Regionale visie sociaal domein Drechtsteden december 2019.pdf

Iedereen een zelfstandig en volwaardig bestaan Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

Inhoud 4

50 24

Inleiding

8

Hoofdstuk 2 Wat gaan we doen?

Hoofdstuk 1

Wat zien we om ons heen?

9 Maatschappij 13 Beleid 20 Dienstverlening

26 Bestaanszekerheid versterken 33 Ontwikkelen naar werk 39 Zorgen voor ondersteuning

Hoofdstuk 3

Wat is daarvoor nodig?

60

Afsluiting

Een nieuwe richting Het ontgaat niemand: de samenleving is volop in beweging. Zo ook het sociaal domein. De decentralisatie van overheidstaken naar de gemeenten is inmiddels achter de rug, en de uitvoering hiervan is volledig ingebed. Dit is een mooi moment om door te ontwikkelen. Om te kijken naar wat er om ons heen gebeurt en waar behoefte aan is. Hoe kunnen we bijvoorbeeld meer vanuit de inwonersvraag denken? Of hoe kunnen we

Hoofdstuk X

Xx Inleiding

beter samenwerken in de regio? Maar vooral: hoe zorgen we ervoor dat iedereen in de Drechtsteden kan meedoen? Dit alles vraagt om een hernieuwde blik op de richting die we zijn ingeslagen met elkaar. Die richting vraagt een verfijning gelet op wat we in de afgelopen jaren hebben ontdekt, geleerd en ervaren. Een nieuwe, geactualiseerde visie op het sociaal beleid. De vorige dateert immers nog van voor de decentralisaties, en de tijd staat niet stil.

Een gedeelde visie

In de Drechtsteden staat niemand alleen. Ook de verschillende partijen in het sociaal domein niet. Daarom zijn inwoners, maatschappelijke organisaties, werkgevers, gemeenten, de Sociale Dienst Drechtsteden, Drechtraadsleden en gemeenteraden in de regio met elkaar in gesprek gegaan. We hebben een uitgebreid interactief proces ingericht en intensief gespard met elkaar. Over zelfredzaamheid, schaalgrootte, nabijheid, uitvoering op lokaal of regionaal niveau en meer. Zo ontdekten we samen welke waarden en uitgangspunten belangrijk voor ons zijn. Daarbij staat voorop dat de visie gezamenlijk met maatschappelijke partners, gemeenten, raadsleden, inwoners, adviesraden (zoals de Wmo adviesraad en de regionale cliëntenraad) en de Sociale Dienst Drechtsteden tot stand is gekomen.

4

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

5

Er is intensief samengewerkt om de visie te formuleren en ook de verdere uitwerking

De komende periode bouwen we het verder uit tot een concreet uitvoeringsplan, inclusief

wordt samen opgepakt in een uitvoeringsplan. Het kan betekenen dat er verschillen per

financiële afspraken en kaders. Zo zorgen we ervoor dat we onze ambities waarmaken.

gemeente ontstaan in de uitwerking. Het resultaat: een stevige ambitie en visie voor het sociaal domein in de Drechtsteden.

Ambitieus en realistisch

Daarin moeten we opnieuw realistisch zijn. Het sociaal economisch klimaat is ondertussen veranderd en het is duidelijk dat het sociaal domein aanloopt tegen een financiële opgave. In hoeverre de visie en ambities volledig waargemaakt kunnen worden hangt

We zijn ambitieus. Samen gaan we voor een inclusieve samenleving, waaraan iedereen

nauw samen met de financiële opgave en de mate waarin extra financiën nodig zijn om

kan deelnemen. Waarin iedereen het gevoel heeft erbij te horen, waardering krijgt en zich

ambities te realiseren. Deze zullen dus continu met elkaar in verbinding moeten worden

nuttig voelt. In dat kader is onze ambitie:

gebracht.

Alle inwoners van de Drechtsteden kunnen zelfstandig en volwaardig leven, werken, wonen en meedoen. Waar dat niet lukt, helpen we die mogelijkheden vergroten.

Leeswijzer

Dit document is als volgt opgebouwd. We beginnen met een schets van de huidige sociaal-maatschappelijke omgeving, en wat daarin nodig is. Vervolgens vertalen we deze naar maatschappelijke opgaves en bijbehorende ambities. Oftewel: dat wat we gaan doen. Daarna vertellen we hoe we dat gaan doen. Tot slot geven we een inkijkje in de toekomst – het vervolg op deze visie.

Hierin willen we werken aan een mensgericht, doelmatig en effectief sociaal beleid. Waarmee we doen wat nodig is voor inwoners én de publieke waarde. Maar we beseffen

Alle hoofdstukken zijn geschreven vanuit een gezamenlijk perspectief. Overal waar ‘we’

ons ook dat we realistisch moeten zijn. Enige terughoudendheid is op zijn plek. Onze

staat, bedoelen we alle betrokkenen in het sociaal domein. Als we vanuit een enkele partij

invloed is namelijk in sommige situaties beperkt – er kunnen tal van redenen zijn waarom

spreken, benoemen we dit.

inwoners niet kunnen deelnemen aan de samenleving, en we hebben niet overal invloed op. Bovendien weet niemand hoe de toekomst eruit gaat zien. Dat vraagt daarom om een realistische blik naar onze burgers en onze ambities.

Niet in beton gegoten

Deze visie is dan ook niet in beton gegoten. Het is ons kompas: richtinggevend voor het strategisch handelen in het sociaal domein de komende jaren. We zien het als een tijdloos stuk wat ons motiveert en de goede kant op wijst.

6

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

7

De huidige situatie en waar die om vraagt Er gebeurt veel in het sociaal domein. Om een visie te formuleren die aansluit op deze dynamische praktijk, hebben we eerst de huidige situatie in de regio onderzocht. Met welke vraagstukken hebben inwoners te maken? Wat is een inclusieve samenleving en hoe bereiken we die? Welke ontwikkelingen bieden hoop of verdienen meer aandacht? Hoe is het beleid momenteel? En welke rol speelt de regionale dienstverlening?

Hoofdstuk 1

Wat zien we om ons heen?

In dit hoofdstuk geven we antwoord op deze vragen. We schetsen een compleet beeld van de context waar we ons in bevinden. Dit doen we vanuit drie perspectieven: maatschappij, beleid en dienstverlening. Bij elk perspectief omschrijven we onze constateringen en waar die om vragen.

Maatschappij

Sturen we op kosten of op publieke waarde? Hoe maakbaar is de samenleving? En hoe kunnen we optimaal samenwerken? Hieronder kijken we vanuit maatschappelijk perspectief naar het sociaal domein.

Niet iedereen is zelfredzaam De situatie Het overhevelen van zorgtaken van het Rijk naar gemeenten gebeurde met de verwachting dat gemeenten het met minder geld zouden kunnen uitvoeren en daarmee beter zouden kunnen doen. Financieel én sociaal gezien. De kern van het beleid: mensen aansporen tot zelfredzaamheid en als overheid niet in een overnemende rol gaan zitten. Inwoners werden (en worden) aangespoord om zoveel mogelijk zelfredzaam te zijn en een beroep te doen op hun sociale omgeving. Hieronder vallen ook netwerken of initiatieven die door partijen zelf op eigen initiatief opgepakt worden, zoals kerken.

8

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

9

Het idee was dat dit eerst gedaan moest zijn voordat ze professionele hulp zouden inschakelen. Zo zouden gemeenten dichter bij de inwoner betere en betaalbaardere zorg kunnen bieden, en zou het informele netwerk rondom inwoners sterker worden.

Samenwerken vanuit een gedeelde agenda De situatie We zien dat er een sterke behoefte is aan duidelijkheid en eenheid in het regionale sociaal domein. Zowel voor inwoners als voor maatschappelijke instanties en gemeenten. Om

Uit de gesprekken met inwoners, raadsleden en maatschappelijke instanties blijkt dat

inwoners zo goed mogelijk te helpen en ieders verantwoordelijkheden optimaal uit te

deze gedachte breed wordt gedragen in de regio. Maar niet iedereen kan zichzelf redden.

voeren, moeten alle betrokken partijen een stevig samenwerkingsnetwerk vormen. Goed

De laatste jaren zien we dat meer mensen zorg nodig hebben, en dat verder bezuinigen

vindbaar, zonder schotten tussen afdelingen en met een integrale denk- en werkwijze.

niet kan zonder dat de kwaliteit van die zorg in het geding komt. Daarnaast biedt de inzet van mantelzorgers maar beperkt uitkomst. Er wordt al een groot beroep gedaan voordat

Wat is er nodig?

inwoners bij de overheid aankloppen. Terwijl dat lang niet altijd kan.

