Perspectiefnota 2020.pdf
Tekst van het document
Perspectiefnota 2020 Tussenbalans na twee jaar Coalitieakkoord gemeente Dordrecht 2018-2022
Dordrecht Een stad waar je bij wilt horen!
Voorwoord
Wij maken Dordt, de stad waar we trots op zijn én de stad die we willen worden Afgelopen jaren hebben sterk in het teken gestaan van het optuigen, in de steigers zetten én het uitvoeren van grote ambities die we hebben vastgelegd in ons coalitieakkoord. Samen met vele actieve inwoners en partners uit het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties hebben we toen, maar ook gedurende de weg, gesprekstafels georganiseerd rond belangrijke thema’s. Centraal staat daarbij het perspectief wat voor stad we richting 2030 willen zijn. Want ja we zijn trots op ons Dordt, we hebben een prachtige stad en ons eiland ligt op een unieke locatie aan de delta bij zowel de randstad alsook eeuwenoude natuur. En ook kunnen we trots zijn op de vooruitgang die Dordrecht in het laatste decennium heeft geboekt. De stad is levendiger, veiliger en aantrekkelijker geworden voor toeristen, bedrijven en niet in de laatste plaats onze inwoners, zoals regelmatig uit (inter) nationale ranglijsten blijkt. Maar diezelfde ranglijsten laten ook de moeilijke kanten van het verhaal zien. Het achterblijven van het welvaartsniveau en de sociaal-economische positie van de stad. Ook waren we tot 2018 de enige honderdduizendplus gemeente die ten opzichte van de eeuwwisseling was gekrompen in plaats van gegroeid.
Een situatie die op de langere termijn verre van gezond zou kunnen blijven en we met elkaar hebben willen aanpakken. Op de vraag wat voor stad we in de toekomst willen zijn lag en ligt het antwoord dan ook besloten in de bloei en groei van de stad en de kracht van de inwoners en bedrijven. Wij maken immers samen Dordt. We willen richting 2030 een betere versie van onszelf zijn. Een groene, nog levendigere stad die beweegt naar 140.000 inwoners, met een veerkrachtige bevolking en een hoger welvaartsniveau. Met dit streven naar kwalitatieve groei borgen we voor de langere termijn een stad die toekomstbestendig is en daarmee ook sociaal-economisch in balans.
Maar ook voor onze zorgzame stad hebben we kwalitatieve doelen gesteld, zodat onze inwoners veerkrachtig blijven en minder vaak een beroep op (zware) zorg hoeven doen. Hiermee hebben we samen met partners misschien wel het meest ambitievolle akkoord uit de recente geschiedenis gesloten. Niet omdat we luchtfietsen, maar om het tij te keren en concreet koers te zetten naar de stad die we willen worden. De ondertitels van de eerste twee begrotingen uit deze coalitieperiode “handen uit de mouwen!” en “Scherp op koers!” geven dan ook een weerspiegeling van de gekozen weg. Eerst plannen maken, overleggen, ambities concretiseren, maar vooral ook investeren in de samenwerking tussen stad, partners en de ambtelijke organisatie. Want met innovatieve samenwerkingen komen we veel verder dan alleen. Daarna inzetten op uitvoering, af en toe bijstellen, maar bovenal koers houden op de ingezette weg. Een weg die niet altijd zonder hobbels of met volle wind in de zeilen verloopt. Onverwachte tegenslagen, zoals dit jaar de uitbraak van de Covid-19 pandemie –ofwel het coronavirus- brengen een volksgezondheids-, economische én sociaal-maatschappelijke crisis met zich mee. Toch hebben we er met elkaar mee te dealen en doen we dat ook. Deze crisis geeft dan ook geen aanleiding om ambities uit te stellen.
Nee we zetten juist een stapje bij, net als de vele zorgverleners dat recent voor onze gezondheid hebben gedaan. Want door juist nu de koers vast te houden, kiezen we de weg naar voren. Dit is dé route die onze stad ook weerbaarder en veerkrachtiger maakt voor toekomstige crisis.
Het college van Burgemeester en Wethouders
Met dit toekomstbeeld is een duidelijke richting gekozen en hebben we onszelf ook grote doelstellingen opgelegd. Belangrijke opgaven hebben we geconcretiseerd met duidelijke streefgetallen, zoals het vergroten van de werkgelegenheid (4.000 nieuwe banen) en groei van de stad (aanbouw van 4.000 woningen aan het eind van deze coalitieperiode en nog eens een planvoorraad van minimaal 6.000 woningen in de periode daarna).
3
Perspectiefnota 2020
4
Burgemeester en Wethouders, van links naar rechts: Jan Scholten (gemeentesecretaris), Peter Heijkoop (CDA), Rik van der Linden (CU/SGP), Marco Stam (BVD), Wouter Kolff (burgemeester), Piet Sleeking (BVD) en Maarten Burggraaf (VVD).
5
Perspectiefnota 2020
6
Inhoudsopgave Inleiding
9
De reis naar 2030: 6 Leidende principes
11
1. Dordrecht Groeit: méér inwoners, meer draagkracht
13
2. Dordrecht Zorgt: inwoners met veerkracht
21
3. Dordrecht Verdient: een leven lang werk
29
4. Dordrecht Verbindt: centrumstad van de regio, toegangspoort van de Randstad
37
5. Dordrecht Geeft Ruimte: aan particulier initiatief met eigen verantwoordelijkheid
45
6. Dordrecht Neemt Verantwoordelijkheid voor de toekomst: een slagvaardig en doelgericht bestuur
53
Rode draden: Doen we de dingen goed?
61
Trends en ontwikkelingen van impact op de Stad 65
7
Vooruitblik: Perspectief voor Dordrecht
73
Bijlage: bronnen trends en ontwikkelingen
77
Perspectiefnota 2020
8
Inleiding In deze Perspectiefnota maken we halverwege de bestuursperiode 2018-2022 de balans op en kijken we vooruit. De Perspectiefnota vloeit direct voort uit afspraken van de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden (KSV), die we in 2018 met elkaar hebben opgesteld. Daarmee geeft het invulling aan het tussentijds in kaart brengen van de stand van zaken - op hoofdlijnenvan de uitvoering van het coalitieakkoord. Dit is in het verleden gebruikelijk geweest in de vorm van een ‘Tussenbalans’, maar nu kijken we ook vooruit naar de perspectieven voor onze stad en laten we zien waar de uitdagingen liggen. We kijken naar een aantal hoofdafspraken die we in het coalitieakkoord veelal met partners uit de stad hebben vastgelegd en zien waar we nu staan. We steken daarmee figuurlijk de thermometer in het akkoord om de temperatuur en voortgang van het ingezette beleid te meten. Centraal staat hierin de vraag; doen we de dingen goed? Aan de hand van leidende principes uit het coalitieakkoord gaan we deze vraag na en kijken daarmee zowel terug op wat we al bereikt hebben en zien ook waar voor de nabije toekomst de grote uitdagingen liggen.
Deze Perspectiefnota geeft, anders dan bij de jaarlijkse begrotings- en jaarverslagcyclus, op een meer verhalende wijze een interessante andere (in)kijk op het gevoerde beleid en de resultaten die daarbij bereikt zijn. Een blik die bewust ook niet alles omvattend probeert te zijn. We raken dan ook niet alle onderwerpen even groot en gedetailleerd aan zoals in een begroting en in een jaarverslag gebruikelijk is. Voor een detaillistische kijk en een laatste stand van zaken van bijvoorbeeld de kwantitatieve indicatoren verwijzen we naar het digitale portal waar deze producten te vinden zijn. In deze Perspectiefnota houden we echter de rode draden aan die we in het coalitieakkoord hebben aangegeven, volgens de leidende principes. Ook geven we een beeld van acht (inter)nationale trends en ontwikkelingen die nu of later impact kunnen hebben op de stad. Juist door deze te benoemen kunnen we deze mee laten wegen in toekomstige keuzes. Tot slot schetsen we een vooruitblik op stad, met een perspectief voor Dordrecht.
