Jaarrekening inclusief controleverklaring 2024.pdf

Doelstelling 3: Het creëren van ruimte voor banen met sociaaleconomische impact. Een welvarende stad vraagt ook om een goed draaiende economie. We willen bestaande werklocaties beter benutten. Daarbij is het belangrijk dat er voldoende werk is en verschillende soorten en type banen. Een gezonde en toekomstbestendige economie is namelijk niet te sterk afhankelijk van één type banen. De gemeente wil investeren in banen die ook in de toekomst van toegevoegde waarde zijn, in samenwerking met bedrijven die binding hebben met de regio. Banen -en bedrijven- die op een positieve manier bijdragen aan de Dordtse samenleving. We werken gestructureerd aan de aanpak Ruimte voor banen. Begroting 2024 Om banen te creëren die op een positieve manier bijdragen aan de Dordtse samenleving wil de gemeente bestaande bedrijventerreinen nieuw leven inblazen, maar ook ruimte maken voor nieuwe bedrijven(terreinen) en voor moderne werkplekken in de Spoorzone. De grootste kansen zien we via actief grondbeleid op Dordtse Kil I en II, Amstelwijck-West en rond de Merwedehavens. Per gebied is een specifieke aanpak opgezet en zijn door de raad voorbereidings- en investeringsmiddelen beschikbaar gesteld.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

79

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is de ontwikkelstructuur Ruimte voor Banen vastgesteld met twee lokale fondsstructuren. Eén voor het gebied Dordtse Kil I, II en Amstelwijck-West. En één voor het centrumgebied en omgeving. Deze fondsen faciliteren snelle aankoop en herontwikkeling van grond. Via deze aanpak willen we sturen op het economisch profiel van de werklocaties. We versterken het economisch profiel van werklocaties door betere benutting van beschikbare terreinen, zoals watergebonden terreinen en terreinen met hoge milieu-categorieën. We zorgen ervoor dat de mogelijkheden van deze terreinen optimaal worden benut en kijken naar clusterversterking. Dit bevorderen we door bedrijfsverplaatsingen te initiëren en faciliteren. Enkele activiteiten: • Aankoop en herontwikkelingsvoorstellen voor enkele objecten/verouderd vastgoed op Dordtse Kil I/II, ten behoeve van herontwikkeling op basis van vastgestelde uitgifte profielen. • Als onderdeel van het omgevingsplan, vaststelling van voorstel tot borging van de minimale oppervlakte van bedrijfsunits op bedrijventerreinen met een hogere milieuzonering. • Uitwerking en vaststelling van de businesscase door de aandeelhoudersvergadering van de ROM-D ten behoeve van de herontwikkeling van de Peute locatie op de Tweede Merwedehaven.

• Strategische verwerving Derde Merwedehaven door de gemeente ten behoeve van maritieme ontwikkeling. • Strategische verwerving bibliotheek locatie aan de Groenmarkt op de as Visstraat/Groenmarkt/Voorstraat. • Voorbereidingen op de herontwikkeling van het onderwijsgebouw 't Achterom, als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Spuiboulevard. • Inspanningen acquisitie zakelijke dienstverlening Spuiboulevard en omgeving. We maken nieuwe afspraken met Havenbedrijf Rotterdam, waardoor we onze havens beter benutten. Begroting 2024 Dordrecht beschikt over water- en havengebonden terrein. De vraag naar deze terreinen is groot, terwijl nieuw uitgeefbare kavels zeer beperkt zijn. Tegen die achtergrond proberen we vanuit de aanpak Ruimte voor banen grip te krijgen op strategische locaties, en de sturen we op rechtstreekse uitgifte aan bedrijven, die passen binnen het watergebonden profiel. Concrete projecten die in 2024 zijn voorzien betreffen de herontwikkeling- en uitgifte van het Peute terrein op de Tweede Merwedehaven als ook het voormalig PROAV terrein op de Derde Merwedehaven. Voor het Zeehavengebied zetten we samen met het Havenbedrijf Rotterdam in op het behoud en versterken van de maritieme bedrijvigheid. We gaan voor duurzame bedrijvigheid en robuuste arbeidsplaatsen. Ook worden langjarige afspraken gemaakt voor een integrale en gezamenlijke veiligheids -en ondermijningsaanpak.

Hiermee positioneren wij het Zeehavengebied als krachtige en duurzame arbeidsmarktkatalysator binnen de regio Drechtsteden.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De aankoop van het Peute-terrein (2e Merwedehaven) door de ROM-D wordt in het eerste kwartaal van 2025 afgerond. Het terrein is bouwrijp gemaakt. In de eerste helft van 2025 wordt de herontwikkeling van het terrein geadresseerd in een raadsvoorstel. Het voormalig PROAV-terrein (3e Merwedehaven) is eind vorig jaar door de gemeente aangekocht ten behoeve van watergebonden uitgifte. De businesscase zal in de 1e helft van 2025 uitgewerkt worden. Voor beide terreinen zijn uitgiftecriteria opgesteld. In 2024 hebben we vanuit het gebiedsprogramma Westelijke Dordtse Oever (WDO) met Havenbedrijf Rotterdam een nieuw Toekomstperspectief Zeehaven Dordrecht 2040 opgesteld om de samenwerking beter te laten aansluiten op de huidige ontwikkelingen en ambities binnen de WDO, Stadsbreed en de regio. Dit werken we in 2025 verder uit in een uitvoeringsagenda In de overkoepelende aanpak WDO is een integrale veiligheids- en ondermijningsaanpak geborgd. Hierin werken Handhaving, Politie, OZHZ, Parkmanagement en Havenbedrijf Rotterdam gezamenlijk aan de veiligheid op de terreinen. Daarnaast wordt er binnen de Zeehaven ingezet op een havengerelateerde ondermijningsaanpak door Havenbedrijf Rotterdam in samenwerking me de zeevaartpolitie.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

80

We nemen maatregelen om onze droge/oudere terreinen beter te benutten. Begroting 2024 Voor specifiek de oudere bedrijventerreinen Dordtse Kil I/II en Amstelwijck West geven we uitvoering aan een aanpak waarbij handhaving, verduurzaming, en de aanpak van de openbare ruimte, wordt gecombineerd met actievere sturing op vastgoed en uitgifte van percelen. Dit betekent soms ook dat vastgoed- en erfpachtposities van bedrijven die niet passen in het profiel en/of weinig toegevoegde waarde hebben actief benaderd worden voor herontwikkeling dan wel – bij kansrijke bedrijven - uitplaatsing naar andere plekken. Dit moet er toe leiden dat deze terreinen weer optimaal worden gebruikt, waar het fijn ondernemen is, met meer toegevoegde waarde (vanuit banenperspectief) voor de stad.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is de samenwerking met ROM-D bij de aanpak om droge/oude terreinen beter te benutten vastgesteld. Een lokale fondsenstructuur is opgericht voor vastgoedontwikkeling. De eerste aankopen zijn door de gemeente gedaan en voor herontwikkeling overgedragen aan de ROM-D. De sloop van de verworven panden op Dordtse Kil II is gestart en de eerste uitgiftes worden verwacht in het eerste kwartaal 2025. Er zijn uitgiftecriteria vastgesteld die aansluiten op gemeentelijke ambities (bijvoorbeeld verduurzaming, arbeidsplaatsen). De handhavingsaanpak is in uitvoering, waarbij sprake is van integrale aanpak tussen omgevingsdienst, politie, handhaving en openbare veiligheid. In 2025 worden samenwerkingsafspraken met Parkmanagement gemaakt om resultaten te borgen binnen het reguliere beheer en bijbehorende samenwerking tussen het bedrijventerrein (Dordtse Kil I/II en Amstelwijck West) en de gemeente. We zetten in op het vergroten van het aanbod van binnenstedelijke werklocaties op loopafstand van het Centraal Station. Begroting 2024 In het kader van de planontwikkeling voor het Maasterras hebben we nadrukkelijk oog voor binnenstedelijke werklocaties: (kantoorhoudende) bedrijvigheid nemen we op in de ruimtelijke programmering.

