Jaarverantwoording 2022 Groeiagenda SmartDeltaDrechtsteden.pdf

PROGRAMMA SMART DELTA DRECHTSTEDEN

UITVOERING GROEIAGENDA 2030

JAARVERANTWOORDING OVER HET JAAR 2022

INLEIDING

Voor u ligt de Jaarverantwoording van het Programma Smart Delta Drechtsteden en de uitvoering van de Groeiagenda Drechtsteden 2030, over het jaar 2022. Vanaf 2019 werken we als gemeenten in de Drechtsteden regio meervoudig lokaal samen aan de uitvoering van de ruimtelijke-economische ambities van de Groeiagenda. In 2022 hebben we verder gewerkt aan de uitvoering van de ambities op gebied van Bouwen en Wonen, Werken en Economie, Bereikbaarheid en Mobiliteit en Energietransitie. En we hebben onder de vlag van Smart Delta Drechtsteden verder gebouwd aan onze naamsbekendheid en de samenwerking met bedrijfsleven en onderwijs. De ambitie is om deze samenwerking in de komende jaren verder te versterken en te komen tot een gezamenlijke Smart Delta Drechtsteden Agenda eind 2023. Het jaar 2022 was ook het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen, waardoor er in de tweede helft van het jaar een wisseling heeft plaatsgevonden in de bezetting van de bestuurlijke overleggen. Tevens stond het jaar in het teken van krapte op de arbeidsmarkt, waarmee ook onze ambtelijke organisatie te maken kreeg. Hierdoor bleven sommige vacatures

André Flach

langer onvervuld dan voorzien. Beide aspecten hebben geleid

Vice-voorzitter Smart Delta Drechtsteden

tot een onderbesteding van ruim € 320.000 van het beschikbare

Portefeuillehouder Public Affairs en Communicatie

budget in 2022. Dit bedrag wordt toegevoegd aan het beschikbare budget voor 2023.

André Flach en Maarten Burggraaf Programma Werken en Economie Maarten Burggraaf, Robert Kreukniet en Ton Spek, Peter Heijkoop Programma Bouwen en Wonen Ramon Pardo en Rik van der Linden Programma Bereikbaarheid en Mobiliteit Jacqueline van Dongen en Tanja de Jonge Programma Energietransitie

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

2

INHOUDSOPGAVE INHOUD

Inleiding 2 Jaarverantwoording Bouwen en wonen

4

Jaarverantwoording Werken en Economie

8

Jaarverantwoording Bereikbaarheid en mobiliteit

11

Jaarverantwoording Energietransitie 15 Jaarverantwoording Externe betrekkingen

19

Jaarverantwoording Communicatie 21 Financiële verantwoording 23

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

3

Visual: Mecanoo

BOUWEN EN WONEN Wat willen we bereiken? 25.000 nieuwe woningen en een woningbouwprogramma dat een bijdrage levert aan de sociaal-economische schaalsprong.

Onze kernopgaven Toevoegen woningbouw • Versnellen van de bouwproductie op kortere termijn door: •R  ealiseren van harde plannen (onherroepelijke bestemmingsplannen). •A  ansturen op aanvragen omgevingsvergunningen op basis van harde bestemmingsplannnen/ omgevingsplannen. •V  erkennen gezamenlijke aanpak knelpunten in de uitvoering, waaronder ambtelijke capaciteit en versnellen van procedures. •S  timuleren van een constante werkstroom, lokale planvorming en bouwstroom in de regio tot tenminste 2030. •Z  achte plannen hard maken – vaststellen nieuwe bestemmingsplannen. • Toevoegen zachte planvoorraad door mogelijke ontwikkellocaties in kaart te brengen. •H  et huidige woningtekort (frictieopgave) terugbrengen van 4,7% naar 2,0%. •A  fstemming over de te realiseren woonvormen en kwaliteit van woonomgevingen in relatie tot bereikbaarheid, werkgelegenheid, groenblauw, etc. • Opstellen nieuwe regionale woonvisie.

•J  aarlijks actualiseren van de regionale planmonitor in een gezamenlijk digitaal systeem (ArcGIS) Voldoende sociale woningbouw • Inlopen tekorten conform huidige regionale woonvisie. Dit betekent bij autonome groei een zelfde aantal sociale huurwoningen als op 1-1-2016 (pas-op-de-plaats-beleid). •B  evorderen van een evenwichtige spreiding van sociale huurwoningen binnen de regio. • Toevoegen sociale woningbouw naar behoefte in alle sociale prijsklassen. Daarnaast zorgen voor voldoende waarborg dat deze woningen ook op de langere termijn sociaal blijven.

Wat hebben we bereikt? •R  ealisatie van 639 nieuwbouw woningen in 2022 in de zeven gemeenten gezamenlijk. Tevens zijn er in 2022 626 overige toevoegingen geweest (deze cijfers van het CBS zijn op moment van dit schrijven nog niet definitief) . Dit zijn bijvoorbeeld splitsingen, verbouwingen of veranderingen van gebruiksfunctie. •J  aarlijkse regionale woningbouwprogrammering ingediend bij de provincie Zuid-Holland, waarbij extra plancapaciteit is bewerkstelligd voor een deel van de plannen in de spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht. •H  et onderzoek ‘Strategisch Advies Woningbouwopgave Drechtsteden’ door adviesbureau BRINK is uitgevoerd en opgeleverd in 2022. Dit rapport laat onder andere zien dat er sprake is van

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

4

een niet-realistische boeggolf in de programmering. Tevens

provincie. We zien echter dat de spoorzone meer ruimte nodig

wordt geconstateerd dat wij de sociaal-economische sprong

heeft buiten het ons toegewezen reguliere deel en zijn aan het

in de Groeiagenda onvoldoende hebben gedefinieerd en dat

lobbyen om de gehele spoorzone in de 10%-pot onder te kunnen

lokale bouwtafels en een regionale bouwtafel kan helpen om de

brengen.

woningbouw in een versnelling te krijgen. •D  e Kwartiermakersfase voor een regionale bouwtafel is

Strategisch advies woningbouwopgave Drechtsteden (advies-

opgestart.

groep BRINK)

•O  p 6 december 2022 is de kwartaalbijeenkomst ‘Bouwen aan

Dit rapport is in 2022 opgeleverd en geeft ons meer inzicht in de

de regio’ georganiseerd, in aanwezigheid van minister

stand van zaken omtrent de woningbouw in de regio. Dit rapport

De Jonge.

heeft als doel om te achterhalen of we op de goede weg zijn met

•D  e voorbereidingen voor de Regionale Realisatie Agenda

het maken van de gewenste sociaal-economische sprong en om

in Zuid Holland Zuid met provincie en Rijk is opgestart. De

een goede onderbouwing te hebben voor onze ambitie richting

Drechtsteden regio is hierin penvoerder.

provincie en Rijk. Allereerst moet de versnelling op gang worden

•N  .a.v. het rapport BRINK is gestart met het proces om te

gebracht door het oplossen van de huidige frictie en vervolgens

komen tot een definitie van het begrip ‘sociaal-economische

is bewuste prioritering nodig van projecten op hun bijdrage aan

sprong’.

versnelling en schaalsprong. Belangrijkste adviezen zijn: samen

•V  oor de acties op sociale woningbouw is door middel van

optrekken in het definitie- en kwantificeringsvraagstuk van de

het rapport BRINK meer inzicht verkregen in de verdeling van

sociaal-economische schaalsprong en het oprichten van een

sociale woningbouw in de regio. Dit rapport geeft door middel

regionale, bestuurlijke versnellingstafel.

van een aantal vragen en aanbevelingen aanknopingspunten voor een verdere vertaling in regionale en lokale uitvoerings-

Regionale Realisatie Agenda Wonen Zuid Holland Zuid

programma’s. Hierdoor komt meer concreet in beeld hoe de

De woningbouwopgave in Nederland is in de afgelopen jaren

kernopgaven rondom sociale woningbouw het best kan worden

ingrijpend veranderd. Prijzen van koop- en particuliere huurwo-

uitgevoerd.

