Jaarstukken 2024 Dordrecht.pdf

Data zal daarnaast een belangrijke onderbouwing zijn voor de keuzes in het plan, ook zal data in het dagelijkse werk een groeiende bijdrage kunnen leveren in het effectiever handhaven.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

38

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De Routekaart team Handhaving 2024-2026 is 9 april 2024 vastgesteld door de gemeenteraad. We hebben ingezet op de prioriteiten (leefbare wijken, schone wijken, jeugd- en zorgoverlast, bereikbaarheid en verkeersveiligheid en ondermijning en integrale controles) en de ontwikkelthema's (aantrekkelijke werkgever, professionalisering, uitbreiding taken en bevoegdheden en verbeteren informatie gestuurd en doelgericht handhaven). Hiertoe zijn de gereserveerde incidentele middelen (bestemmingsreserve) medio 2024 vrijgekomen. We hebben middels onze prioriteiten geïnvesteerd in de wijkveiligheid en de leefbaarheid in de directe woon- en leefomgeving, het aantal handhavers (tijdelijk) uitgebreid, waardoor de zichtbaarheid en aanspreekbaarheid in de wijken is vergroot (conform PA 2022-2026) én geïnvesteerd in de ontwikkeling van het team en een toekomstgerichte organisatie van Handhaving (reorganisatie).

2.2.2.3 Wat zijn de indicatoren?

De basis: BBV-indicatoren De basisindicatoren komen voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dit is een vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Deze basis BBV-indicatoren zijn standaard onderverdeeld naar 'taakvelden', er is in de begroting een koppeling gemaakt tussen de taakvelden en de begrotingsprogramma's, waardoor deze nu een logische link vormen. Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren is ook terug te vinden in de bijlagen van deze Jaarstukken. Omdat de basis BBVindicatoren voor elke gemeente gelijk zijn, hebben deze geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten. Daarnaast zijn via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema te vergelijken met een selectie naar keuze (onder andere landelijk, provinciaal niveau of regionaal niveau).

BBV-indicatoren

Begroting Jaarstukken Begroting Jaarstukken 2024 2023 2025 2024

G40

Diefstal uit woning - per 1.000 inwoners

0,8 (2022)

0,8 (2023)

0,8 (2023)

1,1 (2024)

1,3 (2024)

Verwijzingen Halt - per 1.000 inwoners 1217 jaar Jongeren met delict voor rechter - % van 12-21 jaar Winkeldiefstal - per 1.000 inwoners

9 (2022)

9 (2022)

10 (2023)

13 (2024)

10 (2024)

1,0 (2021)

1,0 (2022)

1 (2022)

1 (2023)

1 (2023)

3,7 (2022)

3,7 (2023)

3,7 (2023)

2,7 (2024)

3,2 (2024)

Geweldsmisdrijven - per 1.000 inwoners

5,8 (2022)

5,8 (2023)

5,8 (2023)

5,7 (2024)

5,1 (2024)

Vernieling en beschadiging - per 1.000 inwoners

5,6 (2022)

6,1 (2023)

6,1 (2023)

5,2 (2024)

6,8 (2024)

Aanvullende indicatoren Naast de indicatoren van het BBV, zijn voor elk begrotingsprogramma ook aanvullende indicatoren opgenomen. Deze aanvullende Dordtse indicatoren komen voort uit de in de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026 voorgenomen wens om de informatievoorziening aan de gemeenteraad verder te verbeteren. Vanaf het najaar van 2023 tot de zomer van 2024 is met de Auditcommissie een intensief traject doorlopen om deze wens te concretiseren. Daaruit heeft een werkgroep van leden van deze commissie samen met experts van het Onderzoekscentrum Drechtsteden (OCD) en de ambtelijke ondersteuning een verdiepende slag gemaakt op aanvullende indicatoren. In juni 2024 heeft de werkgroep een twintigtal aanvullende indicatoren voorgelegd aan de Auditcommissie, waarna opdracht is gegeven voor een directe nul-meting (eerste data voor de indicatoren) in de zomer van 2024. Het OCD heeft de nul-meting uitgevoerd, en de aanvullende indicatoren met data zijn in de Begroting 2025 daarop voor het eerst gepresenteerd. Deze komen nu ook terug in de Jaarstukken 2024.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

39

Onderzoeksverantwoording Omnibus enquête van het OCD Elf van de aanvullende indicatoren zijn door het Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD) gemeten met behulp van een vragenlijstonderzoek (de omnibus) onder volwassen inwoners van de gemeente Dordrecht in augustus 2024. De indicatoren zijn ontleend aan verschillende monitoren van het OCD te weten de Monitor Communicatie en Bestuur, de Monitor Dordtse initiatieven, de Monitor Sociaal, het Onderzoek behoefte aan cultuur én de Veiligheidsmonitor. De doelgroep van de omnibus zijn volwassen inwoners uit Dordrecht. Om een representatief beeld te krijgen moet een aanzienlijk aantal respondenten deelnemen aan het onderzoek. Alleen dan is vast te stellen of verschillen in uitkomsten tussen bijvoorbeeld twee opeenvolgende jaren werkelijke verschillen zijn en niet op toeval berusten. Er is een steekproef gedaan van 4.000 personen uit de basisregistratie personen (BRP). Daarnaast zijn de 2.219 leden van het bewonerspanel benaderd met de omnibus enquête. Het onderzoek is uitgevoerd via een online vragenlijst. Geselecteerde inwoners kregen per brief (steekproef populatie) of email (het bewonerspanel) het verzoek om aan het onderzoek deel te nemen en de vragenlijst op internet in te vullen. Indien gewenst konden zij een schriftelijke vragenlijst opvragen. Een kleine 2.000 (1.964) personen heeft de vragenlijst ingevuld.

Het netto respons percentage is 32%. Het databestand is herwogen naar wijk en leeftijd. Nota bene: de wijkverschillen zijn klein en indicatief voor verschillen, maar zijn niet statistisch significant. Aanvullende indicatoren Omschrijving

Actuele waarde 2024

6 Participatie in de buurt Vrijwillig actief in de buurt, op wijkniveau

•

Dordrecht totaal: 32% (2024)

Wijken: • Binnenstad: 28% • Noordflank/Stadswerven: 50% • Oud-Krispijn: 36% • Nieuw-Krispijn: 39%* • Reeland: 35% • Staart: 21%* • Wielwijk/Dordtse Hout: 44%* • Crabbehof/Zuidhoven: 30%* • Sterrenburg/Wilgenwende: 31% • Dubbeldam/De Hoven: 27% • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vissershoek: 26% *Door het lage aantal respondenten in deze wijk is dit cijfer indicatief.

7 Cultuuraanbod Waardering van het cultuuraanbod

Jaarstukken 2024 Dordrecht

•

Totale aanbod: 7,3 (2024)

40

• • • • • • • • • • •

Theater, schouwburg: 7,4 Poppodium: 7,2 Concert op locatie: 6,9 Museum: 7,5 Galerie, atelier: 6,8 Expositieruimte: 6,6 Archief: 6,5 Bibliotheek: 7,3 Kunstuitleen: 6,3 Bioscoop of filmzaal: 7,7 Locatie voor culturele educatie: 6,7

•

Dordt totaal: 23% (2024)

8 Sociale overlast Ervaren sociale overlast in de buurt (dronken mensen, verwarde personen, drugsgebruik, drugshandel, overlast door buurtbewoners, mensen op straat lastigvallen, rondhangende jongeren) - % inwoners dat veel overlast ervaart

Wijken: • Binnenstad: 36% • Noordflank/Stadswerven: 24% • Oud-Krispijn: 26% • Nieuw-Krispijn: 31%* • Reeland: 20% • Staart: 25%* • Wielwijk/Dordtse Hout: 47%* • Crabbehof/Zuidhoven: 35%* • Sterrenburg/Wilgenwende: 15% • Dubbeldam/De Hoven: 11% • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vissershoek: 17% *Door het lage aantal respondenten in deze wijk is dit cijfer indicatief.