Samen met de werklocaties in het Schilgebied en de binnenstad moet dit zorgen voor een blijvend aantrekkelijk werkgebied rondom het centraal station.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het toevoegen van binnenstedelijke werklocaties blijft een uitdaging, omdat de markt dit niet automatisch oppakt. Vanuit het programma Ruimte voor Banen sturen we actief op herontwikkeling en nieuwe invulling. Samen met marktpartijen en eigenaren zorgen we voor de juiste economische functie op de juiste plek. Op een aantal strategische plekken pakken we regie via aankoop, zoals de aankoop van de bibliotheek aan de Groenmarkt en de herontwikkeling van het Achterom-pand. Daarnaast intensiveerden we in 2024 onze acquisitie in de binnenstad en omgeving om werkformules aan de stad te koppelen en vraag en aanbod te matchen. We verkennen planologische maatregelen die verdozing en versnippering van bedrijventerreinen tegengaan. Begroting 2024 Er is een (negatieve) ontwikkeling gaande waarbij steeds meer vastgoed wordt omgezet naar opslag- en garageboxen, met geen tot weinig economische waarde voor de stad. Deze ontwikkeling zien we overigens niet alleen terug op oudere bedrijventerreinen, maar bijvoorbeeld ook op het recentere Dordtse Kil III met courant vastgoed. Om deze ontwikkeling een halt toe te roepen worden dan ook planologische maatregelen verkend, die van toepassing zijn voor de gehele stad.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

81

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In november 2023 heeft de raad een voorbereidingsbesluit genomen om vanaf dat moment geen nieuwe kleinschalige opslag- en bedrijfsverzamelgebouwen toe te staan op bedrijventerreinen. In 2024 hebben we dit uitgewerkt in nieuwe planregels, die eind 2024 richting besluitvorming zijn gebracht. Hiermee voorkomen we voortaan dat schaarse ruimte op industrielocaties wordt onderbenut en bevorderen we de goede ruimtelijk-economische ordening op onze werklocaties.

Doelstelling 4: Het realiseren van onderwijs dat voor iedereen kansen biedt om te (leren) leren en talent te ontwikkelen. We zetten in op het benutten van het leerpotentieel van onze jongste inwoners, door naast het aanbieden van de basisvaardigheden ook in te zetten op persoonlijke ontwikkeling bij jongeren zoals zelfstandigheid en kritisch denken. Wij nemen een aanjagende houding aan met betrekking tot het onderwijs en de onderwijsinstellingen; de gemeente heeft weliswaar een geringe wettelijke taak als het gaat om onderwijskwaliteit, maar maakte al langdurige afspraken met het onderwijs. We pakken daarom vanuit de gemeente een stevige rol om kwaliteit na te streven en samenwerking te bevorderen.

We zetten de afspraken met betrekking tot de uitvoering van de Dordtse onderwijsvisie 0-12 jaar (2020-2030) en het Dordts Leerprogramma door. Begroting 2024 We geven verdere uitvoering aan de Dordtse onderwijsvisie om kansengelijkheid te bevorderen door middel van het concretiseren van programma's rondom de speerpunten. Het gestarte Dordtse leerprogramma wordt verder ontwikkeld, waarmee de focus nog meer wordt gelegd op het verbeteren van het taal- en rekenniveau van de kinderen. Daarnaast zetten we in op talentontwikkeling door middel van wijkgerichte programma's, waarbij sociale ontmoeting en talentontwikkeling belangrijke uitgangspunten zijn.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is er samen met de partners verder uitvoering gegeven aan de Dordtse onderwijsvisie (012 jaar). Deelnemende scholen hebben het Dordtse Leerprogramma geborgd en hebben verbeterpunten doorgevoerd, zoals een sterkere focus op de taalontwikkeling en het stoppen van losse activiteiten. In alle wijken zijn naschoolse programma's gestart onder de naam 'wijkavontuur', waarbij de kinderen (6-12 jaar) hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen. Via de rijksregeling 'brugfunctionaris' versterken deelnemende scholen hun ondersteuningsstructuur voor gezinnen. We stellen samen met het voortgezet onderwijs een onderwijsvisie op. Begroting 2024 We ontwikkelen in samenwerking met de gezamenlijke partners (onderwijs, zorg, maatschappelijk veld) een onderwijsvisie voor het voortgezet onderwijs om zo met elkaar langdurige, structurele afspraken te maken om ervoor te zorgen dat het potentieel van onze jongeren beter wordt benut en dat onze jongeren beschikken over de vaardigheden voor de toekomst. Het vertrekpunt vanuit de visie zal zijn het voorkomen van thuiszitters en het terugbrengen van voortijdig schoolverlaters.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De Dordtse Visie Voortgezet Onderwijs is opgesteld samen met de partners en medio 2024 vastgesteld in de gemeenteraad. Vanaf het derde kwartaal zijn we gestart met het realiseren van de doelen en ambities uit deze visie. Hiervoor zijn stuurgroepen en waar nodig werkgroepen ingesteld, die over de voortgang rapporteren aan de bestuurders. Zo is er bijvoorbeeld een projectleider Thuiszitters gestart, een werkgroep ‘van vmbo naar mbo’ gestart en een overleg over schoolveiligheid in voorbereiding. Ook is het Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs Voortgezet Speciaal Onderwijs, in 2024 vastgesteld.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

82

We werken een programmalijn Glansrijke Toekomst voor de Dordtse jongeren uit en voeren deze uit. Begroting 2024 We concretiseren het programma 'Glansrijke Toekomst voor de Dordtse jeugd (12-27)'. Speciale aandacht is er voor een meer kwetsbare groep (16-27 jaar), die een afstand tot de maatschappij en de arbeidsmarkt ervaren. Dat doen we door middel van de inzet van lifecoaches en het programma Jongeren Op de Rit (JOR). Rijksprogramma's, zoals maatschappelijke diensttijd (MDT) en cofinanciering vanuit het Europese Sociaal Fonds+ (ESF+) vormen de financieringsbronnen voor dit programma.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Samen met onderwijs- en sociale partners volgen en helpen we jongeren, die vast zijn gelopen in het mbo of dat dreigen, via twee projecten. Dat heeft ertoe geleid dat er in 2024 twee projecten zijn vormgegeven: 1) het versterken van de overgang van vmbo naar mbo met een overstapcoach en versterkte loopbaanoriëntatie. De uitvoering van dit project gebeurt in 2025 en verder. 2) uitval in het mbo voorkomen en alternatieven bieden. De uitvoering van dit twee project is gestart in 2024. Voor dit project volgen we 50 jongeren om een beeld te krijgen waarom jongeren uitvallen en tijdig passende ondersteuning in te zetten. Er is een eerste groep van 25 jongeren geselecteerd. Deze jongeren worden ondersteund door coaches vanuit het onderwijs als ze nog niet zijn vastgelopen, zodat zij niet uitvallen en uit beeld verdwijnen. Als ze al wel zijn vastgelopen (uitgevallen) worden ze ondersteund door coaches (Matchmakers) (vanuit het Doorstroom- en coördinatiepunt voortijdig schoolverlaters) om ze te helpen naar werk of een andere opleiding. We volgen hierbij de voortgang door middel van een impactmeting. Wat we anders doen is, dat de professionals eerder met elkaar in afstemmen en daardoor eerder en sneller betrokken zijn bij de hulpvraag van de jongere.