ningen zijn flink gestegen. De bevolking is sterk gegroeid en

Wat hebben we daarvoor gedaan? Regionale planmonitor Nadat in 2021 de regionale planmonitor (vanaf heden de planregistratie wonen) volledig op orde is gebracht, zijn we hier in 2022 verder mee aan de slag gegaan. Ondanks het feit dat er nog werk aan de winkel is om het proces verder te stroomlijnen, is alle inhoud geactualiseerd en borduren we voort op de weg die in 2021 is ingeslagen. Met daarbij nog enkele toevoegingen, zoals het gereedkomen van de bouwvergunning. De monitor wordt met verdere uitbreidingen en verbeteringen steeds meer een sturingselement. Dit is van belang, omdat we een stevige grip willen hebben en houden op de harde en zachte plannen. We hebben een ambitie die groter is dan de provincie ons toestaat,

groeit door. De vraag naar woningen is groot, het aanbod beperkt. Het oplossen van het woningentekort vraagt om de bouw van nieuwe woningen. Om het woningtekort terug te dringen tot een gezonder evenwicht wordt door de Rijksoverheid met het Programma Woningbouw nationaal ingezet op de realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030. Om dit te realiseren wordt in de Nationale Woon- en Bouwagenda gestreefd naar de groei tot 100.000 nieuwbouwwoningen per jaar vanaf 2024, waarvan vanaf 2025 ten minste 2/3e betaalbaar. De bouw van 250.000 sociale corporatiewoningen en 350.000 middensegmentwoningen (middenhuur- en koopwoningen onder de €355.000) zijn nodig. Tussen de minister voor VRO en het college van GS van de provincie Zuid-Holland (hierna: college van GS) zijn de ‘Samenwerkingsafspraken woningbouw Zuid-Holland: 2022

waardoor strategisch sturen essentieel is.

t/m 2030’ gemaakt over de provinciale ambitie in de nationale

De rapportage Wonen in de Drechtsteden zoals deze de laatste

periode 2022 t/m 2030 bruto 235.460 woningen in Zuid-Holland

jaren is gemaakt en ingediend bij de provincie behorende bij de planmonitor, is in 2022 niet opgeleverd. Na overleg met de provincie is besloten dat een dergelijke, uitgebreide rapportage niet nodig is en dat de provincie enkel de woningbouwprogrammering wenst te ontvangen. Een complete verantwoording op de regionale woonvisie is niet meer nodig. De woningbouwprogrammering maakt nu deel uit van de planregistratie wonen. Een formele reactie en goedkeuring hierop wordt in 2023 verwacht. Er is nog discussie over de status van de spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht. Een deel van deze plannen maakt onderdeel uit van de ruimte die we als regio beschikbaar hebben vanuit het provinciale beleid en een deel valt binnen de zogenaamde 10%-pot; een extra ruimte voor woningbouwplannen vanuit de

woningbouwopgave. Het college van GS spant zich in om in de toe te voegen. Dit is ruim 26% van de landelijke woningbouwambitie en een toename van 14% ten opzichte van de huidige woningvoorraad in Zuid-Holland. Daarnaast heeft het college van GS de ambitie van de minister onderschreven om vanaf 2025 minimaal 2/3e deel betaalbare woningen te bouwen, waarvan de helft (30%) door corporaties. Het streven van GS is dat elke gemeente op termijn toegroeit naar minimaal 30% sociale huur. In de ‘geactualiseerde inzet voor de woonopgave Zuid-Holland’ geeft het college van GS aan dat het zetten van stappen op de zogenaamde kritische succesfactoren een randvoorwaarde is om aan de ambitie voor het aantal woningen en de kwalitatieve ambitie te voldoen. Deze inzet wordt samen met de partners vanuit het Rijk en Zuid Holland uitgewerkt in Regionale Realisatie

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

5

Agenda’s (voorheen bekend als woondeals). Gedeputeerde Koning van woningbouw heeft de vier zuidelijke regio’s van Zuid-Holland verzocht deze Realisatie Agenda gezamenlijk op te pakken als zogenoemde ‘samenwerkende regio’s Zuid-Holland Zuid’. De betrokken regio’s/gemeenten zijn Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard, Alblasserwaard en Drechtsteden, onder penvoerderschap vanuit de Drechtsteden. De agenda zelf geeft voor de samenwerkende regio’s de opgave weer, alsmede het proces en de betrokken partijen. Middels de Regionale Realisatie Agenda maken Rijk, provincie en regio’s/ gemeenten samen afspraken over kwantitatieve en nadrukkelijk ook kwalitatieve doelstellingen en het oplossen van kritische succesfactoren om de voortgang/versnelling van de woningbouw te kunnen realiseren. Kwartiermakersfase Regionale Bouwtafel Er is een start gemaakt met de inrichting en oprichting van een regionale bouwtafel om de versnelling van de woningbouw met relevante partners een impuls te geven. Met vertegenwoordigers vanuit overheid, woningcorporaties, makelaars en ontwikkelaars en bouwers zijn in 2022 drie verkennende sessies georganiseerd. Hiermee is een start gemaakt in het spelershome bij FC Dordrecht.

Tijdens de kwartaalbijeenkomst van 6 december bij Bouwmensen in Hardinxveld-Giessendam hebben partijen door een symbolische handeling onderschreven dat een regionale bouwtafel wat hun betreft de ‘spijker op de kop slaat’. In 2023 moet de kwartiermakersfase worden afgerond en leiden tot de instelling van een regionale bouwtafel en/of versnellingstafel. Hiervoor vinden gesprekken plaats met de relevante partners en wordt verkend of ook andere aan moeten of willen sluiten, denk daarbij aan onderwijs, omgevingsdiensten, waterschappen, provincie en Rijk. Er wordt gewerkt aan een actieagenda waaraan meerdere partijen zich committeren om met elkaar daadwerkelijk het verschil te gaan maken en snel te bouwen met visie: koersvast, realistisch en door de crises heen. Zienswijze Provinciaal Omgevingsbeleid In 2022 hebben we zienswijzen ingediend op een tweetal herzieningen van het provinciaal omgevingsbeleid: de module Ruimte en Wonen en de module Energie. Tot de eerste module behoorden ook de Verstedelijkingsstrategie in Zuid-Holland en het thema bedrijventerreinen. Een belangrijk onderdeel van onze zienswijzen met betrekking tot het onderdeel Wonen betreft het bieden van meer planologische ruimte voor onze ambitie in de Groeiagenda van 25.000 woningen. Daar komt mondjesmaat meer ruimte voor.

Bij de module Energie zijn we er in geslaagd om het voornemen tot een extra provinciale toetsing van een door Provinciale Staten goedgekeurd uitwerkingsgebied van een zoeklocatie voor zonne-energie niet in de verordening te laten opnemen.

Samenhang met andere opgaven Samenhang met Werken en Economie De samenhang tussen de werkopgave en de woningbouwopgave is tweeledig: •D  e beroepsbevolking die nodig is in de toekomst vraagt om een daarop afgestemd woningbouwprogramma (dus ook bouwen voor bijvoorbeeld young professionals). Het moet ook voor deze groepen aantrekkelijk en bereikbaar zijn om in de Drechtsteden te komen werken en te wonen. •D  e woningbouwopgave richt zich in fysieke zin vooral op locaties binnen de verstedelijkingscontouren van de regio en neemt een verstedelijkingsdruk met zich mee. In sommige gevallen laat de economische functie zich ruimtelijk prima combineren met de woonfunctie (denk aan diensten, zorg, detailhandel en horeca), maar bij gezoneerde industrie (milieucontour) is dat lastiger en kan er sprake zijn van conflicterend belang. In het laatste geval vraagt dit automatisch om een scherpere afweging van waar we transformatie naar wonen voor ogen hebben en waar bijvoorbeeld doorschuif van bedrijvigheid (over de gemeentegrenzen heen) nodig is, zoals Peute naar voormalig Nedstaalterrein. Dit speelt zich met name af op en rond onze oevers. Samenhang met Bereikbaarheid en Mobiliteit • Inzet is om te bouwen nabij hoogwaardig openbaar vervoer (HOV): Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht, waterbushaltes, HOV-buslijnen, MerwedeLingelijn (feeder naar Dordrecht Centraal Station).

Samenhang met Energietransitie • Alle nieuwbouw is energieneutraal of energieleverend. •G  oede afstemming van de ruimtevraag vanuit de woningbouwopgave en energieopgave, om de beperkte ruimte die wij in de Drechtsteden hebben optimaal te benutten. •Impact van nieuwbouw vertalen in de netimpact en borgen in de Regionale Energiestrategie.