Vanuit een gedeelde agenda kunnen we inwoners het beste ondersteunen. Deze

Het aantal potentiële mantelzorgers gaat zelfs dalen , onder andere omdat mantelzorg

gedachte leeft bij alle partners in het regionale sociaal domein. Zo blijkt dat instanties

moeilijk te combineren is met werk .

graag bijdragen, maar dat zij daar betrouwbaarheid, regievoering en een duidelijke

1

2

rolverdeling bij interventies voor nodig hebben3. Zij verwachten dat de overheid, ongeacht Wat is er nodig?

verschillende bestuursorganen, als één overheid opereert. Met één agenda. Daarnaast

Lokaal hebben gemeenten een belangrijke taak om mantelzorgers te ondersteunen en

verdient de samenwerking tussen de Sociale Dienst Drechtsteden als regionale organisatie

ontlasten waar mogelijk. Mensen die het niet redden of waar mantelzorg of andere hulp

en de Drechtstedengemeenten afzonderlijk bijzondere aandacht. Ook hier is een sterke

uit hun netwerk niet genoeg is hebben professionele hulp nodig: ondersteuning van een

behoefte aan het afstemmen van de agenda’s en een integrale (keten)aanpak. Kortom:

andere kwaliteit dan de ‘ervaringskennis’ van hun netwerk. Voor deze inwoners moet de

door een betere lokaal-regionale verbinding kunnen we de behoeften van inwoners,

overheid zich juist niet terugtrekken, maar optreden. Optreden, omdat het anders mis gaat.

maatschappelijke instanties én gemeenten ondervangen.

3

1 2

10

N.a.v. discussies tijdens denkdiner maatschappelijke partijen in oktober 2018

Regionale ontwikkelingen in het aantal potentiele helpers van oudere ouderen tussen 1975-2040, SCP 2018 Werk en mantelzorg, Kwaliteit van leven en het gebruik van ondersteuning op het werk, SCP 2019

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

11

Sturen op kosten of publieke waarde?

Enerzijds omdat de taken die de lokale overheden toebedeeld kregen door het Rijk

De situatie

gepaard gingen met onvoldoende budget, anderzijds omdat de regelgeving aangescherpt

Hoeveel geld kan, moet en wil een gemeente reserveren voor de uitgaven in het

is. Denk bijvoorbeeld aan de algemene maatregel van bestuur reële inkoop Wmo 2015,

sociaal domein? Deze vraag wordt steeds actueler, en onderwerp van gesprek in het

de nieuwe cao VVT, jurisprudentie over resultaatfinanciering en de wetswijziging eigen

politieke debat.

bijdrage in de Wmo. Maar ook regelgeving over beschut werk, de gebrekkige financiering

Tegenover dit denken in termen van kosten en uitgaven, staat het denken in

van de loonkostensubsidie, het nadelige verdeelmodel van de budgetten voor gebundelde

maatschappelijke opbrengst. Wat brengt de uitgave maatschappelijk gezien op? Wat

uitkeringen (BUIG-budgetten) en de huidige discussie over inburgering. Hierdoor hebben

is de publieke waarde? Als het over het sociaal domein gaat, gaat publieke waarde

gemeenten een stuk minder slagkracht.

4

over de focus op betere sociale uitkomsten (in plaats van output) en een effectievere publieke sector. We moeten maatschappelijke prestaties leveren die een positief effect

Wat is er nodig?

hebben voor de samenleving als geheel. Daarbij wordt opgemerkt dat het bieden van

Hierbij past een overheidssturing die ruimte geeft aan lokale initiatieven en die zich

ondersteuning tegen zo laag mogelijke kosten ook een publieke waarde kan zijn.

richt op de dynamiek van het initiatief. De overheid zou niet terugtrekkend moeten zijn, maar terughoudend. Zo kan zij de natuurlijke dynamiek in de samenleving gebruiken en

Wat is er nodig?

misschien ook stimuleren, in plaats van af te remmen met beleid. Dat betekent ook dat de

Werken met een integrale bril op, en sturen in het sociaal domein. Pas dan is duidelijk of

rol van de overheid verandert in bijvoorbeeld de samenwerking met regionale partners.

we echt ‘doen wat nodig is’ en of we publieke waarde toevoegen.

Niet acteren of overnemen, maar waar nodig stimuleren en faciliteren. Niets doen

Hoe maakbaar is de samenleving? De situatie Naast alle notities over een overheid die meer kan optreden, past ook een relativering. De laatste decennia leren ons namelijk dat de invloed van de overheid op de (arbeids)

behoort daarmee ook tot de mogelijkheden.

Beleid

De bevolking verandert, en daarmee ook de ondersteuningsvragen. Hieronder kijken we vanuit beleidsperspectief naar bestaanszekerheid, werk en ondersteuning.

markt, zorgsturing en sociale cohesie zeer klein is. De overheid is vaak niet betrokken bij het ontstaan van (maatschappelijke) initiatieven en sluit in een later stadium aan. Tegelijkertijd zien we ook dat de beleidsvrijheid van gemeenten ingeperkt wordt.

4

12

Publieke waarde is het collectieve beeld van wat de samenleving ervaart als waardevol, Talbot, 2006 en tot stand komt op een manier die legitiem is en vertrouwen wekt bij de samenleving, Moore, 1995

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

13

Bestaanszekerheid

Wat is er nodig?

De situatie

Mensen die geldzorgen hebben, hebben vaak ook stress. Hierdoor hebben ze een

De hoeveelheid mensen met een laag inkomen, financiële problemen of schulden is

kortetermijnvisie, minder analytisch vermogen en minder vermogen om actie te

groeiend en blijft groeien. Een aantal cijfers:

ondernemen of ‘goede beslissingen’ te nemen. Dit betekent dat we hen anders moeten

• Landelijk komt circa 38 procent van de huishoudens moeilijk rond5.

ondersteunen en benaderen. Rekening houden met hun mentale situatie kan ervoor

• Bij 80 procent van de mensen die zich met moeilijkheden melden bij het sociaal

zorgen dat deze inwoners hun hulpvraag eerder aan ons stellen.

wijkteam, spelen financiële problemen . 6

Werk

• 1 op de 5 inwoners heeft risicovolle en problematische schulden • 1,2 miljoen huishoudens heeft geen formele schuldhulpverlening.

De situatie We verwachten dat het aantal bijstandsgerechtigden in onze regio de komende jaren

We zien deze ontwikkelingen ook in de Drechtsteden. Het aantal huishoudens in de

toeneemt10. Zelfs met het grote aanbod aan banen in de bijstand zien we een stijging

regio met een langdurig laag inkomen is met ongeveer 25 procent gestegen7 8. Zowel

van het aantal uitkeringen. Dit komt onder meer door inkrimping van de Wajong en

bijstandsgerechtigden als werkenden met een laag inkomen doen een groter beroep op

Wet sociale werkvoorziening (Wsw). Een andere groep zijn de inwoners die moeten

minimaregelingen.

inburgeren, een onderwerp dat alle opgaven raakt. De begeleiding van statushouders naar werk wordt regionaal opgepakt en gecoördineerd en houdt rechtstreeks verband met het

Daarbij raken steeds meer mensen het overzicht over hun financiën kwijt . Dit zien we 9

beroep op inkomensondersteuning via de bijstand.

terug in het stijgend aantal inwoners dat onder bewind gesteld wordt en bijzondere bijstand ontvangt voor de kosten hiervan: van 665 in 2015 naar 1.480 in 2018. Ook komen

Al deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat de groep mensen die we naar werk helpen

steeds meer mensen met een hulpvraag terecht bij lokale of regionale adviseurs.

verandert.