Hier ontvangen de ketenpartners extra middelen voor vanuit het programma. De partners investeren zelf ook extra inzet. In het eerste kwartaal van 2025 wordt de tweede groep van 25 jongeren geselecteerd. We onderzoeken daarnaast ook andere oplossingen voor knelpunten. Deze worden in 2025 geconcretiseerd. In aanloop naar nieuwe wetgeving stellen we met de regio een nieuw plan van aanpak VSV (voortijdig schoolverlaten) op. Begroting 2024 Bij de nieuwe aanpak wordt rekening gehouden met de opbrengsten van de afgelopen jaren en wordt er ingesprongen op nieuwe afspraken. De regionale aanpak moet ertoe leiden dat uitvallers toeleiding vinden naar onderwijs of werk. We richten een doorstroompunt of een coördinatiepunt op voor Voortijdige School Verlaters en monitoren de resultaten. Dit doorstroompunt heeft ook de taak om jongeren van 16 tot 23 uit het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs te monitoren.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is onder leiding van een door gemeente Dordrecht aangestelde penvoerder gewerkt aan het nieuwe regionale Programma VSV en Jeugdwerkgelegenheid 2026-2029. De wet van School naar Duurzaam Werk vereist binnen het programma de betrokkenheid van de arbeidsmarktregio’s en maatregelen om jeugdwerkloosheid tegen te gaan. Er is een governance opgesteld voor bestuurlijk overleg en samenwerking met alle partners van waaruit een stuurgroep en coördinatiegroep is opgericht/ingesteld. Het programma voorziet de volgende vier programmalijnen: Van VO naar MBO, Hulp in school, Ondersteuning jongeren naar werk en Lerend Netwerk. De ontwikkeling van het programma ligt op schema voor tijdige uitvoering en implementatie.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

83

Doelstelling 5: Het ontwikkelen van het Leerpark tot een volwaardige campus. We zetten de volgende stappen om het Leerpark door te ontwikkelen tot een volwaardige regionale campus voor de Drechtsteden, waar leren-werken-innoveren centraal staat. We ontwikkelen een nieuw programma voor de Maakfabriek. Begroting 2024 In 2024 stellen we het programma, het eigenaarschap en de vastgoedexploitatie voor de Maakfabriek opnieuw vast. Het eerdere programma is helaas door onvoorziene (markt)omstandigheden bij de aanvankelijk participerende partijen voor de Maakfabriek niet van de grond gekomen. De Maakfabriek moet met een meer grootschalige ruimte voor productietechnologie en toepassing een aanvulling worden op de Duurzaamheidsfabriek, waar door jonge innovatieve bedrijven, MKB uit onze regio en studenten (mbo, hbo en universitair) gewerkt wordt aan de grote maatschappelijke en technologische uitdagingen. Een deel van de Maakfabriek wordt ingericht als incubator faciliteit waar start-ups die passen bij het maakkarakter van onze regio een plek kunnen krijgen en gefaciliteerd worden in hun groei. We willen ons daarbij onderscheiden van de andere plekken in Nederland, door vooral in te zetten op de toepassing van de kennis en die in de praktijk te brengen.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het plan voor de Maakfabriek is in 2024 aangepast. Vanuit de eerdere plannen is gekozen voor een tijdelijke faciliteit die de opstap moet bieden voor startend ondernemerschap/ innovatieklimaat en praktijkgericht onderwijs, en daarmee een aanvulling zal vormen op het huidig aanbod van de Duurzaamheidsfabriek en het Kopgebouw met hoger onderwijs (waar sinds vorig jaar naast de al eerder gevestigde Dordrecht Academy nu ook de pabo van InHolland is gehuisvest). Er is gekozen voor een flexibel bouwconcept met een afschrijvingstermijn van 15 jaar, met lagere bouw- en investeringskosten. Dit plan is realistischer voor de doelgroep (startups en praktijkgerichte opleidingen). Een 15-jarige investering is haalbaar qua bouwkosten. En biedt ruimte voor toekomstige gebiedsontwikkeling die eveneens geënt zal zijn op een ontwikkeling met campusfaciliteit. Inmiddels maken een zestal partijen die verbonden zijn aan het innovatie- en opleidingsaanbod in Dordrecht en de regio, deel uit van het consortium. Via de Regiodeal en de provincie Zuid-Holland zijn substantiële middelen beschikbaar die uiterlijk 2026 aanbesteed moeten zijn. Daarom moeten de plannen in 2025 gereed gemaakt worden. We gaan bouwen aan een overall campusorganisatie en -infrastructuur.

Begroting 2024 Vanuit de Coöperatie Ontwikkeling Leerpark is de afgelopen 20 jaar in fysieke zin gebouwd aan het Leerpark om te komen tot het punt waar het nu staat. Om echt tot een volwaardige campus te komen is meer nodig dan alleen het realiseren van gebouwen en het concentreren van onderwijs. We maken met partners de start van een nieuwe organisatie, die de doorstart vormt vanuit de COL, naar een nieuwe professionele campus-organisatie en -structuur, waarin aspecten als facility & eventmanagement en marketing worden opgenomen.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Eind 2024 is de Leerparkontwikkelaar gestart met de ontwikkeling van het laatste perceel (woningen). Hiermee heeft de Coöperatie Ontwikkeling Park haar opdracht afgerond en kan de coöperatie (samenwerking gemeente en Da Vinci) in 2025 worden beëindigd. Het is nu zaak om snel een nieuwe samenwerkingsstructuur op het Leerpark op te zetten, waarbij wordt ingezet op samen programmeren op het gebied van innovatie, ondernemen en leren. Waarbij met name de aandacht uitgaat naar de gezamenlijke positionering van de Duurzaamheidsfabriek (voor de vestiging van start-ups in samenwerking met YES!Delft), het Kopgebouw (hoger onderwijs) en de Maakfabriek.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

84

2.2.5.3 Wat zijn de indicatoren? De basis: BBV-indicatoren De basisindicatoren komen voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dit is een vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Deze basis BBV-indicatoren zijn standaard onderverdeeld naar 'taakvelden', er is in de begroting een koppeling gemaakt tussen de taakvelden en de begrotingsprogramma's, waardoor deze nu een logische link vormen. Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren is ook terug te vinden in de bijlagen van deze Jaarstukken. Omdat de basis BBVindicatoren voor elke gemeente gelijk zijn, hebben deze geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten. Daarnaast zijn via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema te vergelijken met een selectie naar keuze (onder andere landelijk, provinciaal niveau of regionaal niveau). BBV-indicatoren

Begroting Jaarstukken Begroting Jaarstukken 2024 2023 2025 2024

Netto arbeidsparticipatie - % (sociaal domein) Werkloze jongeren - % (sociaal domein)

70,2 (2022)

72 (2023)

72 (2023)

2,0 (2021)

2,0 (2022)

2 (2022)

2 (2023)

2 (2023)

Absoluut verzuim - aantal per gemeente (onderwijs) Relatief verzuim - aantal per gemeente (onderwijs) Voortijdige schoolverlaters - % (onderwijs)

1,2 (2021)

1,2 (2022)

2,2 (2023)

2,2 (2023)

5,9 (2023)

15 (2022)

15 (2022)

14 (2023)

14 (2023)

28 (2023)

Banen - per 1.000 inwoners 15-64 jaar (economie)

G40

71,8 (2024) 72,8 (2024)

2,7 3,2 (2023) 3,2 (2023) 3,2 (2023) 2,7 (2023) (schooljaar '20/'21) 683,6 (2022) 683,6 691,6 (2023) 805,1 (2023) 913,1 (2023) (2022)¹

¹ Per 1.000 inwoners 15-74 jaar. Aanvullende indicatoren Naast de indicatoren van het BBV, zijn voor elk begrotingsprogramma ook aanvullende indicatoren opgenomen. Deze aanvullende Dordtse indicatoren komen voort uit de in de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026 voorgenomen wens om de informatievoorziening aan de gemeenteraad verder te verbeteren. Vanaf het najaar van 2023 tot de zomer van 2024 is met de Auditcommissie een intensief traject doorlopen om deze wens te concretiseren. Daaruit heeft een werkgroep van leden van deze commissie samen met experts van het Onderzoekscentrum Drechtsteden (OCD) en de ambtelijke ondersteuning een verdiepende slag gemaakt op aanvullende indicatoren. In juni 2024 heeft de werkgroep een twintigtal aanvullende indicatoren voorgelegd aan de Auditcommissie, waarna opdracht is gegeven voor een directe nul-meting (eerste data voor de indicatoren) in de zomer van 2024. Het OCD heeft de nul-meting uitgevoerd, en de aanvullende indicatoren met data zijn in de Begroting 2025 daarop voor het eerst gepresenteerd. Deze komen nu ook terug in de Jaarstukken 2024. Onderzoeksverantwoording Omnibus enquête van het OCD Elf van de aanvullende indicatoren zijn door het Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD) gemeten met behulp van een vragenlijstonderzoek (de omnibus) onder volwassen inwoners van de gemeente Dordrecht in augustus 2024.

