Bijlagen Omgevingsprogramma Bomen Drechterland aangepast (2021-51)

uitsluitsel over geven. Een geplande reconstructie hoeft dus geen reden te zijn om de boom voortijdig te kappen. Hier moet de gemeente rekening mee houden bij haar overweging.

Meerdere meldingen Als de overlast door meerdere mensen in een straat wordt ervaren, telt de gemeente het aantal officieel ingediende meldingen (via de klachten- en meldingencentrale) of doet een buurtonderzoek. Dit onderzoek wordt door de gemeente geïnitieerd. De gemeente houdt hierbij de regie over de wijze van onderzoek. Door buurtbewoners verzamelde handtekeningen worden niet als officiële meldingen beschouwd. Op basis van de door de gemeente verzamelde overlastgegevens neemt de gemeente een passende oplossing, zoals ingrijpende snoei, of kap en herplant met een passende boomsoort.

Verwachte resterende levensduur Wanneer een boom aftakelt, betekent dit dat de boom na de maatregel binnen 5 jaar alsnog gekapt zal worden. Terwijl als de boom nu vervangen wordt, er over 5 jaar een goed groeiende boom staat. Economisch gezien zou het uitvoeren van een maatregel daarom een slechte investering zijn. Ook is de kans op veiligheidsrisico’s groter bij een aftakelende boom. Voor de biodiversiteit heeft een aftakelende boom wel een meerwaarde. Daarom wordt waar mogelijk een aftakelende boom ecologisch beheerd. Bij een boom waarvan de overlast vastgesteld is en de levensduurverwachting ook na een maatregel minder dan 5 jaar is, wordt de maatregel niet uitgevoerd en de boom vervangen.

Herplant Een (overlast)boom die wordt geveld, wordt vervangen volgens de vervangingsladder beschreven in bijlage 15 ‘Aanwijscriteria en bescherming per beleidsstatus’. Bij herplant na het vellen van een boom, wordt de nieuwe boom gekozen op basis van soorteigen kenmerken, de benodigde kwaliteit van de groeiplaats en de beschikbare bovenen ondergrondse groeiruimte. Ook gevoeligheid voor ziekten, plagen en aantastingen zoals essentaksterfte of eikenprocessierups worden meegenomen in de soortkeuze. Hiervoor wordt rekening gehouden met de minimumeisen uit het Handboek Bomen (Boommonitor Online), afgestemd op de beleidsstatus van de te planten boom, en de ambitieleeftijd die daar bij hoort. Zodoende zal de vervangende boom minder tot geen overlast veroorzaken.

Bij het vervangen van een groter aantal functionele bomen en soms ook structuurbomen krijgen belanghebbenden (zij die direct uitzicht hebben op de bomen) de gelegenheid om hun voorkeur door te geven op basis van een shortlist met mogelijke boomsoorten. De gemeente maakt daarbij de afweging of er daadwerkelijk wat te kiezen is. Soms is sprake van een één-op-één herplant of zijn de mogelijkheden op de locatie te beperkt.

Stapeling Wanneer één boom op meerdere manieren zorgt voor overlast (bijvoorbeeld overhangende takken én honingdauw én bestratingsopdruk), dan worden de knelpunten afzonderlijk beoordeeld en in geval van onoverkomelijke overlast van passende maatregelen voorzien.

Maatregelen per type overlast Overhangende takken / groen van bomen Overhangende takken Men kan overlast ervaren van takken die te laag hangen, tegen de gevel groeien of eigendommen beschadigen. Bij veiligheidsproblemen en bij onoverkomelijke overlast zal de gemeente altijd een passende oplossing treffen. In deze paragraaf worden deze situaties toegelicht. Schaduwwerking, vervuiling van eigendommen door bladval of druipen van de boom worden in aparte paragrafen uitgewerkt. Veiligheid en zorgplicht