5 6

7 8

9

14

Schors, A. van der., Crijnen, C. & Schonewille, G. (2018-2019). Geldzaken in de praktijk 2019. Utrecht: Nibud Blijkt onder andere uit transitiecommissie Sociaal Domein (TSD). Deze was ingesteld tot eind 2016 en had als taak te bezien of gemeenten de noodzakelijke bestuurlijke, organisatorische en financiële maatregelen hadden getroffen om de decentralisaties in het sociaal domein in samenhang te kunnen uitvoeren. De commissie adviseerde indien nodig hierover aan de minister en gemeenten. CBS, toename van 2014 naar 2017 CBS norm voor laag inkomen (netto): In 2017 lag de lage-inkomensgrens op 1.040 euro per maand voor een alleenstaande, 1.380 euro per maand voor een alleenstaande ouder met één kind en 1.960 euro per maand voor een paar met twee kinderen. WRR, rapport “Weten is nog geen doen (2018)”

10 Deze verwachting baseren we op gegevens van het Centraal Planbureau (Macro Economische Verkenning 2019) en de begroting van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

15

In de Drechtsteden hebben we de afgelopen jaren mooie resultaten geboekt als het gaat

Daarnaast veranderen arbeidsvoorwaarden en zekerheden voor deze inwoners. Ze zijn

om mensen aan een baan helpen. Vanuit werkgeversservicepunt Baanbrekend plaatsen

vaak laagopgeleid en hebben weinig kans op een vast contract. Vaak is een inkomen uit

we jaarlijks 1.500 inwoners in een baan.

werk niet gegarandeerd. Hierdoor hebben zij minder uitzicht op een duurzaam werkend leven. Ook is inkomen uit arbeid vaak niet hoger dan hun bijstandsuitkering – en dat werkt

We merken nu echter al dat het moeilijker wordt om inwoners uit de bijstand aan betaald

niet motiverend.

werk te helpen. De mismatch tussen het arbeidsaanbod en de doelgroep in de bijstand is groot en groeiende. Dit heeft vier redenen:

Voor inwoners die een participatieplek invullen of vrijwilligerswerk doen is er wel een financiële ‘beloning’ (de participatiebonus), maar de stap naar betaald werk wordt niet

• Werkgevers stellen steeds hogere eisen aan de competenties van medewerkers

beloond.

Werkgevers vragen om probleemoplossend vermogen, flexibiliteit en sociale vaardigheden. Een steeds grotere groep inwoners met een uitkering beschikken minder

Alles bij elkaar opgesteld zijn er in de Drechtsteden in 2019 zo’n 5.600 uitkerings­

over deze vaardigheden.

gerechtigden die (nog) niet in staat zijn om te werken of om zich te ontwikkelen naar werk. Uit regionale pilots zoals ‘Werk als beste zorg’, ‘Jonge moeders’ of ‘Daklozenproject’

• Scholing wordt steeds belangrijker Bedrijven moeten concurreren in een snel veranderende wereld, en vragen om (goed)

blijkt dat inzet op de ontwikkeling van de zelfredzaamheid van deze inwoners wel degelijk zijn vruchten afwerpt. Het kan leiden tot een plek op de arbeidsmarkt.

opgeleide medewerkers. Voor onze doelgroep is scholing vaak niet zo effectief geweest.

Wat is er nodig? Het is belangrijk dat we fors blijven inzetten op participatie en toeleiding naar werk. Wel

• Inwoners hebben beperkte toegang tot de arbeidsmarkt

moet dit vanuit de notitie dat het moeilijker is om mensen daadwerkelijk aan het werk

Er zijn allerlei omstandigheden waardoor inwoners moeilijk aan het werk komen.

te krijgen. Het gaat namelijk om inwoners die lastiger te plaatsen en te ontwikkelen zijn.

Bijvoorbeeld omdat ze ouder zijn, kinderen hebben, schulden hebben, of de Nederlandse

Dit maakt dat het matchen van inwoners met een uitkering vraagt om een intensievere

taal niet goed beheersen.

aanpak, meer begeleiding en jobcoaching en een hogere loonkostensubsidie.

• Er dient zich een andere doelgroep aan Er zijn allerlei groepen mensen die in de bijstand stromen, doordat andere voorzieningen afgesloten worden. Een voorbeeld hiervan zijn de inwoners met een arbeidshandicap die vroeger in de Wajong of Wsw instroomde. Dat vraagt om een andere aanpak.

16

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

17

Ondersteuning

Op dit moment buigt elke gemeente in Nederland zich over de mogelijkheden om de

De situatie

kostenstijging in de hand te houden. Een moeilijke opgave, gezien de toenemende vraag

De vraag naar ondersteuning en de kosten daarvan nemen toe door

en behoefte aan ondersteuning. De Drechtstedengemeenten hebben ervoor gekozen de

demografische, maatschappelijke en landelijke ontwikkelingen. Ook stijgt

indicatiestelling te beleggen bij een regionale partner: de Sociale Dienst Drechtsteden.

de kostprijs van voorzieningen. Deze autonome trends kunnen we vanuit

Uit onderzoek van het CPB blijkt onder andere dat gemeenten die de indicatiestelling niet

regionaal beleid maar zeer beperkt beïnvloeden.

bij wijkteams belegd hebben 14 procent minder kosten16 maken dan gemeenten die dit belegd hebben in een lokaal sociaal wijkteam. Maar hiermee zijn de financiële tekorten

De ontwikkeling met de meeste impact is het feit dat het aantal

niet opgelost.

kwetsbare ouderen, eenpersoonshuishoudens en mensen met dementie toeneemt11.

Wat is er nodig? Op de inwonersbijeenkomsten gaven inwoners aan dat er geen andere keus is dan langer

Dit leidt tot meer vraag naar huishoudelijke ondersteuning, hulpmiddelen,

zelfstandig thuis wonen, omdat er voor een grote groep geen andere huisvesting beschikbaar

vervoersvoorzieningen, woningaanpassingen en dagbesteding12 voor

is. Dat zorgt voor een grote verantwoordelijkheid voor gemeenten. In de toekomst worden

psychogeriatrische problematiek.

alternatieve woonvormen en passend kunnen wonen een steeds grotere uitdaging.

Ook zorgt de (dubbele) vergrijzing voor meer behoefte aan ondersteuning van

Het is belangrijk dat we hierin samenwerken met Serviceorganisatie Jeugd, Centrum

mantelzorg13 en meer vraag naar respijtzorg of andere vormen van ondersteuning of

Indicatiestelling Zorg (CIZ), Zorgkantoor, zorgverzekeraars en woningcorporaties.

respijt. De vraag van oudere inwoners die een beroep doen op de maatschappelijke ondersteuning wordt steeds complexer, waarbij het Rijk onverminderd blijft inzetten op ambulantisering14 en het langer zelfstandig thuis wonen15. Tot slot wordt de vraag naar begeleiding groter, o.a. door een steeds complexer wordende maatschappij waardoor

16 CPB onderzoek, januari 2019: de wijkteambenadering nader bekeken, www.cpb.nl/de-wijkteambenaderingnader-bekeken

sommige groepen niet meer kunnen meekomen.

11 Mensen met dementie per gemeente. Alzheimer Nederland. 01-11-2018 12 De indicatiestelling van dit soort maatwerkvoorzieningen is bij de Sociale Dienst Drechtsteden belegd. 13 Een lokale taak van gemeenten 14 Zie bijvoorbeeld: Tweede Kamerbrief van 4 december 2018. Minister van VWS. Betreft : Monitor Ambulantisering en hervorming van langdurige zorg, Eindrapportage Significant 15 Programma Langer Thuis. Ministerie van VWS. 18-06-2018

18

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

19

Dienstverlening

Dit betekent niet dat de systeemwereld niet meer nodig is, maar dat deze dienend moet

Naast de inhoudelijke context bij deze visie, speelt ook de manier waarop we werken

zijn in plaats van verlammend. Het is de bedoeling dat het medewerkers helpt in hun

een belangrijke rol: het dienstverlenings-perspectief. Natuurlijk proberen we onze

dagelijkse werk in de leefwereld van inwoners.

dienstverlening continu te optimaliseren. Niet alleen in termen van efficiëntie, maar ook van effectiviteit. We zijn ons ervan bewust dat een bureaucratische opstelling inwoners niet verder helpt. We krijgen meer begrip voor de vraag achter de vraag en kijken breder,

Maatwerk als het nodig is De situatie

meer integraal. En we realiseren ons dat problemen zich voor sommige mensen op

Inwoners ervaren vaak dat de overheid hen niet altijd wil helpen. Door meer oog te

meerdere leefgebieden tegelijk voordoen en dat zij zich daardoor zwaar belast voelen.

hebben voor de leefwereld en het werken vanuit de bedoeling (zie hierboven), kunnen we meer maatwerk leveren.