Regelmatig komen ook de opgaven1 in deze Perspectiefnota terug die voor focus en versnelling op themagebieden zorgen. Aan de hand van opgaventeams wordt in de gemeentelijke organisatie -samen met de stad- gewerkt aan belangrijke prioriteiten uit ons coalitieakkoord. Samenwerking met de stad organiseren we onder meer door het voeren van gesprekstafels, dit is een werkwijze die we hebben ingezet bij de start van de coalitie onderhandelingen. We hadden ook nu –bij het opstellen van deze Perspectiefnota- graag fysieke gesprekstafels willen organiseren om met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties te overleggen waar we staan en of de dingen met elkaar goed doen. Door de uitbraak en duur van het coronavirus hebben we besloten deze gesprekken niet nu, maar volgend jaar te laten plaatsvinden, in opmaat ook naar de gemeentelijke verkiezingen begin 2022.
1) Er zijn acht opgaven waar met hulp van opgaveteams aan wordt gewerkt, te weten: Bereikbare Stad, Bouwende Stad, Duurzame Stad, Groenblauwe Stad, Levendige Binnenstad, Ondernemende Stad, Veilige Stad en Zorgzame Stad.
9
Perspectiefnota 2020
10
De reis naar 2030: 6 Leidende principes In het eerste hoofdstuk van het coalitieakkoord hebben we leidende principes benoemd, zes principes die ons helpen richting de stad die we in 2030 willen zijn. Het hanteren van deze leidende principes werkt als een rode draad voor de grote keuzes die we maken. Het helpt ons om scherp te zijn, af en toe uit te zoomen en zo op koers te blijven. Want in de waan van alle dag en de vele uitvoeringstaken waar een gemeente voor staat, is het verleidelijk om voornamelijk bezig te zijn met wat nu belangrijk en nu urgent is. Maar met die blik komen we niet vooruit en wordt al snel vergeten wat straks ook urgent én nu al belangrijk is; het bouwen aan de toekomst van de stad. De zes leidende principes geven daarom een kader waarop we kunnen terugvallen om onszelf af en toe de vraag te stellen; doen we de dingen nog goed en dragen onze activiteiten en investeringen bij aan de gestelde doelen. We zoomen uit boven de jaarlijkse begrotingscyclus van beleidsprogramma’s en (sub)doelstellingen en we geven een verhalend beeld per leidend principe. Dit doen we door de stand van zaken van een selectie van “afspraken” die we in het coalitieakkoord hadden opgenomen te belichten, en zo een beeld te geven van de zaken die goed gaan en te zien waar de uitdagingen liggen.
In de volgende hoofdstukken staat steeds één van de zes leidende principes uit het kader hiernaast centraal.
1. Dordrecht Groeit: méér inwoners, méér draagkracht ‘Leidt deze keuze tot méér draagkracht?’
2. Dordrecht Zorgt: inwoners met veerkracht ‘Leidt deze keuze tot sterkere (buurt)netwerken en meer veerkracht?’
3. Dordrecht Verdient: een leven lang werk ‘Leidt deze keuze tot meer (kansen op) werk?’
4. Dordrecht Verbindt: centrumstad van de regio, toegangspoort van de Randstad ‘Verbetert deze keuze de verbinding met de Randstad?’
5. Dordrecht Geeft Ruimte: aan particulier initiatief met eigen verantwoordelijkheid ‘Leidt deze keuze tot verbetering van de leefomgeving?’
6. Dordrecht Neemt Verantwoordelijkheid voor de toekomst: een slagvaardig en doelgericht bestuur ‘Is deze keuze ook goed voor de volgende generatie(s)?’
11
Perspectiefnota 2020
12
Dordrecht Groeit: méér inwoners, meer draagkracht
13
Perspectiefnota 2020
14
Dordrecht Groeit
1. Dordrecht Groeit: méér inwoners, meer draagkracht Uit het coalitieakkoord: Over vier jaar is de dalende lijn qua inwoneraantal gekeerd. Het aantal inwoners van de stad is aan het stijgen. De stad groeit en bloeit. Dordrecht is een stad met een aantrekkelijk en levendig stadshart, grootstedelijke voorzieningen en recreatiemogelijkheden. Dat merken geboren en getogen Dordtenaren én wordt gezien door mensen van buiten de stad. Om voorzieningen in de binnenstad en in de wijken betaalbaar te houden, moeten we bouwen aan de stad. Nieuwe woningen op aantrekkelijke binnenstedelijke locaties, die jongeren, studenten en gezinnen aan Dordrecht verbinden.
voegen we kwaliteit in het woningaanbod toe, houden we het voorzieningenniveau in stand en helpt dit als fundament voor een sociaal-economisch sterkere stad. Afspraken Energieke Woonstad Het hoofdstuk Energieke Woonstad uit het coalitieakkoord geeft een reeks afspraken aan die een fundament vormen voor het leidende principe ‘Dordrecht Groeit’. We werpen een blik op drie belangrijke afspraken uit deze lijst, om zo te zien wat er goed gaat, maar ook om te zien wat er beter kan en waar de uitdagingen liggen.
Afspraken Energieke Woonstad: •
We zetten de komende vier jaar in op een snelle en gefocuste groei met 4.000 kwalitatief hoogwaardige en duurzame woningen, te beginnen op locaties zoals Stadswerven, Wilgenwende, Leerpark, Gezondheidspark en Amstelwijck. Het accent bij de nieuwbouw ligt op het hogere segment, terwijl de andere segmenten niet worden vergeten (waaronder ook huurwoningen in de sociale en vrije sector).
•
We bouwen binnenstedelijk, binnen de huidige contouren van de stad. Dit vraagt om stedenbouwkundige finesse, zodat nieuwe karakteristieke buurtjes en waar passend meer stedelijke hoogbouw ontstaan die aansluiten bij de bestaande omgeving. Daarbij is veel aandacht voor een prettige verblijfsruimte.
•
Met het oog op de grote behoefte aan nieuwe woningen realiseren we een harde planvoorraad van nog eens 6.000 woningen op nieuwe locaties, die na 2022 gebouwd kunnen worden.
Bovenstaand leidend principe is één van de hoekstenen onder het coalitieakkoord en een principe waar een groot deel van het ingezette beleid op is geënt. Groei van de stad is groei van het aantal woningen en daarmee van het inwoneraantal, waarbij we vooral jongeren en gezinnen aan de stad willen verbinden. Enerzijds omdat getogen Dordtenaren nog te vaak vertrekken van ons eiland omdat zij geen geschikte woning kunnen vinden. Anderzijds ook om nieuwe ‘Eilanders’ te verleiden om juist in Dordrecht te komen wonen. We hebben daarom concrete afspraken gemaakt om het tij van het dalende inwoneraantal te keren en op groei in te zetten. Zo versterken we elkaar,
De kern van bovenstaande afspraken richt zich op een gefocuste groei van kwalitatief goede en duurzame woningen in binnenstedelijk gebied. Een opgave die we onszelf daarnaast ook opleggen in een relatief kort tijdsbestek. Want waar het inwoneraantal van de stad zich vanaf de eeuwwisseling langzaam in een negatieve trend begon uit te keren -doordat er te weinig geschikte nieuwe huizen voor Dordtenaren werden gebouwd- lijken we de trend nu ten goede te hebben gekeerd. De meest recente cijfers uit Bouwmonitor, die we in samenspraak met het Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD) hebben ontwikkeld, geven aan dat er per 1 juli 2020 namelijk 1.050 nieuwe woningen waren bijgebouwd, gezien vanaf de start van de coalitie. En daarbij is het inwoneraantal inmiddels gestegen tot ver boven de honderd negentienduizend, waar dit er in 2018 nog
15
Perspectiefnota 2020
een goede duizend minder waren. Klimaatadaptief bouwen Bij het bouwen van deze nieuwe woningen in binnenstedelijk gebied, is het uiteraard van belang dat we rekening houden met de ruimtelijke omgeving waarin deze woningen worden gebouwd. Door klimaatverandering zien we immers grotere weerextremen ontstaan, van hele warme zomers tot natte winterse perioden. Vooral in stedelijk gebied komen deze nog meer tot uiting; warmte kan moeilijk weg en blijft lang hangen, waarvan inwoners hinder ondervinden en andersom vindt niemand het fijn om te wonen in een huis met natte voeten. Naast het duurzaam bouwen (woningen van het gas af en goede isolatie), is daarom ook klimaatadaptief bouwen een belangrijk aandachtspunt voor duurzame nieuwe woningbouw.