In het kader van de zorgplicht worden maatregelen genomen om de veiligheid te waarborgen. Hiervoor worden bij alle bomen, ongeacht beleidsstatus, de volgende acties uitgevoerd: - De minimale doorrijhoogte, zoals beschreven in het Handboek Bomen, wordt gewaarborgd. - Om schade aan gebouwen of eigendommen te voorkomen, worden takken verwijderd, voor zover dit de habitus van de boom niet aantast, en andere maatregelen geen oplossing bieden. Snoeien

Artikel 5:44 lid 1 Burgerlijk Wetboek (BW) geeft een eigenaar van een erf het recht om overhangende takken te verwijderen mits de boom daarbij geen onherstelbare schade oploopt of zelfs afsterft. Voorwaarde is wel dat de eigenaar van de boom eerst in de gelegenheid wordt gesteld om zelf de boom te snoeien. Dit verzoek wordt schriftelijk gedaan waarbij de boomeigenaar een redelijke termijn van circa 6 weken krijgt. Hierbij moet wel rekening gehouden worden met het snoeiseizoen voor de betreffende boom. Er moet tevens kenbaar gemaakt worden dat wanneer de boomeigenaar binnen de gestelde termijn zelf geen actie onderneemt, de eigenaar van het erf waarboven de takken hangen de boom zelf zal (laten) snoeien. Het is verstandig om de snoei te laten uitvoeren door een deskundige op het gebied van bomen. Die kan namelijk beoordelen hoeveel er van de overhangende takken gesnoeid kan worden zonder dat het voortbestaan van de boom of de vorm van de kroon onherstelbaar in gevaar komt. Op de habitus van een waardevolle boom of structuurboom ligt een zwaardere bescherming, en zal extra snoei (meer dan regulier onderhoud) de habitus ook sneller beschadigen. In die gevallen hoeft een snoeiverzoek dan ook niet ingewilligd te worden (met onderbouwing). Kappen

Als een eenmalige boomsparende maatregel niet volstaat, zal de gemeente overwegen of de boom extra gesnoeid kan worden of dat de boom (voortijdig) gekapt moet worden. Uitzondering hierop vormen de waardevolle bomen en de structuurbomen die cruciaal zijn voor het in stand houden van het straatbeeld. Op de plek van functionele bomen en structuurbomen die verwijderd worden, wordt een boom herplant die bij de locatie en situatie past.

Bomen bij de erfgrens De hoofdregel luidt dat er geen bomen binnen de vastgestelde afstand van de erfgrens mogen staan, tenzij er in het verleden andere afspraken zijn gemaakt of er sprake is van verjaring (als een boom (hoger dan de erfafscheiding) al meer dan 20 jaar daar staat). Wanneer er bomen binnen de gestelde afstand staan, mag een inwoner de eigenaar verzoeken om de boom te kappen. De gemeente zal vervolgens afwegen of er een kapvergunning wordt verleend. Hierbij spelen de beleidsstatus van de boom en de bijdrage van de boom aan het structuurbeeld een belangrijke rol (zie overzicht 1). Wanneer er een vergunning wordt verleend, zal de gemeente op een passend moment (bijvoorbeeld bij een reconstructie) de boom verwijderen en bepalen hoe herplant ingepast kan worden.

Takken tegen de gevel Takken die tegen de gevel groeien, kunnen een bouwkundig probleem veroorzaken dat de veiligheid aantast. Als takken tegen de gevel komen, wordt direct een deel van de tak gesnoeid. Het snoeien wordt zoveel mogelijk meegenomen in het cyclisch onderhoudsproces van de gemeente. Hierdoor kan het voorkomen dat de takken pas een jaar later gesnoeid worden. Wanneer snoei geen duurzame oplossing is, zal de gemeente overwegen om de boom extra te snoeien of (voortijdig) te kappen.

