stopcontacten zijn schaars. Daarnaast is de ruimte ondergronds een aandachtspunt, ook hiermee moet efficiënt worden omgegaan.
• Combineer wind en zon (cable pooling). Opwek door wind en zon vult elkaar goed aan en kan gecombineerd worden op één aansluiting. Deze mogelijkheid kan verkend worden bij de gecombineerde zon/ windprojecten, zoals bijvoorbeeld bij het zoekgebied Alton/Zandhorst. • Combineer vraag en aanbod. Bedrijventerreinen in de regio zijn, vanuit slim gebruik van het elektriciteitsnet, in de regel een goed startpunt. Hier ligt namelijk veel dakoppervlakte geclusterd bij elkaar en is sprake van een hoog constant energieverbruik. Dit zorgt dat de opgewekte stroom direct kan worden geconsumeerd waardoor er minder infrastructuur nodig is voor de transport van elektriciteit. Dit is opportuun voor de zoekgebieden op bedrijventerrein Boekelermeer. • Plan opweklocaties in de buurt van (toekomstige) elektriciteitsstations met teruglevercapaciteit. De regio verkent deze mogelijkheden. Indien projecten verafgelegen zijn van verdeelstations vraagt dit om kabels over lange afstanden
Herijking RES 2024
door gronden van meerdere eigenaren. Hierdoor is de realisatie niet alleen kostbaar en tijdrovend, maar gaat dit ook gepaard met impact op de omgeving gedurende graafwerkzaamheden. Locaties dicht bij een verdeelstation hebben daarom vanuit het energiesysteem de voorkeur. • Concretiseer opweklocaties in de regio. Duurzame opwek vereist ruimtelijke inpassing, maar ook energie-infrastructuur moet zowel onder- als bovengronds worden ingepast. Dit dient samen te komen in de uitwerking van de opwekpotentie in de regio richting opweklocaties. Om het bod voor 2030 te halen, moeten vergunningen in 2025 verleend zijn. Maar ook voor het elektriciteitsnet is spoedig duidelijkheid nodig, in de vorm van concrete opweklocaties (wat, waar, wanneer), om als netbeheerder tijdig te kunnen anticiperen.
Noord-Holland Noord
28
3.4 Participatie, lokaal eigendom en maatschappelijke initiatieven Maatschappelijk draagvlak is een belangrijk aspect van de RES. Het proces om te komen van zoekgebieden tot een uitgevoerd project kent daarom zorgvuldige participatie: bij planvorming kunnen inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden meedenken. Een aantal gemeenten hebben hiervoor een specifiek participatiekader opgesteld, of zijn hier nog mee bezig. In andere gemeenten zijn algemene participatiekaders opgesteld die in sommige gevallen ook toepasbaar zijn voor de RES4.
Daarnaast is uitgangspunt dat er lokaal kan worden meegeprofiteerd; er wordt gestreefd naar minimaal 50 procent lokaal eigendom per project. Een aantal gemeenten heeft hier sinds de RES 1.0 beleid voor vastgesteld. Ook in gemeenten die geen beleid hebben vastgesteld, wordt gewerkt aan lokaal eigendom bij zon- en windprojecten. Omdat (financiële) participatie altijd om maatwerk vraagt is dit niet overal op dezelfde wijze (in beleid of anders) vormgegeven. Voorbeelden zijn samenwerking van gemeenten met lokale energiecoöperaties, de borging van het streven naar 50% lokaal eigendom in beleid en de ondersteuning van provincie aan energiecoöperaties. Om het draagvlak verder te vergroten wordt bij ieder project gezocht naar toegevoegde waarde voor landschap en natuur en worden maatregelen genomen om negatieve effecten te voorkomen of te verminderen. Om de schaarse ruimte goed te gebruiken wordt per project verkend hoe en waar opwek gecombineerd kan worden met andere functies.
Herijking RES 2024
De wereld staat ondertussen niet stil, uit de samenleving komen steeds vaker nieuwe initiatieven die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de transitie naar hernieuwbare energie. Deze kunnen door de RES-partners zelf worden aangedragen maar ook vanuit maatschappelijke organisaties, ondernemers en bedrijven komen. Waar mogelijk faciliteren de RES-partners deze nieuwe initiatieven, waarbij het nuttig is om de initiatieven te onderzoeken op haalbaarheid. Deze initiatieven kennen doorgaans een groot draagvlak, het zijn projecten van, met en door de lokale gemeenschap. Zoals aangegeven in de RES 1.0: de deur staat open voor nieuwe initiatieven, ook als die buiten de zoekgebieden liggen, en innovaties worden verwelkomd. 4 Voortgangsrapportage Noord-Holland Noord (2023).