Onderzoeksrapport Febe van Benschop.pdf

Onderzoeksrapport ZICHTBAARHEID VAN DE GEMEENTERAAD DORDRECHT VERGROTEN

Fébé van Benschop | 2102320 AVANS HOGESCHOOL | RAADSGRIFFIE DORDRECHT OPSTELDATUM: 17-02-2020

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Colofon Bedrijfsgegevens:

Gemeente Dordrecht Raadsgriffie Spuiboulevard 300 3311 GR Dordrecht +31(0) 78 770 4987

Bedrijfsbegeleider:

Naam Functie Telefoon E-mail

Onderwijsinstelling:

Avans Hogeschool Academie voor Communicatie & User Experience Lovensdijkstraat 61-63 4818 AJ Breda +31(0) 88 525 75 00

: Anneloes Wepster : Griffier Dordrecht : +31(0) 6 10 93 26 88 : Aet.wepster@dordrecht.nl

Postadres: Avans Hogeschool Postbus 90.116 4800 RA Breda

Hogeschoolbegeleiding:

Docentbegeleider Telefoon E-mail Afstudeercoördinator E-mail

: Mevr. Wendy Schmidt-Beulens : +31(0) 6 10 52 62 28 : Wjw.schmidt-beulens@avans.nl : Mevr. Marloes Broeren : Mmdhj.broeren@avans.nl

Student:

Naam Adres Postcode/Plaats Telefoon E-mail

: Fébé van Benschop : Makoré 25 : 3315 TX, Dordrecht : +31(0) 6 37 22 77 04 : Febevanbenschop@gmail.com

Studentnummer

1

: 2102320

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Voorwoord Jaren heb ik gedacht: ‘Ik ga Commerciële Economie studeren. Ik ben er niet goed in, maar ik vind het wel leuk om te leren!’ Na nog een tijdje goed te hebben nagedacht leek de opleiding Communicatie beter te passen. Ik heb het altijd al interessant gevonden hoe mensen zich gedragen, reageren, denken en vooral niét denken. Bijna alles gaat op de automatische piloot. Hoe dit precies in zijn werk gaat wilde ik graag leren. Afgelopen februari was het zover: ik mocht afstuderen! De minor Social Marketing aan de Hogeschool Rotterdam vond ik erg interessant. Na het afronden van deze minor, mocht ik beginnen met mijn vraagstuk bij de raadsgriffie Dordrecht. Een afdeling die de gemeenteraad in Dordrecht ondersteunt en adviseert, een mooie stageplek om af te sluiten! Na ongeveer 1,5 maand aanwezig te zijn geweest op kantoor, kregen wij de mededeling om voor onbepaalde tijd thuis te werken als gevolg van het COVID-19 virus. Dit was voor mij een teleurstelling, omdat ik zo had uitgekeken naar de tijd op kantoor. Eens even iets anders dan het ‘school leven’. Hoe gaat het er in de ‘echte’ wereld aan toe? Er zijn best een aantal momenten van onzekerheid en onduidelijkheid geweest.

Welke impact zou deze situatie op mijn scriptie hebben en hoe zou dit kunnen worden opgelost? Kan ik dit jaar wel afstuderen aangezien ik ook nog een tentamen moet herkansen? Vragen die vaak in mijn gedachte opkwamen. Ik wilde mijn best doen om het beste er van te maken. Er ontstond een motto waar ik veel aan heb gehad tijdens deze periode: ‘Het is mijn afstuderen en ik doe hoe ik denk dat het moet, meer dan mijn best kan ik niet doen’. Deze scriptie is de afsluiting van mijn studentenperiode. Ik wil uiteraard mijn afstudeerbegeleidster Anneloes Wepster voor de opdracht en begeleiding bedanken, zeker onder deze bijzondere omstandigheden. Alle collega’s die mij hielpen mijn vragen te beantwoorden en de gezellige donderdag Team meetings waar ik altijd naar uit keek om iedereen weer even te zien en te horen. Ook bedank ik mijn docent coach Wendy Schmidt-Beulens voor de begeleiding en de feedbackmomenten die helderheid brachten. Ik wens u veel leesplezier!

Dordrecht, 11 mei 2020 Fébé van Benschop

2

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Management samenvatting Dit onderzoeksrapport is in opdracht van de raadsgriffie Dordrecht geschreven. De gemeenteraad (of raad) is democratisch gekozen en neemt besluiten voor iedereen in de stad. De raad is de volksvertegenwoordiger. Het is voor de raadsleden van belang te weten wat er in de stad speelt en leeft en voor de inwoners goed om te weten wat er in de raad speelt en dat zij de raadsleden kunnen vinden als het nodig is. Het is niet alleen tijdens de verkiezingsperiode belangrijk voor de inwoners dat de gemeenteraad zichtbaar is, ook tijdens de bestuursperiode is het fijn om op de hoogte te zijn over wat er in de stad gebeurt en om te weten wat de gemeenteraad voor de inwoners kan betekenen. Uit de interne analyse is gebleken dat de raadsgriffie vier ambities heeft wat betreft raadscommunicatie. Op twee van deze ambities wordt gefocust in dit rapport: 1. Inwoners weten met welke (grote) onderwerpen de raad bezig is. 2. Inwoners weten wat de raad voor hen kan betekenen en weten de raad te vinden als het nodig is. Om de raadsgriffie een onderbouwd advies te geven is onderzoek gedaan naar de topics huidige situatie, (raads)communicatie middelen en doelgroep.

Op basis van kwantitatief onderzoek in de vorm van een enquête en een aantal gesprekken met raadsleden (kwalitatief onderzoek) is gekeken naar de behoefte en naar de huidige situatie van zowel de kiesgerechtigden als de raadsleden op basis van raadscommunicatie. Uit de enquête blijkt dat de respondenten het vaakst op de hoogte zijn via het huis-aanhuisblad en de krant over wat er speelt of besloten wordt in de gemeenteraad. Per wijk komt deze conclusie ook overeen. Respondenten worden het liefst geïnformeerd over de gemeenteraad via Facebook en het huis-aan-huisblad. De krant wordt per wijk ook veel aangegeven. Respondenten die geen berichten van de gemeenteraad zien, geven wel aan het liefst te worden geïnformeerd via Facebook. De respondenten worden het liefst geïnformeerd over de besluiten van de raadsvergadering en over de onderwerpen die op de agenda staan. Aan de hand van de bevindingen uit het onderzoek is antwoord gegeven op de volgende onderzoeksvraag: ‘Hoe verhoudt de werkelijke zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht zich tot de wens van de raad om zichtbaar te zijn voor kiesgerechtigde inwoners?’

In het adviesrapport wordt de communicatiestrategie bepaald en een bijpassend advies gevormd. 3

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Inhoudsopgave Colofon .................................................................................................................................................. 1 Voorwoord ........................................................................................................................................... 2 Management samenvatting .......................................................................................................... 3 Hoofdstuk 1: Opdrachtomschrijving ......................................................................................... 6 Probleemanalyse en aanleiding ................................................................................................................ 6 Leeswijzer ............................................................................................................................................ 7 Hoofdstuk 2: Onderzoeksopzet ................................................................................................... 7 COVID-19 virus ............................................................................................................................................... 7 Onderzoeksvraag ...........................................................................................................................................

8 Deelvragen ....................................................................................................................................................... 8 Doelstelling onderzoek ................................................................................................................................. 8 Afbakening ........................................................................................................................................................ 9 Hoofdstuk 3: Theoretisch kader ................................................................................................. 9 Definities begrippen ...................................................................................................................................... 9 Communicatievraagstuk............................................................................................................................ 11 Communicatiemodel van Lasswell ........................................................................................................ 12 Strategisch communicatie frame gemeenteraad............................................................................. 12 Hoofdstuk 4: Onderzoeksresultaten .......................................................................................