9 Veiligheid in de buurt Veiligheidsbeleving in de buurt, op wijkniveau

Jaarstukken 2024 Dordrecht

•

Dordt totaal: 7,0 (2024)

41

Wijken: • Binnenstad: 6,8 • Noordflank/Stadswerven: 6,5 • Oud-Krispijn: 6,6 • Nieuw-Krispijn: 7,1* • Reeland: 7,1 • Staart: 6,8* • Wielwijk/Dordtse Hout: 5,9* • Crabbehof/Zuidhoven: 6,2* • Sterrenburg/Wilgenwende: 7,3 • Dubbeldam/De Hoven: 7,8 • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vissershoek: 7,4 *Door het lage aantal respondenten in deze wijk is dit cijfer indicatief.

Bron

Frequentie

6 Omnibus enquête OCD

Jaarlijks

7 Omnibus enquête OCD

Jaarlijks

8 Omnibus enquête OCD

Jaarlijks

9 Omnibus enquête OCD

Jaarlijks

2.2.2.4 Wat heeft het gekost?

Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen en onttrekkingen uit reserves. In deze jaarstukken is een verschillenanalyse per programma opgenomen. Hierin geven we de belangrijkste oorzaken aan van de hieronder genoemde verschillen ten opzichte van de actuele begroting. Bedragen x € 1.000

Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht

Begroting 2024

Werkelijk 2024

Lasten

78.588

68.613

Baten

40.175

36.686

Saldo

38.413

31.927

Toevoeging reserves

7.011

15.124

Onttrekking reserves

8.635

5.388

Totaal programma

36.789

41.663

Met de programmarekening is een totaaloverzicht opgenomen van de gerealiseerde baten en lasten op productniveau. Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties met de reserves.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

42

Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht

Bedragen x € 1.000

Lasten Product

Baten

Begroot Werkelijk Verschil

Begroot Werkelijk

Verschil

Openbare Orde en Veiligheid

14.420

6.348

8.072

11.409

3.484

-7.925

Handhaving Openbare ruimte

4.508

4.209

299

667

696

29

Rampenbestrijding

16.359

14.049

2.310

22.471

27.565

5.094

Brandweer

12.443

13.527

-1.084

Mediazaken

421

444

-23

9.222

8.632

590

690

434

-256

Cultuur Volksfestiviteiten

103

248

-145

188

137

-51

Recreatie

3.926

3.172

754

1.459

1.380

-79

Binnenstad

901

962

-61

14

14

1.473

1.414

59

Toerisme en Marketing Marketing

2.127

2.111

16

10

Kunst en geschiedenis

12.687

13.497

-810

3.280

2.975

-305

-10

Totaal

78.590

68.613

9.977

40.174

36.685

-3.489

Verschil tov actuele begroting excl. mutaties reserves (a)

6.488

Stortingen in reserves Reserves Mutaties in de reserves

Begroot Werkelijk Verschil 7.011

15.123

-8.112

Onttrekkingen uit reserves Begroot Werkelijk 8.635

5.388

Mutatie in de reserves (b) Totale verschil t.o.v. actuele begroting Totale verschil t.o.v. actuele begroting (a+b)

Jaarstukken 2024 Dordrecht

Verschil -3.247 -11.359

85.601

83.736

1.865

48.809

42.073

-6.736 -4.871

43

2.2.3 Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht 2.2.3.1 Wat hebben we bereikt?

Op weg naar vergroening en verduurzaming van de openbare ruimte zijn mooie resultaten geboekt. Denk aan voorbereidingen voor het Stadspark, de toepassing van natuurinclusief bouwen en het stimuleren van natuurinclusieve maatregelen bij onderhoudsprojecten. In samenhang met de ontwikkelingen in de stad is gewerkt aan het versterken van de groenblauwe structuren. Met de vaststelling van het mobiliteitsplan Dordrecht 2040 is de basis gelegd voor het komen tot minder uitstoot. Zowel voor bestaande woningen als voor nieuwbouw zijn diverse regelingen uitgerold die bijdragen aan het versnellen van de energietransitie. En met de Routekaart Economie, als onderdeel van de vastgestelde Routekaart Dordrecht Klimaatneutraal 2040, hebben we een belangrijke stap gezet voor verduurzaming op bedrijventerreinen. Met de uitvoering van het programmaplan Dordrecht Schoon dragen we samen met onze inwoners bij aan het schoon maken en houden van onze stad. Onder een schone, hele en veilige openbare ruimte valt ook de waterkwaliteit; samen met het Waterschap is fase 1 van het project de Waterkraan afgerond. Ook op het gebied van biodiversiteit zetten we mooie stappen; in 2024 ontdekten we meer dan 10.000 soorten op het eiland, waarvan 800 nieuwe. Met de ‘Redders van Dordt’, het jaarlijkse waterfestival en de vloedschottencontrole hebben we continu aandacht voor waterveiligheid.

Met onverminderde inzet hebben we aandacht gehad voor de effecten van PFAS op een gezonde leefomgeving.

2.2.3.2 Verantwoording over beleid Doelstelling 1: Het intensiveren van de vergroening en verduurzaming van de openbare ruimte. Dordrecht wil een groene en gezonde stad zijn voor haar inwoners. We zetten op diverse locaties belangrijke stappen in het vergroenen en verduurzamen van onze stad. Daarbij maken we de openbare ruimte aantrekkelijker voor gebruikers, streven we naar een hogere kwaliteit van het groen, meer biodiversiteit en meer water. Alles gericht op een beweeg- en verblijfsvriendelijke openbare ruimte die uitnodigt tot spelen, bewegen en ontmoeten. Vanuit de overtuiging dat beleefbaar groen de (positieve) gezondheid bevordert. We realiseren delen van het Stadspark XXL. Begroting 2024 Met het toekomstige stadspark XXL vormen we het gebied rondom landgoed Dordwijk om tot één groot stadspark. We vergroten het langzaam verkeersnet binnen het stadspark en zorgen voor betere aanhaking op de wijken. Daarnaast organiseren we sport op een andere manier, waardoor ruimte vrijkomt voor openbaar sporten, bewegen en recreëren. Concreet gaan we verder met de optimalisatie van sportpark Schenkeldijk. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De aanleg van het Reewegpark is afgerond en we startten de voorbereiding voor activiteiten op deze plek. Het ontwerpproces voor sportpark Schenkeldijk is grotendeels doorlopen.

Op het sportpark komt zoals gewenst meer ruimte voor openbaar sporten, bewegen en recreëren. Een totaalpakket aan ecologische maatregelen voor het hele gebied is voorbereid en er is vergunning voor de uitvoering. Voor deelgebieden Jeugddorp en sportparken Stadspolders en Reeweg is een startnotitie vastgesteld en het ontwerpproces voorbereid. Voor de overige deelgebieden zijn de voorbereidingen opgestart.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

44

We vergroenen de Stadswerven en Wantij-West. Begroting 2024 We geven uitvoering aan de plannen voor Wantij-West. Door aanpassingen aan de parkeernorm komt extra ruimte vrij die gebruikt wordt om het gebied verder te vergroenen ten gunste van voorkoming hittestress en vergroting biodiversiteit. Zo maken we de openbare ruimte aantrekkelijker voor gebruikers. We gaan onderzoek doen en bekijken de mogelijke aanleg van drijvend groen. Daarnaast gaan we aan de slag met het vergroenen van de kadeconstructies. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Kadeconstructies op Stadswerven Noord zijn vergroend. Er zijn natuurvriendelijke oevers aangebracht aan de Wantijoever en de Merwedeoever. Ook zijn getijdenbakken opgehangen. Deze passen precies in het profiel van de damwanden en zijn gevuld met planten. De wortels krijgen bij vloed vanzelf water. In 2024 is gestart met de aanleg van het Wervenpark. Dit groene gebied vormt de entree van het noordelijk deel van de woonwijk Stadswerven. Ontwikkeling van de natuur gaat hier samen met recreatie en behoud van cultuurhistorisch erfgoed. Het Wervenpark kent drie natuurzones waardoor bijzondere natuur een plekje krijgt. De aanleg is mede mogelijk dankzij subsidie van de provincie Zuid Holland.