Takken tegen straatmeubilair Takken die tegen lantaarnpalen, straatnaamborden of ander straatmeubilair groeien, moeten uit veiligheidsoogpunt verwijderd worden. Ze ontnemen bijvoorbeeld het zicht op verkeersborden of belemmeren een goede verlichting. Particuliere boomeigenaren krijgen een schriftelijk verzoek om de takken te verwijderen waarbij ook een realistische termijn wordt gegeven en consequentie wanneer dit verzoek niet wordt ingewilligd. In dat geval zal de gemeente de werkzaamheden zelf (laten) uitvoeren.

Beleidsstatus Situatie Onvoldoende doorrijhoogte Overhangend groen boven tuinen

Indien de boom binnen de wettelijk toegestane afstand tot de erfgrens staat Takken tegen gevel

Waardevol

Structuur

Functioneel

Veiligheidsmaatregel: snoei

Veiligheidsmaatregel: Veiligheidsmaatregel: snoei snoei. Snoei zolang deze ingreep Snoei zolang deze Reguliere snoei. de habitus van de boom ingreep het niet aantast. structuurbeeld niet aantast. Als de overlast niet op te lossen is met cyclische snoei of met een eenmalige, boomsparende ingreep, zal de gemeente overwegen om de boom die voor overlast zorgt ingrijpend te snoeien of (voortijdig) te kappen. Snoei

Snoei Als de overlast niet op te lossen is met cyclische snoei of met een eenmalige, boomsparende ingreep, zal de gemeente overwegen om de boom die voor overlast zorgt ingrijpend te snoeien of (voortijdig) te kappen. Beoordeling kapaanvraag

Bomen binnen 0,50 Snoei zolang deze ingreep meter tot de de habitus van de boom erfgrens niet aantast. Takken tegen Snoei Snoei straatmeubilair Overzicht 1: Maatregelen in geval van overhangend groen.

Lichtontneming Bomen zorgen voor schaduw. De één vindt dit prettig vanwege de verkoeling, een ander ervaart het als overlast. Objectieve beoordeling is noodzakelijk om mensen die overlast ervaren op een correcte en eenduidige wijze te beantwoorden.

Juridisch kader Vanuit het Burgerlijk Wetboek (Art 5:37) mag een eigenaar geen onoverkomelijke overlast toebrengen aan eigenaren van andere erven door het onthouden van licht, lucht of het verspreiden van rumoer of stank. Dit wordt echter in de gerechtelijke praktijk voor gemeenten niet snel erkend. Bomen dienen het maatschappelijk belang.

Zonlicht in de tuin Het ontnemen van zonlicht in de tuin valt zelden onder onrechtmatige hinder. De gemeente neemt in principe geen maatregelen. Bij een reconstructie kan de gemeente dit opnieuw overwegen.

Daglicht in huis Het ontnemen van daglicht (in huis) ligt net anders. Er is alleen sprake van hinder als aantoonbaar is dat een fors aantal uren daglicht aan woonvertrekken wordt ontnomen. Hiervoor zijn echter geen wettelijke richtlijnen.

Gemeente Drechterland hanteert voor de bezonning van woningen de door TNO i gestelde norm. - De 'lichte' TNO-norm: ten minste 2 mogelijke bezonningsuren per dag in de periode van 19 februari – 21 oktober (gedurende 8 maanden) in midden vensterbank binnenkant raam. Deze norm wordt gehanteerd bij (potentieel) waardevolle bomen en structuurbomen. - De 'strenge' TNO-norm: ten minste 3 mogelijke bezonningsuren per dag in de periode 21 januari – 22 november (gedurende 10 maanden) in midden vensterbank binnenkant raam. Deze norm wordt gehanteerd bij functionele en overige bomen. - Bij (potentieel) waardevolle bomen is overlast vanwege een tekort aan bezonningsuren geen rede tot uitvoer van maatregelen. Deze normen worden alleen toegepast op gevels die zon kunnen ontvangen. Noordgevels ontvangen immers - hoogbouw of niet - nooit direct zonlicht.