Externe betrekkingen en lobby Met betrekking tot de lobby gericht op bouwen en wonen zijn er meerdere hoogtepunten. Zo hebben wij op uitnodiging van Provinciale Staten op 24 augustus 2022 deelgenomen aan een rondetafelgesprek over woningbouw in de Drechtsteden. Hierbij hebben wij toegelicht waarom de sociaal-economische sprong in onze regio nodig is om de brede welvaart voor onze inwoners en ondernemers te verbeteren. Hiertoe is tevens een factsheet opgesteld en overhandigd. Daarnaast heeft de minister voor Volkshuisvestging en Ruimtelijke Ordening (VRO) Hugo de Jonge meerdere malen onze regio bezocht. Zo bracht hij een bezoek aan de Spoorzone om de mogelijkheden tot woningbouw te bekijken en in Sliedrecht

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

6

om de mogelijkheden voor flexwoningen en de ontwikkeling naar Sliedrecht-Noord te bekijken. Op 6 december was hij tijdens de kwartaalbijeenkomst onze gastspreker. De lobbyinzet heeft geresulteerd in bijdragen uit de Woningbouwimpuls en het Mobiliteitsfonds, gericht op mobiliteitsmaatregelen bij nieuwe woningbouwprojecten. Voor onze regio is er geld beschikbaar gesteld voor de noord-zuidverbinding om Sliedrecht-Noord te ontsluiten en de Spoorzone als onderdeel van de Oude Lijn tussen Leiden en Dordrecht.

Communicatie Via de nieuwsbrief en social media is regelmatig gecommuniceerd over de bouwplannen en -realisering binnen onze gemeenten. Dit zijn immers de successen van de gezamenlijke invulling van onze regionale bouwopgave onder de vlag van Smart Delta Drechtsteden. Voor de kwartaalbijeenkomst op 6 december is een video gemaakt met een samenvattend overzicht van alle (nieuwbouw)woningprojecten die gerealiseerd en in aanbouw waren in 2021 en 2022.

Samenhang met Regio Deal In de pijler Dynamische Oevers zitten meerdere locaties waar wordt ingezet op woningbouw. De financiële bijdrage vanuit de Regio Deal is een belangrijke impuls om de uitvoering van deze projecten te versnellen. Het gaat hier met name om de ontwikkeling van de Noordoevers in Zwijndrecht en HendrikIdo-Ambacht en de IJzergieterij in Hardinxveld-Giessendam. De uitvoering van deze projecten loopt goed.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

7

WERKEN EN ECONOMIE

Wat willen we bereiken? •G  roei van 30.000 banen in deze regio, passend bij het profiel van ons bedrijfsleven. • Een gezamenlijk ecosysteem: •W  aar bedrijven en professionals elkaar vinden en versterken; • Waar we investeren in Human Capital; •M  et een aantrekkelijk vestigingsklimaat waarin ook woonklimaat en bereikbaarheid essentieel zijn. Werken waar je woont. Dat betekent bestaande banen behouden en nieuwe bedrijven en werkgelegenheid naar de regio halen. Maar ook investeren in goed opgeleide mensen die aan de vraag van het bedrijfsleven in onze regio kunnen voldoen.

Onze kernopgaven •W  erken aan banengroei en nieuwe investeringen, zowel kwantitatief als kwalitatief. Kijkend naar sectoren waar we de komende jaren groei verwachten én die maatschappelijk-economisch verdienvermogen en toegevoegde waarde voor de regio hebben. •Z  orgen voor fysieke én milieuruimte voor bedrijven om te groeien, door te zorgen voor het juiste bedrijf op de juiste plaats (regionale programmering), kijkend naar locatie specifieke eisen (denk aan watergebonden infrastructuur). •W  erken aan een dynamische arbeidsmarkt, met een op de vraag van de werkgevers toegesneden onderwijsaanbod en aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking (o.a. via leven lang ontwikkelen). •W  erken aan vernieuwing van de industrie (credo: ‘van staal naar

digitaal’), met ondersteuning bij innovatie, faciliteiten (pre-competitieve innovatieprogramma’s en faciliteiten. Zoals Fieldlab Smart Industry) en het verstrekken van toegang tot kapitaal voor innovatie en groei etc.

Wat hebben we bereikt? Vestigingsklimaat • In 2022 is de firma Dolderman verhuist binnen Dordrecht van de Kalkhaven naar de 2e Merwedehaven. Dit is gebeurd met ondersteuning van provinciale subsidie en schept ruimte voor de nieuwbouw van ca. 24 luxe appartementen. •E  r is met succes gewerkt aan de bedrijfsverplaatsing van Peute van 2e Merwedehaven naar het voormalig Nedstaalterrein; de nieuwbouw is inmiddels gestart in Alblasserdam. Hiermee verleggen we deels ook containervervoer over de weg naar vervoer over het water. •H  et aantal banen in de regio is gestegen tot ruim 140.000 (2017: 130.633). • In het kader van promotie van en acquisitie voor de regio zijn diverse resultaten te benoemen onder andere door de inspanningen van Deal: 53 aanvragen van bedrijven, 13 investment leads overgedragen aan gemeenten en we hebben vijf nieuwe bedrijven welkom kunnen heten. Human Capital • In 2022 hebben we meer dan 100 leerwerktrajecten gerealiseerd. Het merendeel is uitgevoerd door GKN Fokker en de Beroepentuin. •D  e focus ligt hierbij op scholing richting duurzame beroepen in de techniek en de energietransitie. • Daarnaast zijn er vanuit Passie voor Onderwijs Drechtsteden

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

8

diverse geslaagde activiteiten uitgevoerd om de instroom in het

i-Lab. Ook is een link gelegd naar de (in 2023 uit te rollen) EDIH,

primair onderwijs te vergroten. De instroom over 2022 bedroeg

data delen in de – maritieme - maakindustrie.

meer dan 50 nieuwe leerkrachten (zij instroom/ pabo/ onderwij-

•O  ok binnen het thema Zorginnovatie is gekozen voor dezelfde

sassistent).

strategie als bij Smart Manufacturing: het verbinden van zorgorganisaties aan lopende projecten in de regio.

Innovatie

•B  innen het thema Digital Mainport is in december een kleiner

•H  et MKB Katalysatorfonds Drechtsteden ontving in 2022 vijf

projectvoorstel ingediend met als onderwerp Maintenance 4.0;

nieuwe subsidieaanvragen, allen voor prototyping. Twee zijn

een samenwerking van enkele bedrijven en opleidingen. Daar-

toegekend voor een totaal van € 50.000 en een derde is nog

naast is er aandacht gegeven aan een behoorlijke diversiteit

in behandeling. Tegenover de toegekende subsidie stond een

aan onderwerpen, waaronder 5G en de ontwikkeling van een

eigen markt financiering van ten minste € 300.000. Drie lopen-

urban sports-app.

de subsidieprojecten zijn in 2022 succesvol afgerond. In totaal

•M  edio december is er een evaluatie gestart om op basis van de

zijn negen projecten begeleid door de adviescommissie van

activiteiten en resultaten in 2022 een vooruitzicht, i.c. innova-

vijf mensen uit het bedrijfsleven plus een business analist van

tiestrategie, te ontwikkelen voor 2023 en daarna.

InnovationQuarter. •E  r is een evaluatie van het MKB Katalysatorfonds uitgevoerd door de EDB (Economic Development Board Drechtsteden), waarvan de resultaten in 2023 worden meegenomen bij de vormgeving van het thema Innovatie vanuit de herijkte Groeiagenda. •O  p het vlak van digitalisering is, naast het Regio Deal thema Digital Main Port, het project Data Value Drechtsteden gehonoreerd. Dit richt zich op het MKB (via Kansen voor West). Ook heeft IQ de aansluiting gerealiseerd met Digitalzh – European Digital Innovation Hub voor Zuid-Holland, voor ondersteuning van de maritieme maakindustrie/MKB in de Drechtsteden. Regio Deal Met financiering uit de Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem zijn diverse resultaten geboekt binnen de zogenaamde roadmaps. Een korte toelichting: •B  innen het thema Delta Technology is rond het onderwerp Zero Emission Dredging een sterk regionaal business netwerk opgebouwd. Een consortium van bedrijven werkt samen in diverse projecten, variërend van technologische aanpassingen aan de baggerschepen tot overleg met I&W en de havenbedrijven over het aanpassen van aanbestedingsregels om emissieloos baggeren mogelijk te maken. Deze projecten zijn gefinancierd uit andere subsidiebronnen, in combinatie met private bijdragen.