Besluitvorming over uitvoering van de plannen uit Wantij West is in voorbereiding, om het gebied nog levendiger en groener te maken. We onderzoeken kwalitatieve verbeteringen voor het Biesboschcentrum en omgeving. Begroting 2024 Het Biesboschcentrum investeert in locatie en organisatie. Het doel daarbij is dat het centrum en het omliggende gebied dé plek is waar bezoekers de natuur, educatie en recreatie kunnen beleven. Hoe maken we het Biesboschcentrum en omgeving aantrekkelijker, beter bereikbaar voor een breder publiek? Met het beschikbaar gestelde onderzoeksbudget worden kwalitatieve verbeteringen in kaart gebracht die een gezonde exploitatie van het Biesboschcentrum opleveren. Dit in samenhang met de (te ontwikkelen) omgevingsvisie en met onderzoeksinzet vanuit parkeren om mobiliteit en parkeermogelijkheden en de exploitatie hiervan in kaart te brengen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Medio 2024 is het onderzoek naar een gezond en florerend Biesboschcentrum afgerond. Dit onderzoek leverde een aantal aanbevelingen op waarmee we de mogelijkheden van het Biesboschcentrum beter kunnen benutten. Dit met het oog op verhoging van de efficiency en aantrekkelijkheid van het bezoekerscentrum. In het najaar 2024 zijn wij begonnen met het invoeren van deze aanbevelingen.

Deze kwalitatieve verbeteringen zullen er onder andere toe leiden dat het centrum ook in de winterperiode zal uitnodigen tot een bezoek, de mogelijkheden tot natuurbeleving op een verantwoorde manier worden vergroot en dat de (Dordtse) schoolkinderen meerdere keren een unieke les of activiteit kunnen volgen. In het najaar van 2024 is ook een eerste verkenning uitgevoerd naar de parkeermogelijkheden. Deze verkenning bracht een aantal knelpunten aan het licht. We passen natuurinclusief bouwen en ontwikkelen toe. Begroting 2024 Natuurinclusief bouwen is een vorm van duurzaam bouwen waarbij zodanig gebouwd en ingericht wordt dat een bouwwerk bijdraagt aan de lokale biodiversiteit en natuurwaarden. We gaan het handboek 'Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen' standaard toepassen. Ook lichten we ondernemers in over ons aangepaste beleid op dit punt en zorgen we voor de juiste en goede communicatie over het onderwerp. Hiernaast stimuleren we samen met Duurzaamheidscentrum Weizigt inwoners om natuurinclusieve maatregelen te treffen bij bestaande bouw.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

45

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het handboek ‘Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen’ wordt toegepast in gemeentelijke projecten. De stadsecologen begeleiden het proces en leggen de toegepaste maatregelen vast voor evaluatie. Duurzaamheidscentrum Weizigt stimuleert inwoners om hun tuinen natuurinclusief te maken door het stadsbreed aanbieden van een gratis Tuincoach en Tegelophaalservice. Groene Buren stimuleren hun buurtgenoten om te vergroenen en de biodiversiteit in tuin en buurt te vergroten. We sluiten aan bij meerjarige onderhoudsprojecten (MOP) om bewoners te stimuleren natuurinclusieve maatregelen te nemen. We geven een vervolg aan de beleidsmatige aanpak van biodiversiteit. Begroting 2024 We werken verder aan een beleidsmatige aanpak van biodiversiteit. In dit plan geven we aan hoe we de biodiversiteit bevorderen en hoe we actuele problemen die inwerken op onze biodiversiteit oplossen. Om te onderzoeken of we onze biodiversiteit behouden, stellen we een monitoringsplan op en meten we welke biodiversiteit we hebben. We werken aan een uniforme aanpak voor de effectieve bestrijding van invasieve exoten in Dordrecht. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Op het Eiland van Dordrecht worden biodiversiteitsmetingen gehouden om te zien hoe het ervoor staat met de biodiversiteit.

En of genomen maatregelen werken. Afgelopen jaar was het '10.000 soorten jaar', waarin bewoners en specialisten waarnemingen van flora en fauna hebben ingevoerd. Dit heeft ons informatie gegeven over welke soorten voorkomen. Met Naturalis, de provincie Zuid-Holland en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) is samengewerkt in een werkgroep ‘Basis Kwaliteit Natuur’. Het is een methode om met simpele ingrepen de natuur de basiskwaliteit te geven zodat algemene soorten kunnen voorkomen. De beleidsmatige aanpak van biodiversiteit is nog niet volledig uitgeschreven. We geven elke nieuw geboren Dordtenaar een waardebon voor het planten van een geboorteboom. Begroting 2024 Om de stad groener te maken gaan we voor nieuw geboren Dordtenaren bomen planten. Daarmee brengen we bomen een stuk dichterbij de mensen. Met de waardebon kunnen ouders de boom van hun keuze ophalen bij Duurzaamheidscentrum Weizigt. Bewoners kunnen de boom in hun tuin planten of op hun balkon zetten. Zo dragen de Dordtenaren zelf bij aan vergroening van de stad. Het project loopt tot en met december 2025. In de loop van 2025 gaan we evalueren. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 zijn we verder gegaan met de promotie en uitgifte van de geboortebomen. Er zijn in totaal zo’n 1000 waardebonnen uitgegeven.

Omdat het een seizoensgebonden activiteit betreft zijn er vooralsnog door dit project 104 extra bomen in de stad geplant op particulier terrein. De promotie is ingezet door middel van berichten in Gemeentenieuws en op de socials. Project Geboortebomen brengt niet alleen de natuur dichter bij de mensen, maar stimuleert ook de betrokkenheid van de inwoners bij de vergroening van de stad. Extra bomen in onze stad dragen bij aan klimaatadaptatie, gezondheid en biodiversiteit.

Doelstelling 2: Het versterken van een klimaatbestendige, groenblauwe en waterveilige stad. Klimaatverandering plaatst ons voor grote opgaven. Hitte, droogte en wateroverlast komen steeds vaker voor. Vanuit de groenblauwe opgave dragen we bij aan vergroening en versterken we de groenblauwe structuren op het eiland. Er is meer ruimte voor multifunctioneel gebruik en het voorkomen van wateroverlast. Tegelijkertijd blijven we inzetten op waterveiligheid en zelfredzaamheid. Dit doen we actief, door het organiseren van evenementen, maar ook door middel van educatie en communicatie.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