16
Dordrecht Groeit
We hebben daarom vanuit de opgave Groenblauwe Stad, op initiatief van de provincie, het Convenant Klimaatadaptief bouwen ondertekend. De nieuwbouwwijk Amstelwijck met meer dan 800 nieuwe woningen, dient als pilot in dit klimaatadaptieve convenant. We hebben ontwikkelaars gevraagd om 40% van dit gebied groenblauw in te richten, zodat in geval van bijvoorbeeld hevige regenbuien het hemelwater goed wegstroomt. Maar het groen en blauw zorgt daarnaast ook voor een fijne leefomgeving. Zo bouwen we klimaatadaptief en toekomstgericht. Een ambitieus streven en misschien is de 40% eis te hoog gegrepen was de eerste gedachte, maar die angst bleek ongegrond. Projectontwikkelaars dachten mee en kwamen met mooie innovatieve plannen. De kern hierin is dat we dan ook niet hebben voorgeschreven hóe ze aan deze eis moesten voldoen, maar hebben de markt uitgedaagd om met slimme oplossingen te komen. We verbinden en integreren zo
onze doelen; nieuwe woningen bouwen in een klimaatadaptieve toekomstbestendige context. Een vorm van durven loslaten, maar wel met een beschrijving van duidelijke doelen. Met deze methode lopen we in feite vooruit op de gedachte van de Omgevingsvisie.
daarom ons plan- en besluitvormingsproces tegen het licht gehouden en drastisch gewijzigd. Zo kunnen we voor marktpartijen en particulieren beter, klantgerichter en sneller handelen, zonder belangrijke democratische waarden als zorgvuldigheid geweld aan te doen.
Plan- en besluitvormingsproces Voor de woningbouwaantallen die tot nu toe in deze coalitieperiode zijn gerealiseerd moeten we ver terug in de Dordtse geschiedenisboeken, maar tegelijkertijd komt dit aantal ook nog niet in de buurt van de 4.000 huizen die tot 2022 gepland zijn. Om beter inzicht te krijgen in de vertaling van deze afspraken tot de daadwerkelijke bouw, is het van belang te begrijpen dat we als gemeente uiteraard niet zelf aan de lat staan in de bouw van deze huizen. Als gemeente plannen en faciliteren we, en helpen we zo om sneller deze doelen te kunnen bereiken. Om extra focus en versnelling aan te brengen en belemmeringen in het bouwen van woningen uit de weg te gaan, hebben we
Daarnaast heeft de raad de Commissie Grote Projecten in het leven geroepen, om zich zo specifiek op projecten zoals Amstelwijck, Gezondheidspark en het Leerpark te kunnen focussen. Al deze aanpassingen hebben zich positief vertaald naar de eerste resultaten hiervan in de Bouwmonitor dus laten zien. De mindset en werkwijze is dan ook
structureel verbeterd. Toch moet ook worden bedacht dat dat het proces van planvorming tot realisatie geen constante is, waarbij elk jaar duizend woningen worden opgeleverd. Waar planmaking en besluitvorming aan de voorkant (lees: eerste jaren) veel tijd kost, komt het resultaat, dus de daadwerkelijke bouw, pas later op gang. In gesprek met wethouders Piet Sleeking (onder meer Ruimtelijke Ordening en Water) en Marco Stam (onder meer Wonen en Klimaatadaptatie), stippen we dit plan- en besluitvormingsproces aan en zien we wat er goed gaat en waar de uitdagingen liggen.
Wat gaat er goed met betrekking tot het leidende principe Dordrecht Groeit? “Vanuit de opgave Bouwende Stad pakken we dit leidende principe op, waarbij de opgave op zichzelf ook echt een groeiambitie is. Tot halverwege 2018 kromp de bevolking van onze stad vanwege een negatief migratiesaldo. Sindsdien groeit de stad, langzaam maar gestaag. Dat komt met name doordat er minder mensen vertrekken. In 2019 zijn we de grens van 119.000 inwoners weer gepasseerd, dat was voor het laatst het geval in 2015. In 2020 verwachten we de 120.000 grens weer te passeren. Dat betekent dat we nu al de krimp gekeerd hebben, een belangrijk doel van het coalitieakkoord wat we hebben bereikt. En nu we dus ook echt de groei gaan inzetten, weten we ook beter vertrekkers te behouden. We hebben inmiddels ook voldoende harde planvoorraad om de eerste 4.000 woningen daadwerkelijk te kunnen realiseren. Daarnaast hebben we met de aangepaste processen, de Spoorzone die onder andere is aangewezen in het kader van de Crisis- en herstelwet, het samenwerken met ontwikkelaars en de ‘fast lane’ die we voor initiatieven hebben geïntroduceerd, echt goede stappen gezet”.
17
Perspectiefnota 2020
18
Dordrecht Groeit
Waar liggen de huidige en toekomstige uitdagingen in deze groeiambitie? “Op 1 januari 2020 hadden we een harde planvoorraad van 2.000 woningen die gebouwd kunnen worden. De daadwerkelijke bouw duurt alleen langer dan we vooraf hadden gedacht, en daar is helaas door procedures niet heel veel aan te doen. Het kan soms tot drie jaar duren voordat een plan tot realisatie wordt uitgevoerd. Dit jaar (2020) voegen we nog eens 2.000 woningen aan de planvoorraad toe, zodat de eerste stap naar het bouwen van deze 4.000 woningen gerealiseerd kan worden. Al gaat dit waarschijnlijk niet binnen twee jaar lukken. Dus ondanks dat we het plan- en besluitvormingsproces 60% sneller hebben gemaakt dan gemiddeld in Nederland, is er ook nog verkoop- en bouwtijd nodig en die is bijna langer dan de hele collegeperiode. Het is daarom de uitdaging om uit te leggen dat we heel veel verbeteringen hebben doorgevoerd, maar dat er in 2022 naar waarschijnlijkheid nog geen 4.000 woningen volledig zijn opgeleverd, maar dat deze wel minimaal in aanbouw moeten zijn. Het is verder vooral belangrijk dat we volhouden, want dit is een succesvolle aanpak. Dat betekent dat we zo snel mogelijk duidelijkheid geven en niet terugkomen op eerder genomen besluiten.
Voor de woningen in de periode daarna lopen onderzoeken naar drie locaties om hier in de toekomst te kunnen ontwikkelen, het gaat daarbij om het Leerpark/Gezondheidspark, de Dordtwijkzone en het Maasterras. Uit deze onderzoeken moet nog naar voren komen hoeveel planvoorraad kan worden toegevoegd op deze locaties.”
“Het belangrijkste is dat we volhouden, want dit is een succesvolle aanpak.”
19
Perspectiefnota 2020
20
Dordrecht Zorgt: inwoners met veerkracht
21
Perspectiefnota 2020
22
Dordrecht Zorgt
2. Dordrecht Zorgt: inwoners met veerkracht Uit het coalitieakkoord: Over vier jaar doen mensen minder vaak en minder lang een beroep op (zware) ondersteuning. Alledaagse problemen worden meer en meer in de naaste omgeving opgepakt. Omzien naar en zorgen voor elkaar begint niet bij de overheid: familie, vrienden en (buurt) netwerken hebben een belangrijke rol in het voorkomen en aanpakken van alledaagse problemen. Als mensen meer zelf moeten doen, moeten ze ook ervaren dat als dat onverhoopt niet lukt er hulp en een vangnet van instanties en/of de overheid is. De afgelopen drie jaar is een tijd geweest van vele veranderingen in het sociale domein. De transitie van de drie decentralisaties (Jeugdwet, Participatiewet en Wet Maatschappelijke Ontwikkeling (WMO) is goed verlopen, de transformatie is echter nog volop aan de gang: we zetten in op passende, tijdige en betaalbare ondersteuning aan inwoners, eenvoudig toegankelijk en zoveel mogelijk in de eigen wijk.
korte tijd ook tot op ons eiland aandiende en angst kon zaaien. Wij allemaal weten van dichtbij, van verhalen uit de buurt of uit de media, welke pijn dit onszelf en onze naasten heeft aangedaan. Veerkrachtig en weerbaar door de crisis Maar we hebben ook lichtpunten kunnen zien, mensen die elkaar helpen en veerkracht hebben getoond. Uiteraard de hardwerkende thuiszorg-medewerkers, medewerkers van verzorgingshuizen en van het Albert Schweitzer ziekenhuis, die alles hebben gegeven om getroffen Dordtenaren en mensen uit de regio zo goed mogelijk te verzorgen en te ondersteunen.