14 Deelvraag 1: ‘Wat is de huidige zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht voor kiesgerechtigden?’ ....................................................................................................................................... 15 Deelconclusie: ............................................................................................................................................... 17 Deelvraag 2: .................................................................................................................................................. 18 A) Welke (raads)communicatiemiddelen zetten andere gemeenteraden in? ...................... 18 B) Wat wordt er voor (raads)communicatie ingezet vanuit de griffie? .................................. 19 Deelconclusie: ............................................................................................................................................... 19 Deelvraag 3: ‘Wat hebben de (raads)communicatie uitingen die ingezet worden door de griffie tijdens de bestuursperiode voor bereik?’ .............................................................................. 20 Deelvraag 4: ‘Op welke manier willen kiesgerechtigden geïnformeerd worden over de gemeenteraad zodat de zichtbaarheid kan worden vergroot?’..................................................

21 Deelconclusie: ............................................................................................................................................... 25 Hoofdstuk 5: Conclusies en inzichten..................................................................................... 25 Literatuur ........................................................................................................................................... 28 Bijlagen ............................................................................................................................................... 30

4

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Figuur 1: Communicatiemodel van Lasswell ..................................................................................... 30 Bijlage 1: Politieke partijen Dordrecht ................................................................................................ 30 Bijlage 2: Interne analyse ........................................................................................................................ 30 Gemeente Dordrecht .................................................................................................................................. 30 Visie gemeente Dordrecht .................................................................................................................... 30 Missie gemeente Dordrecht ................................................................................................................. 30 Gemeenteraad............................................................................................................................................... 31 Raadsgriffie..................................................................................................................................................... 31 Kernwaarden griffiekaart ......................................................................................................................

31 Bijlage 3: Externe analyse ....................................................................................................................... 32 DESTEP-analyse ........................................................................................................................................... 32 Stakeholders gemeenteraad.................................................................................................................... 33 Bijlage 4: DESTEP-model .......................................................................................................................... 33 Bijlage 5: Vervolg onderzoeksontwerp ................................................................................................ 34 Doelgroep ........................................................................................................................................................ 34 Onderzoeksmethoden ................................................................................................................................ 34 Enquête ........................................................................................................................................................ 34 Kwantitatief onderzoek ..........................................................................................................................

34 Betrouwbaarheid ...................................................................................................................................... 34 Representativiteit ..................................................................................................................................... 35 Validiteit ....................................................................................................................................................... 35 Segmenteren en differentiëren .......................................................................................................... 35 Gesprekken met raadsleden ................................................................................................................ 35 Bijlage 6: Strategisch Communicatie Frame Gemeenteraad...................................................... 36 Bijlage 7: Tabel deelvragen en onderzoeksmethoden .................................................................. 37 Bijlage 8: Vragenlijst enquête ................................................................................................................ 37 Bijlage 9: Vragenlijst gesprek met raadsleden ................................................................................ 39 Bijlage 10: Verkennende gesprekken griffie medewerkers.........................................................

40 Bijlage 11: Tabel verspreiding enquête .............................................................................................. 41 Bijlage 12: Grafieken wijken via welke kanalen op de hoogte over gemeenteraad ......... 42 Bijlage 12.1: Grafieken wijken via welke kanalen het liefst geïnformeerd ........................... 49 Bijlage 13: Toelichting communicatiemiddelen Maastricht ......................................................... 55 Bijlage 14: Communicatiemiddelen van gemeenten Buren en Staphorst ............................. 56 Bijlage 15: Gesprekken raadsleden ...................................................................................................... 57 Bijlage 16: Communicatiemiddelen gemeenteraad Dordrecht .................................................. 63 Bijlage 17: Tabel bereik huidige communicatiemiddelen van de gemeenteraad ............... 64 Bijlage 18: Columns van raadsleden in het huis-aan-huisblad Dordt Centraal .................. 66 Bijlage 19: Organogram ............................................................................................................................ 67 Bijlage 20: Griffiekaart .............................................................................................................................. 68

5

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Hoofdstuk 1: Opdrachtomschrijving In dit hoofdstuk worden de probleemanalyse, de aanleiding en de opdrachtgever benoemd. De opdrachtgever van dit vraagstuk is Anneloes Wepster, griffier van de gemeenteraad Dordrecht. Anneloes is sinds 2015 griffier in Dordrecht en zij is benieuwd hoe de zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht vergroot kan worden onder de kiesgerechtigden.

Probleemanalyse en aanleiding De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van de gemeente, zo ook in de gemeente Dordrecht. De 39 raadsleden van de in totaal 12 verschillende politieke partijen (zie bijlage 1) die gekozen zijn door de inwoners, beslissen over belangrijke onderwerpen in de stad; komt er wel of niet een brug van een woonwijk naar de binnenstad of hoe wordt het belastinggeld verdeeld. De gemeenteraad is democratisch gekozen en neemt besluiten voor iedereen in de stad. De raad is de volksvertegenwoordiger. Het is voor de raadsleden van belang te weten wat er in de stad speelt en leeft en voor de inwoners goed om te weten wat er in de raad speelt. Zij moeten tevens de raadsleden kunnen vinden als het nodig is. Tijdens de verkiezingsperiode worden er verschillende middelen ingezet om campagne te voeren; bijvoorbeeld de verkiezingsmarkt voor alle politieke partijen. De gemeenteraad is op dat moment veel in het straatbeeld voor de inwoners. Nadat de verkiezingen voorbij zijn wordt dit beduidend minder. Het is niet alleen tijdens de verkiezingsperiode belangrijk voor de inwoners dat de gemeenteraad zichtbaar is, ook tijdens de bestuursperiode is het fijn om op de hoogte te zijn over wat er in de stad gebeurt en weten wat de gemeenteraad voor de inwoners kan betekenen. Dit laatste is belangrijk om te creëren zodat er draagvlak onder de inwoners ontstaat.

Gemeenteraadsleden krijgen in gesprekken met inwoners teruggekoppeld dat zij minder tot bijna niet zichtbaar zijn tijdens de bestuursperiode gedurende vier jaar. De opkomst onder de kiesgerechtigden om te stemmen in Dordrecht tijdens de gemeenteraadsverkiezingen 2014 was 51,5% en in 2018 51% van de kiesgerechtigden (Nederlands dagblad, 2018). Meer stemmen werven is echter niet het doel van dit vraagstuk. Het doel van dit vraagstuk is om de inwoners te informeren over de gemeenteraad om met behulp van meer zichtbaarheid de betrokkenheid vanuit de inwoner met de gemeenteraad te vergroten. Dit levert de volgende probleemstelling op: ‘De gemeenteraad Dordrecht is niet zichtbaar genoeg tijdens de bestuursperiode onder de kiesgerechtigden in Dordrecht’

6

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Dit is een probleem, omdat het belangrijk is dat de inwoners weten met welke onderwerpen de gemeenteraad zich bezig houdt en wat de gemeenteraad voor de inwoners kan betekenen. Dit zijn ambities van de gemeenteraad en worden in het ‘Theoretisch kader’ (Zie hoofdstuk 3) nader toegelicht. De raad is democratisch gekozen en als de zichtbaarheid wordt vergroot, draagt dit bij aan de democratische legitimiteit van besluiten en aan de betrokkenheid van inwoners. Uit onderzoek blijkt dat de zichtbaarheid van de gemeenteraad in andere steden ook een issue is. ‘Het is vrij shockerend hoe onbekend lokale politici zijn en hoe weinig inwoners weten van de coalitie die hun stad of dorp regeert’. – Citaat André Krouwel, politicoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam (Krouwel, 2018). In Assen is de gemeenteraad nauwelijks zichtbaar. Uit onderzoek blijkt dat 21% niets meekrijgt van of over de gemeenteraad (Wiegman, 2019).