Hierna lichten we toe wat we zien gebeuren op dit gebied, en waar die situatie volgens ons om vraagt.

Wat is er nodig?

Mens boven regels: werken vanuit de bedoeling De situatie

Juist het kiezen voor maatwerk – een benadering die per geval anders kan zijn – vraagt om een duidelijke argumentatie aan de inwoner. Waarom hebben we bepaalde keuzes gemaakt? Welke afwegingen waren doorslaggevend? Het betekent ook dat we flexibel

Beleid en regels, planning en controlsheets, procedures en processen. Oftewel: de

omgaan met onze wettelijke taken, door soms meer te doen dan wat wettelijk van ons

systeemwereld . Het sociaal domein staat er bol van. Maar de vragen van onze inwoners

gevraagd wordt. Hierbij zien we maatwerk in individuele situaties als willekeur18. In plaats

gaan over hun leefwereld. En tussen de systeemwereld en de leefwereld botst het vaak.

van ‘ieder het gelijke’ zetten we in op ‘ieder het zijne’. Gelijke gevallen behandelen we

De spreekwoordelijke paarse krokodil is daar een duidelijk voorbeeld van.

gelijk, en ongelijke gevallen juist ongelijk. Deze werkwijze vraagt om vakmanschap van de

17

mensen die werken in het sociaal domein. Iedereen snapt wat de bedoeling is, maar regels zijn nou eenmaal regels en daarom loopt het net even anders. 18 Pauline Meurs, Maatwerk en willekeur; een pleidooi voor situationele gelijkheid, 2016

Wat is er nodig? Werken vanuit de bedoeling: soms afwijken van regels of werkwijzen, omdat het beter past in de situatie – en nog steeds binnen de wettelijke kaders.

17 Wouter Hart ea, “Verdraaide organisaties”

20

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

21

Stress-sensitieve dienstverlening

We passen de informatievoorziening aan op alle doelgroepen en houden daarbij onder andere rekening met laaggeletterdheid en de specifieke behoeften van ouderen.

De situatie Stress heeft een gijzelende werking op het menselijk denk- en oordeelsvermogen . 19

Onder stress kan iemand moeilijk informatie wegen en rationele keuzes maken (zie ook

Verder zien we dat (ook niet-digitale) communicatie in brede zin een voorwaarde is om

‘bestaanszekerheid’ onder de paragraaf ‘beleid’). Veel mensen die aankloppen bij de

inwoners zo goed mogelijk te helpen.

sociale dienst, doen dit als gevolg van een life-event met stress. Dit blijkt ook uit de sessies met inwoners in de Drechtstedengemeenten.

Het is belangrijk dat we als samenwerkingspartners van elkaar weten wat er speelt en ervoor zorgen dat inwoners weten wat voor ondersteuning er beschikbaar is in hun

Wat is er nodig?

omgeving.

Als een inwoner stress heeft, vraagt dat om een andere benadering en meer aandacht voor de oorzaak van de problematiek. En dus ook om meer maatwerk, zoals we in de vorige alinea

Wat is er nodig?

al schetsten. Om mensen goed te helpen, gaan we daarom voorzien in stress-sensitieve

We willen digitalisering niet alleen gebruiken om de dienstverlening te verbeteren, maar

dienstverlening. Dienstverlening die aansluit op de ontregelende werking van aanhoudende

ook om verzamelde data op een inzichtelijke manier terug te geven als informatie. Deze

stress, en inwoners helpt om hun doelen vaker en sneller te realiseren. In deze gevallen moet

informatie kan bruikbaar zijn voor inwoners, gemeenten en maatschappelijke partners.

ook de overheid meer optreden en overnemen dan ze tot nu toe doet.

Bijvoorbeeld voor beleidsontwikkeling. We noemen dit onze rol als kennispartner.

Betere informatievoorziening en digitalisering

Daarnaast blijven we samen optrekken, kennis delen en op alle mogelijke manieren communiceren.

De situatie Digitalisering heeft onze dienstverlening veranderd. We kunnen middelen efficiënter inzetten, transacties gaan sneller en producten en diensten sluiten beter aan bij wat mensen nodig hebben. Deze ontwikkeling past bij de behoeften van inwoners. Zij communiceren steeds meer digitaal en verwachten dat wij dat ook doen. Digitale dienstverlening vervangt niet de fysieke of schriftelijke dienstverlening. De inwoner kiest de vorm en wij zorgen voor een diversiteit aan keuzes hierin.

19 Schaarste; Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen, Sendhil Mullainathan, Eldar Shafir, 2013

22

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

23

Samen aan de slag voor bestaanszekerheid, werk en ondersteuning Nu we de context en dat wat er nodig is helder hebben, rest ons de vraag: hoe gaan we hiermee om? Welke richting moeten we op om inwoners in de Drechtsteden weer mee te laten doen in de samenleving? Hierin onderscheiden we drie maatschappelijke opgaven:

Hoofdstuk 2

Wat gaan we doen?

Opgave 1. Bestaanszekerheid versterken

We bieden perspectief, rust en mentale ruimte. Vanuit onze rol zetten we maximaal in op het voorkomen en doorbreken van inkomensonzekerheid, armoede en schulden.

Opgave 2. Ontwikkelen naar werk

We bieden toekomstperspectief door ons in te zetten voor betaald werk voor iedereen die kan werken.

Opgave 3. Zorgen voor ondersteuning

We organiseren (toegang tot) maatwerkvoorzieningen en bieden andere vormen van ondersteuning. Zo dragen we eraan bij dat mensen passend wonen en actief meedoen in de samenleving. Binnen elke opgave hebben we drie ambities, en elke ambitie is verdeeld in een aantal speerpunten. In dit hoofdstuk lichten we deze allemaal toe. Verbeteren, vernieuwen en innoveren Bij het uitvoeren van de drie opgaven zijn we continu bezig met verbeteren, vernieuwen en innoveren. Dit doen we waar mogelijk samen en waar nodig alleen.

24

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

25

Maar altijd hebben we onze gezamenlijke ambitie in het vizier: inwoners in de

We geven inwoners met financiële problemen weer perspectief.

Drechtsteden zich veilig en gesteund laten voelen om mee te doen in de samenleving.

Voor iemand met financiële problemen en zorgen om onderdak, vaste lasten en eten

1. Bestaanszekerheid versterken

en drinken, voelen de dagen vaak uitzichtloos. Er is geen ruimte voor persoonlijke ontwikkeling. Daarom ondersteunen we inwoners om financieel (weer) zelfredzaam te

Ieder mens heeft bestaanszekerheid nodig. Het betekent voor inwoners dat ze zeker

worden. Als iemand een bijstandsuitkering of schuldhulpverlening aanvraagt, kijken we

zijn van een stabiel en toereikend inkomen, waarmee ze zichzelf en hun eventuele gezin

verder dan alleen de aanvraag.

kunnen onderhouden. En dat ze een huis, voldoende te eten, gezondheidszorg en goed

Welke hulp is er op dat moment nodig? Hoe kunnen we de inwoner op de beste manier

onderwijs tot hun beschikking hebben. Zo kunnen inwoners prettig en zelfstandig leven.

helpen? Dat vraagt om een bredere kijk naar de hulpvraag, en een integrale aanpak

Wie deze bestaanszekerheid niet heeft, heeft vaak te maken met zorgen en stress.

vanuit meerdere vakgebieden. Is iemand nog niet in staat om zich op werken te richten? Dan helpen we bij het op orde krijgen van de financiële situatie, het huishouden en de

Helaas zien maatschappelijke instanties in de Drechtsteden dat er steeds meer inwoners

financiële (zelf)redzaamheid20. Kan een inwoner zich al wel op werk richten? Dan helpen

door allerlei factoren te weinig grip op hun inkomen hebben en zo in de problemen raken.

we bij het toewerken naar een betaalde baan. Ook helpen we om de financiële situatie te

Daarom hebben we samen drie ambities geformuleerd om hun bestaanszekerheid te

stabiliseren. Verder willen we werkgevers meer betrekken als het om werkende inwoners

versterken:

gaat met problemen op bestaanszekerheid. Met hen gaan we graag in gesprek over de rol

• Ambitie 1. Obstakels voor bestaanszekerheid wegnemen

die zij hier in kunnen betekenen.