46

We actualiseren de Bomenlijst. Begroting 2024 De Bomenlijst krijgt een update zoals we in het nieuwe Bomenprogramma beschrijven. Het doel van de Bomenlijst is om bomen op basis van de waarde ervan (zoals omvang, leeftijd, zeldzaamheid, ecologisch, cultuurhistorisch) te beschermen. De criteria voor opname in deze lijst moeten worden herijkt en SMART geformuleerd. Ook zorgen we voor een actualisatie van het toetsingskader voor het beoordelen van kapvergunningaanvragen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het updaten van de Bomenlijst is door het besluitvormingsproces rondom het Bomenprogramma (en de moties die daaruit volgden) vertraagd en loopt door in 2025. Bij de update worden de groene partners uit de stad, zoals de Bomenridders, betrokken. We dragen vanuit de opgave Groen Blauwe Stad bij aan het vergroenen van de Stad. Begroting 2024 We werken aan groen vanaf de voordeur tot aan de Biesbosch: we versterken de groenblauwe structuren op het eiland, we zorgen voor grasvelden met meer bloemen in de wijken en we vinden meer insecten en vogels in het groen. Met het project Vergroening Binnenstad brengen we de versteende plekken in beeld, onderzoeken we de mogelijkheden om deze te vergroenen en zullen in 2024 de eerste resultaten zichtbaar worden. Dit is al voor een deel gerealiseerd met het Bewegend Bos.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het versterken van de groenblauwe structuren is een continu proces. In samenhang met de ontwikkelingen in de stad is hieraan gewerkt. Ook de groenblauwe regels dragen eraan bij. Deze regels zijn nog niet vastgesteld, maar worden wel al toegepast. Met het project Vergroening Binnenstad zijn de versteende plekken in beeld gebracht en zijn de eerste resultaten zichtbaar geworden. Denk hierbij aan de bomen die op het Bagijnhof zijn geplant naar aanleiding van het bewegend bos en de terrassen en plantenbakken op de Voorstraat Noord. We beschermen de groenblauwe structuren en werken met een stresstest. Begroting 2024 We inventariseren onze huidige groene en blauwe structuren in de stad, zoals bosplantsoen, watergangen en natuurvriendelijke oevers. De huidige structuren voegen we samen met de groenblauwe visiekaart. Van beschermingswaardige groen en blauwe structuren bepalen we of aanvullend beleid nodig is. Via een stresstest onderzoeken we het effect van klimaatsverandering op de biodiversiteit. Daarna ondernemen we acties op locaties waar het nodig is. We sluiten aan bij fysieke projecten en monitoren of de biodiversiteit is versterkt.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Er is een kaart gemaakt van de geïnventariseerde groene en blauwe structuren in de stad, onderverdeeld in eiland- en wijkstructuren. De kaart wordt nog verder compleet gemaakt waarna het beleid voor de structuren verder uitgewerkt kan worden. Duidelijk is geworden dat een combinatie van oplossingsgerichte best practises en de echte problemen (stresstesten) de beste manier is om de werkelijke effecten van een veranderend klimaat op de biodiversiteit inzichtelijk te krijgen. Daarbij zijn we aangesloten op projecten en monitoren we de biodiversiteit.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

47

We blijven inzetten op waterveiligheid en zelfredzaamheid. Begroting 2024 We stellen een evacuatieplan op, waar het aanwijzen en/of realiseren van vluchtplekken bij dreigende overstroming ook onder valt. We ontwikkelen maatregelen om schade als gevolg van hevige regenwateroverlast te beperken. We organiseren jaarlijks het waterfestival om de eeuwenlange relatie tussen Dordrecht/Drechtsteden en water te vieren en waterbewustzijn te stimuleren. 'De Redders van Dordt', een jaarlijks evenement om zo een hele generatie jongeren groot te brengen met kennis van de klimaatverandering en wat ze zelf kunnen doen om te handelen bij extreme situaties, is hier een integraal onderdeel van. Door handelingsperspectieven te ontwikkelen op het gebied van waterveiligheid werken we aan zelfredzaamheid en samenredzaamheid. We ontwikkelen dergelijke perspectieven ook op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte. Een voorbeeld van zelfredzaamheid is het plaatsen van vloedschotten tegen hoog water.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De inzet op waterveiligheid en zelfredzaamheid is een continu proces. De Redders van Dordt en het jaarlijkse waterfestival hebben succesvol plaatsgevonden. Bij het evacuatieplan zoeken we aansluiting met de planning van de Veiligheidsregio, waardoor dit onderdeel voor 2025 op de planning staat. Deze sub-activiteit schuift om die reden door naar 2025. Net als andere jaren is heeft ook de vloedschottencontrole weer plaatsgevonden. We creëren bewustwording met educatie over klimaatadaptatie en biodiversiteit. Begroting 2024 Vanuit met Duurzaamheidscentrum Weizigt en het Biesboschcentrum zetten we in op educatie over klimaatadaptatie en biodiversiteit. Met educatie laten we bewoners leren en ervaren wat de waarde van biodiversiteit is en wat het veranderen van het klimaat voor hen betekent. De volgende activiteiten helpen daarbij: het project Groene Buur en het 10.000 soorten in het Biodiversiteitsjaar 2024. Het project Groene Buur betreft een educatief aanbod voor primair onderwijs en gaat over inwoners die andere inwoners enthousiast maken voor een groene tuin en omgeving. Het 10.000 soortenjaar in Dordrecht richt zich op onderzoek en aandacht voor wilde planten en dieren, met bijzondere aandacht voor het bodemleven.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 ontdekten we meer dan 10.000 soorten bovengronds, in de bodem en in het water. Er zijn bijna 800 nieuwe soorten op het eiland ontdekt die nog niet eerder waren gezien. Er werd wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de biodiversiteit in de bodem. 28 Groene Buren dragen hun enthousiasme uit voor meer groen in de buurt. Samen bereikten zij met hun activiteiten meer dan 700 inwoners om hen te motiveren hun tuin en buurt te vergroenen. Met alle andere activiteiten zoals de Tegelophaalservice, Tuincoach, Sociaal tuinieren, activiteiten van werkgroep Biodivers Dordt bereikten we ruim 2.000 inwoners.

Doelstelling 3: Het versneld realiseren van een klimaatneutrale stad, in 2040. Dordrecht neemt haar verantwoordelijkheid door als stad een bijdrage te leveren aan klimaatneutraliteit; ons doel is dat Dordrecht in 2040 klimaatneutraal is. Hiervoor is goede samenwerking binnen de stad nodig, maar ook buiten de stad: regio, provincie, Rijk en Europa. We werken de startnotitie klimaatneutraal uit in concrete routekaarten. De manier waarop we de routekaart maken zal per thema verschillen. Voor mobiliteit en de energietransitie zijn hierin al stappen gezet. Voor de andere thema's werken we dit verder uit aan de hand van de uitkomsten van de raadsbehandeling van de startnotitie inclusief rondetafelgesprekken. Hieronder noemen we een aantal acties die we in ieder geval willen doen binnen de te ontwikkelen routekaart.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

48

We zetten in op vermindering van de uitstoot door verkeer. Begroting 2024 Samen met raad en stad werken we aan het mobiliteitsplan 2040 (vaststelling in het 2e kwartaal van 2024). Onderdeel is een breed participatietraject op straatniveau. We gaan uit van het STOMP-principe (Stappen – Trappen – Openbaar vervoer – MaaS – Privéauto), en creëren ruimte voor de binnenstedelijke bouwopgave, klimaatadaptatie en gezondheid. Vanuit het fietsuitvoeringsplan bouwen we aan verbetering van het fietsnetwerk in de stad waardoor fietsen aantrekkelijker wordt. We optimaliseren het looproutenetwerk als onderdeel van het mobiliteitsplan. We bereiden de opzet van de jaarlijkse monitor voor en bereiden de invoering van de zero-emissiezone voor stadslogistiek voor samen met de ondernemers. We zetten in op beperking van de uitstoot op snelwegen langs en door de stad, bijvoorbeeld door 80 km/uur op de N3. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het mobiliteitsplan Dordrecht 2040 is op 24 september 2024 vastgesteld door de raad. De basis van het mobiliteitsbeleid dat leidt tot minder uitstoot is hiermee gelegd. In het participatie proces met het bewegend bos hebben we in 2024 1.100 gesprekken gevoerd met bewoners over het effect dat een auto heeft op het klimaat en hoe we uitstoot kunnen verminderen.

Voor het Fietsuitvoeringsplan is een planning gemaakt waar we werk met werk kunnen maken waarbij het ingewikkeld blijft om een fietsuitvoeringsprogramma zonder specifiek budget uit te voeren. De invoering van de zero-emissiezone loopt en er zijn in 2024 45 persoonlijke adviesgesprekken gevoerd met ondernemers in de binnenstad naast andere uitingen zoals belacties, uitprobeeraanbod, flyers en bijeenkomsten. Rijkswaterstaat (RWS) is nog niet te bewegen om de N3 naar 80 km te brengen. Deze actie staat op de agenda in het overleg met RWS over het groot onderhoud Van Brienenoordbrug. Onze hoop is dat we op de stikstofvergunning van het groot onderhoud van de Van Brienenoordbrug mee kunnen liften en daarmee de snelheidsverlaging kunnen realiseren. Hier is nog geen uitsluitsel over gegeven door RWS.