De indicatoren zijn ontleend aan verschillende monitoren van het OCD te weten de Monitor Communicatie en Bestuur, de Monitor Dordtse initiatieven, de Monitor Sociaal, het Onderzoek behoefte aan cultuur én de Veiligheidsmonitor. De doelgroep van de omnibus zijn volwassen inwoners uit Dordrecht. Om een representatief beeld te krijgen moet een aanzienlijk aantal respondenten deelnemen aan het onderzoek. Alleen dan is vast te stellen of verschillen in uitkomsten tussen bijvoorbeeld twee opeenvolgende jaren werkelijke verschillen zijn en niet op toeval berusten. Er is een steekproef gedaan van 4.000 personen uit de basisregistratie personen (BRP). Daarnaast zijn de 2.219 leden van het bewonerspanel benaderd met de omnibus enquête. Het onderzoek is uitgevoerd via een online vragenlijst. Geselecteerde inwoners kregen per brief (steekproef populatie) of email (het bewonerspanel) het verzoek om aan het onderzoek

Jaarstukken 2024 Dordrecht

85

deel te nemen en de vragenlijst op internet in te vullen. Indien gewenst konden zij een schriftelijke vragenlijst opvragen. Een kleine 2.000 (1.964) personen heeft de vragenlijst ingevuld. Het netto respons percentage is 32%. Het databestand is herwogen naar wijk en leeftijd. Nota bene: de wijkverschillen zijn klein en indicatief voor verschillen, maar zijn niet statistisch significant. Aanvullende indicatoren Omschrijving

Actuele waarde 2024

17 Baanontwikkeling in Dordrecht Baanontwikkeling per sector en aantal banen in Dordrecht

Meest recente cijfers komen uit 2024 t.o.v. 2023: •

Totaal baanontwikkeling: +5,4% (2023: 63.975 / 2024: 67.445)

Per sector: • Landbouw en visserij: +24% (2023: 125 / 2024: 155) • Delfstoffen, industrie en energie: +3,8% (2023: 7.170 / 2024: 7.445) • Bouwnijverheid: +7,6% (2023: 5.480 / 2024: 5.895) • Groothandel, detailhandel en reparatie: +5,3% (2023: 12.140 / 2024: 12.785) • Vervoer en opslag: +9,4% (2023: 3.345 / 2024: 3.660) • Horeca: +0,4% (2023: 2.350 / 2024: 2.360) • Informatica en communicatie: +15,2% (2023: 1.780 / 2024: 2.050) • Financiële instellingen: +7,8% (2023: 765 / 2024: 825) • Zakelijke dienstverlening: +11,8% (2023: 7.460 / 2024: 8.340) • Overheid: -1,3% (2023: 4.835 / 2024: 4.770) • Onderwijs: +3% (2023: 4.225 / 2024: 4.350) • Gezondheid en welzijn: +3,1% (2023: 12.235 / 2024: 12.615) • Cultuur, recreatie en overige dienstverlening: +6,3% (2023: 2.065 / 2024: 2.195)

Jaarstukken 2024 Dordrecht

86

18 Vacatureontwikkeling in de Drechtsteden Vacatureontwikkeling per kwartaal en aantal vacatures in de Drechtsteden

Meest recente cijfers komen uit 2024 t.o.v. 2023: •

Totaal vacatureontwikkeling: +1,3% (2023: 22.650 / 2024: 22.950)

Per kwartaal: • 1e Kwartaal: +7,2% (2023: 5.550 / 2024: 5.950) • 2e Kwartaal: +2,5% (2023: 6.000 / 2024: 6.150) • 3e Kwartaal: +0,0% (2023: 5.500 / 2024: 5.500) • 4e Kwartaal: -4,5% (2023: 5.600 / 2024: 5.350)

19 Ontwikkeling sociale klassen De doelgroepindeling in 7 sociale klassen is gebaseerd op het onderzoeksrapport Eigentijdse ongelijkheid uit de reeks Verschil in Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), de data is gebaseerd op TDA Analytics.

Ontwikkeling sociale klassen van het SCP in Dordrecht (mei 2024): • Werkende bovenlaag: 14% • Jongere kansrijken: 8% • Rentenierende bovenlaag: 12% • Werkende middengroep: 27% • Laagopgeleide gepensioneerden: 16% • Onzekere werkenden: 12% • Precariaat: 10%

Bron

Frequentie

17 Bedrijven en Instellingenregister MRDH/Drechtsteden https://drechtsteden.incijfers.nl/jive?workspace_guid=d744b3bf7877-4345-a1f9-c41e6afa668a

Jaarlijks, indien mogelijk. Meest recente cijfers uit 2023/2024.

18 UWV https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie/datasets

Jaarlijks, indien mogelijk. Meest recente cijfers uit 2023/2024. Jaarlijks, indien mogelijk.

19 Online dashboard Cultureel Zuid-Holland in kaart - SCP via Kunstgebouw, Kunstgebouw is de Zuid-Hollandse provinciale ondersteuningsinstelling voor cultuur: https://www.kunstgebouw.nl/cultureel-zuid-holland-in-kaart/

Jaarstukken 2024 Dordrecht

87

2.2.5.4 Wat heeft het gekost? Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen en onttrekkingen uit reserves. In deze jaarstukken is een verschillenanalyse per programma opgenomen. Hierin geven we de belangrijkste oorzaken aan van de hieronder genoemde verschillen ten opzichte van de actuele begroting. Bedragen x € 1.000

Lerend en Ondernemend Dordrecht

Begroting 2024

Werkelijk 2024

Lasten

49.829

43.465

Baten

22.977

17.956

Saldo

26.851

25.508

Toevoeging reserves

5.392

4.330

Onttrekking reserves

11.097

9.979

Totaal programma

21.146

19.859

Met de programmarekening is een totaaloverzicht opgenomen van de gerealiseerde baten en lasten op productniveau. Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties met de reserves.

Lerend en Ondernemend Dordrecht

Bedragen x € 1.000

Lasten

Baten

Begroot Werkelijk Verschil

Begroot Werkelijk

Verschil

118

118

3.606

2.646

-960

1.019

7.358

6.662

-696

1.538

625

1.963

1.422

-541

3.222

213

1.598

1.535

-63

3.399

2.243

1.156

2.093

1.047

-1.046

Ruimtelijke Lobby

2.209

2.555

-346

1.578

1.314

-264

Leerpark

2.566

1.156

1.410

1.790

17

-1.773

Ondersteuning ondernemerschap

4.168

3.518

650

169

176

7

Detailhandel en ambulante handel

515

437

78

353

373

20

Droge / natte bedrijven

372

394

-22

4

19

15

Onderwijshuisvesting

11.674

11.457

217

2.465

2.627

162

Totaal

49.828

43.464

6.364

22.977

17.956

-5.021

Bibliotheek

3.412

3.251

161

Leerplicht en voortijdig schoolverlaten

4.832

3.629

1.203

Bestrijding Onderwijsachterstanden

11.083

10.064

Voor- en vroegschoolse educaties

2.163

Onderwijs aangelegenheden

3.435

Werkgelegenheid

Verschil tov actuele begroting excl. mutaties reserves (a)

1.343

Stortingen in reserves Reserves Mutaties in de reserves

Begroot Werkelijk Verschil 5.392

4.330

1.062

Onttrekkingen uit reserves Begroot Werkelijk 11.098

9.979

Mutaties reserves (b) Totale verschil t.o.v. actuele begroting Totale verschil t.o.v. actuele begroting (a+b)

Jaarstukken 2024 Dordrecht

Verschil -1.119 -57

55.220

47.794

7.426

34.075

27.935

-6.140 1.286

88

2.2.6 Bouwend en Bereikbaar Dordrecht 2.2.6.1 Wat hebben we bereikt?

In het voorbije jaar is hard gewerkt om onze ambities voor een bouwende en bereikbare stad te realiseren. We kunnen concluderen dat we voor verschillende doelen op koers liggen. Zo is het gelukt om meer differentiatie in het woningaanbod te brengen en is 31% van de nieuwe woningen sociale huur geworden. Ook hebben we een groot aantal betaalbare woningen kunnen toevoegen aan de programmering. In de periode 2022 en met 2024 zijn 1723 woningen gerealiseerd en 807 woningen zijn nog in aanbouw. Verder is het ontwerp Dordtse Omgevingsvisie 2.0 gereedgekomen en ter inzage gelegd. En hebben we mooie stappen gemaakt met de verdichtingsstudie, concept gebiedsprogramma’s, het gereedkomen van de fietsenstalling aan de zuidzijde van station Dordrecht en fietsenstalling Drievriendenhof en het vaststellen van het Mobiliteitsplan Dordrecht 2040. Voor de ontwikkeling van de voorzieningenmonitor, doorontwikkeling van de waterbus en deelmobiliteit en planvorming rondom StadsAs is enige vertraging ontstaan.