Leeswijzer De ‘Interne analyse’ is te vinden in de bijlagen en beschrijft de context van de gehele organisatie. Welke missie en visie worden er nagestreefd en wat zijn de ambities van de griffie wat betreft raadscommunicatie. De ‘Externe analyse’ is te vinden in de bijlagen. Aan de hand van het DESTEP-model (zie bijlage 4) wordt de externe omgeving van de gemeente Dordrecht in kaart gebracht. Welke trends en ontwikkelingen spelen mee en hoe ziet de doelgroep eruit. In het ‘Onderzoeksopzet’ (zie hoofdstuk 2) wordt er beschreven welke deel- en onderzoeksvraag er onderzocht gaan worden en hoe het onderzoek wordt vormgegeven. Het volledige ontwerp is te vinden in de bijlagen. Het ‘Theoretisch kader’ (zie hoofdstuk 3) licht relevante modellen en begrippen toe die betrekking op het onderzoek hebben. De ‘Onderzoeksresultaten’ (zie hoofdstuk 4) geven antwoord op de deelvragen en na elke deelvraag is er in de ‘Deelconclusie’ de conclusie van de deelvraag te lezen. In het hoofdstuk ‘Conclusie en inzichten’ (zie hoofdstuk 5) wordt er antwoord op de onderzoeksvraag gegeven.

Hoofdstuk 2: Onderzoeksopzet De onderzoeksopzet is de handleiding van het onderzoek. Hier wordt het onderzoek onderbouwd. Het volledige ontwerp is in de bijlagen te vinden.

COVID-19 virus Helaas heeft het COVID-19 virus veel impact op de wereld en dus ook op het onderzoek over dit vraagstuk. Er zijn bepaalde keuzes voor het onderzoek gemaakt om te voldoen aan de maatregelen van de overheid. Om de oudere doelgroep te bereiken was het plan om de openbare plekken als de markt en bibliotheek te benutten om de enquête te 7

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

verspreiden. Dit heeft niet kunnen plaatsvinden en als gevolg daarvan is de enquête geheel online verspreid.

Onderzoeksvraag De onderzoeksvraag die in dit rapport wordt beantwoordt luidt: ‘Hoe verhoudt de werkelijke zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht zich tot de wens van de raad om zichtbaar te zijn voor kiesgerechtigde inwoners?’ Er is voor deze onderzoeksvraag gekozen, omdat zichtbaarheid, transparantie en informatie naar inwoners toe, bijdraagt aan de democratische legitimiteit van besluiten en aan de betrokkenheid van inwoners. Met het beantwoorden van deze onderzoeksvraag kan daarna worden overgegaan op het formuleren van een advies om de gewenste resultaten (namelijk meer zichtbaarheid) te behalen.

Deelvragen Om de onderzoeksvraag te beantwoorden zijn er bijpassende deelvragen opgesteld. Er is een theoretische deelvraag om de begrippen te definiëren, hetgeen bijdraagt aan het begrijpen van dit communicatievraagstuk. Het antwoord op deze theoretische deelvraag wordt gegeven in H3. ‘Theoretisch kader’. Theoretische deelvraag: Hoe worden de begrippen zichtbaarheid, bestuursperiode, kiesgerechtigden, uitingen en raadscommunicatie gedefinieerd? Deelvragen: 1. Wat is de huidige zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht voor kiesgerechtigden? 2. A) Welke (raads)communicatiemiddelen zetten andere gemeenteraden in? B) Wat wordt er voor (raads)communicatie ingezet vanuit de griffie? 3. Wat hebben de (raads)communicatie uitingen die ingezet worden door de griffie tijdens de bestuursperiode voor bereik? 4. Op welke manier willen kiesgerechtigden geïnformeerd worden over de gemeenteraad zodat de zichtbaarheid kan worden vergroot? Er wordt onderzoek gedaan naar de topics huidige situatie, (raads)communicatiemiddelen en doelgroep. Deze topics sluiten aan op de onderzoeksvraag en worden met een enquête, gesprekken met raadsleden en deskresearch beantwoordt.

Doelstelling onderzoek De doelstelling van het onderzoek is om meer inzicht te verkrijgen over hoe de zichtbaarheid vergroot kan worden van de gemeenteraad onder de kiesgerechtigden zodat de inwoner meer betrokken is bij de gemeenteraad. Het begrip betrokken slaat op 8

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

de twee ambities die in het ‘Strategisch Communicatie Frame Gemeenteraad’ (bijlage 6) staan aangegeven. Deze twee ambities luiden: 1. Inwoners weten met welke (grote) onderwerpen de raad bezig is. 2. Inwoners weten wat de raad voor hen kan betekenen en weten de raad te vinden als het nodig is.

Afbakening Dit rapport is in opdracht van de griffie geschreven, maar vanuit het oogpunt van de gemeenteraad bekeken. Dit houdt in dat er gekeken wordt naar hoe de gemeenteraad zich wil profileren en naar hoe de gemeenteraad communiceert naar de inwoners toe. Raadscommunicatie is de communicatie door en vanuit de gemeenteraad als geheel en is de invalshoek van dit communicatievraagstuk. De doelgroep van het onderzoek zijn de kiesgerechtigden van Dordrecht. Het onderzoek vond door middel van een online verspreide enquête plaats gedurende de periode 30 maart 2020 tot en met 12 april 2020.

Hoofdstuk 3: Theoretisch kader Relevante modellen en begrippen die betrekking hebben op het onderzoek worden toegelicht en afgebakend. Bepaalde definities die worden gehanteerd geven richting aan het onderzoek en verantwoord dat het onderzoek is gebaseerd op theorie. Wat wordt er onder het begrip ‘communicatie’ verstaan? In het vraagstuk worden de begrippen zichtbaarheid, bestuursperiode, kiesgerechtigden, uitingen en raadscommunicatie genoemd.

Definities begrippen Er zijn verschillende definities voor zichtbaarheid: 1.

‘Van Dale vertaalt de term zichtbaar met ‘gezien kunnen worden’ en ‘duidelijk’. Andere bronnen voegen er termen als ‘opvallen’ aan toe. Andere termen voor zichtbaarheid zijn ‘openlijk’, ‘merkbaar’, ‘manifest’, ‘publiekelijk’. Met de term zichtbaarheid geef je dus aan dat je naar buiten stapt, iets onthult, iets kenbaar maakt aan anderen, het publiek informeert.’ (Maandagmorgen9uur, sd).

2. ‘Waarneembaar voor het oog’ (Wikitionary, 2017). 3. ‘1. Wat je kunt zien ♢ de top van de berg is nu zichtbaar. 1. Hij is zichtbaar gelukkig [je kunt zien dat hij dat is] 2. Duidelijk ♢ hij was zichtbaar opgelucht’ (Muiswerk, 2017).