• Ambitie 2. Stabiliteit bieden en bevorderen • Ambitie 3. Inwoners eerder en beter bereiken

Ambitie 1. Obstakels voor bestaanszekerheid wegnemen We verdelen deze ambitie in de volgende speerpunten:

We nemen stressfactoren weg en houden rekening met wat inwoners en hun gezin zelf kunnen. Sommige inwoners kunnen hun eigen financiën niet op orde houden. Zij hebben vaak een laag inkomen en moeten een beroep doen op belastingtoeslagen en minimaregelingen.

We geven inwoners met financiële problemen weer perspectief. We nemen stressfactoren weg en houden rekening met wat inwoners en hun gezin zelf kunnen.

20 Beleid, werkwijze en productaanbod van schuldhulpverlening in de Drechtsteden staan beschreven in het Regionaal Beleidsplan Schuldhulpverlening Drechtsteden 2016-2020.

We zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces. We bieden financieel overzicht en zekerheid. We lichten elk speerpunt kort toe.

26

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

27

Dit leidt tot veel stress. Daarom helpen wij hen – aansluitend bij wat ze zelf en hun gezin of omgeving kunnen – bij het krijgen en houden van overzicht over hun eigen financiële

Ambitie 2. Stabiliteit bieden en bevorderen

We verdelen deze ambitie in de volgende speerpunten:

situatie en het realiseren van korte termijndoelen. Als het nodig is, nemen we tijdelijk

We geven voorlichting, coaching en training aan wie dat nodig heeft.

zaken over om de situatie sneller stabiel te krijgen.

We beheren waar nodig het inkomen of betalen de vaste lasten door via de bijstandsuitkering.

De overheid is, als zij zelf schuldeiser is, vaak een stressverhogende factor (denk

We helpen inwoners om voldoende inkomen te hebben en zetten het regionaal

bijvoorbeeld aan het verrekenen van schulden, de wijze van innen). Dit kunnen we in elk

minimabeleid gericht in

geval lokaal en regionaal wegnemen door een andere rol hierin aan te nemen, beleid te

We bieden goed afgestemde ondersteuning aan inwoners met een gecombineerde

herijken en meer maatwerk te gaan leveren.

hulpvraag.

We zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces.

We lichten elk speerpunt kort toe.

Als een inwoner precies weet wat hij nodig heeft en hoe wij hem daarmee kunnen helpen, blijft hij gemotiveerd en ervaart hij minder stress. Daarom vergemakkelijken we het

We geven voorlichting, coaching en training aan wie dat nodig heeft.

schuldhulpverleningsproces. We voeren meer gesprekken met inwoners en versnellen

Om inwoners zo zelfredzaam mogelijk te maken, geven we voorlichting, coaching en

de hulpverlening door onder meer de inzet van digitalisering. In het hulptraject

training. Bijvoorbeeld op het gebied van administratie, anticiperen op (on)verwachte

is het belangrijk dat inwoners de inkomsten en uitgaven beter op elkaar

aankopen en bedachtzaam aankopen doen. We laten inwoners zien welke vaardigheden

leert afstemmen. Digitalisering geeft hen meer inzicht in het verloop

ze nodig hebben, en zorgen ervoor dat ze ons aanbod hierop goed weten te vinden. Hierbij

van de schuldenoplossing, zodat ze sneller weten waar ze aan toe zijn.

houden we er rekening mee dat we dit op het juiste moment aanbieden. Er is namelijk enige vorm van stabiliteit nodig om het gewenste resultaat te bereiken.

We bieden financieel overzicht en zekerheid. Onze ondersteuning houdt niet op zodra een inwoner aan het werk gaat. Ook nadat iemand uit de bijstand stroomt, blijven we hulp bieden bij het op orde houden van het huishoudboekje. Bijvoorbeeld door te controleren op welke toeslagen de inwoner aanspraak kan maken, en actief kennis uit te wisselen met werkgevers. Zo maken we de overgang van bijstand naar inkomen uit arbeid zo soepel mogelijk, en voorkomen we dat er opnieuw financiële problemen ontstaan. Ook de inwoners die deels uit de bijstand stromen, blijven we ondersteunen.

28

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

29

We beheren waar nodig het inkomen of betalen de vaste lasten door via de

Dit kunnen inwoners zijn die doorstromen vanuit beschermd wonen, (maatschappelijke)

bijstandsuitkering.

opvang of (residentiële) jeugdhulp. Voor hen halen we de obstakels voor bestaanszekerheid

Voor sommige inwoners is het aanleren van financiële vaardigheden niet haalbaar. Denk

weg. Daarvoor zoeken we de verbinding met plannen voor opvang en beschermd wonen.

aan mensen met een licht verstandelijke beperking of psychische problemen. Voor hen beheren we het inkomen zolang dat nodig is. Bijvoorbeeld door middel van budgetbeheer, het inhouden van vaste lasten op de bijstandsuitkering, of beschermingsbewind.

Ambitie 3. Inwoners eerder en beter bereiken

We verdelen deze ambitie in de volgende speerpunten: We pakken signalen over achterstanden en schulden actief op en bieden hulp.

We helpen inwoners om voldoende inkomen te hebben en zetten het regionaal

We bevorderen vroegsignalering van schulden.

minimabeleid gericht in.

We stellen schuldhulpverlening verplicht voor inwoners met een bijstandsuitkering en

Sommige huishoudens in de Drechtsteden komen aan het eind van de maand structureel

problematische schulden.

geld tekort. Hierdoor krijgen ze onvermijdelijk te maken met financiële problemen en op de lange termijn vaak problematische schulden. We helpen inwoners de weg te vinden

We lichten elk speerpunt kort toe.

in alle regelingen en waar mogelijk versterken we hun bestaanszekerheid door beleid zodanig aan te passen dat meer mensen uit de financiële problemen blijven.

We pakken signalen over achterstanden en schulden gezamenlijk actief op en bieden hulp. Mensen met financiële problemen en/of schulden vragen vaak niet om hulp21. Ze proberen

Lokaal is armoedebeleid een van de speerpunten en zijn er allerlei initiatieven (zowel bij

zo lang mogelijk zelf tot een oplossing te komen en zien de ernst van het probleem niet

gemeenten als maatschappelijke partners als initiatieven van bijvoorbeeld kerken). We

altijd in. Schuldhulpverlening zien ze als het laatste redmiddel voor de allerergste gevallen.

zoeken daarin naar gezamenlijke verbindingen en werken daarbij samen, zodat de juiste

En zo zien ze zichzelf niet. Bij degenen die zich uiteindelijk melden bij schuldhulpverlening, is

ondersteuning geleverd kan worden.

het financiële probleem vaak ernstig. Ook melden mensen zich te laat bij lokale wijkteams.

We bieden goed afgestemde ondersteuning aan inwoners met een gecombineerde hulpvraag. Er zijn inwoners die met enige ambulante ondersteuning wel (weer) zelfstandig kunnen

21 Nibud, Financiële problemen, 2018

wonen, maar die daarin belemmerd worden. Bijvoorbeeld door ondersteuningsvragen op het gebied van inkomen, betaalbare woonruimte en soms ook schulden.

30

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

31

De gemiddelde schuld bedraagt 42.100 euro en bestaat uit gemiddeld 13 schuldeisers22.

Verder richten we een goed georganiseerd overdrachtsproces in rondom de

Dit soort situaties willen we zoveel mogelijk proberen te voorkomen. Voorkomen is

vroegsignalering. Zo is het voor iedereen duidelijk wat er geregeld moet worden.

immers beter dan genezen. Preventie is daarmee een belangrijke eerste taak van partijen in het sociaal domein.

We stellen schuldhulpverlening verplicht voor inwoners met een bijstandsuitkering en problematische schulden.

Daarom benaderen we deze inwoners op een andere manier, gaan we actief aan de slag

We vinden het belangrijk dat bestaande schulden niet verder uit de hand lopen.

en werken daarin samen met de wijkteams.

Als een inwoner met bijstandsuitkering problematische schulden heeft én moet reintegreren, leggen we daarom schuldhulpverlening op. Zo voorkomen we dat er zwaardere

Ook kunnen we door het regionaal en lokaal delen van beschikbare data van inwoners

voorzieningen nodig zijn. Ook inwoners die aanspraak maken op de Wmo kunnen we hulp

inzetten op voorkoming van problemen en een meer sluitende aanpak creëren met elkaar

bij de financiële huishouding opleggen. En bij de uitstroom van beschermd naar begeleid

op het gebied van preventie.

wonen, stellen we preventief budgetbeheer verplicht.