Dit leidende principe is anno nu –in 2020nóg relevanter gebleken dan dat we in gedachten hadden op het moment van schrijven in het coalitieakkoord in 2018. Want de uitbraak van de Covid-19 pandemie –ofwel het coronavirus- liet en laat zien hoe kwetsbaar we als maatschappij in een steeds meer globaliserende wereld kunnen zijn. Hoe een virus, ontstaan aan de andere kant van de wereld, zich in een relatief
23
Bron: Diakonaal Aandachtscentrum Dordrecht
Maar ook de vele stads- en buurtinitiatieven die onder de mensen spontaan zijn ontstaan, zonder dat de overheid hier direct een regisserende rol in heeft genomen. Van kleine persoonlijke gebaren, zoals het helpen met het doen van boodschappen voor de oudere buurman of buurvrouw, tot grotere georganiseerde initiatieven van vrijwilligersorganisaties en kerken, zoals samengekomen in het platform ‘Licht voor Dordt’. Daarnaast hebben we ook als gemeente op veel fronten snel aanpassingen doorgevoerd en ons dagelijks werk soms bijna letterlijk uit handen laten vallen, om bij te kunnen schakelen naar daar waar dat direct het hardste nodig was. Ondersteuning aan bijvoorbeeld hulpbehoevende ondernemers, waar door de opgave Ondernemende Stad hard aan is gewerkt. Maar ook samenwerking met maatschappelijke organisaties was hierin van groot belang. Bijvoorbeeld via de opgave Zorgzame Stad, waarin snel geschakeld is met het Leger des Heils, omdat de daklozenopvang niet was ingericht op de “1,5 meter maatschappij”. Door het denken in kansen en door het doen wat nodig was, hebben we snel kunnen schakelen en zo samen een kleine 30 mensen tijdelijk kunnen huisvesten in het Postillion Hotel in Dordrecht, waar deze ruimte wel beschikbaar was.
Met al deze initiatieven laten we zien dat we als maatschappij samen sterk staan en er niet alleen voor onszelf en voor familie en vrienden zijn, maar ook voor Dordtenaren onder elkaar, om veerkrachtig te zijn, elkaar te helpen en eenzaamheid te bestrijden.
Perspectiefnota 2020
Maar het coronavirus heeft niet alleen gevolgen voor de volksgezondheid, voor ondernemers en de werkgelegenheid, want ook de sociale onderlinge contacten van mensen, het onderwijs en het veiligheidsdomein worden geraakt. Dit manifesteert zich onder meer in een toename van problemen rond woonoverlast en jeugdoverlast. Daarnaast constateren we ook meer overlast van personen met verward gedrag, het bezit en gebruik van wapens en drank- en drugsoverlast. Vanuit de opgave Veilige Stad wordt dan ook hard gewerkt om deze vormen van overlast tegen te gaan, er is snel geschakeld door meer ambtelijke kracht in te zetten op veiligheid en leefbaarheid omdat dit voor ons een hoge prioriteit heeft. Ook zien we een effect van de crisis in creatieve manieren die zijn ontstaan om kwetsbare mensen op te lichten, door een stijging van internetcriminaliteit en cybercrime. Daarom zetten met onze aanpak gericht op voorlichting en deskundigheidsbevordering in op het weerbaarder maken van inwoners (vooral jeugd en jongeren tot 23 jaar), het MKB, de laaggeletterden en de gemeentelijke organisatie.
24
Dordrecht Zorgt
Afspraken Zorgzame stad Samen sterk staan, weerbaar zijn en voor elkaar zorgen als dat nodig is, waren ook thema’s die we in het pre-coronatijdperk al in het coalitieakkoord hadden opgenomen. Onder hoofdstuk Zorgzame Stad zijn hierin een reeks afspraken vastgelegd die betrekking hebben op het hier leidende principe “Dordrecht Zorgt”. Onderstaand benoemen we drie van deze afspraken, een selecte keuze van afspraken die soms technischer en fundamenteler van aard zijn dan de concrete zorg die we elkaar dit
jaar hebben gegeven. Maar het zijn ook afspraken die nodig zijn om passende en tijdige betaalbare zorg en ondersteuning te kunnen blijven bieden. Andere afspraken uit het coalitieakkoord, zoals bijvoorbeeld het onderbrengen van de middelen van WMO, Participatiewet, Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) en de Jeugdwet in één overzichtelijk begrotingsprogramma zijn reeds doorgevoerd. Zoals bijvoorbeeld zichtbaar is in het programma Sociaal en Zorgzaam Dordrecht, uit de recent verschenen Begroting 2021.
Afspraken Zorgzame Stad: •
We stappen op onderdelen af van jaarcontracten en gaan meerjarige afspraken aan met onze zorgpartners. Zo dringen we de administratieve lasten terug en maken we onze oproep tot partnership en innovatie realistisch. Daarbij stellen we de voorwaarde dat de instellingen meer dan nu met elkaar samenwerken en afstemming zoeken bij het aanbieden van hun (zorg)dienstverlening.
•
Met zorginnovatie en inkoop realiseren we nieuwe ondersteuningsvormen, die beter aansluiten op de zorgbehoefte, omdat lichte hulp soms te licht en zware hulp te zwaar is. We verwachten daarmee een afname van maatwerkvoorzieningen.
•
De Rijksmiddelen die wij ontvangen voor de uitvoering van de wettelijke taken in het sociaal domein, leiden bij veel gemeenten in de praktijk tot toenemende tekorten. Dit geldt ook voor gemeente Dordrecht. Desalniettemin streven we ernaar om in meerjarenperspectief zonder aanvullende middelen (bovenop de rijksmiddelen) ook voor de WMO en jeugdhulp passende, tijdige en betaalbare zorg te realiseren. Hierbij beschouwen we het totaalbudget voor het sociaal domein als het financiële kader waarbinnen we alle taken uitvoeren. De tekorten in het sociaal domein zien we als een collectieve verantwoordelijkheid van de coalitie.
Ons doel voor deze periode is om passende, tijdige én betaalbare zorg en ondersteuning voor onze inwoners te bieden, als zij dit echt nodig hebben. Dit doen we met de beschikbare middelen die we daarvoor hebben plús een eenmalige impuls (kwaliteitsslag), onder meer door te normaliseren en het goede gesprek te houden met uitvoerende partijen. De focus ligt hierbij vooral, maar niet uitsluitend, op de Jeugdwet en de WMO, waarvoor we een investeringsplan hebben gemaakt.
25
Perspectiefnota 2020
In gesprek met wethouders Peter Heijkoop (onder meer Zorg en Welzijn) en Rik van der Linden (onder meer Jeugd en Gezondheid), weerspiegelen we op de opgave en op de afspraken uit het coalitieakkoord door te zien wat er goed gaat en waar de uitdagingen liggen.
26
Dordrecht Zorgt
Wat gaat er goed met betrekking tot het leidende principe Dordrecht Zorgt? “We pakken dit leidende principe op via de opgave Zorgzame Stad, de opgave is ambitieus en wil een grote beweging in gang zetten. Dat kunnen we als gemeente niet alleen, we hebben hierbij onze partners ook hard nodig. We nodigen ze uit om met initiatieven te komen die aansluiten bij onze visie op het Sociaal Domein. Er is een netwerk opgebouwd met partners die bereid zijn om mee te investeren in de verandering die nodig is. Met meerdere partners zijn daarom meerjarige afspraken gemaakt, onder meer op het gebied van jongerenwerk en sociale wijkteams.
Daarnaast heeft de raad heeft in deze periode ook een ambitieuze visie vastgesteld om de daklozenopvang en de doorstroming van daklozen te verbeteren. We hebben al veel afspraken kunnen maken met de betrokken partijen zoals het Leger des Heils, woningcorporaties en omliggende gemeenten, maar om het perspectief van dakloze inwoners en buurtbewoners duurzaam te verbeteren, zullen we hier ook de komende jaren onverminderd hard op moeten blijven inzetten.”