•H  et thema Duurzaam Varen is op het onderwerp Zero Emission aangehaakt en bouwt aan de Refit Alliantie: het - op termijn en gradueel - ombouwen van de aandrijving van binnenvaartschepen naar (semi) elektrisch, zodat er geen/minder CO2 uitstoot plaatsvindt. Er wordt gebouwd aan een bedrijfscluster en een projectenportfolio. •U  it de Innovatietafel Waterstof is eind 2022 een veelbelovend H2 initiatief ontstaan, dat kan worden doorontwikkeld. Hier hebben al diverse bedrijven actief aan bijgedragen. Een boegbeeld uit de industrie is hieraan verbonden (Andre Boer, managing director van Krohne). Het sluit aan op beide bovengenoemde thema’s. •H  et thema Smart Manufacturing heeft zich voornamelijk geconcentreerd op het verbinden van maakbedrijven aan reeds lopende projecten in de brede regio, zoals bijvoorbeeld aan

Wat hebben we daarvoor gedaan? •D  e Kantorenvisie Drechtsteden/Zuid-Holland Zuid 2019 -2024 kreeg eind 2021 een update die is toegestuurd aan GS en die op 13 mei 2022 werd goedgekeurd. •V  anuit de opgave Economie en Werken vindt de coördinatie plaatst op twee van de drie pijlers uit de Regio Deal, te weten de pijler toegepaste innovatie en de pijler human capital. Op de derde pijler, dynamische oevers, wordt vanuit de inzet op de ontwikkeling van watergebonden werkmilieus, stevige input geleverd. •W  e waren hosting partner van het Smart Innovation Platform: een event/congres in het Energiehuis waar honderden vertegenwoordigers vanuit de maritieme industrie aanwezig waren. •D  eal was namens de Drechtsteden aanwezig op vier internationale vakbeurzen en werkte mee aan 9 (inter)nationale events. Internationaal gebeurt dit onder de vlag van het programma Rotterdam Maritime Capital of Europe. Dit alles werd in 55 video’s en 26 nieuwsbrieven vastgelegd. •D  e EDB heeft vier succesvolle boardmeetings en twee young proffesional challenges georganiseerd. •D  oor ruim 50 partijen is de actieagenda beleven ondertekend. •V  anuit Techniekpromotie is er een logistieke roadshow uitgevoerd waarbij alle vmbo scholen in de regio zijn bezocht. Vanuit diverse actielijnen is gewerkt aan techniekpromotie en is dit ook gekoppeld aan Kinderkrant Jong Drechtsteden.

•O  m onze talenten en het onbenut arbeidspotentieel te bereiken is er een onderzoek door SEOR uitgevoerd. Met de uitkomsten van het onderzoek wil de regio Drechtsteden in samenwerking met haar samenwerkingspartners activerings- en stimuleringsmiddelen ontwikkelen en inzetten om de populatie onbenut arbeidspotentieel van nog meer waarde te laten zijn. Het rapport biedt een grondige analyse van het onbenut potentieel op de arbeidsmarkt. Het geeft meer inzicht in specifieke doelgroepen die behoren tot deze groep en de (persoonlijke) motieven die maken dat ze waardevol zijn voor de arbeidsmarkt van de regio. • Door BAAS (baas over je eigen toekomst) is weer veel aandacht gecreëerd via de diverse social media kanalen. Vanuit Baas is er met de andere partners op de arbeidsmarkt gezamenlijk opgetreden op de Binnenvaartdagen (1 loket gedachte voor

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

9

inwoners en werkgevers). • Tijdens de Spotlights On week waren er diverse arbeidsmarktevents waarbij die in de Duurzaamheidsfabriek, met lasershow, één van de hoogtepunten was.

Samenhang met andere opgaven Samenhang met Bouwen en Wonen: De samenhang tussen de werkopgave en de woningbouwopgave is tweeledig: •D  e beroepsbevolking die nodig is in de toekomst vraagt om een daarop afgestemd woningbouwprogramma (dus ook bouwen voor bijvoorbeeld young professionals). Het moet ook voor deze groepen aantrekkelijk en bereikbaar zijn om in de Drechtsteden te komen werken en te wonen. •D  e woningbouwopgave richt zich in fysieke zin vooral op locaties binnen de verstedelijkingscontouren van de regio en neemt een verstedelijkingsdruk met zich mee. In sommige gevallen laat de economische functie zich ruimtelijk prima combineren met de woonfunctie (denk aan diensten, zorg, detailhandel en horeca), maar bij gezoneerde industrie (milieucontour) is dat lastiger en kan er sprake zijn van conflicterend belang. In het laatste geval vraagt dit automatisch om een scherpere afweging van waar we transformatie naar wonen voor ogen hebben en waar bijvoorbeeld doorschuif van bedrijvigheid (over de gemeentegrenzen heen) nodig is, zoals Peute naar voormalig Nedstaalterrein. Dit speelt zich met name af op en rond onze

Externe betrekkingen en lobby Er is doorlopend aandacht voor onderwerpen uit deze opgave. Zie de inzet van de Regio Deal, provinciale groeiagenda, etc. Ook is een toenemende samenwerking op het niveau van de Zuidelijke Randstad en de provincie Zuid-Holland op het gebied van economische lobby. Dit gaat onder andere over het belang van een sterke kennis gedreven maritieme maakindustrie voor de BV Nederland.

Communicatie Nieuws, mijlpalen en successen vanuit Werken en Economie zijn met de juiste framing, redactie en communicatiestrategie naar buiten gebracht via corporate communicatiekanalen van Smart Delta Drechtsteden (nieuwsbrief, website, social media) en gedeeld met andere media (pers, partners, vakbladen). Veel communicatie inzet vroeg vooral het MKB Katalysatorfonds Drechtsteden. Met behulp van artikelen, jaarverslag, website, social media berichten, video’s en de organisatie van werkbezoeken is het fonds onder de aandacht gebracht bij stakeholders.

Samenhang met Regio Deal De Regio Deal met de drie pijlers (toegepaste innovatie, human capital en oeverontwikkeling) is bij uitstek gericht op de uitvoering van de regionale werkopgave. De Regio Deal is in die zin een uitvoeringsinstrument binnen de Groeiagenda, in het bijzonder

oevers.

voor de economie. Het geeft versnelling aan de economische

Samenhang met Bereikbaarheid en Mobiliteit

blieke (Rijks)investeringen in onze regionale innovatie en human

Bereikbaarheid, zowel via weg, water als spoor, blijft voor bedrij-

onderdelen in de Groeiagenda. Juist in deze coronatijd zijn pucapital gewenst.

ven essentieel. De bereikbaarheidsopgave is een voorwaarde voor economische ontwikkeling van werklocaties. Daarnaast nemen nieuwe doelgroepen op de arbeidsmarkt nieuwe mobiliteit met zich mee. Zoals minder automobiliteit, meer ov. Goed georganiseerde ov-knopen – aansluitend op de Randstad - zijn de plekken waar nieuwe economische dynamiek ontstaat (Spoorzone Dordrecht – Zwijndrecht, maar ook de MerwedeLingelijn).Daarnaast gaat mobiliteit bij werken ook over vervoer- en goederenstromen, met het stimuleren van vervoer over water. Dit laatste vraagt om het creëren vanuit terreinen waar ook op- en overslag van en naar het water gemaakt kan worden. Samenhang met Energietransitie De komende jaren zullen een groot aantal corporatiewoningen in de regio met hulp van de stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen (SAH) worden verduurzaamd. Dit vraagt veel inzet vanuit de bouw- en installatiebranche en biedt kansen voor banenontwikkeling in de Drechtsteden regio. Samen met opgave RES is hier een extra samenwerkingsstructuur op gemaakt, met gezamenlijke inschakeling van de kwartiermaker die de verbinding stimuleert.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

10

Innovatief personenvervoer over water foto: Seabubbles - Milan Rinck

BEREIKBAARHEID EN MOBILITEIT Wat willen we bereiken? • Goed openbaar vervoer • Fietsgebruik stimuleren • Slimme mobiliteit •B  ereikbaarheid Drechtsteden: hoofdwegennetwerk in verbinding met andere economische centra