Standpunt gemeente In eerste instantie zal de gemeente bepalen of naar alle waarschijnlijkheid aan de TNO-norm voldaan wordt. Bij deze overweging wordt de situatie bij aanvang van de bewoning meegewogen. Mochten de gemeente en de overlasthebbende er samen niet uitkomen, dan ligt de verantwoordelijkheid voor het aanleveren van bewijslast door een (extern) adviseur bij degene die overlast ervaart. Het verwijderen (of het ingrijpend snoeien) van één of meerdere bomen wordt pas overwogen indien de situatie naar oordeel van de (extern) adviseur als onacceptabel wordt beschouwd (principe van ‘nee, tenzij’).

Maatregelen Als sprake is van onoverkomelijke overlast, wordt bekeken welke maatregelen nodig zijn. Hierbij wordt alleen de overlast aangepakt, niet de gevolgen. Naast het reguliere snoeionderhoud zal de gemeente een boom alleen maar extra snoeien als dit de natuurlijke groeivorm niet aantast. Een belangrijke overweging is ook dat het simpelweg verder innemen van een boomkroon binnen een of enkele jaren door reguliere of zelfs extra reactiegroei weer teniet is gedaan. Vaak zal een ingreep neerkomen op het gericht innemen van een enkele (grote) tak. Bij vervanging (of verwijdering) van bomen wordt de eventueel te verwachten overlast door lichtontneming meegewogen in de soortkeuze en de plantlocatie van de vervangende bomen.

Zonnepanelen, zonneboilers en dergelijke De laatste jaren is het gebruik van zonnepanelen op daken van particuliere woningen flink toegenomen. Objecten in de openbare ruimte zoals bomen maken de situatie, nu of in de toekomst, misschien minder geschikt. Zijn de zonnepanelen eenmaal geplaatst, dan krijgt de gemeente het verzoek om bomen drastisch te snoeien of te kappen om zo het rendement op de panelen te verhogen.

Standpunt gemeente bestaande situatie Het gebruik van groene energie heeft een positief effect op het milieu, maar dit geldt ook voor bomen. Bomen dragen bovendien positief bij aan andere aspecten, zoals sfeer en beleving en een gezonder leefklimaat. Bomen dienen hiermee in grote mate het algemeen belang. Het algemeen maatschappelijk belang weegt in deze situatie zwaarder dan het individuele belang van een energiebewuste eigenaar. Het standpunt is dat gemeente Drechterland voor het plaatsen van zonnepanelen, zonneboilers en aanverwante zaken geen gemeentebomen kapt of snoeit.

Standpunt gemeente nieuwe situatie Bij nieuwe situaties gelden de standaarden beschreven in het LIOR. In bijlage 5 zijn de richtlijnen hiervoor opgesteld.

Uitzichtontneming Bomen staan op diverse plaatsen in de openbare ruimte onder andere ter verfraaiing van deze ruimte. We zien bomen in parken, langs wegen, in woonstraten, in groenstroken. Dit wordt niet door iedereen als mooi ervaren. Soms vinden inwoners dat gemeentebomen hun uitzicht belemmeren.

Vrij uitzicht In Nederland bestaat naar vaste rechtspraak geen recht op een vrij uitzicht. De gemeente volgt hierin de rechtspraak en neemt geen maatregelen. Bij nieuwe aanplant kunnen mensen geen aanspraak maken op het behoud van uitzicht.

Beschutting wegnemen Andersom; waar bomen worden gekapt of beplanting wordt gesnoeid kan het voorkomen dat de beschutting (tijdelijk) wegvalt. Bewoners dienen zelf voor beschutting te zorgen en kunnen geen rechten ontlenen aan de afschermende functie van gemeentelijk groen en bomen.