We bevorderen vroegsignalering van schulden.

2. Ontwikkelen naar werk

Vroegsignalering is een essentieel onderdeel van de aanpak van schulden. Door vroegtijdig 23

Werk draagt bij aan geluk24. Wie werkt, is geestelijk en lichamelijk een stuk gezonder dan

(nieuwe) schuldenproblematiek te signaleren, de oorzaken hiervan te achterhalen en hulp

iemand die niet werkt. Dit is voor ons een grote motivatie om een andere richting in te

aan te bieden, wordt erger voorkomen. Inwoners met schulden kampen vaak ook met

slaan als het gaat om ontwikkelen naar werk. We verleggen onze focus: van financiële

andere moeilijkheden. In veel gevallen zijn ze bekend bij verschillende maatschappelijke

focus op uitstroom, naar een maatschappelijke focus op uitstroom.

instanties. Om hen zo goed mogelijk te helpen, werken we intensief samen in de regio. We gaan niet alleen af op harde signalen, maar brengen ook partners in stelling.

Het hoogst haalbare hierin is betaald werk met zo min mogelijk ondersteuning. Maar niet iedereen is in staat om het wettelijk minimumloon te verdienen. Voor hen is de (bijstands)

We maken dankbaar gebruik van elkaars expertise en delen onze kennis. In dit kader

uitkering het vangnet. De komende jaren neemt ons bijstandsbestand toe.

intensiveren we bijvoorbeeld de samenwerking tussen SDD en wijkteams en maken met elkaar concretere afspraken hierover. Ook bevordert dit de integrale afstemming van de hulpvraag en vergroot het de financiële kennis bij de wijkteams.

24 www.welingelichtekringen.nl/economie/872979/maakt-werken-gelukkig-ja-maar-het-gaat-niet-van-harte.html

22 Jaarcijfers NVVK 2017 23 Op dit moment wordt er gewerkt aan een wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening m.b.t. o.a. het uitwisselen van persoonsgegevens voor vroegsignalering van schulden streefdatum inwerkingtreding is 2021.

32

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

33

En om deze inwoners te kunnen blijven helpen naar werk, is er een beleidswijziging nodig,

Op dit moment is matching vanuit werkgeversservicepunt Baanbrekend vaak gericht op

maar ook een wijziging in de rol van de sociale dienst bij re-integratie.

vacatures en het zoeken van de juiste medewerkers daarbij - matching. In de toekomst

We moeten ons volledig inzetten op de ontwikkeling van de inwoners, zodat uitstroom

richten we ons op ondernemers die inclusief willen denken. Hiervoor zoeken we de

naar werk mogelijk blijft. Dat is niet eenvoudig. We halen namelijk geen financiële waarde

samenwerking met Werkgevers Drechtsteden en andere maatschappelijke partners. Inzet

uit de uitstroom uit de bijstand, omdat het verdeelmodel van de BUIG ongunstig is.

van loonkostensubsidie is hierbij essentieel. Inwoners die niet zelfstandig werk kunnen vinden of houden, krijgen zo kansen op de arbeidsmarkt.

Maatschappelijke waarde creëert het uiteraard wel en we dragen bij aan het welzijn van onze inwoners en samenleving. Dat betekent ook dat als we meer inwoners aan het werk

We maken de inzet van werkgevers-instrumenten conjunctuurafhankelijk.

willen helpen, we moeten investeren. In dit kader formuleren we drie ambities om zoveel

In tijden van economische groei hoeven we werkgevers minder te verleiden om vacatures

mogelijk mensen aan werk te helpen:

beschikbaar te stellen. Er is dan meer vraag naar medewerkers dan aanbod, waardoor

• Ambitie 1. Iedereen die kan werken, direct naar de arbeidsmarkt bemiddelen

mensen sneller en makkelijker een baan vinden. Maar als het slecht gaat met de

• Ambitie 2. Inwoners waardevol maken voor de arbeidsmarkt

economie, moeten we alles op alles zetten om werk te vinden en behouden voor onze

• Ambitie 3. Inwoners met verminderde arbeidsmarktwaarde begeleiden

kandidaten. Daarom maken we het mogelijk om voorzieningen selectief in te zetten –

Ambitie 1. Iedereen die kan werken, direct naar de arbeidsmarkt bemiddelen.

We hebben de ambitie om iedereen die direct aan het werk kan, direct aan het werk te helpen. Met of zonder loonkostensubsidie en begeleiding, en met en zonder beperking. We verdelen deze ambitie in de volgende speerpunten:

afhankelijk van hoog- of laagconjunctuur.

Ambitie 2. Inwoners waardevol maken voor de arbeidsmarkt.

Met inwoners die niet direct aan het werk kunnen, maar wel arbeidsmogelijkheden hebben, zetten we samen de stap naar werk. Hierbij richten we ons op het wegnemen van

We verleggen de focus van matching naar inclusief werkgeverschap.

obstakels die de weg naar betaald werk nu nog onmogelijk maken. Denk aan gebrek aan

We maken de inzet van werkgeversinstrumenten conjunctuurafhankelijk.

werknemersvaardigheden, werkervaring, opleiding of begeleiding.

We lichten elk speerpunt kort toe.

We hebben de ambitie om deze inwoners (weer) waardevol te maken voor de arbeidsmarkt.

We verleggen de focus van matching naar inclusief werkgeverschap. We vinden het belangrijk dat inwoners een werkplek krijgen bij een werkgever die zich bewust is van de beperkingen en mogelijkheden van de werknemer. Dat de inwoner de ruimte krijgt en op waarde wordt geschat. Daarom verleggen we onze focus van werkgeversdienstverlening naar inclusief werkgeverschap.

34

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

35

Als inwoners geen bestaanszekerheid hebben, is er weinig kans dat zij kunnen

Deze ambitie verdelen we in de volgende speerpunten: We investeren in de ontwikkeling van onze kandidaten.

ontwikkelen naar werk. Zelfs het zorgen voor ondersteuning is dan moeilijk. In deze

We houden inwoners zonder arbeidsmogelijkheden in beeld.

gevallen is de link met de opgave ‘Zorgen voor bestaanszekerheid’ heel belangrijk.

We stellen schuldhulpverlening verplicht voor mensen met een bijstandsuitkering. We investeren in netwerksamenwerking met werkgevers.

Verder belonen we inwoners als ze stappen zetten naar betaald werk. Zo motiveren we ook inwoners met een grotere afstand tot werk.

We lichten elk speerpunt kort toe. We houden inwoners zonder arbeidsmogelijkheden in beeld. We investeren in de ontwikkeling van onze kandidaten.

Inwoners zonder arbeidsmogelijkheden vallen niet onder de opgave ‘Ontwikkelen

Om te investeren in de ontwikkeling van onze kandidaten, hanteren we een

naar werk’, maar grotendeels onder de opgave ‘Zorgen voor ondersteuning’. Dit is een

piramidemodel:

groeiende groep mensen die blijvend afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Voor

• Inwoners die direct kunnen werken, gaan

deze inwoners bieden we permanente ondersteuning op het gebied van participatie,

direct aan het werk.

inkomensondersteuning en sociale stabilisatie.

• Inwoners die wat extra’s nodig hebben,

Dit betekent overigens niet dat we deze inwoners uitsluiten van bemiddeling en

doen werkervaring op in een veilige

ontwikkeling naar de arbeidsmarkt. We houden hen altijd in het oog. Ook voor hen

omgeving. Ook krijgen ze scholing en

benutten we kansen om hen te begeleiden naar werk. Daarmee is de verbinding tussen de

begeleiding. Voorbeelden van succesvolle

opgaven een belangrijke voorwaarde.

projecten zijn de projecten voor kwetsbare jongeren en alleenstaande moeders.

We stellen schuldhulpverlening verplicht voor mensen met een bijstandsuitkering.

• Inwoners zonder werknemers-

Door schuldhulpverlening verplicht te stellen voor mensen met een bijstandsuitkering,

vaardigheden starten in een productie-

verkorten we de duur van de uitkering met gemiddeld vier maanden. Lees meer hierover

omgeving om daar deze vaardigheden op

bij de opgave ‘Versterken van bestaanszekerheid’.

te doen. Voor hen is een integrale aanpak vanuit alle drie de opgaven belangrijk. SDD = Sociale Dienst Drechtsteden

36

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

37

We investeren in netwerksamenwerking met werkgevers.