Onze kernopgaven • Verbeteren bereikbaarheid over weg, spoor en water • Terugdringen autovervoer ten faveure van het openbaar vervoer en de fiets (meer ruimte voor de fiets) en aansluiten bij de mobiliteitsalliantie •V  erbinden (economische) hotspots met elkaar en OV • Versterking regio functie stationsgebied Dordrecht • Aanpak congestie snelwegen (A15, A16)

Wat hebben we bereikt? •S  TOMP ontwerp principe is geland in lokaal beleid in vier van

oprichting MLL-Alliantie. •V  aststelling rapport ‘Hubs in Drechtsteden’ waarin de regionale aanpak van het realiseren van mobiliteitshubs is uitgelijnd. •O  plevering rapport Sluipverkeer A15 en effect varianten MIRT A15 als regionale onderbouwing voor het MIRT A15 onderzoek. •B  elangen Drechtsteden A15 behartigt in Rijkstraject MIRT (o.a. waardoor er een onderzoek gestart is naar Knooppunt Gorinchem) • In de file top 10 van de A15 zijn de Drechtsteden gemeenten door diverse inspanningen gezakt van plek 2 naar plek 5. •F  inanciële resultaten: geld gereserveerd voor de regio vanuit rijksfondsen, klimaatakkoord en provinciale subsidies: •1  70 mln reservering voor ontwikkeling Station Dordrecht Centraal MIRT Oude lijn •4  0 mln reservering nieuw te bouwen station Leerpark MIRT Oude Lijn •2  0 mln Sliedrecht versnellingspropositie (woningen rondom MLL bouwen) •V  anuit het klimaatakkoord is er geld beschikbaar

de zeven Drechtsteden gemeenten. Dit principe ondersteunt

gesteld voor duurzaam vervoer

de mobiliteitstransitie die nodig is in een groeiende regio met

•S  ubsidie voor de regio van 1,1 miljoen vanuit PZH

beperkte ruimte.

voor infrastructurele maatregelen.

• Ondertekening eindverklaring Merwedelingelijn (verder MLL) en

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

11

• Gebiedsagenda geüpdatet naar nieuwste collegeakkoorden.

ren we daar niet blij mee. Dit hebben we zowel bij de gedeputeer-

• Vaststelling van het regionaal mobiliteitsprogramma (RMP).

de als via de statenleden kenbaar gemaakt. Op ons verzoek is

•S  nelfietsroute van Dordrecht naar Rotterdam samen met de

er een extra evaluatie van de lijn Hooikade Veerplein uitgevoerd

MRDH is uitgewerkt.

omdat we onze vraagtekens hadden bij het aantal reizigers die

•B  elangen behartigd in verschillende werkzaamheden van brug-

gebruik maken van deze lijn. De conclusie van de provincie was

gen en tunnels : Haringvlietbrug, Heinenoordtunnel, Drechttun-

dat deze verbinding écht niet rendabel te maken is en dat is met

nel, Noordtunnel, Brug over de Noord, Van Brienenoordbrug,

de raden van Dordrecht en Zwijndrecht besproken. De uitkomst

Stadsbrug Dordrecht-Zwijndrecht.

va het gesprek was dat, hoewel we nog steeds teleurgesteld zijn

Wat hebben we er voor gedaan? Goed openbaar vervoer •S  poorverbindingen en stations - faciliteren koppeling van spoor en andere modaliteiten middels hubs - Verbeteren van de verbinding tussen spoor en gebieden zonder station d.m.v. regionale verbindingen •O  V-netwerk: regionaal busvervoer - voorzieningen nabij busstations/haltes verbeteren en nieuwe busstations. •O  V-netwerk: vervoer over water - koppelen van de waterbus aan andere modaliteiten. • Netwerken:  multimodale overstapplaatsen (hubs) - realiseren van hubs/transferia aan de randen van kernen en realiseren/ faciliteren van mini-hubs. •B  ereikbaarheid van toeristische hotspots - versterken ketenmobiliteit door kwaliteit van knooppunten te verbeteren met de toeristische hotspots. In 2021 is begonnen aan de analyse voor

dat deze verbinding in de wintermaanden niet meer actief is, we dit accepteren en dat een watertaxi pilot hier wellicht invulling aan kan geven. Daarnaast is Damen als partner ingestapt in de Blue Amigo/Waterbus organisatie. We verwachten hiermee een krachtige impuls op de verdere ontwikkeling van de waterbus. Uitgevoerd door Werkgroep OV: Leden: Alblasserdam, Sliedrecht, Dordrecht, regio Fietsgebruik stimuleren • Aanwijzen van een regionaal fietsroutenetwerk Drechtsteden •Z  org dragen voor kwaliteitsverbetering van fietsroutes Nationaal Toekomstbeeld Fiets In afstemming met de MRDH is onderzoek gedaan naar de

mogelijke hublocaties.

inpassing van een metropolitane fietsroute Rotterdam – Dor-

Begin 2022 is de eindverklaring MLL ondertekend en daarmee de

onderzoek nog een vervolg; de inpassing wordt verder in detail

MLL-Alliantie officieel opgericht. Deze alliantie zet zich in om verdere ontwikkeling van de MLL zelf én de (woningbouw-)plannen in de omgeving verder te ontwikkelen. Een mooie ontwikkeling is bijvoorbeeld de komst van nieuwe treinstellen voor de MLL. Op dit moment wordt er gewerkt aan het programma van eisen voor deze treinstellen die in 2027 moeten rijden. Het rapport ‘Hubs in de Drechtsteden’ is eind 2022 afgerond en bestuurlijk vastgesteld. Dit rapport geeft voor 15 bestaande hubs aan welke voorzieningen er toegevoegd moeten worden of welke voorzieningen een upgrade moeten krijgen om de hubfunctie (beter) te kunnen vervullen. Daarnaast zijn er acht locaties aangewezen waar een hub gerealiseerd dient te worden. Op deze manier wordt er een goede ontsluiting met OV ontwikkeld vanuit vrijwel elk woon- en werkgebied in de regio. Per hub is aangegeven welke voorzieningen er aanwezig zijn en dienen te zijn en in welk stadium van realisatie deze voorziening zich bevindt. Dit is ook weergegeven op een kaart die ingezet kan worden om gesprekken met stakeholders aan te gaan, zoals de provincie. Een actieagenda is ook onderdeel van het rapport. In deze actieagenda staat welke acties er ontwikkeld moeten worden tot het realiseren van de betreffende hub en welke actoren daarvoor aan

drecht via Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht. In 2023 krijgt dit uitgewerkt. Verder heeft de werkgroep een begin gemaakt met het actualiseren van het regionale fietsnetwerk. Dit wordt in 2023 afgerond. Uitgevoerd door Werkgroep fiets: Leden: Zwijndrecht, Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Hardinxveld-Giessendam (MLL) Slimme mobiliteit Innovatief personen vervoer over water wat valt onder de Regio Deal projecten. Het is een vorm van slimme mobiliteit waarbij we een watertaxi achtig netwerk creëren aanvullend op de ‘dikke’ waterbuslijnen. We werken hier samen met een aantal aanbieders van watertaxi diensten volgens een level playing field. In 2022 hebben we de laatste plannen afgerond om een start te kunnen maken met varen in 2023. Het onderwerp slimme mobiliteit is vooral terug te vinden in de verkeersmaatregelen die in KTM A15 project zijn ingebed en in het meerjaren maatregelen pakket bij werkzaamheden aan wegen, bruggen en tunnels. Dit is in samenwerking met PZH, RWS en Zuid Holland Bereikbaar opgesteld. Dit pakket wordt in

de lat staan.

2023 afgerond.

In de aanbesteding van het waterbus contract is de verbinding

Bereikbaarheid Drechtsteden via hoofdwegennet

Hooikade Veerplein in de wintermaanden vervallen. Als regio wa-

• Wegverkeer: bereikbaarheid A15-corridor, A16 en N3.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

12

• Bereikbaarheid en geleiding vrachtverkeer

station Dordrecht.