9

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

In dit rapport wordt de volgende definitie gehanteerd: ‘Van Dale vertaalt de term zichtbaar met ‘gezien kunnen worden’ en ‘duidelijk’. Andere bronnen voegen er termen als ‘opvallen’ aan toe. Andere termen voor zichtbaarheid zijn ‘openlijk’, ‘merkbaar’, ‘manifest’, ‘publiekelijk’. Met de term zichtbaarheid geef je dus aan dat je naar buiten stapt, iets onthult, iets kenbaar maakt aan anderen, het publiek informeert.’ (Maandagmorgen9uur, sd). Deze definitie is gekozen omdat de inwoners de gemeenteraad meer moeten gaan zien en dat het duidelijk wordt dat er een gemeenteraad is en waar zij mee bezig is. Zij worden geïnformeerd. Het wordt duidelijk voor inwoners over welke onderwerpen de gemeenteraad het heeft en wat de gemeenteraad voor hen kan betekenen. Dit is besproken in verkennende gesprekken met medewerkers van de griffie (zie bijlage 10) De definitie van bestuursperiode: 1. ‘Begrensde periode waarin iemand of een instantie het bestuur voert over iets, hetzij door aanstelling binnen bepaalde tijdstippen of louter op grond van een machtspositie.’ (Algemeen Nederlands Woordenboek, 2017) In dit rapport wordt de volgende definitie gehanteerd: Met bestuursperiode wordt in dit rapport de periode van vier jaar na de verkiezingsperiode bedoeld gedurende de tijd dat de gemeenteraad het bestuur is.

Hier kan verwarring over ontstaan, omdat de verkiezingsperiode ook onder de bestuursperiode valt van de gemeenteraad die op dat moment het bestuur is. De definitie van kiesgerechtigden luidt: 1. Een kiesgerechtigde is iemand die het recht heeft om te kiezen. Er wordt hierbij onderscheid gemaakt tussen actief en passief kiesrecht. Actief kiesrecht is het recht om te stemmen, passief kiesrecht het recht om gekozen te worden (Wikipedia, 2019) Bovenstaande definitie wordt gehanteerd in dit rapport. In dit rapport wordt wel alleen gekeken naar het actief kiesrecht, het recht om te stemmen. Kiesgerechtigden zijn inwoners van Dordrecht van 18 jaar en ouder die bevoegd zijn om te stemmen.

10

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

De definitie van uitingen luidt: Onder de benamingen uitingen, kanalen en middelen wordt hetzelfde verstaan, namelijk: communicatiemiddelen, uitingen, kanalen die ingezet worden of kunnen worden vanuit de griffie. Vanuit bovenstaand perspectief worden deze begrippen bekeken. De definitie van raadscommunicatie luidt: 1. ‘Communicatie door en vanuit de gemeenteraad als geheel.’ (Gemeente Oude Ijsselstreek, 2018). In dit rapport wordt bovenstaande definitie gehanteerd. Het doel van raadscommunicatie is het vergroten van de bekendheid van het werk van de gemeenteraad in zijn geheel, het vergroten van de betrokkenheid van inwoners bij politieke besluitvorming (participatie) en hen informeren over de gemeenteraad. In dit rapport wordt er gefocust om de betrokkenheid met de gemeenteraad vanuit de inwoners te vergroten, zodat de inwoners weten met welke onderwerpen de gemeenteraad zich bezig houdt en dat de inwoners weten wat de gemeenteraad voor de hen kan betekenen. Raadscommunicatie kan interne (communicatie binnen de gemeenteraad) en externe (naar de samenleving en de media) communicatie behoeven. In dit rapport wordt er naar de externe communicatie gekeken. Er bestaan verbanden tussen bepaalde begrippen. Raadscommunicatie is een manier om de gemeenteraad zichtbaar te maken voor de inwoners.

In het onderzoek van dit vraagstuk wordt verder onderzocht of dit verband nuttig is voor het advies.

Communicatievraagstuk De probleemstelling van dit vraagstuk wordt bekeken vanuit een communicatieperspectief. Er wordt gekeken naar de raadscommunicatie van de gemeenteraad Dordrecht. Aan de hand van een communicatiemodel wordt de huidige raadscommunicatie van de gemeenteraad Dordrecht weergegeven. Het is belangrijk om helder te hebben wat er wordt verstaan onder communicatie en wat het communicatiemodel voor toegevoegde waarde heeft.

11

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Er zijn verschillende definities van communicatie, maar in dit rapport wordt de volgende definitie gehanteerd: ‘Communicatie is de uitwisseling van informatie, zoals spraak, tekst, videomateriaal etc. tussen mensen. De overdracht van deze informatie kan rechtstreeks zijn (als mensen elkaar direct zien) of via een medium (televisie, radio, internet). Deze informatie wordt deels bewust, deels onbewust gegeven, ontvangen en geïnterpreteerd. Onderstaande afbeelding laat het communicatieproces zien.’ (Diepveen, sd).

Communicatiemodel van Lasswell Het communicatiemodel van Lasswell (Figuur 1 in bijlagen) wordt als hulpmiddel gebruikt, omdat raadscommunicatie grotendeels massacommunicatie (Communicatie handboek, 2016) betreft. Dit houdt in dat de informatie die over de gemeenteraad wordt verspreid openbare en voor iedereen toegankelijke communicatie betreft. Het is echter eenrichtingsverkeer en de informatie is bestemd voor grote groepen. In sommige gevallen communiceert een medewerker van de griffie of een raadslid naar een inwoner over de raad of over een ander relevant onderwerp. Dit is ook een vorm van raadscommunicatie. Uit verkennend onderzoek is gebleken dat de huidige raadscommunicatie van de gemeenteraad uitgevoerd wordt zoals het communicatiemodel van Lasswell. De twee ambities die in dit rapport centraal staan als doelstelling, gaan voornamelijk over het informeren van de kiesgerechtigden. Er wordt door meerdere auteurs (Mens en Media, 2000) beweerd dat het model achterhaald is omdat het model geen rekening houdt met omstandigheden waarom de boodschap niet aankomt. Een voorbeeld van omstandigheden is dat de ontvanger van de boodschap geen interesse heeft in het onderwerp. De enquête geeft inzicht over welke onderwerpen van de gemeenteraad de inwoners geïnformeerd willen worden. Door de enquête wordt het ook duidelijker door welke kanalen inwoners het liefst worden geïnformeerd.

Strategisch communicatie frame gemeenteraad In het strategisch communicatie frame gemeenteraad Dordrecht (bijlage 6) staan vier ambities vermeld: 1. Inwoners weten met welke (grote) onderwerpen de raad bezig is. 2. Inwoners weten wat de raad voor hen kan betekenen en weten de raad te vinden als het nodig is. 3. De raad weet wat er leeft in de stad door interactie met belanghebbenden. 4. Jongeren zijn betrokken bij de raad. In dit rapport wordt er gefocust op het cursief weergegeven van de bovenstaande ambities. Deze ambities vormen de basis voor de communicatie aanpak van 2019. 12

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

De rode draad in de raadscommunicatie aanpak 2019 (Raadsgriffie Dordrecht, 2019) is een aantal kernwoorden: - Begrijpelijk, enthousiast, objectief, structureel en actief. ‘Over onderwerpen waar de raad mee bezig is willen we op een begrijpelijke en enthousiaste manier communiceren en we blijven daarbij objectief. Door dit op een structurele en actieve manier te doen is de raad continu ‘in beeld’ bij inwoners.’ – citaat uit de raadscommunicatie aanpak 2019. De aanpak gaat om de ondersteuning die de griffie biedt aan communicatie voor de gemeenteraad algemeen. Raadsleden en fracties hebben daarnaast zelf een belangrijke rol in de communicatie. De aanpak bestaat uit vijf onderdelen: 1. (grote) Belangrijke en actuele onderwerpen waar de raad mee bezig is, zijn uitgangspunt voor communicatie: communicatie vanuit onderwerpen. 2. Structurele middelen/kanalen voor raadscommunicatie ontwikkelen en inzetten. 3. Vindbare en toegankelijke informatie over de raad. 4. Jeugd en jongeren: basis leggen bij jeugd en experimenten met betrekken jongeren. 5. Interactie raad en inwoners. Doordat er in dit rapport de focus wordt gelegd op twee ambities (die al eerder vermeld zijn), worden niet alle onderdelen van de aanpak besproken. Alleen de onderdelen die relevant zijn worden besproken. De bovenstaande cursief weergegeven onderdelen zijn relevant voor dit rapport.