2.2.6.2 Verantwoording over beleid Doelstelling 1: Het realiseren van 4.000 woningen tot en met 2026. De ambitie is om tot 2026 in totaal 4.000 woningen te bouwen in alle segmenten. Hiervan zal 30% (1.200 woningen) in het sociale huursegment vallen. Dit betekent dat er gemiddeld 1.000 woningen per jaar opgeleverd moeten worden om deze doelstelling te kunnen halen. Het is een landelijke trend dat de bouw stagneert door diverse economische omstandigheden als stijgende hypotheekrente en de ontwikkeling van bouwkosten. Dit maakt het behalen van deze doelstelling onzeker. We willen daarom verschillende mogelijkheden benutten, zoals de Start Bouw Impuls, en blijven met ontwikkelaars in gesprek. We maken woningbouw mogelijk door gronduitgifte, gebiedsontwikkeling, omgevingsplannen (vervangt de bestemmingsplannen) en begeleiden van initiatieven. Begroting 2024 In de gebieden van de Stadsas Dordt, Stadswerven, Wilgenwende, Amstelwijck en Spuiboulevard, doen we er alles aan om de productie op gang te houden of te krijgen. Per 1 januari 2024 wordt de Omgevingswet van kracht. Dit betekent dat bestemmingsplannen over gaan in Omgevingsplannen. Om de ontwikkeling op het Maasterras mogelijk te maken, wordt eind 2023 het bestemmingsplan vrijgegeven voor inspraak, zodat dit in 2024 ter vaststelling aan de raad kan worden aangeboden.

Dit zorgt voor een belangrijke impuls voor de realisatie van het woningbouwprogramma, economisch programma en voorzieningenniveau. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Om de gebiedsontwikkeling Maasterras fase 1 mogelijk te maken, is eind 2023 het ontwerp bestemmingsplan vrijgegeven voor inspraak. Bij het verwerken van de zienswijzen is gebleken dat het bestemmingsplan nog niet ter vaststelling aan de gemeenteraad kon worden aangeboden. Samen met publieke partijen is er, onder leiding van een onafhankelijk adviseur, onderzocht hoe het proces te vervolgen. Verder zijn we in 2024 gestart met onderzoeken om toe te werken naar omgevingsplannen voor bijvoorbeeld het gewenste nieuwe station Leerpark en de ontwikkelingen aan, en rondom, station Dordrecht. Ook in andere gebieden in de gemeente werken we hard aan nieuwbouwprojecten: De verschillende projecten binnen het gebied Spuiboulevard bevinden zich in verschillende fasen waarbij bestemmingsplannen vastgesteld en onherroepelijk zijn. De bouwenvelop voor Hellingen is onlangs gepubliceerd. Binnen Amstelwijck zijn de onderdelen Refaja en Midden in ontwikkeling. Binnen Stadswerven is de verkoop van woningen in het gebied Het Wantij van start gegaan. Hiermee kan de bouw bijna van start. De oplevering wordt verwacht in 2026. Verder is gestart met werkzaamheden in het Wervenpark.

Verder zijn binnen de gemeente 2746 (particuliere) initiatieven in behandeling genomen. Deze omvatten in totaal 3.002 woningen.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

89

We wijzen locaties aan voor het (terug-)bouwen van sociale huurwoningen. Begroting 2024 De doelstelling uit het politiek akkoord gaat uit van 30% (1.200 woningen) in het sociale huursegment tot en met 2026. De woonvisie gaat uit van 2.000 (terug) te bouwen sociale huurwoningen tot 2031. De locaties van deze 2.000 sociale huurwoningen zijn in kaart gebracht (Dordrecht West, Poelwijckstraat/Oudelandstraat, Thureborgh), waarbij het gaat om zowel locaties van de gemeente, Trivire, Woonbron en overige partijen. Hierbij schept de gemeente de randvoorwaarden om te kunnen bouwen en staan de corporaties en ontwikkelaars aan de lat deze te realiseren. Om hierop te versnellen wordt er gezocht naar locaties voor 150 extra te programmeren sociale huurwoningen. Ook is het de bedoeling om 100 sociale huurwoningen, die initieel geprogrammeerd waren om te bouwen door derden, nu door corporaties te laten ontwikkelen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In de periode 2022 tot en met 2024 zijn in totaal 736 sociale huurwoningen opgeleverd. Specifiek in 2024 ging dit om 162 woningen op de locaties Poelwijckstraat/Oudelandstraat en Charlotte de Bourbonstraat en omgeving. Op de planning tot en met 2026 staan 272 woningen op de locaties Van der Goesstraat fase 1 en 2, het Witte Dorp veld 2 en 3 en de Noordendijk fase 6 en 7 in de Vogelbuurt.

Dit brengt het totaal op 1.222 woningen in de periode 2022-2026. Dit is bijna 31% van de 4.000 woningen die gepland staan tot 2026. Hiermee blijven we op koers om de doelstelling uit het collegeakkoord te halen. Verder zijn voor de 150 extra sociale huurwoningen locaties in beeld middels de verdichtingsstudie en binnen het Maasterras. En 100 woningen zullen binnen de plannen voor het Gezondheidspark Middenzone door de corporaties worden gerealiseerd waar ze eerder door derden gebouwd zouden worden. Hiermee is invulling gegeven aan de opgave uit de routekaart woningbouw om 250 extra corporatie sociale huurwoningen toe te voegen. Tot en met 2030 voldoen we met de woningbouwprogrammering aan de woonvisie, want woningcorporaties bouwen 1.290 sociale huurwoningen en de particuliere ontwikkelaars 773 sociale huurwoningen (twee deelgebieden van het Maasterras zijn hierbij inbegrepen, omdat deze woningen nog niet zijn toebedeeld aan een woningcorporatie). We zorgen voor differentiatie in het woningaanbod in Dordt West. Begroting 2024 Ook in 2024 blijft de focus in Dordrecht-West liggen op het differentiëren van het woningaanbod. Het gaat om een kwalitatieve verbetering van de sociale huurvoorraad en een toename van het aanbod in (betaalbare) koopwoningen.

Concreet gaat het om projecten in en rondom de Charlotte de Bourbonstraat, het Witte Dorp, Van Kinsbergenstraat, speeltuinvereniging, Vliegenstraat, Van der Goesstraat, Colijnstraat, Karel Doormanweg, Admiraalsplein, volkstuinenlocatie en de Bouwhuyslocatie. Onderzoek loopt naar locaties aan de Zuidendijk (Troelstraweg en Ruys de Beerenbrouckweg) en de Protestantse Zorggroep Crabbehoff (PZC).

Jaarstukken 2024 Dordrecht

90

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De woningen aan de Charlotte de Bourbonstraat en omgeving zijn gerealiseerd. Het naastgelegen Witte Dorp is gesloopt en de planning gaat uit van oplevering van de nieuwe woningen in 2026. De Van Kinsbergenstraat is reeds in 2023 opgeleverd, evenals de W.H. Vliegenstraat. De Van der Goesstraat wordt in 2025 gerealiseerd. De locatie van de speeltuinvereniging staat gepland voor 2026, terwijl de koopwoningen aan de Colijnstraat conform planning in 2027 gebouwd moeten zijn. Voor de Karel Doormanweg is het bestemmingsplan vastgesteld en het Admiraalsplein is in verkoop gegaan. De Woonzorglocatie aan het Admiraalsplein wordt afgestemd met een zorgpartij en daarvan zouden in 2026 de woningen gereed moeten zijn. De Volkstuinen locatie kent vertraging, omdat het programma nog niet is vastgesteld. De Bouwhuyslocatie kent enkele knelpunten, waardoor de planning vertraagd is. Onderzoek loopt naar de locaties Zuidendijkzone (Troelstraweg en Ruys de Beerenbrouckweg), PZC Crabbenhoven, de Isaac da Costastraat, J.J.A. Goeverneurstraat, J.P. Heijeplein, P.A. de Genestetstraat in Oud-Krispijn en het Movadoterrein. Hiermee wordt, mede in samenhang met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, een kwaliteitsslag gemaakt en worden ook woningen toegevoegd.