We hebben meer oog voor zekerheid en duurzaamheid en minder voor een directe match.

We gaan voor een inclusieve arbeidsmarkt met kansen voor iedereen. Dat vraagt om

We maken ons hard voor continuïteit van werk voor onze inwoners. We matchen op

een andere samenwerking met werkgevers. Als sociale dienst gaan we samen met

een plek waar we duurzaamheid verwachten en zetten begeleiding en nazorg in. Ook

hen leerlijnen en ervaringsplekken ontwikkelen en we gaan met hen in gesprek over

bieden we een vangnet voor werkloosheid, door inwoners te

hun rol bij mensen met schulden. Ook benutten we de samenwerking met sociale

detacheren en oplossingen te geven bij seizoensarbeid.

werkvoorziening Drechtwerk. Hier kunnen inwoners in een veilige omgeving de eerste

Hierbij stemmen we af met UWV, Drechtwerk en

werkgeversvaardigheden opdoen.

verschillende werkgevers. Daarnaast maken we met

Ambitie 3. Inwoners met verminderde arbeidsmarktwaarde begeleiden.

Inwoners met een lagere loonwaarde op de arbeidsmarkt, hebben steeds meer te maken met armoedeval. Ze leven in armoede en kunnen hun maatschappelijke situatie nauwelijks verbeteren. Daarnaast hebben ze weinig kans op een duurzaam werkend leven. Dat motiveert hen niet om aan het werk te gaan. We begeleiden deze inwoners naar werk

‘certificering on-the-job’ inwoners weerbaarder voor de arbeidsmarkt. Hierbij bouwen ze een CV op met waardevolle eigenschappen en vaardigheden.

3. Zorgen voor ondersteuning

Wij geloven dat iedereen passend moeten kunnen wonen en meedoen in de samenleving.

en geven hen nazorg als dat nodig is.

In de Drechtsteden ondersteunen we inwoners die dit wel willen, maar niet (meer)

Deze ambitie verdelen we in de volgende speerpunten:

op eigen kracht kunnen. Dit doen we door (toegang tot) maatwerkvoorzieningen te

We verbinden de opgave ‘Bestaanszekerheid versterken’ met uitstroom naar werk

organiseren en ondersteuning te bieden bij het actief kunnen meedoen. Bijvoorbeeld voor

We hebben meer oog voor zekerheid en duurzaamheid en minder voor een directe

inwoners met een beperking of psychosociale problemen.

match. Uit het jaarlijkse cliëntervaringsonderzoek Wmo blijkt dat inwoners tevreden zijn met We lichten elk speerpunt kort toe.

de ondersteuning die ze ontvangen. We werken vraaggerichter en de kwaliteit van ondersteuning wordt steeds beter geborgd. Maar er zijn ook inwoners voor wie we de

We verbinden de opgave ‘Bestaanszekerheid versterken’ met de uitstroom naar werk.

ondersteuning beter kunnen organiseren.

Een van de ambities van de opgave ‘Bestaanszekerheid versterken’ is het bieden van financieel overzicht en zekerheid. Daar ligt een sterke link met uitstroom naar werk. Financiële problemen kunnen namelijk leiden tot het verliezen van een baan. Daarom is het belangrijk dat we ook na uitstroom naar werk blijven ondersteunen op dit onderdeel.

38

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

39

Met raadsleden hebben we besproken over hoe we de zorg en ondersteuning

En continu scherp te zijn op de juiste besteding van de middelen aan de daadwerkelijke

toekomstbestendiger kunnen maken en welke strategie we hiervoor moeten volgen.

zorg en ondersteuning. Daarnaast kunnen inwoners een persoonsgebonden budget (pgb)

Hieruit kwamen de volgende opdrachten:

afnemen.

• Doe wat nodig is voor de inwoner.

Dit doen we binnen de veranderende financiële en maatschappelijke context. Ook met

• Investeer in de aansluiting met jeugdhulp.

druk op betaalbaarheid is het onze ambitie om te blijven sturen op de best mogelijke

• Pak de benodigde experimenteerruimte.

ondersteuning. We verdelen deze ambitie in de volgende speerpunten:

• Verbind de regionale agenda sociaal domein met de regionale agenda’s wonen.

We zorgen voor kwalitatieve en doelmatige ondersteuning.

• Zoek meer samenwerking met zorgverzekeraars.

We gaan van reactief naar proactief toezicht. We delen onze kennis.

Ook zijn we in gesprek gegaan met inwoners. Hieruit bleek dat voor de mantelzorgers de mogelijkheid tot respijtzorg noodzakelijk is.

We lichten elk speerpunt kort toe.

Om hier gehoor aan te geven, én om in te spelen op de eerder omschreven huidige situatie en waar die om vraagt, formuleren we de volgende ambities:

We zorgen voor kwalitatieve en doelmatige ondersteuning. We zorgen er op allerlei manieren voor dat ondersteuning goed is en werkt. Zo borgen we de

• Ambitie 1. Kwalitatief, doelmatig en effectief ondersteunen, met keuzevrijheid voor inwoners

kwaliteit van ondersteuning bijvoorbeeld al bij de inkoop. Voor zorg in natura betekent dit dat we kwaliteitseisen stellen aan zowel de voorziening als aan de aanbieder25. Aan de hand

• Ambitie 2. Mensgericht ondersteunen

van kwaliteitsafspraken monitoren we de kwaliteit voortdurend. Het resultaat meten we

• Ambitie 3. Innovatie binnen de geboden ondersteuning en samenwerking aanjagen

vervolgens in de mate van zelfredzaamheid en participatie van de inwoner. En in gesprekken

Ambitie 1. Kwalitatief, doelmatig en effectief ondersteunen, met keuzevrijheid voor inwoners.

met zorgaanbieders staat ‘het verhaal achter de cijfers’ centraal. We werken toe naar meer sturing op resultaat, zodat we goede voorbeelden kunnen herkennen en delen in de regio.

Ondersteuning die van hoge kwaliteit, doelmatig en effectief is, wordt als belangrijk gezien. Daarom zetten we zoveel mogelijk in op vraag- en mensgerichte ondersteuning. Gericht op perspectief waar mogelijk en stabilisatie waar nodig. Hierbij houden we rekening met

25 Meer informatie over de kwaliteitseisen aan (nieuwe) aanbieders is te vinden op www.socialedienstdrechtsteden.nl/aanbieder-worden

de mogelijkheden van inwoners en hun omgeving. Waar nodig zorgen we voor voldoende keuzevrijheid bij het kiezen van een aanbieder voor de zorg die toegekend is. We bevorderen de kwaliteit van deze zorg door kwaliteitseisen met aanbieders af te spreken.

40

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

41

Ook bij pgb’s zijn we scherp op kwaliteit. Hierbij stellen de inwoner en pgb-aanbieder samen

De inwoner moet goede ondersteuning krijgen en kunnen inzien wat wij hieronder verstaan.

een budgetplan op met doelen en kwaliteitseisen.

Het is belangrijk dat we schaarse middelen besteden aan ondersteuning die inwoners écht nodig hebben.

Verder hebben ook de Wmo-consulenten een rol bij het monitoren van kwaliteit en doelmatigheid. Deze oefenen zij uit door middel van voortgangsgesprekken en gesprekken

In het toezichthouden werken we nauw samen met de Dienst Gezondheid en Jeugd en de

voor herindicatie. En als zij zien dat de kwaliteit niet voldoet, delen ze dat met de

landelijke Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Dit willen we nog verder intensiveren28. Zo

contractmanagers. Hierdoor creëren we synergie. Daarnaast spelen de consulenten een rol

dragen we samen zorg voor de publieke rechtvaardigheid en goede ondersteuning.

bij het beoordelen of de ondersteuning vanuit de Wmo passend is, of dat zorg vanuit de Wlz nodig is.