Deze onderdelen zijn relevant voor dit vraagstuk, omdat de doelen aansluiten op de ambities die eerder besproken zijn (Raadsgriffie Dordrecht, 2019). 1. (grote) Belangrijke en actuele onderwerpen waar de raad mee bezig is, zijn uitgangspunt voor communicatie: communicatie vanuit onderwerpen. Doel van dit onderdeel: inwoners worden geïnformeerd over onderwerpen waar de raad discussie over voert en besluiten over neemt. Daaruit volgen mogelijk meer interesse en vragen voor de raad en meer insprekers. 2. Structurele middelen/kanalen voor raadscommunicatie ontwikkelen en inzetten. Doel van dit onderdeel: het is belangrijk voor raadscommunicatie om structurele middelen in te zetten waarmee de raad zoveel mogelijk inwoners kan bereiken. 13

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

3. Vindbare en toegankelijke informatie over de raad. Doel van dit onderdeel: het is belangrijk om informatie over de raad die overgebracht moet worden, vindbaar en toegankelijk te maken. Uit een onderzoek (Kok, 2018) over hoe het met de raadscommunicatie onder alle raadsgriffies van Nederland is gesteld, blijkt het overeen te komen met de raadsgriffie Dordrecht. ‘Het blijft kortom akelig stil vanuit de raadsgriffies. Terwijl juist dáár de kans ligt om op een objectieve manier de verbinding te leggen tussen de gemeente en de gemeenteraad. De kans om vier jaar lang de democratie te bevorderen, in plaats van één keer in de vier jaar zes weken als er verkiezingen voor de deur staan. Zodat het voor inwoners duidelijker wordt waar de partijen voor staan. Zodat raadsleden zichtbaarder worden als vertegenwoordigers van de samenleving.’ – Citaat David Kok Uit het onderzoek blijkt dat het griffies aan tijd en mensen ontbreekt. Meer dan de helft van de griffies heeft geen communicatieplan voor de raadscommunicatie. De meeste tijd gaat in de uitvoering zitten en zo blijft er weinig tijd voor de strategie over. Daarnaast communiceren griffies volgens het onderzoek voornamelijk via de e-mail, de website en de krant. Twitter wordt door de helft van de deelnemende gemeenten gebruikt en Facebook komt op een tweede plek.

Hoofdstuk 4: Onderzoeksresultaten De deelvragen samen geven antwoordt op de onderzoeksvraag: ‘Hoe verhoudt de werkelijke zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht zich tot de wens van de raad om zichtbaar te zijn voor kiesgerechtigde inwoners?’ In de periode van 30 maart tot en met 12 april is er door middel van een enquête onderzoek gedaan onder kiesgerechtigden in Dordrecht. De enquête is online verspreid onder de kiesgerechtigden. Het onderzoek is representatief voor de onderzoekspopulatie (95.000 kiesgerechtigden). Om het onderzoek representatief te maken zijn er 383 respondenten nodig. Er zijn 466 respondenten die de enquête hebben ingevuld. Van de 466 respondenten hebben zijn er 3 woonachtig in Zwijndrecht. Deze respondenten vallen niet onder de doelgroep en daarmee komt het totaal respondenten op 463. Hoe vaak de enquête is gedeeld en geplaatst, is terug te lezen in een tabel (zie bijlage 11). Meerdere antwoorden waren mogelijk op de vragen. Er zijn tevens meer antwoorden dan respondenten.

14

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Een kanttekening die gemaakt kan worden bij de verspreiding van de enquête is dat de uitkomst gekleurd kan zijn. De enquête is onder andere verspreid onder het netwerk van de raadsleden. Hier is voor gekozen, gezien de omstandigheden rondom de quarantaine, omdat er veel respondenten behaald moesten worden en omdat de mogelijkheden om de mensen te bereiken (naar openbare plekken gaan) werden uitgesloten. Om de enquête zo min mogelijk gekleurd te maken, is er ook gekozen om de enquête te verspreiden op verschillende Facebook groepen waar de kiesgerechtigden van Dordrecht bij aangesloten zijn. Er is ook veel hulp geboden bij het verspreiden van de enquête vanuit een persoonlijk netwerk. In de analyse is er gekeken naar: leeftijdsverdeling in de wijken, respondenten die aangeven berichten te zien over de gemeenteraad en via welk kanaal zij op de hoogte zijn, via welk kanaal zij geïnformeerd willen worden over de gemeenteraad en over welke onderwerpen zij geïnformeerd willen worden. Dit is ook per wijk aangegeven. In bijlage 12 en 12.1 zijn de grafieken van alle wijken terug te vinden. In figuur 2 wordt de leeftijdsverdeling in woonwijken weergegeven. De grafiek geeft weer dat de meeste respondenten in de Binnenstad, Dubbeldam, Stadspolders en Sterrenburg wonen.

Verdeling leeftijd per woonwijk in Dordrecht 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0

18-24 jaar

25-34

35-44

45-54

55-64

65+

Figuur 2. Verdeling leeftijd respondenten per woonwijk in Dordrecht.

Deelvraag 1: ‘Wat is de huidige zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht voor kiesgerechtigden?’ Om antwoord te kunnen geven op bovenstaande deelvraag, is er gebruik gemaakt van een enquête (zie bijlage 8). 15

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

In de enquête is de vraag: ‘Bent u bekend met de gemeenteraad?’ gesteld en blijkt dat 323 respondenten (69,7%) wel bekend zijn met de gemeenteraad. Op de vraag: ‘Ziet u wel eens berichten over de gemeenteraad?’ hebben 314 respondenten (67,8%) gereageerd berichten te zien over de gemeenteraad. Uit figuur 3 valt af te lezen hoeveel respondenten uit welke leeftijdsgroep berichten over de gemeenteraad zien, waarbij ze tegelijkertijd aangaven via welke kanalen zij deze berichten zien. Dit zijn in totaal 314 respondenten van de 463. Te zien is dat de meeste respondenten (197 keer aangegeven) op de hoogte zijn van de gemeenteraad door het huis-aan-huisblad. De leeftijdsgroepen die het huis-aan-huisblad aangeven ligt wel wat hoger. Dit zijn de leeftijdsgroepen 35-44 jaar, 45-54 jaar en 65+. De jongeren (18-24 en 25-34 jaar) geven vaker aan via de krant op de hoogte te zijn. De krant wordt ook door de overige leeftijdsgroepen vaak als informatiebron genoemd. Die nieuwsmail is 30 keer als informatiebron naar voren gekomen. Twitter werd 62 keer aangegeven, voornamelijk door de 45-54 jaar en 55-64 jaar leeftijdsgroepen.

Zien berichten over de gemeenteraad via kanalen Totaal: 314 respondenten 70 60 50 40 30

18-24 jaar 25-34 35-44

20 10 0

45-54 55-65 65+

Figuur 3. Aantal respondenten per leeftijdsgroep dat berichten over de gemeenteraad ziet verdeeld over de verschillende kanalen.