•R  ealiseren van voldoende capaciteit op wegvakken

•O  nderzoek naar verleggen spoor gevaarlijke stoffen (noord-zuid

en aansluitingen

as) welke in 1e halfjaar 2022 in de gemeenteraden van Zwijnd-

•B  orging van doorstroming en veiligheid ten tijde van

recht en Dordrecht is besproken en vastgesteld.

groot onderhoud

•B  egeleiden subsidietraject provincie voor infrastructurele

•A  anwijzen van geschikte locaties voor truck parking,

maatregelen.

inclusief communicatie naar betrokkenen en restric-

• Input voor bereikbaarheidsaanpakken voor Vervanging &

tief beleid en handhaving elders

Renovatieprojecten in en rond de regio : Haringvlietbrug, Heinenoordtunnel, Drechttunnel, Noordtunnel, Brug over de Noord,

Begin 2022 zijn de eerste voorlopige resultaten van de MIRT-verkenning A15 gepresenteerd. Deze resultaten gaven aanleiding voor het uitvoeren van verdiepend onderzoek, o.a. naar aanleiding van de oproepen van bestuurders. De effecten van de verschillende alternatieven op het knooppunt Gorinchem zelf gaven reden toe om het knooppunt zelf nader te bekijken en welke oplossingen er mogelijk zijn. De gemeenten in de regio zijn nauw betrokken bij dit onderzoek. Medio 2023 verwachten we de resultaten van dit verdiepend onderzoek en wordt er beslist of het knooppunt integraal onderdeel uit gaat maken van de MIRT-verkenning A15 Papendrecht – Gorinchem. Dit heeft gevolgen voor het moment waarop er een BAG-advies gevraagd wordt voor het voorkeursalternatief (VKA). Vanuit de werkgroep wordt er samen met een extern bureau gekeken naar de best mogelijke input voor dit advies voor een voorkeursalternatief. In 2022 hebben de gemeenten gewerkt aan het opstellen van plankaarten voor de laadinfrastructuur. Deze plankaarten maken onderdeel uit van het plaatsingsbeleid. Met deze plankaarten wordt beoogd dat er sneller laadpunten worden gerealiseerd op straat. Verder is er veelvuldig kennis uitgewisseld over diverse onderdelen van elektrisch laden. Denk aan snelladen, de samenwerking met CPO’s, het opzetten van plaatsingsbeleid en beleidsregels.

Uitgevoerd door Werkgroep Auto: Leden: Papendrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam, regio Overig Naast het werk dat door de werkgroepen wordt gedaan, is door het regionale team of individuele gemeenten ook gewerkt aan: •R  egionaal Mobiliteitsprogramma: In de bestuurlijke werkgroep van 2 november 2021 is besloten om het Regionaal mobiliteitsprogramma toe te voegen aan de regionale gebiedsagenda. Het opstellen van het RMP is in 2022 afgerond en in juli 2022 vastgesteld door de bestuurlijke werkgroep. De maatregelen die in het RMP verwoord staan, worden enerzijds lokaal opgepakt (onderdeel van bestaande plannen) en anderzijds regionaal door de regionale werkgroepen. • Uitwerken ontwikkelvisie spoorzone Zwijndrecht – Dordrecht •L  obby treinstellen MLL: resultaat is dat er definitief nieuwe treinstellen aangeschaft gaan worden. Het PvE wordt op dit moment vormgegeven. •L  obby Oude Lijn inclusief station Leerpark: resultaat is dat er 170 mln gereserveerd is voor verdere ontwikkeling van het

Van Brienenoordbrug, Stadsbrug Dordrecht-Zwijndrecht

Samenhang met andere opgaven Samenhang met Bouwen en Wonen: Inzet is om te bouwen nabij hoogwaardig openbaar vervoer (HOV)/regionale hubs: Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht, waterbushaltes, HOV-buslijnen, MerwedeLingelijn (feeder naar Dordrecht Centraal Station). Samenhang met Werk en Economie: Bereikbaarheid, zowel via weg, water als spoor, blijft voor bedrijven essentieel. De bereikbaarheidsopgave is een voorwaarde voor economische ontwikkeling van werklocaties. Daarnaast nemen nieuwe doelgroepen op de arbeidsmarkt nieuwe mobiliteit met zich mee. Zoals minder automobiliteit, meer ov. Goed georganiseerde ov-knopen – aansluitend op de Randstad - zijn de plekken waar nieuwe economische dynamiek ontstaat (Spoorzone Dordrecht – Zwijndrecht, maar ook de MerwedeLingelijn). Daarnaast gaat mobiliteit bij werken ook over vervoer- en goederenstromen, met het stimuleren van vervoer over water. Dit laatste vraagt om het creëren vanuit terreinen waar ook op- en overslag van en naar het water gemaakt kan worden. Samenhang met Energietransitie: •B  enodigde (laad)infrastructuur voor elektrisch vervoer realiseren. • Stimuleren gebruik van de fiets en OV •W  aterstofinitiatieven met betrekking tot personenvervoer en vervoer over water. • Impact van gekozen mobiliteitsoplossingen vertalen in de netimpact en borgen in de Regionale Energiestrategie.

Externe betrekkingen en lobby Om bereikbaar te blijven als regio is een intensieve samenwerking met RWS en de provincie noodzakelijk. RWS zit midden in de grootste onderhoudsopgave ooit welke onze regio sinds 2020 zwaar raakt. Openbaar vervoer zoals bus, waterbus en MLL worden door de provincie georganiseerd. Onze lobby activiteiten zijn gericht op goed OV en verbeteren van het fietsnetwerk zodat we een goed alternatief kunnen bieden voor de auto tijdens onderhoud van de snelwegen, bruggen en tunnels en daarna. De mobiliteitstransitie is nodig om onze groeiende regio bereikbaar te houden.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

13

Communicatie Alle weggebruikers hebben last van de files die er al zijn én die extra ontstaan vanwege groot onderhoud. Communicatie is heel belangrijk om weggebruikers van te voren te informeren wat ze te wachten staat. Daarnaast bieden we werkgevers toolkits aan die ze kunnen inzetten in hun onderneming om hun medewerkers te informeren maar ook om hun reisgedrag te wijzigen door bijvoorbeeld de fiets te promoten. Communicatie wordt vooral ingezet om te informeren en gedrag te veranderen.

Samenhang met Regio Deal Om de oevers beter te verbinden werken we in de regiodeal pilot innovatief personen vervoer over water aan een extra verbinding over water in de vorm van watertaxi’s.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

14

ENERGIETRANSITIE

Wat willen we bereiken?

Wat hebben we bereikt?

•O  nze regio als een van de regionale koplopers in Nederland op

• Uitbreiding en ontwikkeling warmtenetten

het gebied van Energietransitie.

• Aanpak energiearmoede

•S  amen met onze partners zetten wij ons in voor een

• Aanpak energiebesparing

Energieneutraal Drechtsteden in 2050.

• Onderzoek en aanpak Energietransitie en Arbeidsmarkt

Onze kernopgaven Onder het motto ‘De Drechtsteden gaan voor nieuwe energie’ werken betrokken partijen ieder voor zich én gezamenlijk aan de

• Lancering uitnodigingskader zon op land en zonnedakje • Provinciale ontwikkelingen • Ontwikkeling energiesysteem en aanpak netcongestie • Lobby nationale wet en regelgeving én communicatie

uitvoering van de regionale energiestrategie. De uitvoering loopt hierbij via vijf richtinggevende ontwikkellijnen: • Stoppen met gebruik van aardgas

Wat hebben we daarvoor gedaan?

• Sterk inzetten op energiebesparing

Startmotor warmtetransitie

• Stoppen met gebruik van benzine, diesel e.d.