De woningvoorraad wordt meer gedifferentieerd, door naast sociale huurwoningen ook (betaalbare) koopwoningen toe te voegen.

Doelstelling 2: Het ontwikkelen van planvorming voor het toevoegen van harde planvoorraad. Als gemeente kunnen wij ervoor zorgen dat plannen mogelijk worden door kaders te stellen. Kan er gebouwd worden? Dan noemen we dat 'harde planvoorraad'. Om de doelstelling voor deze raadsperiode te halen moeten we ons richten op het vormen van harde planvoorraad. Tot 2026 zijn er harde bestemmingsplannen voor ruim 4.000 woningen, waarvan een deel reeds in uitvoering is. Voor de periode daarna zijn er harde en zachte plannen voor nog eens 5.000 woningen. Na het onherroepelijk worden van de bestemmingsplannen/Omgevingsplannen voor de Spuiboulevard en met name het Maasterras en de andere onderdelen van de Stadsas Dordt, is er voldoende planvoorraad om 11.000 woningen binnenstedelijk te kunnen bouwen. Echter, vanwege de omvang en complexiteit van de ontwikkeling van de Stadsas Dordt is een extra impuls nodig. Daarom wordt gestudeerd waar in de stad verdichting kansrijk is. Daarbij is randvoorwaardelijk dat verdichting leidt tot een kwaliteitsimpuls voor het gebied. We ronden de verdichtingsstudie af en borgen dat er voldoende planvoorraad aanwezig blijft. We voegen koopwoningen aan de planvoorraad toe in het betaalbare segment. Begroting 2024 In zowel het politiek akkoord als de woonvisie is afgesproken om 1.500 zogenaamde betaalbare koopwoningen te programmeren.

Het gaat hierbij om koopwoningen die volgens de definitie van het Rijk minder dan €355.000 kosten. In de huidige programmering zitten vooralsnog, mede door marktomstandigheden, onvoldoende van dit soort woningen. We programmeren daarom deze woningen in de planvoorraad op onder andere de Spuiboulevard, het Maasterras en door middel van verdichting in de gehele stad. Uiteraard wordt naast het toevoegen van deze planvoorraad, dit ook in alle andere segmenten gedaan, want overal is behoefte aan. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Doel is, zoals beschreven in het politiek akkoord, om 1.500 betaalbare koopwoningen aan de harde planvoorraad toe te voegen. Voor wat betreft betaalbare koopwoningen volgen we de landelijke definitie. In 2024 was de bovengrens € 390.000. In de programmering bevinden zich op dit moment ruim 2.000 betaalbare koopwoningen, waaronder in het Maasterras.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

91

We werken concrete planvorming uit voor de ontwikkelingsgebieden van de Stadsas Dordt. Begroting 2024 De Stadsas Dordt draagt met de bouw van circa 6.000 woningen en verschillende infrastructurele investeringen voor een belangrijke mate bij aan de bouw- en bereikbaarheidsambities uit het Politiek Akkoord 2022-2026 en de lange termijn agenda 'Agenda Dordrecht 2030'. De Stadsas Dordt is onderverdeeld in verschillende ontwikkelgebieden, die ieder in hun eigen tempo ontwikkeld worden. Voor ontwikkelgebied Maasterras wordt in 2023 gewerkt aan de Omgevingseffectrapportage, het stedenbouwkundig masterplan en de stedenbouwkundige uitwerking voor de eerste fase. Hiertoe zal een omgevingsplan en een grondexploitatie worden opgesteld, welke ter besluitvorming zullen worden voorgelegd. Voor het ontwikkelgebied Knoop Leerpark-Gezondheidspark werken we in 2023 en 2024 een ontwikkelstrategie uit. In het ontwikkelgebied rondom Station Dordrecht starten we in 2023 de eerste deelprojecten en wordt verder verkend welke mogelijkheden dit gebied nog meer heeft voor stedelijke verdichting.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De gebiedsontwikkeling Maasterras: in de voorbereiding van fase 1 is eind 2023 het ontwerpbestemmingsplan vrijgegeven voor inspraak. Bij het verwerken van de zienswijzen is gebleken dat het bestemmingsplan nog niet ter vaststelling aan de raad kon worden aangeboden. Vanuit de ministeries van VRO en IenW en de gemeente Dordrecht is een onafhankelijk adviseur aangesteld om oplossingsrichting voor de publieke onderdelen te verkennen. De gebiedsontwikkeling Leerpark houdt direct verband met de MIRT-verkenning Oude Lijn waarin onderzocht wordt of, en zo ja, waar in het gebied het nieuwe station Leerpark gerealiseerd kan worden. Om de ambities van Dordrecht voor de ontwikkeling van het gebied Leerpark gelijk op te laten lopen met de MIRT-verkenning is eind 2024 de ruimtelijke ordeningsfase gestart om de komst van een nieuw station mogelijk te maken (omgevingsplan) en vindt een stedenbouwkundige verkenning plaats om het station en de omgeving elkaar te laten versterken. In het kader van de gebiedsontwikkeling rondom het station Dordrecht zijn in 2024 een aantal tastbare resultaten geboekt en andere ontwikkelingen in voorbereiding. De nieuwe stationsentree en fietsenstalling aan de zijde van het Weizigtpark zijn gebouwd en geopend. De herinrichting van het Weizigtpark nadert zijn voltooiing.

Om de verdere ambities van Dordrecht voor onder andere de vernieuwing van station Dordrecht (onderdeel van de MIRT-verkenning Oude Lijn) en directe omgeving te kunnen verwezenlijken is eind 2024 de ruimtelijke ordeningsfase gestart. Op basis van diverse onderzoeken en gesprekken wordt gewerkt aan een ontwerp-omgevingsplan. De particuliere initiatiefnemer voor de (her)ontwikkeling van Nieuw Thureborgh heeft het plan aangepast, de financiering geregeld en een vergunning aangevraagd om te gaan bouwen. We brengen door middel van een verdichtingsstudie potentiële ontwikkellocaties in kaart. Begroting 2024 Door middel van een verdichtingsstudie worden mogelijke ontwikkellocaties in het gebouwde gebied van Dordrecht onderzocht. De eerste resultaten laten zien dat er genoeg kans en ruimte is in Dordrecht om te verdichten en dat daarmee het doel om 11.000 woningen te bouwen gehaald kan worden. Begin 2024 zijn de uitkomsten van dit onderzoek bekend, maar niet alle locaties zullen even gunstig zijn. In 2024 brengen we daarom voor de meest gunstige ontwikkellocaties de kaders in kaart.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In juni 2024 zijn de uitkomsten van het onderzoek met de gemeenteraad gedeeld en vastgesteld in de vorm van de startnotitie Verdichtingsplannen. Hiermee zijn negen verdichtingsprincipes vastgelegd zoals optoppen, opsplitsen & verbouwen, leegstaand vastgoed herontwikkelen, op onderbenutte gronden en aan groenstructuren bouwen. De uitwerking van deze principes per wijk, ofwel het in kaart brengen van de meest gunstige ontwikkellocaties is gestart en wordt in 2025 aangeboden.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

92

Doelstelling 3: Het ontwikkelen van een ruimtelijke ordening die ruimte biedt aan duurzame ontwikkelingen, transformatie en een divers woonaanbod. Dordrecht bevindt zich midden in een dynamische periode met een grote behoefte aan woningen. Daarbij moet de bereikbaarheid, natuur en klimaat, en economische functies gewaarborgd of verder versterkt worden. We blijven werken aan een aantrekkelijk leefklimaat. De schaarste van ruimte, ook in onze stad, maakt deze complex. Het zal daarom een uitdaging zijn om alle aspecten ruimtelijk een goede plaats te geven en tegelijk aan alle ambities te voldoen. Dit blijkt ook uit de ruimtelijke puzzel die we samen met de provincie aan het maken zijn. Naar alle waarschijnlijkheid zullen er prioriteiten gesteld, en keuzes gemaakt moeten worden. Aangezien we met de ontwikkeling van de stad binnen de reeds bebouwde contouren wensen te blijven, zal de stad verdicht moeten worden. Zowel de genoemde verdichtingsstudie als de aangescherpte woon- en omgevingsvisie zal worden gebruikt om te bepalen waar deze verdichting het beste kan plaatsvinden. Daarbij zal ook oog moeten zijn voor de noodzakelijke reductie van de stikstofemissies en voor het behoud van de natuurwaarden, binnenstedelijk groen en de Biesbosch via het Schone Lucht Akkoord (SLA). Verder willen we in Dordrecht een aantrekkelijk leefklimaat bieden voor de huidige en nieuwe bewoners.