“De opgave is ambitieus en wil een grote beweging in gang zetten. Dat kunnen we als gemeente niet alleen, we hebben hierbij onze partners ook hard nodig”.
Ook is er een samenwerking met zorgverzekeraar VGZ van start gegaan. Daarnaast is de aanstelling van de sociaal pontonnier een belangrijke mijlpaal geweest in de aanpak voor de 300 Dordtse gezinnen met de meest kostbare en complexe problematiek. Ook heeft de taskforce jeugd in 2019 aanbevelingen gedaan hoe we de jeugdhulp kunnen verbeteren”.
Waar liggen de huidige en toekomstige uitdagingen voor de Zorgzame Stad? “In het coalitieakkoord hebben we aangegeven dat het streven is om binnen de beschikbare Rijksmiddelen de taken uit te blijven voeren. Dat is ingewikkeld, omdat we inmiddels niet meer precies kunnen zien welk deel van de Rijksuitkering voor het Sociaal Domein bestemd is. Het is daarom een belangrijk issue om de stijgende kosten in het Sociaal Domein te beheersen. Ook al hebben we veranderingen op gang gebracht en investeren we in zorginnovatie, het is een gegeven dat veranderingen in het Sociaal Domein niet van vandaag op morgen gerealiseerd zijn. We kunnen binnen een periode van vier jaar zeker successen boeken door nieuwe manieren van werken te introduceren, maar de vruchten daarvan pluk je niet direct. Zo hebben we bij de start van de coalitie onder meer een bedrag van 5 miljoen euro gereserveerd voor een extra kwaliteitsimpuls in de opgave. Maar omdat de zorgvuldige besteding hiervan een grondige discussie vergde, heeft het even geduurd voordat we duidelijkheid hadden over deze middelen. We zijn ondertussen uiteraard wel gestart, maar moeten nu daarom extra tempo maken om alle afspraken in deze periode waar te kunnen maken.
27
Perspectiefnota 2020
28
Dordrecht Verdient: een leven lang werk
29
Perspectiefnota 2020
30
Dordrecht Verdient
3. Dordrecht Verdient: een leven lang werk Uit het coalitieakkoord: Over 4 jaar zijn er 4.000 nieuwe banen gecreëerd in Dordrecht en sluit het aanbod van mbo- en hbo-opleidingen beter aan bij de vraag vanuit de regionale arbeidsmarkt. Met de Groeiagenda zetten we nadrukkelijk in op een lange termijn strategie met een verbreding van de economische basis van de stad en regio. Zo worden we een volwaardige en krachtige speler in het economisch netwerk van de Randstad. Dat begint bij goed opgeleide inwoners, van vakmensen tot kenniswerkers. En het is pas echt voelbaar als een afgeronde opleiding ook resulteert in werk. In het aantrekken van nieuwe werkgevers, leggen we de focus op het koppelen van innovatiekracht aan de productiekracht waarin de regio groot is geworden. En we investeren in het actief aanbieden van alle vestigingsvoorwaarden die deze werkgevers aan onze stad verbinden. Betaald werk geeft in de eerste plaats inkomen en bestaanszekerheid. Maar net zo belangrijk zijn zelfrespect, geluk en een zinvolle dagbesteding, waarden die van belang zijn en veel mensen uit hun werk halen. Het leidende principe Dordrecht Verdient raakt dan ook niet puur het economische aspect, maar evengoed de sociale positie van de inwoners en de stad. Want wat heb je aan een voltooide beroepsopleiding als je geen baan kunt
31
vinden om je talenten in de praktijk te kunnen brengen? En -in verhouding tot voorgaande leidende principes- wie wil wonen in een stad waar (te) weinig werk is? Werk en woongenot zijn dan ook samen met levendigheid, veiligheid, bedrijvigheid, bereikbaarheid en opleidingsmogelijkheden in zekere zin communicerende vaten. Het één kan niet goed zonder het ander. We realiseren ons dat maar al te goed en hebben afgelopen tijd dan ook ingezet op een stimulerend ondernemersklimaat, met banen en goede opleidingsmogelijkheden om te groeien naar een sociaal-economisch sterkere stad. Afspraken Ondernemende Stad In het coalitieakkoord zijn daarvoor stevige afspraken gemaakt met een forse groeiambitie op het aantal banen. Afspraken die we samen met partners en het bedrijfsleven willen realiseren, net als de inzet op zowel goed middelbaar alsook hoger onderwijs. We werpen een blik op drie van deze belangrijke afspraken die in het coalitieakkoord zijn opgenomen.
Afspraken Ondernemende Stad: •
De komende vier jaar zetten we in op 4.000 nieuwe banen in Dordrecht. Dit doen we door de gefaseerde uitgifte van werklocaties op onder meer Dordtse Kil IV, businesspark Amstelwijck en de campusontwikkeling Leerpark/ Fieldlab Smart Industry. En door een versterking van de binnenstedelijke economie, onder andere door een broedplaats voor de kantooromgeving. Ter ondersteuning daarvan continueren we het acquisitiefonds.
•
Dordrecht moet tot de top 5 MKB-vriendelijkste grote gemeenten in Nederland gaan behoren. Wij versterken de dienstverlening van de gemeente richting ondernemers en ZZP’ers, versnellen het proces van vergunningverlening en bundelen de krachten van de verschillende organisaties die hier een rol in spelen. We geven het team van accountmanagers van het ondernemersloket doorzettingskracht om een bedrijf waar gewenst, intensief te begeleiden, onder andere door één aanspreekpunt te bieden.
•
We blijven ons inzetten voor de vestiging van Hogeschool Ede en andere hbo-opleidingen in Dordrecht en zijn bereid de komst van een hbo-opleiding financieel te ondersteunen voor wat betreft huisvesting en noodzakelijke aanloopkosten.
Zoals we als gemeente geen huizen direct zelf bouwen, zo scheppen we ook geen banen. We stimuleren een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, we werken samen met de ons omliggende gemeenten aan een vitale regionale economie, lobbyen en faciliteren in dienstverlening, om daar waar mogelijk ondernemers aan te moedigen in hun groeiambitie en te verleiden om ons en de regio als vestigingsplaats te kiezen of om hier uit te breiden. Zodoende versterken we het economische klimaat en faciliteren we banengroei, die door de bedrijven worden geboden. Dit is een
Perspectiefnota 2020
logische beredenering voor onze vrije open markteconomie, en één die in ieder geval tot de uitbraak van de Covid-19 pandemie begin dit jaar haar vruchten afwierp, met 1672 nieuwe banen gemeten in 2019 ten opzichte van de start van de coalitie. Maar helaas laat deze pandemie ook zien dat onze open markteconomie kwetsbaar is en naast de volksgezondheids- en sociaal-maatschappelijke crisis, dus ook de economie en werkgelegenheid raken. Als land en gemeente varen we zo mee op de gevolgen van deze conjuncturele economische grillen.
32
Dordrecht Verdient
Dat doen we overigens niet zonder kompas, met diverse tijdelijke steunpakketten aan ondernemers proberen we hen te helpen met lastenverlichting en de opgebouwde werkgelegenheid te behouden. Ook hebben veel ondernemers met name in de eerste fase van de coronacrisis contact met ons gezocht voor hulp en zijn we erin geslaagd om hen via de opgave Ondernemende Stad als actieve dienstverlenende organisatie te helpen met vragen waar mogelijk, dit werd zeer gewaardeerd. Levendige binnenstad als aanjager van de Groeiagenda De effecten van de coronacrisis op de bestaande werkgelegenheid en onze banenambitie zullen pas op de middellange termijn meer duidelijk worden. Zeker ook in sectoren zoals de horeca, retail en in de evenementenbranche hangt deze onzekerheid samen met de duur van landelijke en regionale maatregelen om het coronavirus in te dammen. De positieve ontwikkelingen die het centrum van de stad aangingen, onder meer door de opening van steeds meer nieuwe en diverse soorten horecagelegenheden, worden dan ook (tijdelijk) een halt toegeroepen door het virus. Vanuit opgave Levendige Binnenstad is laatste jaren echter flink ingezet op het toekomstbestendig maken van het centrum, door interessant en relevant te blijven voor inwoners, ondernemers en toeristische bezoekers.