De gemeenten en RES partners hebben in de Regionale Ener-

• Duurzame opwekking van elektriciteit

giestrategie vastgelegd dat zij voor 2030 tenminste 12.000 maar

•R  ealisering van de hoogst haalbare maatschappelijke

liever nog 25.000 nieuwe WEQ (woningequivalenten) aansluiten

opbrengst

op het warmtenet. De gemeenten hebben hierbij een coördinerende en ondersteunende rol. De samenwerking met de partners heeft geleid tot ruim 2.500 nieuwe aansluitingen eind 2022. Veel van deze aansluitingen zijn te zien als startmotor voor volgende aansluitingen.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

15

De woningcorporaties Woonkracht 10, Tablis Wonen, Rhiant en Trivire hebben vanuit de inzet op zo’n startmotor via de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huur¬woningen (SAH) € 23 miljoen van het Rijk ontvangen, om tot in 2025 ruim 6.000 bestaande woningen op een warmtenet aan te sluiten. De werkzaamheden om deze aansluitingen te realiseren zijn in 2022 doorgezet. Dat geldt ook voor de werkzaamheden aan de hoofdleidingen, c.q. de infrastructuur die nodig is om de definitieve duurzame bronnen op het warmtenet aan te sluiten. HVC heeft daarnaast de rioolslibverbranding als duurzame bron gereed gemaakt om te koppelen aan het netwerk Sliedrecht-Papendrecht. Ook zijn de voorbereidingen getroffen om de benodigde leidingen onder de rivier door te realiseren. Tegelijk heeft HVC het netwerk in Dordrecht flink verduurzaamd, dit is een opmars naar een volledig aardgasvrij warmtenet in Dordrecht in 2023. Omdat voorzien wordt dat de opgave groter wordt, is in 2022 voor de samenwerking met onze partners geïnvesteerd in een sterke organisatiestructuur, zowel op lokaal als regionaal niveau. Aanpak energiearmoede De energiecrisis heeft in 2022 geleid tot een forse toename van energiearmoede. Verschillende financiële compensatiemaatregelen, zoals de energietoeslag, lagere energiebelasting en btw en de extra algemene korting in november en december, hebben de stijging van energiearmoede wel geremd.

Daarnaast heeft de gemeente Dordrecht als eerste een succesvolle aanpak met energiehulpen gelanceerd. Inmiddels zijn energiehulpen in verschillende Drechtsteden gemeenten actief. Aanpak energiebesparing Gemeenten kunnen in 2023 middelen aanvragen via het Nationaal Isolatie Programma. Deze middelen zijn bedoeld om woningen met slechte labels (E, F en G) te verduurzamen. Met oog op deze aanstaande regeling zijn we in 2022 een pilot gestart in Hardinxveld-Giessendam. Doel van de pilot is om een aanpak te ontwikkelen, waarmee inzet en middelen zo effectief en doelmatig mogelijk kunnen worden ingezet. In de pilot is zowel aandacht voor de communicatie en inzet richting woningeigenaren als de samenwerking met uitvoerende partijen. De gemeenten werken daarnaast in nauwe samenwerking toe naar de aanvraag van de NIP middelen én een structurele meerjarige aanpak op energiebesparing. De geleerde lessen uit de pilot worden hierin meegenomen. Voor onze besparingsdoelstelling zijn bedrijven een belangrijke doelgroep. Mede met oog hierop heeft de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid ook in 2022, uitvoering gegeven aan de zogenaamde E-agenda. Dit betreft onder andere toezicht op wettelijke verplichtingen, brancheaanpakken, bedrijventerreinaanpakken en koplopergesprek.

Onderzoek en aanpak Energietransitie en Arbeidsmarkt Begin 2022 is een kwartiermaker aangesteld om onderzoek te doen naar een aanpak om de energietransitie en arbeidsmarktvraagstukken nader met elkaar te verbinden. Dit mede met oog op het voorziene tekort aan vakmensen om de energietransitie uit te voeren. Dit heeft in de eerste helft van 2022 geleid tot een onderzoeksrapport én verschillende nieuwe leerwerktrajecten bij de Beroepentuin. Via deze leerwerktrajecten kunnen deelnemers in ongeveer drie maanden worden opgeleid voor een specifieke instroomfunctie binnen de energietransitie. In de tweede helft van 2022 is een vervolgtraject gestart. In dit vervolgtraject worden inwoners van Sliedrecht actiever benaderd en geïnformeerd over opleidingen en carrièrekansen in de energietransitie. Dit gebeurt specifiek in de wijken waar het warmtenet wordt aangelegd en woningen worden aangesloten, omdat hiermee de kans ontstaat voor mensen om dicht bij huis aan de slag te gaan binnen de energietransitie. Inmiddels zijn de eerste kandidaten vanuit Sliedrecht via dit traject aan een opleiding begonnen. Lancering uitnodigingskader zon op land en zonnedakje In de RES 1.0 zijn de uitwerkingsgebieden en criteria voor zon op land vastgesteld. In januari 2022 is ten behoeve van deze uitwerkingsgebieden het uitnodigingskader zon op land geopend.

Initiatiefnemers worden via dit platform uitgenodigd om ideeën en voorstellen met onderbouwing in te dienen voor zon op land. Sinds de lancering hebben verschillende initiatiefnemers voor zon op land projecten zich gemeld. In de RES 1.0 is ook een stevige doelstelling vastgesteld met betrekking tot de duurzame opwekking van energie op daken. Mede met oog op deze doelstelling hebben alle gemeenten in 2022 de lancering van zonnedakje voorbereid. Zonnedakje is in 2023 voor alle gemeenten in de Drechtsteden beschikbaar en helpt om inwoners, ondernemers en organisaties slimmer te stimuleren én de voortgang te monitoren. Provinciale ontwikkelingen In 2022 is door de provincie Zuid-Holland gewerkt aan de provinciale omgevingsvisie. Dit is voor de gemeenten met betrekking tot verschillende domeinen (waaronder de energietransitie) een belangrijk kader. Met oog hierop hebben we dit proces vanuit de Drechtsteden nauwlettend gevolgd en waar nodig actief bijgedragen. Een ander belangrijk provinciaal programma dat ook in 2023 en de komende jaren nog actueel is, betreft het Provinciale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK). In het voorjaar van 2023 wordt van iedere provincie een pMIEK verwacht.

Het pMIEK wordt afgestemd met het nationale Meerjarenprogramma Infrastructuur en Klimaat (MIEK), waarin de energie- en grondstoffen infrastructuurprojecten beschreven worden die het kabinet nu wil oppakken, om zo versneld bij te dragen aan

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

16

het verduurzamen van de industrie. Ook op dit programma zijn

Ook is de communicatie bij de warmte pilots in Papendrecht en

de Drechtsteden vanaf het begin zowel ambtelijk als bestuurlijk

Sliedrecht en de pilot energiebesparing in Hardinxveld-Giessen-

goed aangehaakt.

dam ondersteund.

Ontwikkelingen energiesysteem en netcongestie

Samenhang met andere opgaven

Een steeds actueler thema betreft het vollopen van het energiesysteem en de netcongestie die hierbij kan ontstaan. De vormgeving van een toekomstbestendig energiesysteem en het minimaliseren van netcongestie vraagt om investeringen, daadkracht én een intensieve samenwerking, waarbij we vanuit de regio slim inspelen op toekomstige plannen, programma’s en initiatieven. Daarnaast moeten we tot slimme oplossingen komen én de innovatie- en implementatiekracht vergroten. In 2022 zijn op dit vlak de eerste verkenning en voorbereidingen uitgevoerd. In 2023 komen we met gemeenten en triple helix partners tot een concrete aanpak op dit thema. Duurzame mobiliteit De inzet die vanuit de Groeiagenda is gepleegd op het thema bereikbaarheid en mobiliteit, draagt bij aan de verduurzaming van de regionale mobiliteit. Zo is het gebruik van de fiets en het OV gestimuleerd, is er nader invulling gegeven aan de benodigde (laad)infrastructuur voor elektrisch vervoer én zijn er verschillende innovatieve initiatieven met betrekking tot personenvervoer en vervoer over water. Lobby nationale wet en regelgeving én regionale communicatie In 2022 hebben we opnieuw zeer actief invulling gegeven aan onze lobby op nationale wet- en regelgeving. Deze inspanningen zijn hard nodig, omdat binnen de energietransitie nog belangrijke wetgeving wordt vormgegeven.