De binnenstad, de Biesbosch en de bereikbaarheid van de stad vervullen daarbij een belangrijke en unieke rol, als mede een goede strategie voor het aantal en het type voorzieningen.

We brengen de Omgevingsvisie 2.0 tot stand. Begroting 2024 De doelen in de vast te stellen Omgevingsvisie 2.0 fungeren als randvoorwaarden om te komen tot groei. Nieuwe ontwikkelingen zoals de Regionale EnergieStrategie, aangepast beleid en een politiek akkoord vragen om een aanscherping en waar nodig aanvulling van de Omgevingsvisie. De leefomgeving staat onder druk, er zijn veel ontwikkelingen die een claim leggen op de beschikbare ruimte zoals woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en de relatie met het buitengebied. We brengen demografische ontwikkelingen in beeld en het daarbij behorende niveau van voorzieningen via referentienormen. We voegen met 'de Staart' een nieuw gebied toe aan de omgevingsvisie. We hebben geleerd van de totstandkoming van de eerste versie en passen deze lessen toe bij de actualisering. Ook hebben we inmiddels enige ervaring met de doorwerking van de Omgevingsvisie in de overige beleidsinstrumenten, waardoor beter kan worden ingespeeld op bijvoorbeeld de op te stellen Programma's. De 7 geformuleerde doelen blijven het uitgangspunt.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is het ontwerp van de Dordtse Omgevingsvisie 2.0 afgerond. Deze ontwerp Dordtse Omgevingsvisie 2.0 is in december 2024 door het college ter inzage gelegd voor zienswijzen. Besluitvorming wordt in het tweede kwartaal van 2025 verwacht. We maken programma's voor de wijken om kwaliteit te waarborgen. Begroting 2024 De omgevingsvisie geeft richting op schaal van de stad en regio. Echter, om de stedelijke ontwikkeling in de verschillende gebieden te kunnen sturen, hebben we een aanvullend instrument nodig welke meer inzicht geeft in de fysieke en sociale situatie van een plek. Vanaf 2023 zijn we daarom begonnen met gebiedsprogramma's waarin het fysieke en sociale situatie van een plek worden samengevat en antwoord wordt gegeven op hoe we de verschillende plekken het best kunnen ontwikkelen. Vooralsnog is het idee om dit voor alle gebieden/wijken in de stad te doen. De verwachting is dat de eerste gebiedsprogramma's in 2024 klaar zullen zijn, mede in het kader van de verdichtingsstudies.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

93

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Voor de gebieden Dordt Oost en Centrum zijn in 2024 gebiedsanalyses en gebiedsprioriteringen opgesteld. Deze stukken vormen de eerste 2 delen van een gebiedsprogramma. Besluitvorming hierover staat gepland in het tweede kwartaal 2025. Daarna worden gebiedsagenda’s opgesteld. Dit vormt het derde en laatste deel van een geheel gebiedsprogramma. Voor Dordt West wordt geen gebiedsprogramma opgesteld. Hier loopt het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en was mede de aanleiding om voor de andere twee gebieden in Dordrecht gebiedsprogramma’s op te stellen. We maken inzichtelijk wat we in Dordrecht doen ter stimulering van de sociale veiligheid en gezondheid in relatie tot ruimtelijke kwaliteit. Begroting 2024 De raad heeft een amendement aangenomen bij de vaststelling van de Omgevingsvisie Dordrecht 1.0, gericht op het stimuleren van een veilig woon- en leefklimaat in relatie tot de ruimtelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving. We geven middels een raadsinformatiebrief inzicht aan de raad in wat we in Dordrecht allemaal doen in het kader van deze ruimtelijke kwaliteit en sociale veiligheid. Daarnaast onderzoeken we in hoeverre hier hiaten zijn en op welke manier we hier invulling aan gaan geven.

Daarnaast zijn we verbonden aan een onderzoek naar gezonde fysieke leefomgevingen uitgevoerd door PosadMaxwan. Sterrenburg zal hierbij als casus dienen.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Een veilige openbare ruimte in de woonwijken willen we bereiken door de kwaliteiten en doelstellingen na te streven zoals deze staan beschreven in het handboek Kwaliteit Openbare Ruimte (KOR). Dit bekrachtigen we in de Ontwerp Dordtse Omgevingsvisie 2.0. Resultaten van het ontwerpend onderzoek door PosadMaxwan naar gezonde verstedelijking – met casus Sterrenburg – zijn verwerkt in de Ontwerp Dordtse Omgevingsvisie 2.0. Omdat de stimulering van de sociale veiligheid en gezondheid hiermee geborgd is zal er geen raadsinformatiebrief meer gestuurd worden. We starten met de Omgevingswet. Begroting 2024 We starten op 1 januari 2024 als gemeente met de Omgevingswet. Dat betekent onder andere dat alle nieuwe plannen in een omgevingsplan zullen worden vastgelegd. Voorheen zou dit in een bestemmingsplan zijn geweest. Daarnaast zullen we gaan werken met een digitaal stelsel, waarin de omgevingsvergunningen kunnen worden ingediend en volgens nieuwe procedures kunnen worden afgegeven. Dit betekent ook dat de dienstverlening wordt aangepast. Tot slot worden de nieuwe bevoegdheden van raad en college vastgesteld.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet inwerking getreden. Het omgevingsplan is nu nog niet klaar. Het is namelijk veel werk om alle regels in het totale omgevingsplan te zetten en ervoor te zorgen dat ze digitaal goed beschikbaar komen. Elke gemeente heeft daarom tot uiterlijk 2032 de tijd om een volledig omgevingsplan te maken. Tot die tijd werken we in Dordrecht, net als alle andere gemeenten in Nederland, met een tijdelijk omgevingsplan. Hiermee is de basis gelegd om te kunnen werken volgens de Omgevingswet. Zoals werken met het nieuwe digitale stelsel; DSO. En zijn procedures korter geworden. De verdeling van bevoegdheden (raad/college) zijn gegeven in de Omgevingswet. De raad heeft in 2024 ingestemd met een ‘doelengericht adviesrecht’. Doelengericht adviesrecht geeft de raad een bindend adviesrecht in de gevallen dat een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) niet bijdraagt aan de prioritaire doelen uit de omgevingsvisie die voor het gebied gelden. Daarnaast mag de BOPA geen afbreuk doen aan de overige (niet prioritaire) doelen van de omgevingsvisie.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

94

We leveren een bijdrage aan de oplossing van de stikstofproblematiek Biesbosch. Begroting 2024 De consequenties van de uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS) zijn steeds duidelijker. In juni 2022 heeft het Rijk de startnotitie voor het Nationaal programma landelijk gebied (NLPG) gepubliceerd. Hierin zijn onder andere de nationale stikstofreductie doelen opgenomen. Het NPLG legt de structurerende, richtinggevende keuzes en (regionale) doelen vast. Dit vormt de basis voor de uitwerking van integrale gebiedsprogramma’s onder regie van de provincies Rijk en provincies. De provincie Zuid Holland moet het gebiedsproces vormgeven. Hoe en met wie dit gaat gebeuren is nu niet duidelijk, maar het is te verwachten dat gemeenten worden gevraagd deel te nemen. Wel is duidelijk dat hiermee de gebiedsaanpak Biesbosch, waaraan de laatste 2 jaar is gewerkt komt te vervallen. De stikstofaanpak in het stedelijk gebied (mobiliteit, huishoudens, binnenvaart) gaat via de band van het Schone Luchtakkoord lopen (zie begrotingsprogramma Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht).