Een vitale, levendige en veilige binnenstad draagt op die manier bij aan een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat en is zo essentieel in het bereiken van de ambities van de Groeiagenda. Als stad geven we als het ware zo een visitekaartje af waar we als Dordrecht voor willen staan.
33
De succesvolle evenementen die we hebben georganiseerd, zoals The Passion in 2019, 400 jaar Synode van Dordt, maar ook festivals als Big Rivers en Wantijpop dragen bij aan deze aantrekkelijkheid. Dit heeft er ook voor gezorgd dat we voor de derde keer in de historie in 2019 zijn uitgeroepen tot Evenementenstad van het jaar. Waar de onzekerheid door het coronavirus dus een zware wissel trekt op de levendigheid en economie van de binnenstad, is het de uitdaging om dat wat we hebben opgebouwd aan bestaande infrastructuur rondom levendigheid, cultuur en evenementen te behouden. We faciliteren bijvoorbeeld horeca met extra terrassen in de buitenruimte, zodat de nodige afstand kan worden bewaakt en laten evenement doorgaan waar dit mogelijk is; zoals het muziekfestival ‘in de Museumtuin’ en PalmParkies. Ook zetten we in op het verder formaliseren en professionaliseren van de samenwerking tussen ondernemers in de binnenstad onderling, met vastgoedeigenaren en de gemeente. We willen op deze manier nog beter gesteld staan en regie voeren op de binnenstad als de stofwolk van de crisis is opgetrokken.
Groei van werkgelegenheid en Dordrecht Academy Waar de crisis de retail, horeca en evenementenbranche dus hard raakt, denken we desondanks met toevoeging van veel nieuwe bedrijvigheid op onder meer het Distripark en het Leerpark, nog grote banenkatalysatoren achter de hand te hebben. Naar verwachting zal dit een positief effect hebben op de werkgelegenheid voor Dordrecht en de regio voor komende jaren. Daarnaast helpen we mee in het faciliteren van bedrijfsverplaatsingen, voor bedrijven die nu op locaties zijn gevestigd – bijvoorbeeld in de binnenstad of aan de oevers- waar ze moeilijk kunnen groeien en uitbreiden en daarmee in de knel komen met de belangen van omwonenden. De ontstane ruimte kan dan ook weer goed worden ingezet voor bijvoorbeeld kwalitatief hoogwaardige nieuwe woningen. Tevens werken we met deze verplaatsingen aan het revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen. Ook richten we ons op heel nieuwe (circulaire) economische activiteiten, die passen in een moderne ondernemende maatschappij waarin een duurzame leefomgeving hand in had gaat met toekomstbestendige nieuwe verdienmodellen. Vanuit opgave Duurzame Stad faciliteren we bijvoorbeeld gesprekstafels met lokale bedrijven waarin we hen stimuleren gezamenlijk circulaire ketens op te richten. Zo hebben succesvolle samenwerkingen al geleid tot het anders omgaan met grondstoffenstromen in de stad.
Dit heeft geresulteerd in een recent opgerichte “bouwhub”, waarin secundaire
Perspectiefnota 2020
bouwmaterialen worden gerepareerd en opnieuw ingezet. Onze ambitie op het gebied van hoger onderwijs heeft een andere wending genomen dan aanvankelijk bedacht. Waar we in de afspraken van het coalitieakkoord nog spraken over een vestiging van Hogeschool Ede in onze stad, wordt de komst van de Dordrecht Academy een samenwerking van deze school, gezamenlijk met de Hogeschool Rotterdam, Hogeschool Inholland, Avans Hogeschool, DaVinci College en HBO Drechtsteden. Juist samen, om zo de krachten te bundelen en onderwijs aan te bieden dat goed aansluit op de vraag van werkgevers in onze stad en de regio. In 2021 start daarom de bouw van het Kopgebouw op het Leerpark, zodat de Dordrecht Academy een eigen plek krijgt om hoger onderwijs aan te bieden voor in eerste instantie circa 1.000 studenten. Een echte mijlpaal. Ook starten we in dit gebied de voorbereiding op de aangekondigde Maakfabriek, waar productieruimte voor startups en onderwijsfaciliteiten worden gehuisvest. In gesprek met wethouders Maarten Burggraaf (onder meer Economie en Evenementen) en Peter Heijkoop (onder meer Arbeidsmarkt en Onderwijs) bespreken we nader wat er tot nu toe goed gaat in de opgave en waar de uitdagingen voor de komende jaren liggen.
34
Dordrecht Verdient
Wat gaat er goed met betrekking tot het leidende principe Dordrecht Verdient?
Waar liggen de huidige en toekomstige uitdagingen?
“Na een kleine twee jaar staan we op een groei van 1672 banen (lees: meetmoment was voor de Covid-19 pandemie). We hebben daarbij een aantal in het oog springende bedrijven, die voor een groot deel van deze banen zorgen, zoals Besix, Boon, PostNL, RAC Jaguar. Wij hebben hier op verschillende manieren een drijvende kracht in gehad. Maar onze belangrijkste “banenkatalysator” moet met de uitgifte van het Distripark / Dordtse Kil IV nog komen. De eerste contractvorming met bedrijven is daarvoor in de maak, waarbij we volgend jaar de eerste uitgifte verwachten. Daarnaast zitten er nog een groot aantal ontwikkelingen in de pijplijn, met de uitbreiding van een supermarkten, hotelketen en bedrijfsverplaatsingen. Maar ook de binnenstad, waar tot de uitbraak van het coronavirus steeds meer en verschillende winkels en horeca haar deuren openden, zorgt voor levendigheid, reuring, nieuwe bezoekers en daarmee ook voor veel nieuwe banen.
“De opgave is er één die bij uitstek steeds meer verschuift naar inzet op Human Capital en innovatiebevordering. De keuze van bedrijven om in de stad te blijven of om zich hier te vestigen, hangt in mindere mate af van de fysieke ruimte, maar steeds meer van factoren als een aantrekkelijk woonklimaat, reuring in de stad en een aantrekkelijke binnenstad. Dit vraagt dus om veel samenhang met de andere opgaven en leidende principes. Ook de instroom vanuit het onderwijs naar het berdrijfsleven speelt daarin een grote rol. De bundeling van krachten van het bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid, wel bekend als de triple helix, versterkt daarbij de vestigingsfactor. Daarnaast zorgen de gevolgen van Corona ervoor dat we voor onze ondernemers veel meer maatwerk moeten organiseren en ruimte houden voor afwijkingen op reguliere procedure. Maar over wat Corona structureel gaat betekenen voor onze inhoudelijke doelen, valt nog weinig te zeggen”.
Niet in de laatste plaats zorgt de toevoeging aan bedrijvigheid op het Leerpark voor een positieve impuls, zoals met de realisatie van de Maakhal. Daarnaast wordt onder andere met de bouw van het Kopgebouw voor hoger onderwijs, ook 5.000 m2 vrijgemaakt voor innovatieve bedrijvigheid passend bij de campusontwikkeling en met een bundeling van innovatie, ondernemerschap en onderwijs.
“De keuze van bedrijven om in de stad te blijven of om zich hier te vestigen, hangt in mindere mate af van de fysieke ruimte, maar steeds meer van factoren als een aantrekkelijk woonklimaat, reuring in de stad en een aantrekkelijke binnenstad”. Daarnaast heeft de raad heeft in deze periode ook een ambitieuze visie vastgesteld om de daklozenopvang en de doorstroming van daklozen te verbeteren. We hebben al veel afspraken kunnen maken met de betrokken partijen zoals het Leger des Heils, woningcorporaties en omliggende gemeenten, maar om het perspectief van dakloze inwoners en buurtbewoners duurzaam te verbeteren, zullen we hier ook de komende jaren onverminderd hard op moeten blijven inzetten.”
Op de Human Capital agenda worden ook forse stappen gemaakt met de Dordrecht Academy, welke met de vraaggerichte korte HBO opleidingen goed aansluiten op de vraag van het regionale bedrijfsleven in met name de segmenten techniek en zorg. Daarnaast hebben we op gebied van MKB dienstverlening een forse aanpak gelanceerd, welke eind vorig jaar aan de raad is gepresenteerd. Door middel van een zevental acties, waaronder het stimuleren van lokale inkoop, het versimpelen van procedures en regelgeving en het organiseren van sectorgerichte bijeenkomsten en de MKB dag Dordrecht, versterken we de dienstverlening aan ondernemers en willen we het ondernemersklimaat een boost geven”.