Per wijk is het verschillend via welk kanaal zij op de hoogte zijn en door welk kanaal zij het liefste worden geïnformeerd. Via welke kanalen zij het liefst worden geïnformeerd, wordt bij deelvraag 4 besproken. In deze analyse worden de wijken met de meeste respondenten toegelicht. Dit zijn de Binnenstad, Dubbeldam, Stadspolders en

16

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Sterrenburg. In het eerder genoemde figuur 2 is de verdeling van de leeftijden binnen de wijk te zien. De wijk Industriegebied West is niet meegenomen in de analyse, omdat zich hier geen respondenten bevonden. De grafieken van de vier wijken die hieronder besproken worden, zijn in bijlage 12 terug te vinden. Binnenstad In de Binnenstad hebben in totaal 66 respondenten aangegeven berichten over de gemeenteraad te zien. Figuur 5 geeft weer dat de meeste (37 keer) op de hoogte zijn via het huis-aan-huisblad. Daarna komt de krant (35 keer). Opvallend is dat de groep 55-64 jaar in vergelijking met de andere wijken die besproken worden, vaak de website en Twitter aangeeft. Dubbeldam In totaal hebben 37 respondenten in Dubbeldam (figuur 6) aangegeven berichten te zien over de gemeenteraad. In Dubbeldam wordt het huis-aan-huisblad ook het meeste aangegeven. Vooral onder de groep 55-64 jaar. 45-54 jaar en 65+ zeggen ook via het huis-aan-huisblad op de hoogte te zijn. De groep 18-24 jaar blijft ook op de hoogte via de politieke partijen. De krant wordt eveneens aangegeven door 18-24 jaar. Stadspolders In de wijk Stadspolders zijn 88 respondenten die wel berichten zien over de gemeenteraad en aangeven op de hoogte te zijn via de kanalen. Wederom schiet het huis-aan-huisblad er ook in de wijk Stadspolders bovenuit. De grootste groep is 45-54 jaar.

35-45 jaar geven eveneens het huis-aan-huisblad aan en de jongeren (18-24 jaar) zijn ook via de krant op de hoogte. Sterrenburg Volgens het onderzoek zien in Sterrenburg (figuur 8) 38 respondenten berichten over de gemeenteraad en geven zij aan via het huis-aan-huisblad op de hoogte te zijn. RTV Dordrecht wordt door de oudere leeftijdsgroepen aangegeven. De respondenten zijn ook door de krant op de hoogte. RTV Dordrecht wordt redelijk vaak (15 keer) genoemd.

Deelconclusie: Het huis-aan-huisblad wordt door de inwoners als meest gebruikte informatiebron aangegeven om berichten over de gemeenteraad te zien. Dit wordt in de vier besproken wijken ook geconcludeerd. De leeftijd van dit kanaal ligt wat hoger (45-54 jaar, 55-64 jaar, 65+). De jongeren (18-24 en 25-34) geven vaker de krant aan, dit is in alle vier de wijken te zien. De krant wordt ook door elke leeftijdsgroep in de wijken aangegeven. Twitter wordt in de Binnenstad opvallend vaak aangegeven door de 55-64 jaar leeftijdsgroep. In de andere wijken is te zien dat Twitter vooral de oudere doelgroepen aanspreekt. In Sterrenburg is RTV Dordrecht een uitschieter.

17

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Deelvraag 2: A) Welke (raads)communicatiemiddelen zetten andere gemeenteraden in? Dordrecht is een gemeente met 119.345 inwoners en valt onder de grote steden met 100.000 inwoners of meer (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2019). Met gebruik van deskresearch is er gekeken wat voor (raads)communicatiemiddelen er door andere grote gemeenten in worden gezet. De stad Maastricht (121.558 inwoners) komt het dichtst bij het aantal inwoners van Dordrecht in de buurt. Volgens het communicatieplan van gemeenteraad Maastricht (Gemeente Maastricht gemeenteraad, 2016) zijn de communicatiemiddelen onderverdeeld in: online, offline, connected en live. Dit is weergeven in tabel 1. De toelichting bij de middelen is te vinden in bijlage 13. Online

Offline

Website Gemeente Maastricht

Spreads in 1Maastricht

Thuis in Maastricht

Advertorials in doelgroep literatuur

Informatievideo’s E-mail nieuwsbrief Connected

Live

Facebook gemeente Maastricht

Gast van de Raad

Twitter cursus voor raadsleden

Democratiemarkt

Twitteraccount gemeenteraad

Introductie lokale politiek

Tabel 1. Communicatiemiddelen Maastricht

Bij de gemeente Oude IJsselstreek komen de ambities voor het raadscommunicatieplan (Gemeente Oude IJsselstreek, 2018) overeen met de ambities van Dordrecht die in dit rapport worden aangehouden: 1. Inwoners weten met welke (grote) onderwerpen de raad bezig is. 2. Inwoners weten wat de raad voor hen kan betekenen en weten de raad te vinden als het nodig is. Het raadscommunicatieplan van Oude IJsselstreek, Buren en Staphorst richt zich op de communicatie vanuit de raad naar de inwoners. Dit komt overeen met de afbakening van dit rapport voor gemeente Dordrecht. Deze drie gemeenten hebben ook de doelstelling om de zichtbaarheid van de gemeenteraad te vergroten. De huidige communicatiemiddelen van Buren en Staphorst zijn in bijlage 14 te vinden.

18

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

De huidige communicatiemiddelen van Oude IJsselstreek: - Raadspagina Oude IJsselstreek Vizier: iedere dinsdag verschijnt er een raadspagina in huis-aan-huisblad Oude IJsselstreek. Op deze pagina wordt de agenda van aankomende raads- en commissievergaderingen geplaatst. - Social media: De gemeenteraad heeft een eigen Twitteraccount. Er is ook ruimte om berichten over de gemeenteraad te plaatsen op de Facebookpagina van de gemeente Oude IJsselstreek. - Cursus Politiek Actief: Oude IJsseltreek heeft één keer in samenwerking met ProDemos en één keer zelfstandig de cursus Politiek Actief georganiseerd. Deze cursus is hetzelfde principe als Gast van de Raad wat de gemeente Maastricht ook inzet.

B) Wat wordt er voor (raads)communicatie ingezet vanuit de griffie? Uit deskresearch en gesprekken met raadsleden (zie bijlage 15) blijkt dat de huidige raadscommunicatie uitingen die ingezet worden door de griffie tijdens de bestuursperiode als volgt zijn: - Twitteraccount gemeenteraad - Website gemeente Dordrecht - Huis-aan-huisblad Dordt Centraal weekendeditie - Televisie ‘Rechtstreeks uit de Raad’ bij RTV Dordrecht - Uitzendingen raadsvergaderingen - Uitzendingen commissievergaderingen - Nieuwsmail van de Raad - RIS Dordrecht (Raads Informatie Systeem Dordrecht), vermeld voor meer informatie over de raad. In bijlage 16 zijn de uitingen nader toegelicht.

Deelconclusie: Er zijn acht verschillende communicatiemiddelen die ingezet worden vanuit de griffie om de inwoners te informeren over de gemeenteraad. AD de Dordtenaar heeft zelf verslaggevers die de ontwikkelingen in de gemeenteraad volgen. In 2020 is de activiteit van berichten posten op het Twitteraccount van de gemeenteraad toegenomen ten opzichte van 2019. In het huis-aan-huisblad Dordt Centraal wordt het item ‘Gemeentenieuws’ geplaatst. In dit onderdeel staan ook twee columns (zie bijlage 18) van lokale partijen die een korte column schrijven over onderwerpen die zij relevant vinden. Uit een lezersonderzoek van Onderzoekcentrum Drechtsteden (Schalk, 2019) naar de opinie van inwoners over het ‘Gemeentenieuws’ blijkt dat 19% in het ‘Gemeentenieuws’ aangeeft nieuws over de gemeenteraad te willen lezen. Het televisieprogramma ‘Rechtstreeks uit de Raad’ stopt per medio juni/juli, maar is nog wel meegenomen in dit rapport. Dit was nog niet bekend voor het grote publiek, maar nog 19

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

wel van toepassing. De uitzendingen van de vergaderingen zijn live te volgen. De link van de vergaderingen wordt via Twitter, de nieuwsmail en de website gecommuniceerd. Uit deskresearch blijkt dat de communicatiemiddelen die de gemeenteraad Dordrecht inzet, overeenkomen met de middelen van de genoemde gemeenten. Een aantal middelen (Twitter, huis-aan-huisblad, website en nieuwsmail) komen bij alle vier de genoemde gemeenten voor. Een aantal verschillen met Dordrecht zijn: Maastricht maakt informatievideo’s om de verschillende werkwijzen duidelijk te maken. Ook is in de Oude IJsselstreek wel ruimte om als raad berichten op de Facebookpagina van de gemeente berichten te plaatsen.