We versnellen de energietransitie in bestaande woningen en nieuwbouw. Begroting 2024 We intensiveren de uitvoering van de meerjarige Lokale aanpak koopwoningen in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma (uitfaseren E-F-G-labels). We maken inzichtelijk hoe onze inwoners zich kunnen voorbereiden op een andere manier van hun huis verwarmen en starten met de uitvoering daarvan (onder andere warmtenet wijkuitvoeringsplan). Samen met onze partners ondersteunen we actief onze inwoners die moeite hebben met het betalen van hun energierekening, door middel van kleine energiebesparende maatregelen. Dit doen we onder andere door het continueren van de Taskforce Energiehulp Dordrecht en de campagne Slim energie besparen. Er wordt volop uitvoering gegeven aan klimaatneutraal, bijvoorbeeld met de verduurzaming van eigen vastgoed. Bij bouw- en sloopprojecten zetten we in op circulaire principes, zoals het gebruik van secundaire en biobased materialen, een materialenpaspoort en waar mogelijk oogsten in plaats van slopen (hergebruik van materialen), zoals we ook gedaan hebben voor het Dordthuis.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

49

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Voor inwoners met een eigen woning zijn verschillende regelingen gestart. Zo vroegen ruim 240 woningeigenaren een voucher aan om hun woning zelf te verduurzamen, is een ontzorgingsprogramma ontwikkeld voor monumenteigenaren en is het Slim Energie Besparen Punt over verduurzamen geopend. Voor woningeigenaren die een woning hebben met een laag energielabel is een aparte aanpak ontwikkeld. Deze aanpak startte met een pilot op De Staart. Er zijn 2.700 huisbezoeken afgelegd bij inwoners die moeite hebben met het betalen van hun energierekening. De Energiehulpen hielpen met het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen en het vervangen van niet zuinige koelkasten. Er zijn ruim 9.000 woningequivalenten aangesloten op het warmtenet. Om het aantal aansluitingen dit te verhogen is het Versnellingsprogramma Drechtsteden 100% aardgasvrij ondertekend, voorbereidingen getroffen voor het opstellen van het Warmteprogramma en gestart met het proces voor het eerste wijkuitvoeringsplan.

We verminderen de uitstoot van onze bedrijven en werken aan de transitie naar een circulaire economie. Begroting 2024 We stellen een plan verduurzaming bedrijven(terreinen) op. Onderzocht wordt op welke vijf bedrijventerreinen de meeste 'energiewinst' te behalen is. Voor de Zeehaven stellen we een duurzaamheidsvisie op, met extra aandacht voor energie en circulariteit. We richten ons bovendien op de verduurzaming van energiesystemen op bedrijventerreinen. We starten op Distripark, met als doel om te komen tot een plan voor een zelfvoorzienend energieneutraal terrein. Voor dit project hebben we financiering ontvangen vanuit Europa.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is de Routekaart Dordrecht Klimaatneutraal 2040 vastgesteld. Onderdeel hiervan is de Routekaart Economie. In 2024 is gewerkt aan het uitvoeren van deze routekaart. Op basis van meerdere criteria zijn de bestaande bedrijventerreinen onderzocht op hun potentie tot verduurzaming. Deze lijst zetten we in om te bepalen met welke terreinen we wanneer aan de slag gaan met verduurzaming. Op Distripark/Kil III heeft dit, met behulp van Europees geld, geleid tot het besluit om een energiecoöperatie op te richten waardoor bedrijven een groepscontract kunnen aangaan met Stedin en mogelijk energie kunnen delen met elkaar. Dit traject loopt ook op het Leerpark/Gezondheidspark en De Staart. Voor de Zeehaven is, in samenwerking met het Havenbedrijf Rotterdam, een toekomstvisie opgesteld met extra aandacht voor energie en circulariteit. We creëren randvoorwaarden om het energieverbruik te kunnen verduurzamen en het energiesysteem toekomstbestendig te maken. Begroting 2024 We bepalen de optimale energiemix op het eiland om het energiesysteem toekomstbestendig te maken. We leggen de voorkeursvolgorde voor het energiesysteem vast (opwek en opslag) in ruimtelijk beleid.

We geven verder uitvoering aan het zonneoffensief en bepalen de kaders voor grootschalige opwek van zonne-energie aan de westzijde van de A16 (zoekgebied Regionale Energie Strategie 1.0). Dit na vaststelling van de visie windenergie die eind 2023 wordt aangeboden aan de raad. We kijken hoe we de netcongestie kunnen verlichten door ruimtelijke inpassing van benodigde extra stations.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

50

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De structuurvisie zon- en windenergie is inmiddels vastgesteld en de daaruit voortvloeiende zoeklocaties voor opwek zijn in de Omgevingsvisie opgenomen. De zoeklocaties worden op dit moment verder onderzocht en uitgewerkt. Het zonneoffensief en het grootschalige opwekproject aan de westzijde van de A16 hebben vertraging opgelopen vanwege netcongestie. We kijken nu naar de mogelijkheden voor direct gebruik in de buurt, bijvoorbeeld met laden. Aansluiten op het net zou een vertraging opleveren tot minimaal 2029 en uiterlijk 2032 op basis van de planning van Stedin. Regionaal is er een taskforce opgericht om zowel ambtelijk als bestuurlijk concrete acties in de tijd uit te zetten om de impact en het eventueel oplossen van congestie te versnellen. Op weg naar de Routekaart Klimaatneutraal 2040 brengen we met behulp van participatie maatregelen in beeld. Begroting 2024 De opbrengsten vanuit de Klimaatweek 2023 op het gebied van de thema's Mobiliteit, Economie: Industrie, Water & Afval en Bouwen vinden hun weg in de Routekaart Klimaatneutraal 2040 die in 2024 wordt aangeboden aan de raad.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De gesprekken in 2023 met partners in de stad over een klimaatneutraal Dordrecht hebben gediend als input voor de Routekaart Dordrecht Klimaatneutraal 2040 die in 2024 is vastgesteld door de raad. In 2024 kwamen we elk kwartaal samen met diverse maatschappelijke partijen in de Coalitie Energietransitie om de Energietransitie te bevorderen. We stimuleerden samenwerking en kennisuitwisseling, maar merkten dat netwerken alleen niet genoeg was en dat we actief op zoek moeten naar mogelijkheden om meer gezamenlijke projecten te starten.

Doelstelling 4: We zorgen voor een schone, hele en veilige openbare ruimte, dit doen we samen met inwoners. Een schone, hele en veilig openbare ruimte is een gedeelde verantwoordelijkheid. We zorgen dat de basis op orde is door voldoende faciliteiten te bieden om afval kwijt te kunnen en dat de inwoners daar op de juiste manier gebruik van maken. Circulariteit en hergebruik van grondstoffen krijgen aandacht via educatie. Samen met marktpartijen zetten we ook in op het verduurzamen van infrastructurele projecten. Ook een goede waterkwaliteit draagt bij aan de leefbaarheid in de woon- en leefomgeving van onze inwoners. We werken aan een schone openbare ruimte met minder dumpingen. Begroting 2024 Samen met partners, maatschappelijke organisaties, bewoners en ondernemers sturen we op een schonere stad met minder gedumpt afval. Met extra projectmatige inzet en activiteiten, zoals vastgelegd in het Programmaplan Dordrecht Schoon, stimuleren we goed gedrag en corrigeren verkeerd gedrag. We willen hiermee bereiken dat er anders met de openbare ruimte wordt omgegaan. We onderzoeken doorlopend welke (nieuwe) verbetermaatregelen daarvoor nodig zijn. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De doelstellingen van het Programmaplan Dordrecht Schoon dragen in onderlinge samenhang bij aan het schoon maken en houden van onze stad.