35
“De opgave is ambitieus en wil een grote beweging in gang zetten. Dat kunnen we als gemeente niet alleen, we hebben hierbij onze partners ook hard nodig”.
Perspectiefnota 2020
36
Dordrecht Verbindt: centrumstad van de regio, toegangspoort van de Randstad
37
Perspectiefnota 2020
38
Dordrecht Verbindt
4. Dordrecht Verbindt: centrumstad van de regio, toegangspoort van de Randstad Uit het coalitieakkoord: Over 4 jaar is een structurele oplossing gevonden voor goede verbindingen met de Randstad en Breda en zijn treinhalte Leerpark en station Dordrecht Centraal veelgebruikte overstappunten voor OV- en fietsforensen. De kracht van het stedennetwerk in de Randstad wordt doorslaggevend voor de economische ontwikkeling van Nederland. Dordrecht is als entree vanuit het zuiden duidelijk onderdeel daarvan. In steden wordt het meeste geld verdiend, daar zijn de meeste banen te vinden, daar trekken de mensen naartoe. Daarom werken we aan een goed bereikbare stad over weg, water en spoor, die ontmoeting en samenwerking aanmoedigt en faciliteert. Uitwisseling tussen mensen en bedrijven langs de Oude Lijn (grote steden langs het spoor tussen Leiden en Dordrecht) en de Brabantse stedenrij. Verbinding tussen centrumstad en regio Drechtsteden, waarbij Dordrecht voor de inwoners van omliggende gemeenten eindebestemming of overstappunt is. Een stad waar reizigers langs heldere routes en met betrouwbare reistijden makkelijk in en uit kunnen reizen, is een stad waar bedrijven zich willen vestigen en mensen
39
willen wonen en werken. Het is glashelder dat het leidende principe Dordrecht Verbindt in directe relatie staat met de groeiopgave, zowel op onze woon- en banenambitie. Maar wat houden goede verbindingen in? Een groeiende stad heeft immers tot gevolg dat er meer verkeersbewegingen ontstaan, met meer drukte op straat en mogelijk ook meer geluidsoverlast en luchtverontreiniging. Contradictionaire gevolgen voor het creëren van een fijn woon- en werkklimaat zo lijkt het, maar tegelijkertijd noodzakelijk om goed bereikbaar te zijn en als verbindingshub voor de regio te kunnen functioneren. De oplossing ligt dan ook niet verscholen in perse meer asfalt, maar juist in het doorvoeren van een flinke verbetering in de kwaliteit van het openbaar vervoernetwerk. Afspraken Bereikbare Stad In het coalitieakkoord zijn daarom een reeks afspraken gemaakt die specifiek gericht zijn op het verbeteren van het OV, maar die daarnaast ook meer ruimte geven voor het gebruik van de fiets, zodat korte binnenstedelijke afstanden eerder een lust met de fiets dan een last met de auto worden. Uiteraard blijft de auto –nu deze ook steeds duurzamer en stiller wordt- een belangrijk vervoersmiddel, waar we op een slimme manier mee willen omgaan.
Zo biedt het parkeren aan de randen van stadscentra nabij (toekomstige) OVknooppunten kansen om goed bereikbaar te blijven, het OV gebruik daarbij te stimuleren en verdere verkeerdrukte te voorkomen, maar ook om als hub en centrumstad voor de regio te functioneren. Als zuidelijke toegangspoort tot de Randstad, geeft dit op haar beurt een aantrekkelijke spin-off
voor toekomstige ‘Eilanders’ om onze stad te kiezen als nieuwe woonplaats of voor ondernemers om zich hier te vestigen. In het hoofdstuk Bereikbare Stad uit het coalitieakkoord wordt ingezoomd op deze ambities, waarbij we drie van deze afspraken nader bekijken.
Afspraken Bereikbare Stad: •
We investeren in 2 belangrijke OV-knopen: het Centraal Station en de halte(ontwikkeling) Campus Leerpark/Gezondheidspark.
•
We zetten in op hoogfrequente (spoorboekloze) Intercityverbindingen naar het noorden (via Rotterdam) en naar het zuiden (onder andere Breda).
•
Aanvullend hierop zetten we in op Light Train met nieuwe haltes bij Amstelwijck, Leerpark en Maasterras, die de groeiende nieuwe wijken langs het spoor verbinden met de Zuidelijke Randstad.
Nu het Leerpark steeds meer een centrumfunctie wordt, waar onderwijs, innovatie en bedrijfsleven bij elkaar komen en elkaar versterken –zoals met de Dordrecht Academy als meest recente voorbeeldneemt hier het bereikbaarheidsvraagstuk toe. We hebben vanuit de opgave Bereikbare Stad daarom de technische mogelijkheden uitgewerkt om hier een sterke OV-halte te realiseren voor trein- en busverbindingen én zijn in vergevorderd overleg met de
Perspectiefnota 2020
partners zoals ProRail, NS, Provincie en het Rijk die hier uiteindelijk, en naar verwachting snel, een besluit in nemen. Het toekomstige OV-knooppunt Leerpark moet daarbij geen station op zich worden, maar een belangrijk onderdeel vormen op de ontwikkeling van hoogfrequent vervoer – Lightrail- op de verbinding tussen Dordrecht en Leiden (ook bekend als de Oude Lijn). Ontwikkelprocessen van deze omvang zijn echter complex en kosten veel tijd.
40
Dordrecht Verbindt
Dit komt onder andere door de vele partners en samenwerkingsvormen, de kosten en financiering van zowel afzonderlijke projecten als het geheel van het Lightrailtraject, en de afweging van belangen. Het is duidelijk dat we een lange adem nodig hebben, maar daar het ernaar uitziet, de inzet zich begint terug te betalen. Spoorzone; bouwen en verbinden Het station Leerpark als een belangrijk OV-knooppunt past daarnaast in onze ambitie om binnenstedelijk te verdichten, dus woningbouw op die plekken waar goede verbindingen zijn of komen. Een belangrijke voorwaarde van deze woningen is het bouwen in de nabijheid van het spoor. Om de ruimtelijke en inhoudelijke samenhang tussen het bouwen van woningen en het verbinden aan te brengen en te bewaken, hebben we daarom het ambitiedocument Spoorzone opgesteld. Dit document is medio 2020 verder uitgewerkt in een ontwikkelvisie door architectenbureau Mecanoo, waarbij stedenbouwkundige plannen en ambities zijn samengebracht in een overkoepelende visie om de samenhang tussen verschillende toekomstige ontwikkellocaties te versterken. Ook een toekomstig station nabij locatie Amstelwijck behoort daarbij tot de mogelijkheden, een logische locatie met oog op verdichting van dit gebied.