Deelvraag 3: ‘Wat hebben de (raads)communicatie uitingen die ingezet worden door de griffie tijdens de bestuursperiode voor bereik?’ Om deze vraag te kunnen beantwoorden is er gebruik gemaakt van deskresearch en van een aantal vragen uit de enquête. Uit tabel 2 (zie bijlage 17) valt af te lezen wat het bereik in aantallen is van de uitingen. Als er gekeken wordt naar de antwoorden van de respondenten uit de enquête, geven 314 respondenten aan berichten te zien over de gemeenteraad via de kanalen die de griffie inzet voor raadscommunicatie. Dit zijn 314 respondenten van de totaal 463 respondenten. Dat is 67,8% van de respondenten die berichten zien over de gemeenteraad. Wat valt er nu te zeggen over het bereik van de communicatie uitingen die ingezet worden? Om op deze vraag antwoord te geven is er gekeken naar het bereik van Twitter. Om een helder beeld te schetsen is er gekeken naar steden die wat betreft het aantal inwoners (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2019) het dichtst bij Dordrecht (119.345 inwoners) in de buurt komen: - Leeuwarden: 124.058 inwoners - Maastricht: 121.558 inwoners - Ede: 117.166 inwoners - Alphen aan den Rijn: 111.889 inwoners Deze steden inclusief Dordrecht vallen onder ‘grote’ steden. Dit zijn steden met 100.000 inwoners of meer. Leeuwarden heeft 4024 volgers op het Twitteraccount van de gemeenteraad.

Dit houdt in dat 3,2% de gemeenteraad van Leeuwarden volgt op Twitter. Er kan niet met zekerheid gezegd worden dat de volgers allemaal woonachtig zijn in Leeuwarden. Dit geldt voor alle steden die vergeleken worden. De volgers worden wel opgevat als zijnde inwoners van de stad. Ede heeft 825 volgers op het account van de gemeenteraad. Dit houdt in dat

20

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

0,7% de gemeenteraad van Ede volgt. Het account van de gemeenteraad van Dordrecht heeft 1924 volgers. Dit houdt in dat 1,6% de gemeenteraad volgt. Het gemiddelde van deze drie steden is 1,8%. Leeuwarden zit daar ver boven en Dordrecht net onder. Geen Twitteraccount voor de gemeenteraad Maastricht heeft geen Twitteraccount van de gemeenteraad. Om een vergelijking te maken is er gekeken naar het account van de gemeente Maastricht. Dit account heeft 10.800 volgers. Dit houdt in dat 8,9% de gemeente Maastricht volgt op Twitter. De gemeenteraad van Alphen aan den Rijn heeft geen Twitteraccount. Voor deze stad is er ook gekeken naar het account van de gemeente Alphen aan den Rijn. Dit account heeft 8617 volgers. Dit houdt in dat 7,7% het account van de gemeente volgt. De gemeente Dordrecht heeft 10.600 volgers op Twitter. Dit houdt in dat 8,9% de gemeente Dordrecht volgt op Twitter. Als er gekeken wordt naar Maastricht, Alphen aan den Rijn en Dordrecht is te zien dat de percentages niet erg veel verschillen. Het gemiddelde van deze drie steden is 8,5%. Maastricht en Dordrecht zitten iets boven het gemiddelde en Alphen aan den Rijn zit er net onder.

Deelvraag 4: ‘Op welke manier willen kiesgerechtigden geïnformeerd worden over de gemeenteraad zodat de zichtbaarheid kan worden vergroot?’ In de enquête is de vraag: ’Via welke kanalen wordt u het liefst geïnformeerd?’ gesteld. In figuur 4 is te zien welke antwoorden er zijn gegeven. In deze grafiek is er alleen gekeken naar de leeftijd van de respondenten en niet naar de verschillende wijken. De meeste respondenten (203 keer aangegeven) willen door Facebook worden geïnformeerd. Facebook wordt veel (50 keer) aangegeven door de groep 18-24 jaar. De groep van 45-54 jaar geven ook Facebook als voorkeur aan om te worden geïnformeerd over de gemeenteraad. Het huis-aan-huisblad komt op de tweede plaats (201 keer). De krant heeft ook veel stemmen (179 keer) en scoort onder de jongeren (18-24 jaar) en de 45-54 en 55-64 jaar respondenten. Snapchat scoort niet hoog. Bij Instagram schieten de jongeren er wel uit ten opzichte van de oudere groepen. Van de groep 18-24 jaar wordt 17 keer Instagram aangegeven en 14 keer van de groep 25-34 jaar.

21

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Via welke kanalen zij het liefst worden geïnformeerd over de gemeenteraad Totaal: 463 respondenten 70 60 50 40 30

18-24 jaar

25-34 35-44

20

45-54

10

54-64

0

65+

Figuur 4

Voor vier wijken met de meeste respondenten (eerder genoemd), is er gekeken via welke kanalen de respondenten het liefst geïnformeerd willen worden over de gemeenteraad. Deze grafieken zijn in de bijlage 12.1 te vinden. Binnenstad

Via Facebook willen de meeste (43 keer) geïnformeerd worden over de gemeenteraad. Daarna komt de krant en het huis-aan-huisblad. De website wordt ook redelijk benoemd (28 keer) door de respondenten. De radio heeft 19 stemmen door de groep 45-54 Dubbeldam

De respondenten in Dubbeldam zeggen het liefst geïnformeerd te worden (zie figuur 6.1) via Facebook. De krant wordt ook veel aangegeven en het huis-aan-huisblad is in Dubbeldam ook opvallend. Vooral onder de groepen 18-24 en 55-64 jaar. De groep 65+ hebben het liefst informatie via de nieuwsbrief en de krant. Stadspolders

De groep 18-24 jaar stemmen massaal op Facebook net zoals 35-44 en 45-54 jaar. Het huis-aan-huisblad scoort even hoog als Facebook. De krant scoort hier ook hoog. De website wordt ook aangegeven door de groep 18-24 jaar en 45-54 jaar. Sterrenburg

Facebook is een kanaal waar de groep 18-24 jaar graag door geïnformeerd wordt over de gemeenteraad. Ook 55-64 jaar geeft Facebook aan. Het huis-aan-huisblad scoort het hoogst, gevolgd door de krant. Over welke onderwerpen willen de respondenten het liefst geïnformeerd worden met betrekking tot de gemeenteraad? Figuur 10 laat zien dat de meeste respondenten de 22

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

besluiten van de raadsvergaderingen aangeven. De onderwerpen die op de agenda staan worden ook van belang geacht. Inhoudelijke informatie over de agendapunten wordt eveneens veelvuldig aangegeven.

Over welke onderwerpen de respondenten geïnformeerd willen worden 80 70 60 50 40 30 20 10 0

18-24 jaar 25-34 35-44 45-54

55-64 65+ Niet geinformeerd

Figuur 10.