Uitvoering geschiedt aan de hand van vijf pijlers: Basis op orde, Informeren en educatie, Integraal, wijkgestuurd & participatie, Datagestuurd werken en Handhaving. De resultaten van de projectmatige inzet en activiteiten zijn gerapporteerd in de raadsinformatiebrief 'Voortgangsrapportage programmaplan Dordrecht Schoon' van 17 december 2024.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

51

We zetten actief in op plaagdierbestrijding. Begroting 2024 Wij voeren een voederverbod in en zorgen er samen voor dat er zo min mogelijk voedingsbronnen zijn om plaagdieren aan te trekken. Duurzaamheidscentrum Weizigt biedt taal- en inburgerorganisaties een lespakket aan waar het voorkomen van plaagdieren een onderdeel is. Inwoners betrekken we actief bij de aanpak en we zorgen voor ruimte voor ideeën van inwoners. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het voederverbod is inmiddels van kracht inclusief communicatiecampagne om bewoners bewust te maken. Op een aantal locaties zijn rattenvallen in het riool geplaatst. Dit naar aanleiding van Fixi meldingen en bestrijdingsverzoeken. Op deze wijze zijn er in 2024 135 ratten gevangen. Hiernaast zijn door HVC/Netwerk bovengronds nog eens 460 ratten gevangen. Het lespakket is gebruikt tijdens het taalonderwijs van de Bibliotheek AanZet en door Sagénn in de taal- en inburgeringscursus. In september hebben twee taalgroepen een bezoek aan Weizigt gebracht. Totaal aantal deelnemers: 150. Taaldocenten waarderen de inhoud van de leskist: "Met het materiaal kun je de les op maat maken".

We helpen onze inwoners om afval te zien als grondstof. Begroting 2024 Educatie is een manier om informatie over te brengen. Het is één van de factoren die nodig is om schoon en goed gedrag in de openbare ruimte te stimuleren. Duurzaamheidscentrum Weizigt biedt het basisonderwijs, middelbaar onderwijs en volwasseneducatie het educatieprogramma 'Grondstof & Zwerfafval aan. Het project Afvalvrije School groeit van 11 scholen naar 14 scholen in 2024. De kinderen leren niet alleen afval scheiden, zij helpen ook mee in het opruimen van zwerfafval rondom de school. We informeren onze inwoners over het belang van het scheiden van de afvalstromen. Daarnaast ondersteunen we ruim 1.500 geregistreerde Dordtse Doorpakkers met opruimmaterialen. Naast educatie gaan we, met de uitrol van fase 1b, ook verder met de uitvoering van het Grondstoffenplan.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In totaal hebben 3.585 leerlingen van het PO, VO, MBO en volwassenonderwijs deelgenomen aan het educatieprogramma 'Grondstof & Zwerfafval'. Binnen het project Afvalvrije School heeft met één nieuw te bouwen school een oriënterend gesprek plaatsgevonden over het mogelijk toetreden als een Afvalvrije School. We ondersteunen 1539 geregistreerde Dordtse Doorpakkers. 630 inwoners deden mee aan georganiseerde groepsacties door inwoners zelf, om zwerfafval op te ruimen. De voorbereidingen voor de verdere uitrol van de containers voor gescheiden inzameling van papier, plastic en bioafval lopen. De milieu-eilanden in de Krispijnse Driehoek zijn gerealiseerd. De kaders voor de invoering van het recycletarief zijn uitgewerkt tot een raadsvoorstel.

We zetten steviger in op circulaire principes bij projecten uit de grond, weg en waterbouw. Begroting 2024 Samen met lokale marktpartijen uit de infrastructurele sector werken wij aan het sneller verduurzamen van projecten uit de grond-, weg- en waterbouw. Minder en efficiënter gebruik van materialen en grondstoffen en het inzetten van biobased en secundaire materialen zijn daarbij belangrijke thema’s. In 2024 gaan we deze principes nog intensiever en integraler toepassen in onze projecten. We experimenteren met aanbesteden met MKI (Milieu Kosten Indicator) en maken gebruik van het Ambitieweb. Bovendien zorgen we voor een goede borging van deze circulaire maatregelen in onze processen, onder andere via het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

52

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De verduurzaming van onze infrastructurele projecten had een eigen jaarplan binnen het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen. Dit jaarplan hebben we uitgevoerd. Duurzaamheidsthema’s worden inmiddels bij alle projecten meegenomen. Daarnaast is bij een aantal projecten hoger ingezet op duurzaamheid, specifiek energie en circulair. De gemeente heeft daarnaast, na goede gesprekken met lokale, regionale en landelijke marktpartijen, het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen ondertekend. Hierdoor worden onze infrastructurele projecten steeds schoner en duurzamer uitgevoerd. We verbeteren de waterkwaliteit met de Waterkraan. Begroting 2024 Samen met Waterschap Hollandse Delta (WSHD) verbeteren we de waterkwaliteit op het eiland van Dordrecht; hiertoe is onder andere een uitvoeringsagenda met WSHD opgesteld waarin ook de Waterkraan is opgenomen. Dit project is gericht op betere doorstroming en het binnenhalen van nieuw water. De uitvoeringsagenda en het bestuurlijk overleg borgen dat er komende jaren constructief aan wordt gewerkt. Daarbij leggen we een link met actuele vraagstukken zoals de problematiek rond PFAS. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Samen met het Waterschap is fase 1 van de Waterkraan afgerond.

Onder meer door het plaatsen van op afstand beweegbare stuwen, waarmee het schone water uit de Nieuwe Dordtse Biesbosch kan worden verdeeld over het zuidoostelijke deel van de stad. Daarnaast hebben we gezamenlijk de plannen voor fase 2 uitgewerkt en in een samenwerkingsovereenkomst vastgelegd. De komende jaren gaan we deze fase gezamenlijk uitvoeren. Door duikers te vergroten, andere stuwen bestuurbaar te maken en natuurvriendelijke oevers te realiseren worden met het schone water het open water en de aanliggende gebieden (bijvoorbeeld het Stadspark) voorzien van schoon water als basis voor een goede biodiversiteit. Ook in tijden van grote droogte.

Doelstelling 5: Het verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Onze inwoners hebben behoefte aan plekken met een hoogwaardige verblijfskwaliteit, met rust en groen, met ruimte om gezond en actief te bewegen. Bij de uitvoering van projecten stemmen wij onze ambities in de buitenruimte zo goed mogelijk af op de eigenschappen en wensen van een buurt of wijk. Niet alleen voor mensen, maar ook voor dieren. Via het Schone Luchtakkoord (SLA) hebben wij ook aandacht voor de milieukwaliteiten als lucht, geluid, bodem en (in mindere mate) externe veiligheid. Deze factoren zijn in belangrijke mate bepalend voor een gezonde leefomgeving. We hebben aandacht voor de effecten van PFAS op een gezonde leefomgeving. Begroting 2024 In 2024 zetten we in op concrete stappen naar de verwijdering van schadelijke stoffen uit ons milieu. Inwoners en ondernemers moeten normaal en gezond kunnen wonen en werken in hun omgeving. We inventariseren de aard, omvang en de kosten van de schade in ons gebied. Met name de plaatsen waar de schade het meest ingrijpt op de leefomgeving en gezondheid, voeren we daarna de mogelijke maatregelen uit om de schade te beperken of te verwijderen. We werken voor deze inventarisatie samen met de andere gemeenten in Zuid-Holland Zuid, de waterschappen, drinkwaterbedrijven, provincie en GGD/RIVM.