Voor het Centraal Station geldt dat deze plek in de Spoorzone meer dan nu een verbindingsplek wordt, niet alleen door de spoorverbinding naar de Randstad, maar ook als centrale plek in de stad zelf. Waar het station nu soms als belemmering tussen verschillende stadsdelen wordt ervaren door het gebrek aan goede overgangen, willen we er een open verbinding en een ontmoetingsplek van maken. De eerste stappen daarvoor hebben we met elkaar al gezet, en in 2021 starten we met de bouw van een nieuwe entree aan de zuidzijde van het station, inclusief een grote nieuwe fietsenstalling. Dit zijn ontwikkelingen die een grote impuls zullen geven aan het gebied. Een duurzamer en veranderend mobiliteitslandschap Naast het creëren en versterken van OV-knooppunten om Dordrecht goed met haar omgeving te verbinden, zorgen technologische ontwikkelingen en onze duurzaamheidsambities ook voor een veranderend mobiliteitslandschap met meer elektrische auto’s en fietsen. Vanuit opgave Duurzame Stad hebben we dit jaar daarom gewerkt aan een integrale visie voor oplaadinfrastructuur en aan het actualiseren van de beleidsregels hierop. Dit zijn verantwoordelijkheden die we
als gemeente hebben en voortkomen uit de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (onderdeel van het Klimaatakkoord). In 2021 presenteren we deze integrale visie die bestaat uit onder meer de thema’s; publieke laadpalen, snelladen, stadslogistiek, en het implementeren we het nieuwe beleid oplaadinfrastructuur. Ook werken we aan een schonere lucht in de stad door het creëren van een zero emissie zone voor stadslogistiek. Als onderdeel van het Klimaatakkoord werken we daarbij samen met andere grote gemeenten aan zo’n zone om de uitstoot van broeikasgassen, fijn stof en geluidsemissies terug te brengen. Voorbeelden hierbij zijn een efficiëntere afvalophaal in de binnenstad of een hub voor de binnenstaddistributie. Verkeers- en spoorveiligheid hebben prioriteit Ook de veiligheid rond het spoor is een groot aandachtspunt rond het leidend principe Dordrecht Verbindt; inwoners die in de nabijheid van het spoor wonen geven immers aan dat zij zich (in beperkte mate) zorgen maken over het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor2. Vanuit de opgave Veilige Stad wordt dan ook gewerkt aan het goed houden van de spoorveiligheid, door onder meer aan te sturen op aanpassingen die zijn gedaan aan seinen en treinbeveiliging en het buiten dienst zetten van wissels. Nog liever zien we het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor door de stad helemaal verdwijnen.
Vanuit lobby zetten we dan ook in op deze strategie om zo de stad veiliger te maken en de ontwikkeling van de spoorzone te versterken. Ook het hard rijden en verkeersveiligheid is een aandachtspunt waar inwoners van aangeven zich hier zorgen over te maken. Vanuit veiligheid en de opgave Bereikbare Stad pakken we deze problematiek integraal aan. Hiervoor hebben we een Top-20 verkeersonveilige wegen en knooppunten gemaakt, die we samen in overleg met omwonenden opstellen, om zo te werken aan een betere verkeersveiligheid op deze plaatsen. In gesprek met wethouders Rik van der Linden (onder meer Bereikbaarheid, Milieu en externe spoorveiligheid) en Piet Sleeking (onder meer Ruimtelijke Ordening en Binnenstad) bespreken we nader wat er tot nu toe goed gaat in relatie tot het leidende principe Dordrecht Verbindt en de opgave Bereikbare Stad die hierin centraal staat, maar ook waar de toekomstige uitdagingen liggen.
2) Zie rapportage Opgave Veilige Stad; bewoners aan het woord (2017) en Veiligheid in Dordrecht; Landelijke monitor (2019) van het OCD.
41
Perspectiefnota 2020
42
Dordrecht Verbindt
Wat gaat er goed met betrekking tot het leidende principe Dordrecht Verbindt?
Waar liggen de huidige en toekomstige uitdagingen?
“We hebben de Rijksbijdrage voor de fietsenstalling aan de parkzijde van het station eind 2019 binnengehaald. Dit is een belangrijke stap voor het gebied rond het station, want de huidige stallingsruimte biedt onvoldoende kwaliteit en plaatsen. Daarnaast zijn we bezig met het uitvoeringsprogramma fiets, waaronder de aanleg van een fietsstraat op de Patersweg en de aanpak van de Top-20 verkeersonveilige knooppunten. We maken zo werk van de door de raad gewenste verandering van autostad naar fiets- en wandelstad.
“De geografische ligging van Dordrecht, als eiland tussen het centrale deel van de Randstad en Brabant in, maakt het elke keer weer een uitdaging om goed in de ontwikkelingen van de beide meegenomen te worden. De intercity verbinding met Brabant is er, maar het ontbreekt hier bijvoorbeeld nog aan robuustheid in frequentie. Dit blijft een aandachtspunt. Ook de lobby voor het verminderen of beëindigen van het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoort in Dordrecht is een uitdaging waar we op blijven inzetten, om de veiligheid van de stad te vergroten en de bouwambities in de Spoorzone te bespoedigen.”
Wat ook goed gaat is het anticiperen op grote infrastructurele projecten. Doordat we tijdig naar de stad zijn gaan communiceren over het groot onderhoud aan de N3 en de Wantijbrug, vinden deze werkzaamheden met minimale overlast plaats. Dit hebben we gedaan door ‘Dordrecht onderweg’ op te richten, een platform om weggebruikers te informeren, een aantal nieuwe routes door te stad te maken om sluipverkeer tegen te gaan en een permanente monitoring van de verkeerssituatie bij te houden. Zo hebben we inwoners weten te bereiken en stimuleren we hen meer gebruik te maken van de fiets, het OV en omleidingsroutes. Naar aanleiding van de lobby voor de halte Leerpark zijn er in de Tweede Kamer vragen gesteld over de realisatie van het station, en is door de minister toegezegd in overleg te treden met de regio. Verder hebben opdracht gegeven aan Mecanoo architecten om een wervend beeld te maken van de Spoorzone in Dordrecht en zijn we aan de slag gegaan met het maken van een ontwikkelvisie.”
43
“Doordat we tijdig naar de stad zijn gaan communiceren over het groot onderhoud aan de N3 en de Wantijbrug, vinden deze werkzaamheden met minimale overlast plaats”.
Perspectiefnota 2020
44
Dordrecht Geeft Ruimte: aan particulier initiatief met eigen verantwoordelijkheid
45
Perspectiefnota 2020
46
Dordrecht Geeft ruimte
5. Dordrecht Geeft Ruimte: aan particulier initiatief met eigen verantwoordelijkheid Uit het coalitieakkoord: Over 4 jaar weten initiatiefnemers sneller waar zij aan toe zijn. Binnen heldere kaders vooraf hebben zij meer ruimte voor de invulling van hun initiatief. Zij zorgen zelf voor vroegtijdige participatie van belanghebbenden. Want ruimte geven werkt alleen als initiatiefnemers ook verantwoordelijkheid nemen. Onze samenleving verandert. Burgers en bedrijven willen meer invloed hebben op hun leefomgeving en hebben daar ook ideeën over. Het is niet alleen de overheid die initiatief neemt voor de ontwikkeling van de stad. Nieuwe wetgeving in het fysieke domein (de Omgevingswet) wil hiervoor meer ruimte gaan bieden. Het motto van deze wet is ‘Ruimte voor ontwikkeling, waarborgen van kwaliteit’. Wij onderschrijven dit motto en willen meegaan in die maatschappelijke beweging, niet alleen voor het fysieke domein. Dat betekent een andere manier van werken en besturen. Maar het betekent ook meer eigen verantwoordelijkheid voor burgers en bedrijven voor hun leefomgeving. Rollen en verantwoordelijkheden verschuiven. Dat gaat niet van de ene op de andere dag. We willen daarom samen oefenen met nieuwe rollen en verantwoordelijkheden
47
Omgevingsvisie voor Dordrecht Als onderdeel van de Omgevingswet, zijn we al sinds medio 2018 bezig met het opstellen van een Omgevingsvisie. In het coalitieakkoord hebben we hier dan ook een afspraak over gemaakt in het hoofdstuk Energieke Woonstad:
en werkende weg de nodige veranderingen doorvoeren. Afgelopen jaren hebben we samen met onze Drechtsteden partners hard gewerkt aan voorbereidingen op de Omgevingswet, die wordt ingevoerd op 1 januari 2022. Met de wet worden regels voor ruimtelijke projecten gebundeld, vereenvoudigd en het aanvraagproces gedigitaliseerd. Verschillende huidige wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur worden samengebracht van zesentwintig huidige wetten naar één nieuwe Omgevingswet. Nadat deze wet al eerder meerdere malen door het Rijk werd uitgesteld, omwille van de grootte en impact van de wet -zo niet één van de grootste wetswijzigingen sinds invoering van de Grondwet in 1848- zou deze aan vankelijk volgend jaar van start gaan. Maar de coronacrisis en vertraging in de landelijke voorzieningen van het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO), waarop aanvragen van vergunningen en meldingen digitaal moeten kunnen aansluiten op onder meer ons eigen systeem, zorgen ervoor dat nog niet alle partijen in Nederland tijdig klaar zijn. Ook wij zullen de extra tijd nodig hebben, al verwachten we met onze partners eind dit jaar de digitale omgeving functionerend te kunnen aansluiten op het DSO.