In bovenstaande analyse is er gekeken naar de totale onderzoeksgroep. Bij de grafieken over middels welke kanalen de respondenten het liefst geïnformeerd willen worden over de gemeenteraad, is niet gekeken naar eerdere antwoorden op vragen. Er is alleen gekeken naar het antwoord op de vraag: ‘Via welke kanalen wilt u het liefst geïnformeerd worden over de gemeenteraad?’ Om te onderzoeken of er verschil zit tussen de zichtbaarheid van de gemeenteraad en de kanalen waar de respondenten het liefst door geïnformeerd willen worden over de gemeenteraad, is er ook gekeken naar respondenten die aan hebben gegeven wel of geen berichten te zien over de gemeenteraad. Er is gekeken naar de antwoorden op de vraag: ‘Ziet u wel eens berichten over de gemeenteraad?’ en naar de vraag: ‘Via welke kanalen wordt u het liefst geïnformeerd over de gemeenteraad?’ Er is niet gekeken naar wijken of leeftijden. De uitkomsten zijn weergegeven in figuur 9. 47% van de 151 respondenten die geen berichten over de gemeenteraad zien, willen geïnformeerd worden via Facebook. 42% van de respondenten die wel berichten zien, geven ook Facebook aan. Het huis-aan-huisblad wordt het meest genoemd door inwoners die wel berichten zien, maar wordt ook vaak aangegeven bij inwoners die geen berichten zien. Dit geldt ook voor de krant. De website wordt ook door beide groepen genoemd. Snapchat en radio zijn niet zo geliefd.

23

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

Figuur 9.

Via Welke kanalen respondenten het liefst geïnformeerd worden over de gemeenteraad

60% 50%

40% 30% 20% 10%

Zien wel berichten (314 respondenten) Zien geen berichten (151 respondenten)

0%

Figuur 9. Via welke kanalen respondenten, die wel of geen berichten over de gemeenteraad zien, het liefst geïnformeerd worden over de gemeenteraad.

Hoe zit het met de respondenten die niet bekend zijn met de gemeenteraad en geen berichten zien over de gemeenteraad? Voor deze groep mensen heeft de gemeenteraad geen zichtbaarheid. In totaal zijn er 142 respondenten die hebben aangegeven niet bekend te zijn met de gemeenteraad. Daarvan zien 97 respondenten geen berichten over de gemeenteraad. 20,9% van de respondenten (463 in totaal) zijn niet bekend met de gemeenteraad en zien ook geen berichten van de gemeenteraad. Er wordt verder gekeken naar de groep van 97 respondenten. Op de vraag: ‘Via welke kanalen wilt u het liefst geïnformeerd worden over de gemeenteraad?’ zijn de volgende antwoorden gegeven: 41 respondenten (42,3%) wil geïnformeerd worden door Facebook 32 respondenten (32,9%) wil geïnformeerd worden door de krant 26 respondenten (26,8%) wil geïnformeerd worden door het huis-aan-huisblad 23 respondenten (23,7%) wil geïnformeerd worden door e-mail Er waren meerdere antwoorden mogelijk op de vraag. Als er gekeken wordt naar waarover de respondenten die niet bekend zijn met de gemeenteraad en die geen berichten zien over de gemeenteraad geïnformeerd willen worden, gaat dat voornamelijk over welke onderwerpen er op de agenda staan. De besluiten van de raadsvergadering wordt ook vaak aangegeven. Een aantal geeft aan te

24

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

willen weten hoe je de gemeenteraad kan benaderen. Tevens willen ze op de hoogte gebracht worden van de inhoudelijke informatie van de agendapunten.

Deelconclusie: Als er naar alle respondenten (463) gekeken wordt, wordt er duidelijk dat de meeste respondenten het liefst geïnformeerd worden door Facebook (201) en het huis-aanhuisblad (201). De krant komt op een tweede plek. Jongeren (18-24 jaar) willen graag door Instagram geïnformeerd worden en de leeftijdsgroepen 45-54 jaar en 55-64 jaar het liefst door de krant. Per wijk verschilt de conclusie minimaal van elkaar. Wat overeenkomt is dat Facebook ook bij de vier besproken wijken hoog scoort en dat het huis-aan-huisblad en de krant volgen. Bij de respondenten die niet bekend zijn met de gemeenteraad en geen berichten zien over de gemeenteraad scoort Facebook ook het hoogst. Gevolgd door de krant en het huis-aan-huisblad. Dit geldt ook voor de respondenten die wel of geen berichten over de gemeenteraad zien (zie Figuur 9). Instagram wordt ook een aantal keer aangegeven door respondenten die geen berichten zien. De belangrijkste onderwerpen waar de respondenten geïnformeerd over willen worden zijn de besluiten van de raadsvergaderingen. De onderwerpen die op de agenda staan worden daarna aangegeven en inhoudelijke informatie over de agendapunten wordt ook belangrijk gevonden.

Hoofdstuk 5: Conclusies en inzichten In dit hoofdstuk wordt de onderzoeksvraag beantwoordt en worden de opgedane inzichten besproken. De onderzoeksvraag luidt: ‘Hoe verhoudt de werkelijke zichtbaarheid van de gemeenteraad Dordrecht zich tot de wens van de raad om zichtbaar te zijn voor kiesgerechtigde inwoners?’ Om tot een passende strategie en een passend advies te komen, worden de conclusies en inzichten meegenomen. Volgens dit onderzoek is 69,7% van de 463 respondenten bekend met de gemeenteraad. Van de 463 respondenten ziet 67,8% berichten over de gemeenteraad. Echter is bij het onderzoek een kanttekening geplaatst aangezien de enquête onder andere door raadsleden is verspreid. De volledige kanttekening is beschreven in het hoofdstuk ‘Onderzoeksresultaten’. Het kan betekenen dat het onderzoek gekleurd is. Het netwerk van de raadsleden kunnen eventueel eerder een link hebben met de gemeenteraad. De percentages liggen namelijk hoger dan de verwachting van de opdrachtgever. Het is ook een mogelijkheid, gezien ook de verspreiding op Facebookpagina’s waar allerlei inwoners actief zijn, dat de zichtbaarheid van de gemeenteraad hoger is dan de verwachting. Het probleem dat niet veel inwoners bijvoorbeeld op de hoogte zijn van de onderwerpen die spelen in de raad kan ook een andere oorzaak hebben. Er wordt dan gedoeld op interesse of motivatie. 25

Onderzoeksrapport

Fébé van Benschop

In elke wijk, behalve in Oud Krispijn, Staart en Verspreide bebouwing, zijn de respondenten het meest op de hoogte van wat er in de gemeenteraad speelt of besloten wordt via het huis-aan-huisblad. In de wijk Oud Krispijn scoren de krant en het huis-aanhuisblad het hoogst, in de wijk de Staart is het voornamelijk de televisie die aangegeven wordt en bij Verspreide bebouwing is het de krant die de meeste stemmen kreeg. Respondenten willen het liefst door het huis-aan-huisblad en Facebook geïnformeerd worden over de gemeenteraad. Op de tweede plek volgt de krant. Als er gekeken wordt op wijkniveau, is duidelijk dat in de vier besproken wijken (zie ‘Onderzoeksresultaten’) het liefst worden geïnformeerd via het huis-aan-huis blad, Facebook of de krant. Snapchat en LinkedIn worden bijna niet aangegeven als kanalen om geïnformeerd te worden. Als respondenten deze kanalen aangeven, zijn het voornamelijk de jongeren (18-24 jaar). Respondenten die aangeven geen berichten te zien over de gemeenteraad worden het liefst door Facebook geïnformeerd. De belangrijkste conclusies/inzichten die meegenomen worden om een passend advies te vormen zijn: Respondenten zijn het vaakst op de hoogte via het huis-aan-huisblad en de krant.