We delen onze kennis. Samen weten we meer dan alleen. Vanuit de inkoop- en contractmanagementrol van de

Als we werken met maatwerkondersteuning, hebben we aandacht voor het zoveel mogelijk

sociale dienst is veel relevante data beschikbaar voor partnerorganisaties. Bijvoorbeeld

wegnemen van drempels voor personen met een beperking. Zodat zij volledig kunnen

over concentratie van zorggebruik en zorgkosten per gemeenten. Deze informatie helpt

(blijven) deelnemen aan de samenleving26. En is er aandacht voor positieve gezondheid in

partners om hun doelen te bereiken en verantwoordelijkheden in te vullen. Aan de

relatie tot het effect hiervan op alle opgaven .

hand van deze data gaan we in gesprek met partners over een goede afstemming van

27

(de inkoop van) ondersteuning. Zo werken we samen toe naar een op elkaar afgestemd Inwoners die niet kunnen werken vallen ook onder deze opgave. Voor deze groep

zorglandschap in de Drechtsteden – vanuit verschillende domeinen.

bieden we permanente kwalitatieve ondersteuning op het gebied van participatie, inkomensondersteuning en sociale stabilisatie. We gaan van reactief naar proactief toezicht. We houden continu de vinger aan de pols als het gaat om de kwaliteit van ondersteuning. Hierin verleggen we de focus van reactief naar proactief toezicht. Een belangrijke rol hierin spelen

28 Voor een effectievere aanpak van onrechtmatigheid in de zorg is het soms noodzakelijk dat instanties (bijzondere) persoonsgegevens kunnen uitwisselen. Om dit mogelijk te maken regelt het wetsvoorstel Bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg bevoegdheden voor verschillende instanties om (bijzondere categorieën van) persoonsgegevens uit te wisselen.

de signalen. Deze komen binnen via de Wmo-consulenten of via de sociale verzekeringsbankportal. Ze worden gewogen, en als nodig starten we een onderzoek op de doel- en rechtmatigheid van de ondersteuning. Hierbij is publieke rechtvaardigheid ons uitgangspunt.

26 VN-Verdrag inzake rechten van personen met een handicap. Nadere uitwerking in uitvoeringsplan 27 www.drechtzorg.nl/ketens-netwerken/vitaal-en-veerkrachtig-zhz/pledge-alles-is-gezondheid/

42

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

43

Ambitie 2. Mensgericht ondersteunen

Voor jongeren die doorstromen uit de (residentiële) jeugdhulp is duidelijk dat er –

Het is onze ambitie om inwoners te voorzien van goede en passende ondersteuning en

behalve het noodzakelijke integrale ondersteuningsaanbod – behoefte is aan een

adviezen. Ongeacht hun ondersteuningsvraag. Dit doen we zonder hokjesgeest en in

zwaardere vorm van individuele begeleiding en kamertrainingcentra. Meer dan

gesprek met de inwoner.

momenteel beschikbaar is. Om een zwaardere en complexere behoefte te voorkomen,

We verdelen deze ambitie in de volgende speerpunten:

investeren we in deze ondersteuning. Continuïteit in geboden ondersteuning aan de

We bieden goed afgestemde ondersteuning aan inwoners met een gecombineerde

groep die 18 jaar wordt is belangrijk voor deze jongeren. Dit betekent dat we daarin

hulpvraag.

consequent naar verbeteringen moeten zoeken. Daarbij houden we rekening met

We faciliteren meedoen op een flexibele manier.

uitgangspunten die belangrijk zijn binnen de geleverde jeugdhulp29.

We ontzorgen mantelzorgers. We faciliteren meedoen op een flexibele manier. We lichten elk speerpunt kort toe.

We vinden het belangrijk dat iedereen in de Drechtsteden kan meedoen in de samenleving. Daarom ondersteunen we inwoners die wel willen participeren, maar

We bieden goed afgestemde ondersteuning aan inwoners met een gecombineerde

hier hulp bij nodig hebben. Hierbij zijn maatwerk, aansluiten bij de inwoner en flexibel

hulpvraag.

organiseren sleutelbegrippen.

Sommige inwoners kunnen met enige ambulante ondersteuning wel zelfstandig wonen, maar worden belemmerd door vragen op het gebied van inkomen, woonruimte en soms

In dit kader versterken de sociale dienst en de Drechtstedengemeenten de infrastructuur

ook schulden. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die doorstromen uit beschermd wonen,

voor meedoen in de regio. Deze samenwerking is noodzakelijk om inwoners in hun eigen

opvang of (residentiële) jeugdhulp. We willen hen helpen hun bestaanszekerheid te

omgeving mee te laten doen. Bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk of mantelzorg uit te

versterken. Hiervoor bundelen we de inzet uit de opgaven ‘Bestaanszekerheid versterken’

voeren, of eigen initiatieven te ontplooien.

en ‘Zorgen voor ondersteuning’. Met inwoners, professionals en partners onderzoeken we hoe we de gecombineerde ondersteuning aan deze inwoners kunnen optimaliseren. 29 Zoals bijvoorbeeld ‘normaliseren’ en ‘demedicaliseren’

44

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

45

Hierbij komt wel dat voor inwoners binnen de Participatiewet het zogenaamde

Op dit moment zien we dat maar weinig inwoners gebruikmaken van kortdurend

‘wederkerigheidsprincipe’ geldt, met als uitgangspunt ‘iedereen doet iets’. Dit is

verblijf als respijtzorg. Het kan zijn dat dit aan de huidige toegangscriteria ligt. Deze zijn

nadrukkelijk naar voren gekomen tijdens bewonersbijeenkomsten. Bewoners gaven

hetzelfde als voor 2015 en worden als knellend ervaren. Bovendien zijn er tegenwoordig

aan dat we van inwoners die een uitkering ontvangen, mogen verwachten dat ze iets

ook andere opties mogelijk. Inmiddels daagt het Rijk gemeenten uit om meer werk te

terugdoen voor de samenleving. Hiermee geven we invulling aan het gevoel van publieke

maken van een sociale indicatie. Dus niet enkel gericht op de beperking van de Wmo-

rechtvaardigheid.

cliënt, maar meer op de ondersteuningsbehoefte van de mantelzorgers door het

Bij het uitvoeren van dit speerpunt is het belangrijk dat we de verbinding leggen met de

verlichten van hun zorgtaken.

opgave ‘Ontwikkelen naar werk’. Een aantal inwoners ontwikkelt zich namelijk door op diverse leefgebieden, of beweegt zich tussen tijdelijke ondersteuning en werk. Een deel van deze mensen kan betaald werk verrichten, of kunnen we helpen bij het vergroten van hun arbeidsmarktwaarde.

Ambitie 3. Innovatie binnen de geboden ondersteuning en samenwerking aanjagen De vraag naar ondersteuning en daarmee de kosten nemen toe door een aantal

demografische, maatschappelijke en landelijke ontwikkelingen. Ook stijgt de kostprijs Hiermee verzilveren we de publieke waarde van alle inwoners met een uitkering en bieden

van voorzieningen. Op dit moment buigt iedere gemeente in Nederland zich over de

we iedereen kansen om zo zelfstandig mogelijk mee te doen in de samenleving.

mogelijkheden om de kostenontwikkeling in de hand te houden, tegen de achtergrond van de toenemende vraag en behoefte aan ondersteuning bij de inwoner. Deze autonome

We ontzorgen mantelzorgers.

trends zijn maar zeer beperkt te beïnvloeden. Daarom is innovatie en samenwerking des

Vanuit het adagium ‘langer zelfstandig thuis’ wordt er een steeds

te meer van belang.

groter beroep gedaan op mantelzorgers. Ze worden niet alleen vaker ingeschakeld, maar hun taken worden ook steeds zwaarder.

We hebben in de Drechtsteden al veel geïnnoveerd op maatwerkvoorzieningen. Maar

We vinden het belangrijk om hen zoveel mogelijk te ontzorgen en

om echt tot ontschotting en een maximaal doelmatige aanpak te komen, moeten we

ondersteunen, een rol die in de Drechtsteden lokaal is belegd. De

nog meer aan de slag met innovatie en daarin met elkaar nog meer de samenwerking

verbinding hierin met maatwerk-voorzieningen die door de SDD

aangaan. Dit kan ook betekenen dat de innovatie opgave overstijgend is en daarmee

verstrekt worden is stevig, want uiteindelijk kan ook een beroep op

andere sporen binnen de regio gaat raken. Oog voor deze verbindingen is nodig.

maatwerkvoorzieningen noodzakelijk worden. Als de ondersteuning en ontzorging niet meer kan met algemene voorzieningen, kan regionaal maatwerk nodig zijn.

46

Regionale visie sociaal domein Drechtsteden

47

Ontschot dagbesteding en participatie-plekken aanbieden, of het bundelen van budget

We verkennen, bevorderen en combineren slimmere manieren van ondersteuning.