Boom ‘afval’ Bladeren, naalden, zaden en vruchten In de herfst -en bij enkele boomsoorten ook op andere momenten van het jaar- laten de meeste bomen hun bladeren (of naalden) vallen. Dit kan leiden tot ophoping van bladeren, zowel in de openbare ruimte als op particulier terrein. Bladval en de verspreiding van zaden en/of vruchten vormen voor de gemeente in het algemeen geen reden om in te grijpen. De openbare ruimte wordt ‘op beeld’ (conform de richtlijnen van het CROW) beheerd, waarbij de gemeente streeft naar een volgens haar acceptabel straatbeeld. Hierbij wordt enig afval getolereerd. Op openbare plekken waar ernstige overlast wordt ervaren zal in de piekperioden van blad- en/of vruchtval meer geveegd worden dan gemiddeld. Omwonenden kunnen de bladeren kwijt in hun groene container. Afval van een gemeentelijke boom in een particuliere tuin hoort, conform het Burgerlijk Wetboek 4.45, bij die particuliere tuin, en zal door de bewoner zelf opgeruimd moeten worden.

Juridisch kader De rechtspraak ziet bladval niet snel als onoverkomelijke overlast. Indien de veiligheid van de openbare ruimte in het geding komt, moet de gemeente maatregelen treffen.

Standpunt gemeente Blad- en vruchtval is een natuurlijk verschijnsel dat een beperkt aantal weken per jaar optreedt. Dit wordt als een te aanvaarden overlast beschouwd. Alleen wanneer door blad- of vruchtval onveilige (verkeers)situaties ontstaan, onderneemt de gemeente actie. Waar vallende vruchten verwijtbare schade toebrengen aan particulier eigendom zal de gemeente waar redelijkerwijs mogelijk de structureel terugkerende overlast wegnemen. Hierin wordt onderscheid gemaakt in beleidsstatus van de boom.

Maatregelen Jaarrond worden de straten regelmatig geveegd en wordt het blad opgeruimd, om een volgens de gemeente acceptabel straatbeeld te krijgen. Tijdens de piekmomenten, tijdens het bloesem-, vrucht- en bladvalseizoen, wordt er intensiever geveegd. Op locaties waar gevallen blad, vruchten of bloesem voor gevaarlijke situaties zorgt, wordt hier extra aandacht aan besteed.

Plak door luizen of vogelpoep Bomen die in minder goede conditie verkeren, zijn vatbaarder voor luizen. Deze luizen kunnen een plakkerige substantie (honingdauw) afscheiden. Dit is een tijdelijk probleem, dat met name in de eerste helft van de zomer last kan geven. Een goede regenbui spoelt de meeste luizen en plakkerigheid weer weg. Bij sommige bomen kan het lonen om de groeiomstandigheden en daarmee de conditie van de boom te verbeteren. Ook vogels die overnachten in bepaalde bomen kunnen met hun uitwerpselen, geluid of gedrag (tijdelijk) voor overlast zorgen. Het verwijderen van takken of zelfs een boom lost het probleem niet op, aangezien de vogels dan verplaatsten naar de volgende tak of boom. Na enige tijd zullen vogels uit zichzelf weer een volgende overnachtingsplek opzoeken. Conform de Wet natuurbescherming, artikel 3.1 is het verboden om vogels van soorten die in artikel 1 van de Vogelrichtlijn zijn genoemd (in feite vrijwel alle in het wild voorkomende vogelsoorten binnen Europa), te doden of te vangen. Ook is het niet toegestaan om deze vogelsoorten opzettelijk te storen als dat wezenlijke invloed heeft op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort.

Maatregelen Overlast door honingdauw en vogeluitwerpselen vormt voor de gemeente in het algemeen geen reden om in te grijpen. Bij vervanging van bomen, aan het eind van hun levensduur, wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de locatie en welke soorten daar passen.

Schade door wortels Bomen hebben wortels nodig om te leven en te groeien. Wortels zorgen voor stabiliteit, voedsel- en vochtopname. Voor een goede verankering heeft een boom genoeg