Moties die onlangs zijn aangenomen in de Tweede Kamer en Provinciale Staten helpen om gezamenlijk activiteiten uit te voeren en te financieren. We reserveren hier een bedrag van € 50.000 voor. Op 27 september jl. heeft de rechter een tussenvonnis gegeven over de schadestelling aan Chemours en DuPont. Voor het vervolg van dit proces verwachten we niet vóór het eerste kwartaal van 2024 een eindvonnis. Er moeten dus nog kosten gemaakt worden voor de inzet van de advocaat, het verfijnen van de schadestaat en wellicht ook voor extra onderzoek of analyse. Hiervoor is geen bedrag opgenomen in de begroting. Voor de advocaatskosten is de SPUK-regeling voor buitensporige verontreinigingen met PFAS van toepassing, we voorzien dat dit niet alle kosten dekt. Er wordt daarom een bedrag van € 75.000 gereserveerd.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

53

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In het afgelopen jaar zijn concrete stappen gezet om PFAS uit de moestuinen in onze regio te verwijderen. Na gesprekken tussen Chemours en de betrokken gemeenten is een plan van aanpak voor herstel van de moestuinen gemaakt. Chemours staat financieel garant en er lopen gesprekken over een fonds ter compensatie van de geleden en de te lijden schade, die veroorzaakt is door de uitstoot van PFOA en GenX. In 2025 start een pilot voor de aanpak van de moestuinen. Recreatieplas Merwelanden kon afgelopen zomer weer veilig gebruikt worden dankzij doorspoelmaatregelen. Er is een brononderzoek gestart; dit krijgt een vervolg in een mogelijke bronaanpak. PFAS blijft een belangrijk onderwerp voor onze inwoners. Uit RIVM-onderzoek blijkt dat veel inwoners zich zorgen maken over de impact op gezondheid en milieu. Daarom hebben we geïnvesteerd in heldere communicatie via het Centraal Informatiepunt PFAS Zuid-Holland Zuid (www.pfasinfo.nl). Dankzij onze lobbyactiviteiten is ook een rijkscoördinator PFAS aangesteld. Wij blijven ons inzetten voor nul uit de pijp en een nationaal PFAS-verbod, zolang er geen Europees verbod komt. Ook dit is afgelopen jaar door ons onder de aandacht gebracht van Kamerleden en bewindspersonen. Als gevolg hiervan zijn moties in de Tweede Kamer ingediend.

Met de toegekende SPUK-gelden en eigen middelen hebben wij onze activiteiten voortgezet. Voor 20252026 hebben wij opnieuw een bijdrage vanuit de SPUK-regeling gekregen. We combineren onze ambities in de openbare ruimte bij de uitvoering van herinrichtingsprojecten. Begroting 2024 We hebben als gemeente veel ambities in de openbare ruimte. Op het gebied van vergroenen, biodiversiteit, bewegen en ontmoeten, klimaatadaptatie en mobiliteit. We zien kansen in de meerjarige onderhoudsprojecten (MOP) om deze ambities integraal op te pakken en te combineren in herinrichtingsprojecten. In 2024 pakken we daartoe ongeveer 10 projecten op, waarbij er bij een deel sprake is van een uitloop naar 2025. Daar waar mogelijk geven we in die projecten ook invulling aan ambities uit het fietsplan. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Bij alle groot onderhoudsprojecten (MOP) hebben we bij de herinrichting van de openbare ruimte optimale afstemming nagestreefd tussen enerzijds de diverse beleidsambities op gebied van vergroenen, biodiversiteit, bewegen en ontmoeten, klimaatadaptatie, STOMP en mobiliteit en anderzijds de wensen vanuit participatie. Dit heeft geleid tot nieuwe groene, verkeersveilige klimaatadaptieve straten zoals de Bankastraat, Ceramstraat, Havikstraat en Tesselschadestraat en omgeving.

Andere voorbeelden zijn de Burgemeester Jaslaan, Hallincqlaan, Kastanjelaan en de Dubbeldamseweg. Op de Reeweg Oost en de Rembrandtlaan is conform het fietsplan de fietsinfrastructuur gerealiseerd. Met een nieuw dierenwelzijnsbeleid in 2024 hebben we ook aandacht voor de leefomgeving van dieren. Begroting 2024 De afgelopen jaren zien we een tendens waarbij natuur, milieu en dieren meer aandacht krijgen. Landelijk is de regelgeving omtrent dieren uitgebreid, maar ook lokaal is er meer aandacht voor het welzijn van het dier. Daarom hebben we het dierenbeleid uit 2017 herijkt en stellen we een nieuw dierenwelzijnsbeleid op inclusief een voorstel voor de daarbij behorende middelen en inzet. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is er een nieuw Dierenwelzijnsbeleid opgesteld. Deze is vastgesteld in de raad van 18 juni 2024. De toegekende middelen hiervoor beperken zich tot de uitvoering van de wettelijke taak ‘dierenopvang en – ambulance’ en uit de wettelijke taak voortvloeiende ‘gespecialiseerde wildopvang en noodopvang’.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

54

We zorgen met ons nieuwe hondenuitlaatbeleid voor een goede balans in het gebruik van de buitenruimte. Begroting 2024 Honden spelen een belangrijke rol in de samenleving. Ze zijn niet alleen goed gezelschap, maar stimuleren ook beweging van hun eigenaren, vergroten de kans op sociale contacten en verhogen de sociale controle in buurten. Met het hondenbeleid streven we naar een aantrekkelijke- en veilige leefomgeving zonder overlast van honden(poep). Zowel hondenbezitters als niet-hondenbezitters hebben baat bij voldoende en veilige plekken waar onze inwoners hun vertrouwde huisdieren kunnen uitlaten. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is een startnotitie voor het nieuwe hondenuitlaatbeleid opgesteld. Deze is door de raad vastgesteld op 18 juni 2024. In deze startnotitie is een vijftal processtappen uitgezet ter ontwikkeling en vaststelling van het vernieuwde beleid. De uitrol hiervan heeft vertraging opgelopen door een herprioritering als gevolg van personeelsverloop. We voeren de routekaart verduurzaming stadslogistiek uit en werken aan een impactanalyse voor bouwlogistiek. Begroting 2024 We gaan verder met de uitvoering van de routekaart verduurzaming stadslogistiek. De focus ligt hierbij op efficiënte bevoorrading, via bijvoorbeeld bundeling, pakketafhaalpunten stimuleren en afvallogistiek verminderen en elektrificeren.

Dordrecht kent een grote bouwopgave waarbij binnen een relatief kort tijdsbestek rondom het centrum van de stad een aantal grote projecten wordt gerealiseerd. Daarom komen we in 2024 met een impactanalyse voor bouwlogistiek waarin we naast bereikbaarheidsproblematiek en directe overlast ook zicht willen krijgen op de milieubelasting veroorzaakt door bouwlogistiek. Op basis van deze analyse willen we voorstellen doen om de logistiek rondom bouwprojecten te verduurzamen.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De uitvoering van de route kaart verduurzaming stadslogistiek loopt gestaag door. We bereiden ons voor op de invoering van een zero emissiezone in 2026. Voor het doen van een impactanalyse voor bouwlogistiek zijn nauwelijks kerncijfers voorhanden. Hierdoor is het niet goed mogelijk om een totaal beeld te krijgen van de emissies naar de lucht als gevolg van onze bouwopgave. Wel is duidelijk dat op de bouw gebruikte mobiele werktuigen 3% tot 5% bijdragen aan de totale stedelijke fijnstofemissie en NOx emissie. Omdat deze emissie vaak geconcentreerd op buurtniveau plaatsvindt is in 2024 werk gemaakt van de informatie- en minimalisatieplicht voor bouwemissies. Verder zijn we als gemeente toegetreden tot het Convenant Schoon en Emissieloos bouwen. Hiermee beogen wij de emissies naar de lucht van onze eigen (civiele) projecten te minimaliseren. We verminderen geluidsoverlast. Begroting 2024 Het geluidsplan wordt in 2024 vastgesteld op basis van de in 2023 vastgestelde geluidbelastingkaarten. Het Actieplan maakt duidelijk welke maatregelen de gemeente neemt om geluidhinder van met name (spoor)wegen en industrieterreinen te verminderen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het Actieplan Geluid is nog niet vastgesteld, maar bevindt zich wel in de afrondende fase.