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het nieuwe kabinet heeft het Nationaal Programma Landelijke Gebied (NPLG) gestopt. Door het budget voor het programma is een streep gezet. Aankomende maanden komt er vanuit het landelijke bestuur duidelijkheid over de nieuwe aanpak. De provincie gaat door met het gebiedsgerichte programma ZH-PLG. Hier is gewerkt aan het duidelijk krijgen van de opgave voor het gebied Eiland van Dordrecht. Door het beperkte budget en de beperkte opgave zijn er slechts een aantal kleine projecten geselecteerd voor dit gebied. Dit wordt nog voor 2025 gefaciliteerd maar in de toekomst is doorgang onzeker. Recente uitspraken van de Raad van State zorgt ervoor dat de kans groot is dat vergunningverlening in de knel komt te zitten. Het ontwikkelen van een voorzieningenmonitor. Begroting 2024 Vanuit de omgevingsvisie en het politiek akkoord is de wens en noodzaak ontstaan om een zogenaamde voorzieningenmonitor te ontwikkelen om onze (maatschappelijke) voorzieningen beter in kaart te brengen. Via deze monitor is het ook de bedoeling om snel en efficiënt in kaart te brengen in welke delen van de stad het voorzieningenniveau nog niet op het gewenste niveau is en wat er nog gerealiseerd moet worden. Op dit moment wordt er gewerkt aan de monitor. Dit zal per wijk worden uitgewerkt.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Voor een groot aantal maatschappelijke voorzieningen is er een goed beeld ontstaan zoals tandartsen, fysio, scholen, supermarkten en ontmoetingsplekken. Hierin ontbreken nog de sociale welzijn voorzieningen. Na het in kaart brengen van de voorzieningen vindt nog een brede analyse plaats en is de monitor gereed. De verwachting is dat de monitor voor de zomer 2025 helemaal af is.

Doelstelling 4: Het realiseren van de bereikbaarheidsopgave in een verdichtende stad, waarbij we inzetten op het versterken van het OV-systeem en het gebruik van de fiets. Om de bereikbaarheidsopgave in een verdichtende en groeiende stad te realiseren willen we inzetten op het beleidsmatig verankeren van het zogeheten STOMP principe en de conceptuele en verkeerskundige uitvoering ervan. STOMP staat voor: Stappen, Trappen, OV, MaaS en Privéauto in deze volgorde van afnemende prioriteit. Hiermee geven we de meeste prioriteit aan de vervoerswijze die zowel het minste ruimtebeslag heeft als de grootste groep mensen kan faciliteren. Functiemenging en compactheid resulteren in gebieden waar lopen een aantrekkelijke optie is.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

95

We stellen een mobiliteitsplan 2040 op met daarin het STOMP principe vastgelegd. Begroting 2024 De doelen voor de duurzaam bereikbare stad uit de omgevingsvisie werken we uit in een mobiliteitsplan 2040. Hiermee worden de transities, die passen bij een groeiende, klimaatneutrale en groene stad, inzichtelijk en verankert in ons beleid. In het mobiliteitsplan 2040 zullen we de ambities voor lopen, fietsen, deelmobiliteit, OV en autogebruik stadsbreed formuleren en daarna op wijkniveau uitwerken. Uitvoeringsprogramma's tot en met 2026 én de periode van 2027 – 2030 maken hier ook onderdeel van uit. Het mobiliteitsplan heeft sterke raakvlakken met andere programma's, zoals Klimaatneutraal 2040 (zie begrotingsprogramma Groen, Duurzaam en ruimtelijk Dordrecht).

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In september 2024 is het Mobiliteitsplan Dordrecht 2040 vastgesteld door de raad. Het opstellen van wijkuitwerkingen van dit plan wordt vanaf het eerste kwartaal 2025 opgepakt. We realiseren nieuwe fietsvoorzieningen en werken aan plannen voor het verbeteren van looproutes. Begroting 2024 We werken aan de uitvoering van het nieuwe uitvoeringsprogramma Fiets 2023-2026, waaronder het fietsparkeren in de binnenstad. De fietsenstalling aan de zuidzijde van het centraal station wordt opgeleverd. We maken plannen voor het verbeteren van de looproutes in de wijken en tussen het station en de binnenstad, Energiehuis en binnenstad, Weeskinderendijk en de Spuiboulevard. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De fietsenstalling aan de zuidzijde van station Dordrecht en fietsenstalling Drievriendenhof zijn in 2024 in gebruik genomen. Verder is de fietsstraat Reeweg Oost (FC Dordrecht zijde) gerealiseerd. Daarnaast is een start gemaakt met het uitwerken van de stimuleringscampagne Fiets. Er zijn nog geen concrete plannen gemaakt voor het verbeteren van belangrijke looproutes. Dit staat gepland voor 2026. We treffen voorbereidingen voor het realiseren van stadsrand-hubs en zetten een pilot op voor (stadrands/buurt) hubs.

Daarnaast stimuleren we het gebruik van gezonde deelmobiliteit. Begroting 2024 De locaties Weeskinderendijk en Leerpark worden vanuit de gebiedsontwikkeling verder ontwikkeld tot hublocatie. Daarnaast dienen het Energiehuis en enkele buurthubs als pilotlocaties, om te leren wat er nodig is om mobiliteitshubs integraal onderdeel van het mobiliteitsnetwerk uit te laten maken. Het onderzoek naar de randvoorwaarden voor deze hubs is reeds gestart, 2024 wordt gebruikt om de hubs invulling te geven en te starten met de realisatie van deze hubs. Onderdeel van deze hubs is ook het aanbieden van deelmobiliteit. In 2024 evalueren we het huidige aanbod van deelscooters en deelfietsen en onderzoeken we aanvullende mogelijkheden van deelvervoer, zoals deelbakfietsen en deelauto's.

Jaarstukken 2024 Dordrecht

96

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2024 is het aanbod van deelmobiliteit verslechterd, door het terugtrekken van Gosharing uit de gemeente, waarmee deelscooters geen onderdeel meer zijn van de aanwezige deelvoertuigen. Het gebruik van deze twee locaties, en deelvervoer binnen de gemeente in het algemeen wordt gemonitord en maakt onderdeel uit van het M&E plan van het Mobiliteitsplan Dordrecht 2040. Eerste monitoringsresultaten worden eind 2025 of begin 2026 verwacht. Verder wordt in 2025 onderzocht of het aanbieden van deelbakfietsen toegevoegde waarde heeft. Parkeerders op P+R Weeskinderendijk kunnen gebruik maken van deelfietsen om het winkelgebied te bereiken of konden op zaterdag gratis gebruik maken van een pendelbus naar het centrum. Voor de hub Energiehuis zijn op dit moment geen concrete nieuwe plannen anders dan het aanbieden van deelvervoer. Plannen voor een hub bij Leerpark worden meegenomen in deze locatieontwikkeling. Op het J.P Heijeplein en de parkeerplaats op Steegoversloot zijn buurthubs gerealiseerd met deelfietsen en een deelauto. We zetten in op de doorontwikkeling van waterbushaltes. Begroting 2024 We maken plannen voor het aantrekkelijker maken van de waterbushaltes. In het bijzonder de Merwekade halte.

In november 2023 zal het bestek voor het groot onderhoud aan deze kades klaar zijn, waarna vanaf 2024 tot 2026 de uitvoering van start gaat. Het is nog onbekend welke waterbushaltes het eerst aan de beurt zijn, het kan dus zijn dat de Merwedekade pas in 2026 wordt aangepakt. Op het moment dat het wordt aangepakt zal er onder andere een verduurzaming plaatsvinden, zullen de entrees zichtbaarder worden en de verlichting worden verbeterd.