Een van de belangrijkste voorbeelden is de wet collectieve warmte, die zeer relevant is voor de warmtetransitie en de ontwikkeling van warmtenetten binnen onze regio. Naast inspanningen via de VNG, G40 en het Nationaal Programma RES hebben er ook verschillende werkbezoeken plaatsgevonden. In 2022 is daarnaast een nieuwe communicatiestrategie opgesteld voor de periode 2022-2025. Centraal hierin staat wat de rol is van regionale communicatie binnen het programma en welke meerwaarde dit biedt aan onze partners. Voor de gemeente Sliedrecht is een communicatiestrategie en aanpak ontwikkeld voor het warmtenet. Ook is er een bewonersonderzoek uitgevoerd. Verder is er gezorgd voor publiciteit rondom het onderzoek Energie en Arbeidsmarkt, de introductie van de nieuwe voorzitter van

Samenhang met Bouwen en Wonen • Alle nieuwbouw is energieneutraal of energieleverend. •G  oede afstemming van de ruimtevraag vanuit de woningbouwopgave en energieopgave, om de beperkte ruimte die wij in de Drechtsteden hebben optimaal te benutten. • Impact van nieuwbouw vertalen in de netimpact en borgen in de Regionale Energiestrategie. Samenhang met Economie en Werken •B  enutten van (grote) benodigde investeringen om de regionale economie en arbeidsmarkt te versterken. •S  timuleren dat organisaties werkzaamheden zoveel mogelijk door regionale partijen uit laten voeren, om hiermee regionale inwoners kansen op de arbeidsmarkt te bieden. •V  erduurzaming van bedrijventerreinen en doorvoeren klimaat adaptieve maatregelen. •D  e Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen die voor 5.930 corporatiewoningen in de Drechtsteden is toegekend biedt een concrete kans. •V  oorkomen dat het ontbreken van geschoold personeel tot een knelpunt in de transitie leidt. Samenhang met Bereikbaarheid en Mobiliteit •B  enodigde (laad)infrastructuur voor elektrisch vervoer realiseren. • Stimuleren gebruik van de fiets en OV •W  aterstofinitiatieven met betrekking tot personenvervoer en vervoer over water. • Impact van gekozen mobiliteitsoplossingen vertalen in de netimpact en borgen in de Regionale Energiestrategie.

Externe betrekkingen en lobby •H  et is belangrijk dat de energietransitie voor iedereen haalbaar, betaalbaar en houdbaar is. Momenteel is dit nog niet het geval. Wij stellen mede met oog hierop dat de randvoorwaarden voor de transitie nog onvoldoende op orde zijn. Onze lobby activiteiten zijn er op gericht om bovenstaande randvoorwaarden steeds meer op orde te krijgen. •D  rechtsteden als koploper en nationale kennispartner op de kaart zetten.

de Programmaraad en de lancering van de Warmtewegwijzer. In 2022 is de website Drechtstedenenergie.nl volledig vernieuwd. Ook het participatieplatform Denkmee Drechtsteden heeft een andere look & feel gekregen en de nieuwsbrief Energie is verder doorontwikkeld. Belangrijke events waren daarnaast de kwartaalbijeenkomst van Smart Delta Drechtsteden bij FC Dordrecht, die in het teken stond van de energietransitie en de Nationale Klimaatweek. Voor de klimaatweek is een campagne ontwikkeld.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

17

Communicatie •V  ersterken handelingsperspectief van inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen door hen te informeren over de energietransitie én over maatregelen die zij nu al aan hun woning kunnen treffen. We maken het bovendien zo eenvoudig en laagdrempelig mogelijk om aan de slag te gaan.

Samenhang met Regiodeal •H  et realiseren van energietransitie vergt veel kennis en capaciteit. Investeringen in human capital zijn noodzakelijk om te voorkomen dat er de komende jaren onvoldoende geschoold personeel beschikbaar is. •D  e Energietransitie vraagt daarnaast om nieuwe innovatieve toepassingen en ontwikkelingen.

Programma Smart Delta Drechtsteden | Jaarverantwoording 2022

18

EXTERNE BETREKKINGEN Wat willen we bereiken? Public Affairs (PA) is een instrument van het bestuur om beleidsdoelen waarbij de medewerking van externe partijen noodzakelijk is, te verwezenlijken. PA richt zich op de hele beleidsbeïnvloedingsketen en is het meest effectief als het zo vroeg mogelijk en op een zo laag mogelijk niveau wordt toegepast. Lobby, het planmatig voor of tegen een beleidsvoornemen pleiten, maar ook het verkrijgen van subsidie of extra middelen van de hogere overheden is een onderdeel van PA. Lobby wordt op ambtelijk, departementaal en politiek niveau uitgeoefend. We richten ons hierbij op de provincie Zuid-Holland, Den Haag en Brussel. Ook worden maatschappelijke partners, zoals het regionale bedrijfsleven of kennisinstellingen, aangehaakt bij gedeelde lobby en agenda. Afhankelijk van het thema, de impact en schaal, worden relevante bestuurders, directieleden, beleidsmedewerkers, woordvoerders en opgavemanagers betrokken bij dossiervorming. Public Affairs en lobby is maatwerk, waarbij de portefeuillehouder regie houdt over het geheel en de lobbyist coördineert en uitvoert. Het Team PA organiseert en regisseert de PA-activiteiten en is vaak het eerste gezicht buiten. Een goede focus op prioritaire dossiers en een adequaat relatienetwerk is de basis om effectief PA te kunnen bedrijven.

Inhoudelijk is de Groeiagenda 2030 primair de basis voor de regionale PA-activiteiten. Overige inhoudelijke dossiers worden benoemd onder de opgaven.

Onze kernopgaven De lobbyactiviteiten hebben zich in 2022 gericht op Den Haag (o.a. bewindspersonen en leden van de Tweede Kamer) op de Provincie Zuid-Holland (specifiek met betrekking tot de Groeiagenda Zuid-Holland) en op de Europese Unie. Vanuit de eigen Groeiagenda redenerend, hebben we daarbij ingespeeld op de Haagse en Brusselse agenda’s

Wat hebben we bereikt? Naast de verantwoording over de lobbyactiviteiten die per inhoudelijke opgave is beschreven, heeft het team Public Affairs zich gericht op de positionering van de regio in nationale en Europese discussies. Met betrekking tot het economisch beleid zien we door de inzet vanuit de maritieme sector en vanuit de betrokken regio’s zowel

in Brussel als in Den Haag een versterkte aandacht voor de maritieme maakindustrie. Dit heeft onder andere geleid tot de opdracht van de Tweede Kamer aan de Minister van Economische Zaken en Klimaat om met een integraal nationaal maritiem industriebeleid te komen. In 2023 is hier specifiek een nationale gezant voor aangewezen. Dit biedt kansen voor onze regio om samen met triple helix partners dit economische cluster nog steviger te positioneren. Met betrekking tot wonen in combinatie met mobiliteit heeft de regio ingespeeld op de afspraken uit het regeerakkoord om extra geld beschikbaar te stellen uit het mobiliteitsfonds om wonen bij infrastructurele (OV-) knooppunten mogelijk te maken. Met bijdragen voor de noord-zuidverbinding ten behoeve van de ontsluiting van Sliedrecht-Noord en de spoorzone in Dordrecht (in samenhang met de startbeslissing MIRT verkenning Oude Lijn) heeft de regio hiervan optimaal gebruik van gemaakt. Ook zijn er nationale bijdragen toegezegd voor de woningbouwimpuls. Met betrekking tot de provinciale discussie over woningbouwambities hebben we op meerdere momenten aandacht gevraagd voor de mogelijkheden om woningbouw te combineren met het opwaarderen van de MLL-lijn. Met de komst van het nieuwe provinciebestuur zien we mogelijkheden om de regionale ambities gesteund te krijgen vanuit de provinciale politiek.

Daaraan heeft de inzet vanuit de Rijksoverheid om de woningbouwambities te versnellen ook bijgedragen.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Door middel van werkbezoeken in de regio en gesprekken in Den Haag en Brussel zijn in het afgelopen jaar de belangrijkste opgaven en ambities onder de aandacht gebracht. Zo zijn er regionale werkbezoeken geweest van individuele Kamerleden en Europarlementariërs, een delegatie vanuit de VVD-fractie, meerdere ministers en gedeputeerden. Om ons verhaal goed te vertellen, zijn er op meerdere momenten position papers en factsheets opgesteld waarin kort en krachtig de lobbypunten zijn vermeld. Met oog op de gezamenlijke positionering van de regio en de versterking van de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven zijn er enkele lobbyactiviteiten georganiseerd met nationale uitstraling. Zo was er in de week van 14 tot 18 november het evenement ‘Spotlights On’. Tijdens de talkshow als onderdeel van de openingsceremonie van Spotlights On op 14 november hebben we de kracht van de maakindustrie en het belang van talent benadrukt. Met het manifest ‘Spotlights on Talent’ is vervolgens het