Momenteel wordt gewerkt aan het participatieplan. Afronding van het Actieplan Geluid en vaststelling wordt in het eerste kwartaal 2025 verwacht.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

55

2.2.3.3 Wat zijn de indicatoren? De basis: BBV-indicatoren De basisindicatoren komen voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dit is een vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Deze basis BBV-indicatoren zijn standaard onderverdeeld naar 'taakvelden', er is in de begroting een koppeling gemaakt tussen de taakvelden en de begrotingsprogramma's, waardoor deze nu een logische link vormen. Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren is ook terug te vinden in de bijlagen van deze Jaarstukken. Omdat de basis BBVindicatoren voor elke gemeente gelijk zijn, hebben deze geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten. Daarnaast zijn via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema te vergelijken met een selectie naar keuze (onder andere landelijk, provinciaal niveau of regionaal niveau). BBV-indicatoren

Begroting Jaarstukken Begroting Jaarstukken 2024 2023 2025 2024

Huishoudelijk restafval - kg per inwoner

190 (2021)

% Hernieuwbare elektriciteit

18,8 (2021) 18,8 (2021) 16,2 (2022) 16,2 (2022) 20,5 (2022)

WOZ-waarde woningen (gemiddelde) - x € 1.000

248 (2022)

174 (2022)

297 (2023)

174 (2022)

310 (2024)

168 (2024)

309 (2024)

G40

143 (2023)

353 (2024)

Aanvullende indicatoren Naast de indicatoren van het BBV, zijn voor elk begrotingsprogramma ook aanvullende indicatoren opgenomen. Deze aanvullende Dordtse indicatoren komen voort uit de in de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026 voorgenomen wens om de informatievoorziening aan de gemeenteraad verder te verbeteren. Vanaf het najaar van 2023 tot de zomer van 2024 is met de Auditcommissie een intensief traject doorlopen om deze wens te concretiseren. Daaruit heeft een werkgroep van leden van deze commissie samen met experts van het Onderzoekscentrum Drechtsteden (OCD) en de ambtelijke ondersteuning een verdiepende slag gemaakt op aanvullende indicatoren. In juni 2024 heeft de werkgroep een twintigtal aanvullende indicatoren voorgelegd aan de Auditcommissie, waarna opdracht is gegeven voor een directe nul-meting (eerste data voor de indicatoren) in de zomer van 2024. Het OCD heeft de nul-meting uitgevoerd, en de aanvullende indicatoren met data zijn in de Begroting 2025 daarop voor het eerst gepresenteerd. Deze komen nu ook terug in de Jaarstukken 2024. Onderzoeksverantwoording Omnibus enquête van het OCD Elf van de aanvullende indicatoren zijn door het Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD) gemeten met behulp van een vragenlijstonderzoek (de omnibus) onder volwassen inwoners van de gemeente Dordrecht in augustus 2024.

De indicatoren zijn ontleend aan verschillende monitoren van het OCD te weten de Monitor Communicatie en Bestuur, de Monitor Dordtse initiatieven, de Monitor Sociaal, het Onderzoek behoefte aan cultuur én de Veiligheidsmonitor. De doelgroep van de omnibus zijn volwassen inwoners uit Dordrecht. Om een representatief beeld te krijgen moet een aanzienlijk aantal respondenten deelnemen aan het onderzoek. Alleen dan is vast te stellen of verschillen in uitkomsten tussen bijvoorbeeld twee opeenvolgende jaren werkelijke verschillen zijn en niet op toeval berusten. Er is een steekproef gedaan van 4.000 personen uit de basisregistratie personen (BRP). Daarnaast zijn de 2.219 leden van het bewonerspanel benaderd met de omnibus enquête. Het onderzoek is uitgevoerd via een online vragenlijst. Geselecteerde inwoners kregen per brief (steekproef populatie) of email (het bewonerspanel) het verzoek om aan het onderzoek deel te nemen en de vragenlijst op internet in te vullen. Indien gewenst konden zij een schriftelijke vragenlijst opvragen. Een kleine 2.000 (1.964) personen heeft de vragenlijst ingevuld. Het netto respons percentage is 32%. Het databestand is herwogen naar wijk en leeftijd. Nota bene: de wijkverschillen zijn klein en indicatief voor verschillen, maar zijn niet statistisch significant.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

56

Aanvullende indicatoren Omschrijving

Actuele waarde 2024

10 Klimaatneutraal CO2 reductie, CO2 uitstoot Dordrecht in kton

Meest recente cijfers komen uit 2022 t.o.v. 2021: •

CO2-reductie 2021-2022: -26%

• •

CO2 uitstoot Dordrecht in kton 2021: 947 CO2 uitstoot Dordrecht in kton 2022: 697

•

Dordt totaal: 5,9 (2024)

11 Kwaliteit openbare ruimte Kwaliteit openbare ruimte: schaalscore fysieke buurtvoorzieningen. (Waardering onderhoud stoepen, straten, pleintjes, plantsoenen, parken, straatverlichting, speelplekken, jongerenvoorzieningen)schaalscore 0-10, hoe hoger hoe beter.

Wijken: • Binnenstad: 5,9 • Noordflank/Stadswerven: 6,1 • Oud-Krispijn: 5,7 • Nieuw-Krispijn: 5,7* • Reeland: 6,2 • Staart: 6,0* • Wielwijk/Dordtse Hout: 5,1* • Crabbehof/Zuidhoven: 5,8* • Sterrenburg/Wilgenwende: 5,9 • Dubbeldam/De Hoven: 6,5 • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vissershoek: 6,1 *Door het lage aantal respondenten in deze wijk is dit cijfer indicatief.

12 Fysieke verloedering Ervaren fysieke verloedering in de buurt • Dordt totaal: 40% (2024) (rommel op straat, vernield straatmeubilair, bekladde muren/gebouwen, hondenpoep) - Wijken: % inwoners dat veel overlast ervaart. • Binnenstad: 46%

Jaarstukken 2024 Dordrecht

57

• • • • • • • • • •

Noordflank/Stadswerven: 47% Oud-Krispijn: 58% Nieuw-Krispijn: 47%* Reeland: 34% Staart: 51%* Wielwijk/Dordtse Hout: 55%* Crabbehof/Zuidhoven: 58%* Sterrenburg/Wilgenwende: 33% Dubbeldam/De Hoven: 17% Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vissershoek: 36%

*Door het lage aantal respondenten in deze wijk is dit cijfer indicatief.

13 Luchtkwaliteit Fijnstofconcentratie in de lucht, op wijkniveau

Straten met overschrijding fijnstofnorm t.o.v. doelstelling voor 2030: 0 straten* (2023) *Het aantal straten in Dordrecht met een overschrijding van de fijnstofnorm t.o.v. de doelstelling voor 2030 is gedaald van 32 in 2022 naar 0 in 2023. Kortom er zijn geen overschrijdingen van de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit NO2 en fijnstof (PM10 en PM2,5). Overal in de stad werd in 2023 voldaan aan de beleidsdoelstelling voor 2030. De oorzaak van de geconstateerde verbetering zijn klimatologische omstandigheden; de grote hoeveelheid regen en de hogere windsnelheid in 2023 leiden tot het ‘verdunnen’ van de concentraties van deze stoffen.

Bron 10 Regionale klimaatmonitor (https://klimaatmonitor.databank.nl)

Frequentie

11 Omnibus enquête OCD

*Meest recente cijfers uit 2022 Jaarlijks

12 Omnibus enquête OCD

Jaarlijks

13 Monitorrapportage RIVM 2023 en Centraal instrument monitoring luchtkwaliteit (CIML).

*Meest recente cijfers uit 2023

Jaarstukken 2024 Dordrecht

58

2.2.3.4 Wat heeft het gekost? Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen en onttrekkingen uit reserves. In deze jaarstukken is een verschillenanalyse per programma opgenomen. Hierin geven we de belangrijkste oorzaken aan van de hieronder genoemde verschillen ten opzichte van de actuele begroting. Bedragen x € 1.000

Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht

Begroting 2024

Werkelijk 2024

Lasten

92.061

87.365

Baten

50.908

51.335

Saldo

41.153

36.030

Toevoeging reserves

23.486

11.252

Onttrekking reserves

30.270

13.582

Totaal programma

34.369

33.700

Met de programmarekening is een totaaloverzicht opgenomen van de gerealiseerde baten en lasten op productniveau. Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties met de reserves. Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht