Dordrecht Programma RTB - Deel B - def 19-1-2026.pdf
Tekst van het document
Programma recreatie en toerisme buitengebieden gemeente Dordrecht Deel B: Ac htergronddocument
Colofon © Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, december 2025 Opdrachtgever
Gemeente Dordrecht, Lianne Suijker
Aanbieder
Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Bart van Engeldorp Gastelaars Tinco Lycklama Fleur Brinkmann Sanne Meekes Natasja Sonderen Axel Makkinga Nina Ruigrok Oude Kraan 72 6811 LL Arnhem
Contactgegevens
T 06 13804310 (Bart) E-mail: vanengeldorpgastelaars@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl
Foto’s
Eigen foto’s en beeldbank gemeente Dordrecht
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
2 van 80
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ........................................................................................... 4
8.
7.1
Over het onderzoek ................................................................66
7.2
Resultaten .............................................................................66
Draagkrachtonderzoek ...................................................................69
1.1
Toelichting ............................................................................... 4
8.1
Inleiding .................................................................................69
1.2
Werkwijze ................................................................................ 4
8.2
Resultaat Economie ...............................................................69
1.3
Gebiedsindeling ....................................................................... 4
8.3
Resultaat Maatschappij ..........................................................70
1.4
Leeswijzer ............................................................................... 5
8.4
Resultaat Leefomgeving .........................................................71
2.
Terugblik eerder onderzoek en beleid ................................................ 7
8.5
Conclusies draagkracht en balans ..........................................75
3.
De sector in beeld .......................................................................... 13 Waarde Recreatie & Toerisme Dordrecht ................................ 13
Bijlage 1 De Leefstijlvinder en natuurbeleving ......................................77
3.2
Trends en ontwikkelingen ....................................................... 16
Bijlage 2 Definities..............................................................................78
3.3
Conclusie .............................................................................. 20
Bijlage 3 Toelichting thema’s ..............................................................79
Verkennende gesprekken ............................................................... 23
5.
Vraag, aanbod en ontwikkelrichtingen ............................................. 26
7.
Bijlagen ..........................................................................................77
3.1
4.
6.
9.
5.1
Leefstijlanalyse...................................................................... 26
5.2
Aanbod ................................................................................. 35
5.3
Recreatieve ontwikkelrichtingen ............................................. 40
Bezoekersonderzoek ...................................................................... 45 6.1
Aanpak en methodiek ............................................................ 45
6.2
Resultaten ............................................................................. 47
6.3
Conclusie bezoekersonderzoek .............................................. 63
Inwonersonderzoek ........................................................................ 66
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
3 van 80
1.
Inleiding
§ §
1.1
Toelichting
Het programma Recreatie en Toerisme (R&T) voor de buitengebieden werkt de Dordtse Omgevingsvisie 2.0 verder uit voor dit thema. Met dit programma willen we de verschillende waarden van de buitengebieden in balans brengen. R&T staat daarbij centraal. Zo versterken we de buitengebieden en zorgen we voor een gezonde leefomgeving voor alle Dordtenaren.
Inwonersonderzoek via o.a. Doe Mee Dordrecht en het bewonerspanel Drechtsteden; Draagkrachtonderzoek, inclusief een balanstafel met inhoudelijke experts op het gebied van o.a. beheer, sport, cultuurhistorie, natuur, waterveiligheid en landbouw.
Figuur 1.1: De deelgebieden van de buitengebieden
We willen buitengebieden waar natuur, cultuur, economie en recreatie goed samen gaan. Zo ontstaat een plek die past bij bewoners én bezoekers. Toerisme speelt hierin een positieve rol en helpt de buitengebieden zich te ontwikkelen. Bij het programma hoort ook een uitvoeringsplan voor de komende vijf jaar. Dit document is deel B van het programma. Het bevat de resultaten van alle onderzoeken die zijn gedaan voor de ontwikkeling van het programma ‘Recreatie en Toerisme buitengebieden gemeente Dordrecht’. De ontwikkeling van dit programma is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de provincie Zuid-Holland.
1.2
Werkwijze
Voor de ontwikkeling van het programma Recreatie en Toerisme in de buitengebieden van Dordrecht hebben we tussen april en september 2025 verschillende onderzoeken gedaan. Het ging om: § Inzicht in de economische waarde en relevante trends via bureauonderzoek; § Leefstijlonderzoek, inclusief vraag-aanbodanalyse; § Bezoekersonderzoek via geanonimiseerde Resono gegevens;
1.3
Gebiedsindeling
De buitengebieden van Dordrecht zijn groot en afwisselend. Er is het Nationaal Park De Biesbosch, er zijn parken en groengebieden, losse natuurgebieden en landbouwgrond. Op veel plekken kun je recreëren.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
4 van 80
In dit onderzoek verdelen we de buitengebieden van Dordrecht in deelgebieden. Met deze indeling kunnen we dit onderzoek zorgvuldiger uitvoeren. Ook kunnen we de verschillen per deelgebied inzien. De deelgebieden staan in figuur 1.1.
1.4
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 leggen we de economische waarde van de buitengebieden uit en beschrijven we belangrijke trends in recreatie en toerisme. Hoofdstuk 3 geeft een korte samenvatting van inzichten uit verkennende gesprekken met geselecteerde stakeholders. Hoofdstuk 4 laat de resultaten zien van de leefstijlanalyse en de aanbodanalyse, en beschrijft de richtingen voor ontwikkeling. In hoofdstuk 5 staan de uitkomsten van het bezoekersonderzoek. Hoofdstuk 6 vat het onderzoek onder inwoners samen. Tot slot geeft hoofdstuk 7 de analyse en de samenvatting (synthese) van het draagkrachtonderzoek, met conclusies voor economie, maatschappij en leefomgeving.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
5 van 80
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
6 van 80
2.
Terugblik eerder onderzoek en beleid
In dit hoofdstuk blikken we beknopt terug op zowel eerder onderzoek dat is uitgevoerd naar recreatie en toerisme in de Biesbosch als een aantal relevante beleidsstukken.
Kadernotitie Toerisme De kadernotitie (PZH, 2023) is een actualisering van de Startnotitie Toerisme (2020) en vormt de basis voor nieuw provinciaal toeristisch beleid. Het doel: toerisme inzetten als middel om bredere provinciale opgaven te ondersteunen (economie, leefbaarheid, natuur, cultuur), met nadruk op duurzaamheid, balans en inclusiviteit. Het document koppelt toerisme expliciet aan het Recreatieperspectief Zuid-Holland. De provincie geeft aan dat eenzijdige focus op groei naar bewuste bestemmingen moet worden vermeden: toerisme moet bijdragen aan welzijn van inwoners én bezoekers, natuur en erfgoed beschermen, en negatieve effecten (overdruk, milieuschade) voorkomen. Via een drietal pijlers wordt gewerkt aan deze ambitie: § Duurzame bestemmingen; § Juiste bezoekers op juiste plaats en tijd § Datagedreven beleid & bestemmingsmanagement
Toerisme en vrijetijdsgedrag in de Zuidwestelijke Delta Naar aanleiding van de Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050 heeft de ANWB en het HZ kenniscentrum Kusttoerisme onderzoek gedaan naar recreatie en toerisme in deze regio (ANWB et al., 2022). Er liggen in deze regio grote opgaven rond waterveiligheid, klimaatadaptatie, energietransitie en natuurbehoud. Natuur en landschap zijn cruciaal voor welvaart en leefbaarheid, maar staan onder druk door woningbouw, infrastructuur en toerisme. Recreatie is een belangrijke bron van economische en maatschappelijke waarde, maar vraagt om slimme integratie in ruimtelijke ingrepen. Het rapport concludeert o.a. dat:
§ § §
Outdoor recreatie sterk groeit: wandelen, fietsen en watersport zijn topactiviteiten; Toerisme en recreatie in de Zuidwestelijke Delta levert €4,2 miljard per jaar op, natuurgerelateerde recreatie €750 miljoen per jaar. Speel in op toekomstige behoeften, door o.a. meer ruimte te bieden voor natuurbeleving, goede bereikbaarheid (OV, fiets, betaalbare parkeermogelijkheden), basisvoorzieningen op orde te brengen, aandacht te hebben voor extra aanbod zoals kleinschalige evenementen, watersport, en culturele activiteiten. Daarnaast is duurzaamheid een belangrijk aandachtspunt.
Visie balanceren in de Biesbosch In 2022 is door de partners van het Biesboschnetwerk een visie opgesteld met als ambitie de balans tussen natuur en recreatie bewaken en versterken, met participatie en eigen verantwoordelijkheid van alle betrokkenen (Orbis, 2022). De visie is een strategisch kader voor samenwerking en uitvoeringsprogramma. Deze visie geeft o.a. de volgende input voor het programma recreatie en toerisme: § Nieuwe Dordtse Biesbosch & Hollandse Biesbosch: dit zijn intensieve recreatiezones met kansen voor verblijfsrecreatie, meerdaagse arrangementen en voorzieningen (routes, rustpunten, toiletten). Partijen hebben de ambitie om de toegankelijkheid en bereikbaarheid te verbeteren, inclusief fiets- en wandelnetwerken; § Verduurzaming & klimaatadaptatie: partijen hebben ambities rondom duurzaamheid, zoals stil/elektrisch varen, water- en energiezuinig en CO₂neutraal; § Bezoekersmanagement: partijen willen bezoekdruk spreiden in plaats en tijd. Daarnaast kan de schil rondom Dordrecht worden benut om recreatiedruk op Natura 2000-gebied te ontlasten; § Communicatie & marketing: er is de wens voor één merkverhaal voor de Biesbosch. Daarnaast is bewustwording over natuurwaarden en gedragsregels een belangrijk thema.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
7 van 80
§
Educatie & gastherennetwerk: locaties zoals het Biesboschcentrum Dordrecht kunnen samenwerkingen met ondernemers ontwikkelen rondom educatie en arrangementen. Daarnaast is de inzet van gastheren essentieel voor zowel bewustwording en kwaliteitsbeleving.
Figuur 2.1: Recreatiezonering Biesbosch
Recreatiezonering Biesbosch Door Staatsbosbeheer is een recreatiezonering (zie figuur 2.1) voor de Biesbosch ontwikkeld als instrument om balans tussen natuurbehoud en recreatie te realiseren (SBB, 2022). Het doel van de zonering is een afwegingskader voor waar, wanneer en welke recreatievormen passend zijn. De Biesbosch is hierin opgedeeld in verschillende zones: § Recreatiekerngebieden, zoals het Biesboschcentrum en omgeving, het toekomstige dagrecreatieterrein en Willemsdorp / Europarcs § Intensieve recreatie, zoals de Hel- en Zuilespolder, het verbindende vaarwater zoals het Wantij, de Hania’s Polder en een gedeelte van de Louisa Cannemanspolder / Elzen; § Matig intensieve recreatie, zoals de Otterpolder, delen van de Nieuwe Dordtse Biesbosch en de omgeving bij de Oost- en Zuidhaven; § Extensieve recreatie, zoals Polder Stededijk, delen van de Merwelanden en de Nieuwe Dordtse Biesbosch; § Natuur voorop, zoals de Dordtse Biesbosch en het grootste gedeelte van de punt van de ‘Staart’. Daarnaast voorziet de zonering in een aantal rustregelingen, zoals de nachtrust-, winterrust- en broedrustregeling.
De Biesbosch Fietst De Fietsersbond heeft naar aanleiding van de visie ‘Balanceren in de Biesbosch’ een rapport gemaakt als advies aan de verschillende gemeenten in en om de Biesbosch (Fietsersbond, 2024). De Fietsersbond merkt dat fietsen vaak wordt vergeten in de diverse omgevingsplannen van gemeenten. De Fietsersbond wil fietsen nadrukkelijker positioneren als duurzame, gezonde en economisch interessante recreatievorm. De Fietsersbond doet o.a. de volgende conclusies en aanbevelingen: § Fietsers zijn een belangrijke bron van inkomsten voor horeca en verblijfsrecreatie. Stimuleer daarom het keurmerk ‘Fietsers Welkom’;
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
8 van 80
§ § § §
§ § § §
Er lopen verschillende internationale fietsroutes (EuroVelo 15 & 19) door Dordrecht en de Biesbosch. Dit biedt kansen voor fietstoerisme; Meer rustpunten (bankjes) en toegangsportalen met informatie is gewenst; Spreiding van recreatiedruk kan via aantrekkelijke routes, duidelijke bewegwijzering en interessante punten; Er zijn een aantal knelpunten rondom bereikbaarheid & infrastructuur, zoals de beperkte breedte van fiets-voetpad aan de oostkant van Dordrecht; Ontwikkel duurzame hubs met deelfietsen, een koppeling met OV, oplaadpunten, schuilgelegenheid, info en horeca; Positioneer de Biesbosch als één fietsbestemming. Promoot bereikbaarheid per fiets in plaats van de huidige focus op de auto; Combineer cultuurhistorie en natuurbeleving in storytelling; Stimuleer combinaties van fietstocht met educatieve bestemmingen (musea, bezoekerscentra).
Sportvisie Dordrecht 2030 De gemeente Dordrecht wil in 2023 behoren tot de top 10 aan meest sportieve gemeenten in Nederland. De buitengebieden zijn daar belangrijke dragers voor. Dat wil de gemeente o.a. bereiken met meer plekken in de openbare ruimte die uitnodigen tot sporten, zoals urban sport, watersport en veilige routes. De gemeente wil inclusief sportaanbod en heeft aandacht voor kwetsbare groepen
Adviesrapport Dordrecht voor Iedereen In opdracht van de gemeente is in 2024 de toegankelijkheid en inclusiviteit van recreatieve voorzieningen voor mensen met een handicap geanalyseerd, inclusief aanbevelingen voor verbeteringen (Verweij, 2024). Daarin wordt o.a. geconcludeerd dat:
§
§
§
de voorzieningen die er wél zijn (o.a. een aangepaste kleine vissteiger (maar niet altijd bruikbaar door eb/vloed en zonder verhard toegangspad), aangepaste fluisterboten en verhuur van off-road rolstoelen bij het Biesboschcentrum, duofietsverhuur, en toegankelijke parkeerplaatsen bij Hania’s Polder) relatief beperkt zijn en samen geen integraal toegankelijk aanbod vormen; het door de gemeente als ‘geschikt voor mindervaliden’ bestempelde pad in de Hania’s Polder niet voldoet aan toegankelijkheidsnormen. Dit creëert onveilige verwachtingen voor gebruikers met een handicap; het grootste gemis is een gebrek aan toegankelijke toiletten, steile dijken/hellingen, smalle of slechte paden, slecht verbonden parkeerplaatsen–routes, en onvoldoende/oneerlijke toegankelijkheidsinformatie. Ook speelt beperkt bewustzijn binnen de organisatie en laag vertrouwen bij de doelgroep een rol.
Er wordt aan de gemeente geadviseerd om o.a.: § te starten met nieuwe toegankelijke routes bij toegankelijke horecalocaties (sanitair/parkeren geregeld), waarbij er gebruik wordt gemaakt van bestaande verharde segmenten / halfverharding, duidelijke bewegwijzering en consequent onderhoud (takken weg, verzakkingen herstellen); § organiseer toegankelijke toiletten via horeca; § vergroot aantal toegankelijke parkeerplaatsen en leg drempelvrije aanlooproutes aan (vlakke hellingen, verharding, markering; § toegankelijk geplaatst (hoogte, bereikbaarheid), duidelijke pictogrammen/taal, verharding tot aan het bord; onderhoud en actualisatie; § integreren van toegankelijkheid als harde eis in alle beleidsplannen.
Landbouwagenda De gebiedsgerichte aanpak stikstof en het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG) zijn de aanleiding om een Landbouwagenda op te stellen
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
9 van 80
voor het Eiland van Dordt (PZH et al., 2023). Boeren op het Eiland van Dordrecht willen perspectief en duidelijkheid over hun toekomst, binnen kaders van natuur-, water-, klimaat- en stikstofdoelen. Het eiland kent een unieke ligging tussen stad Dordrecht en Natura 2000-gebied Biesbosch, met toenemende druk door verstedelijking, natuurontwikkeling en recreatie. De agenda agendeert een aantal ontwikkelrichtingen en speerpunten: § Verbinding stad, burger en platteland, met o.a. kansen voor zorgactiviteiten en educatie (schoolklassen, dagbesteding) en recreatie, zoals dag- en verblijfsrecreatie en camperplaatsen, maar ook aandacht voor het verbeteren van ontsluiting en verkeersveiligheid (scheiding landbouwverkeer en recreanten); § Samenwerking in landschapsbeheer § Innovatieve landbouw Op basis van deze agenda is procesbegeleiding ingehuurd en wordt er door samenwerkende partijen een uitvoeringsprogramma opgesteld.
Recreatie in Dordrecht Het Onderzoekscentrum Drechtsteden heeft in opdracht van de gemeente Dordrecht eerder onderzoek gedaan naar recreatie in Dordrecht (OCD, 2019). Voor het voorliggende programma levert dit onderzoek de volgende inzichten op: § Vrijwel alle Dordtenaren van 18 jaar en ouder recreëren wel eens; § Gemiddeld onderneemt een Dordtenaar ruim zeven soorten recreatieve activiteiten per jaar; § 58% van de respondenten bezoekt een park, 53% maakt een fietstocht en 50% maakt een natuurwandeling; § Dordtenaren zijn het minst tevreden over plekken om te zwemmen/zonnen in de natuur (16%) en speeltuinen voor kinderen (10%); § De kwaliteit van wandelpaden in het buitengebied wordt als goed beoordeeld.
Kansen voor Buitensport in Dordt De gemeente Dordrecht heeft op basis van Strava-data onderzoek laten doen naar zowel gebruik van de buitenruimte door sporters als kansen voor verdere optimalisatie en nieuw aanbod (Track, 2022). Dit laat zien dat o.a.: § Steeds meer Dordtenaren ongeorganiseerd buiten sporten, zoals wandelen, hardlopen, fietsen, skeeleren en bootcampen; § 67% van deze activiteiten vindt plaats in de openbare ruimte, niet in sportaccommodaties; § De belangrijkste activiteiten zijn wandelen, hardlopen, sportief fietsen; § Skeeleren groeit sterk; § De meeste sporters beginnen vanuit hun voordeur, dat onderstreept de noodzaak voor goede stad–land verbindingen; § De grootste behoeften liggen bij watertappunten, zitgelegenheid, gemarkeerde routes, omgevingsinformatie, fietsenstallingen, buitenfitness en afstandsmarkeringen; § Qua knelpunten worden er o.a. te smalle paden en slechte asfaltkwaliteit geconstateerd (voor skeeleren & fietsen), conflicten tussen fietsers en voetgangers (Wantijdijk) en gebrek aan bewegwijzering en logische routenetwerken.
Nul-meting Biesboschnetwerk In opdracht van de gemeenten Drimmelen, Altena en Dordrecht is er een nulmeting naar bezoekersstromen uitgevoerd in de Biesbosch (Metrics, 2024). Er is één jaar via negen optische sensoren onderzoek uitgevoerd, aangevuld met data van ondernemers, bezoekerscentra en sluisdata. Dit leverde voor de buitengebieden van Dordrecht o.a. de volgende inzichten op: § Bezoek en bootverhuur is sterk afhankelijk van weersverwachting en niet alleen van het daadwerkelijke weer; § Regen leidt tot minder dagrecreatie, warmte zorgt juist voor piekdrukte bij watergebieden; § Bijzondere natuurwaarnemingen veroorzaken nichepieken; § Hoogseizoen (jun-aug): veel hogere aantallen dan laagseizoen;
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
10 van 80
§ § § §
§ §
Weekenddrukte: zondag is de drukste dag; vrijdag relatief rustig; Pieken vooral tussen 09:00 en 14:00 uur; Fietsers en wandelaars domineren, gemotoriseerd verkeer is relatief weinig aanwezig in de hele Biesbosch; Vaarverkeer: piek rond lunchtijd, vooral op zondag. Er lijkt ook een zomerafname in vaarverkeer te zijn door inwoners met eigen boot die in de zomer buiten het gebied op pad zijn; Horecabezetting piekt in juni-augustus; Buitenlandse bezoekers komen vooral uit Vlaanderen. Duitsers en Walen zijn relatief ondervertegenwoordigd.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
11 van 80
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
12 van 80
3.
De sector in beeld
In dit hoofdstuk komt de toeristisch-recreatieve sector aan bod. We geven inzicht in de (economische) waarde van toerisme en recreatie in Dordrecht. Hierna kijken we naar de belangrijkste trends en ontwikkelingen binnen de sector en wat deze kunnen betekenen voor Dordrecht. Dordrecht heeft een sterke positie voor recreatie en toerisme. De historische binnenstad en de ligging naast Nationaal Park De Biesbosch maken de stad extra aantrekkelijk. De combinatie van cultuur, water en natuur biedt zowel inwoners als bezoekers een aantrekkelijk gebied om te recreëren. De buitengebieden, met de Biesbosch als icoon, spelen daarbij een belangrijke rol. De vraag naar recreatie groeit. Dat komt door veranderende wensen én door de groei van het aantal inwoners, zowel in de gemeente zelf als in de hele regio. Daarom wordt het aanbod in de buitengebieden steeds belangrijker. In dit hoofdstuk laten we de waarde van recreatie en toerisme zien: voor de economie én voor de leefomgeving. Daarna beschrijven we de belangrijkste trends die richting geven aan het nieuwe programma voor de buitengebieden.
3.1
Deze dagbezoekers gaven gemiddeld €51 per persoon uit. In totaal ging het in 2024 om ongeveer €151 miljoen aan bestedingen in recreatie en toerisme (Dordrecht Marketing & Partners, 2024). Daarmee levert recreatie en toerisme een directe bijdrage aan o.a. horeca, winkels en cultuur, en indirect ook aan toeleveranciers in ondersteunende sectoren. Dordrecht heeft circa 4.170 slaapplaatsen. Het grootste deel staat in de stad. Een klein deel (ongeveer 8%, exclusief EuroParcs) ligt in de buitengebieden. Over elke overnachting wordt toeristenbelasting geheven1. In 2024 leverde dit 1.235k aan logiesheffing op (Gemeente Dordrecht, 2025). Door een groei van het aantal hotelkamers in de stad in 2025 en de in 2024 ingevoerde verhoging, verwacht de gemeente dat het aantal overnachtingen, en daarmee de toeristenbelasting, gaan stijgen. Werkgelegenheid Daarnaast draagt de Recreatie en Toerisme sector (R&T sector) bij aan de economie door het creëren van werkgelegenheid. In 2023 waren er 3.090 banen in de R&T-sector in de gemeente Dordrecht. Dit staat gelijk aan 5% van het totaal aan banen in de gemeente. Dit is minder dan gemiddeld: het landelijk gemiddelde aandeel van banen in de R&T sector ligt op 6,6%, zie ook tabel 3.1 op de volgende pagina.
Waarde Recreatie & Toerisme Dordrecht
Economische waarde In 2024 kwamen naar schatting ruim 850.000 dagbezoekers naar de stad Dordrecht. Samen waren dat meer dan 2,9 miljoen bezoeken (NBTC, 2024). Dat is 20% meer ten opzichte van 2022.
1 Deze logiesheffing is in 2025 vastgesteld op € 3,90 p.p. voor accommodaties en € 1,10 p.p. voor staan- en ligplaatsen.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
13 van 80
Tabel 3.1: Aandeel banen in de vrijetijdssector Dordrecht Zuidoost ZuidHolland2 Aandeel banen in de 4,8% 4,4% vrijetijdssector in 2023 Procentuele -2,8% 4,2% verandering van banen in de vrijetijdssector tussen 2019 en 2023
ZuidHolland
Nederland
5,6%
6,6%
0,8%
1,3%
horeca, bootverhuur en musea. Deze voorzieningen zijn ook te bezoeken door inwoners. Zo draagt de R&T-sector bij aan de leefbaarheid. Om te zien in hoeverre R&T bijdraagt aan het aantal voorzieningen in Dordrecht, kijken we naar het aantal voorzieningen per 1.000 inwoners. We vergelijken dit met de regio en met het landelijk gemiddelde4. Toeristische voorzieningen
Bron: LISA (2023) Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten.
De toeristische voorzieningen worden gebruikt door zowel inwoners als bezoekers. Een groter aantal toeristen kan zorgen voor een breder aanbod. Dit betekent dat er ook voor inwoners meer voorzieningen te bezoeken zijn. Dit draagt positief bij aan de leefbaarheid. De dichtheid aan toeristische voorzieningen is in tabel 3.2 weergegeven. De categorieën zijn gebaseerd op de beschikbare data.
Tussen 2019 en 2023 nam het aantal banen in de R&T-sector3 in de gemeente Dordrecht af met 2,8%. Toch groeide het aantal bedrijven in deze periode: het aantal vestigingen steeg van 690 naar 810 in de gemeente Dordrecht.
Leeswijzer tabel 3.2 Voor elke voorziening wordt weergeven hoeveel bedrijven met deze voorziening als hoofdfunctie beschikbaar zijn per 1.000 inwoners. ▲ = hoger dan gemiddeld in Nederland ▽ = lager dan gemiddeld in Nederland
Het totaal aantal banen in Dordrecht groeide in die jaren wél met 9,6%. Door de afname van het aantal R&T banen en de groei van het totaal aantal banen, werd het aandeel van de R&T-sector op het totaal van de werkgelegenheid in de gemeente Dordrecht kleiner. Kortom, de omvang van recreatie en toerisme in Dordrecht is kleiner dan gemiddeld in Nederland en Zuid-Holland.
Tabel 3.2: Dichtheid vrijetijdsvoorzieningen in 2025 per 1.000 inwoners voor Dordrecht, Zuidoost Zuid-Holland en Nederland
Voorzieningen Toerisme en recreatie dragen niet alleen bij aan de economie, maar ook aan het aanbod van voorzieningen. Bezoekers aan Dordrecht zoeken bijvoorbeeld 2
Branche
Voorziening
Dordrecht
Nederland
34,6
Zuidoost ZuidHolland 28,8
Horeca
Eet- en drinkgelegenheden: Waarvan: Restaurants
45
▽
7,8
6,7
11,4
▽
4
COROP-gebied
De R&T-sector omvat verschillende branches in de vrijetijdssector (denk aan horeca en logiesverstrekking). Branches die samenhangen met de vrijetijdssector worden ook ten dele meegerekend. Zie de definitie en afbakening op de website van LISA: Definities - Lisa 3
Hierbij is gekeken naar bedrijven op basis van hun hoofdfunctie; nevenactiviteiten, zoals verhuur bij een horecabedrijf, zijn hierin niet meegenomen.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
14 van 80
Waarvan: Cafés 5 3,6 5,6 ▽ Waarvan: overige 11,3 9,1 11,4 ▽ (fastfood, cafetaria’s, ijssalons, eetkramen, kantines en catering) ▲ Cultuur Bioscopen 0,2 0,01 0,01 ▲ Theaters en 0,2 0,1 0,01 schouwburgen Musea 0 0,02 0,01 ▽ ▲ Kunstgalerieën en 0,21 0,1 0,05 expositieruimten Recreatie Sauna's, solaria, 2,9 2,7 3,2 ▽ baden e.d. Binnen- en 0,02 0,1 0,2 ▽ buitenbaden* Dieren- en 0,3 0,5 1,2 ▽ plantentuinen, kinderboerderijen Paardensport en 0,36 0,5 1,2 ▽ maneges Watersport 0,00 0,1 0,1 ▽ ▲ Overige recreatie: 4,9 4,5 4,6 Waarvan: Pret- en 0 0,1 0,3 ▽ themaparken; kermisattracties ▲ Waarvan: 0,5 0,3 0,3 Jachthavens Waarvan: Overige 4,7 4,3 5,8 ▽ recreatie (rest) Zwemwater 0,8 27,2 4,1 ▽ (officiële buitenlocatie) – per 10.000 inwoners Bron: CBS; KvK Bedrijventeller (2025); zwemwater.nl *De bedrijventeller geeft 0 aan, vanwege ontbreken SBI-code. Dit is handmatig aangepast
Wat valt op? § In Dordrecht zijn maar in vijf categorieën meer voorzieningen per 1.000 inwoners dan op regionaal of landelijk gebied. Vergeleken met het landelijk gemiddelde is het niveau vaak lager dan je zou verwachten. Dagbezoekers zorgen bovendien voor extra vraag naar voorzieningen. Met bijna 123.000 inwoners in 2025 heeft Dordrecht daarmee dus relatief weinig vrijetijdsvoorzieningen, voor alleen al de inwoners. De dagbezoekers maken ook gebruik van deze voorzieningen, waardoor de daadwerkelijke vraag nog groter is. § Dordrecht scoort regionaal én landelijk bovengemiddeld op culturele voorzieningen, zoals theaters en galerieën. De aantallen zijn niet groot, maar wel hoger dan het landelijk gemiddelde. Voor de meeste recreatievoorzieningen (behalve jachthavens) ligt de dichtheid onder het gemiddelde, met name voor openlucht zwemwater. Voor horeca ligt het aanbod in de buitengebieden zelf sterk onder het gemiddelde. Dit is ook geconstateerd in de nota 'De Dordtse horeca, ruimte voor ontwikkeling' zoals op 12 maart 2024 vastgesteld door de gemeenteraad. § De lage dichtheid van watersport kan komen doordat watersport soms een nevenfunctie is (bijvoorbeeld een horecazaak die ook boten verhuurt). In de analyse telt alleen de hoofdfunctie van een bedrijf. Kortom: in verhouding tot het aantal inwoners zijn er kansen om het aantal vrijetijdsvoorzieningen te laten groeien.
Alleen bij culturele recreatie zoals kunstgaleries, scoort Dordrecht bovengemiddeld. Goed om te onthouden: Deze analyse zegt niets over de ligging van de voorzieningen. Waarschijnlijk zitten de meeste culturele voorzieningen in en rond de binnenstad van Dordrecht en is het aanbod in de buitengebieden kleiner. In hoofdstuk 4 gaan we daarom in op het huidige aanbod en de kansen in de buitengebieden. Dagelijkse voorzieningen Bezoekers maken ook gebruik van dagelijkse voorzieningen zoals de supermarkt of winkels. Meer bezoekers betekent een grotere markt voor deze voorzieningen. Om te zien in hoeverre bezoekers bijdragen aan de
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
15 van 80
aanwezigheid van dagelijkse voorzieningen, kijken we weer naar de dichtheid (aantal voorzieningen per 1.000 inwoners voor de hoofdfunctie), zie tabel 3.3.
Voorziening
Dordrecht
Detailhandel
Supermarkten Gespecialiseerde winkels in voedings- en genotmiddelen Winkels in fietsen en bromfietsen, sport- en kampeerartikelen en boten Winkels in overige artikelen (o.a. kleding en modeartikelen)
Nederland
4,2 7,1
Zuidoost ZuidHolland 3,5 6,5
3,8 7,5
▲ ▲
2,6
2,2
2,7
▲
4,5
3,9
3,8
Trends en ontwikkelingen
In dit deel beschrijven we de belangrijkste ontwikkelingen in recreatie en toerisme in Dordrecht. We kijken naar trends in vrijetijdsgedrag en naar ontwikkelingen in de sector, zowel in Nederland als in Dordrecht. Dit betreft zowel prognoses, trends op het gebied van buitenrecreatie en in het kader van verblijfsrecreatie.
Tabel 3.3: Dichtheid dagelijkse voorzieningen in 2025 per 1.000 inwoners voor Dordrecht, Zuidoost Zuid-Holland en Nederland Branche
3.2
▲
3.2.1
Algemene toeristisch-recreatieve trends
Landelijke groei van toerisme Het NBTC verwacht de komende jaren veel groei in toerisme. In Zuid-Holland zullen er in 2035 naar verwachting 28% meer bezoeken zijn dan in 2023, vooral door internationaal toerisme. Dordrecht kan daardoor meer dagbezoekers en verblijfsgasten krijgen.
Wat valt op? § Dordrecht heeft meer winkels per 1.000 inwoners dan gemiddeld in de regio. § Vooral bij “overige” winkels (zoals kleding- en schoenenwinkels, parfumerieën en drogisterijen, apotheken, bloemen- en plantenzaken, juweliers en modezaken) is de dichtheid hoog. Dit betekent dat Dordrecht meer winkels heeft dan je zou verwachten op basis van het aantal inwoners. De extra vraag van bezoekers speelt hierin waarschijnlijk mee. § Het aantal supermarkten ligt duidelijk boven het gemiddelde in de regio.
Toenemende recreatiebehoefte inwoners
Kortom: Dordrecht heeft veel dagelijkse voorzieningen, vooral in de detailhandel. Dat is goed voor zowel inwoners als bezoekers. De bovengemiddelde aanwezigheid van supermarkten en winkels (zoals kleding en cosmetica) suggereert dat bezoekers bijdragen aan het winkelaanbod.
De vrijetijdssector is populair. De voorkeur voor uitjes is groter dan de behoefte aan spullen (ABN AMRO 2023; NBTC 2024).
5
Dordrecht telt in 2025, 122.796 inwoners (CBS, 2025). Het aantal inwoners groeit al jaren. In de toekomst wordt ook een groei verwacht. Zo wordt verwacht dat het aantal inwoners in 2050 is gestegen naar 135.640 inwoners. Dat is een stijging van 10% (Primos, 2025)5. Als er meer inwoners zijn, betekent dat ook dat er meer ruimte en voorzieningen nodig zijn om hen te voorzien in deze behoeften. Populariteit in reizen en uitstapjes
Dashboard - Overzicht - Dordrecht
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
16 van 80
Economische uitdagingen in de sector De sector heeft te maken met personeelstekorten, inflatie en hoge energieprijzen (NRIT, 2022). Er is ook het plan om het btw-tarief op logies te verhogen van 9% naar 21%. Als dit doorgaat, worden hotels en vakantiehuisjes vanaf 2026 naar verwachting ongeveer 11% duurder (Hospitality Management, 2024). De sector probeert dit te voorkomen. 55-plussers zijn een opkomende doelgroep De 55-plussers zijn reislustiger, actiever en avontuurlijker dan voorheen. Ook zijn er meer 55-plussers, en hebben ze meer geld. Hierdoor worden zij steeds interessanter voor de reisbranche. Ze hebben namelijk nu meer mogelijkheden om verder te reizen, luxere accommodaties te kiezen en bijzondere ervaringen te zoeken. Dat leidt tot de opkomst van nieuwe reistrends onder oudere generaties, zoals actieve vakanties of culinaire reizen. Zo neemt de populariteit van fietsvakanties flink toe (ABN AMRO, 2023).
verblijfsrecreatie, verkoop aan huis, en dagrecreatieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld boerengolf en boerenlandpaden) (NBTC, 2023). Regeneratief toerisme Een andere belangrijke ontwikkeling is de opkomst van regeneratief toerisme. Bezoekers willen niet alleen geen schade veroorzaken, maar juist iets terugdoen. Denk aan zwerfvuil rapen, soorten monitoren via apps of landschap herstellen. Regeneratief toerisme: § Versterkt lokale gemeenschap en identiteit § Draagt bij aan natuur en cultureel erfgoed § Is gericht op meedoen, in plaats van alleen consumeren § Is ontworpen voor wederzijds voordeel: voor bezoeker, plek en bewoner (NBTC, 2024) 3.2.2
Dagrecreatieve trends
Buitenrecreatie steeds belangrijker Duurzaamheid belangrijker maar niet doorslaggevend Duurzaamheid is populair. Consumenten zijn zich steeds bewuster van hun consumptie- en reisgedrag. Ze kiezen steeds vaker duurzaam, puur en biologisch. Maar duurzaamheid is niet de doorslaggevende factor bij het boeken van vakanties. Consumenten vinden het fijn als de duurzame keuze makkelijk wordt gemaakt en het liefst niet te veel geld kost (NBTC, 2023).
Buitenrecreatie wint aan populariteit. Mensen gaan graag de natuur in, en werken hier graag aan hun (mentale) gezondheid. Bijna 9 op de 10 Nederlanders ondernemen buitenactiviteiten, bijvoorbeeld wandelen of fietsen (Wandelnet). Om buiten te recreëren, is ruimte nodig. Op dit moment is er al te weinig ruimte. Met de bevolkingsgroei, groeit het tekort aan deze ruimte nog veel meer. In 2050 komt Nederland naar verwachting 62.800 hectare tekort aan natuur om in te recreëren.
Bedrijven spelen hierop in door bijvoorbeeld het energieverbruik laag te houden, ook worden nieuwe vakantiehuisjes bijna standaard uit duurzame materialen gemaakt (NRIT, 2019).
Rustigere recreatievormen, gericht op natuurbeleving
Plattelandstoerisme wint aan populariteit Plattelandstoerisme wint aan populariteit bij recreanten. Agrariërs spelen hier ook steeds vaker op in met toeristisch-recreatieve nevenactiviteiten zoals
Steeds meer mensen zoeken rust, traagheid en aandacht voor de omgeving. Dat past bij ‘onthaasten’ (NBTC, 2024). Dit zien we ook in waterrecreatie terug. Langzame waterrecreatie zoals suppen, kanoën en roeien wordt populairder. Geluidloze middelen hebben de voorkeur; gemotoriseerde boten worden waar mogelijk beperkt of geweerd om geluidsoverlast te voorkomen.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
17 van 80
Buiten het water zoeken mensen ook rustige recreatie. Dit zoeken ze op vogelkijkplekken, luister- en geurpaden en blotevoetenpaden. Inclusiviteit en toegankelijkheid Met het VN-Verdrag Handicap en de Omgevingswet hoort toegankelijkheid bij het beleid. Er komt meer aandacht voor toegankelijke paden, excursies en bezoekerscentra, maar er is nog winst te boeken (Vrijetijdskennis, 2024). Bezoekers in de natuur Het aantal honden is sinds corona gestegen (18,3% van de huishoudens heeft er gemiddeld 1,3). Dit zorgt voor een extra impuls voor een deel van de inwoners om naar buiten te gaan en ook zelf te bewegen. Tegelijkertijd zorgt een toenemende vraag extra druk op uitlaatgebieden en kan deze verstoring veroorzaken. Beheerders zetten daarom steeds meer in op zonering en bestemmingsmanagement om bezoekdruk te spreiden en natuur te beschermen, zoals in Nationaal Park Hollandse Duinen, de Veluwe en de Biesbosch (‘Balanceren in de Biesbosch’). Marketingorganisaties zien dat vooral toeristen zich laten sturen naar rustigere plekken, zonder verlies van beleving. Tegelijk is draagvlak voor natuurmaatregelen niet vanzelfsprekend en vraagt dat om een verantwoorde beleving en een integrale aanpak van natuur- en recreatieopgaven.
Toenemende druk op de natuur en recreatievoorzieningen De stijgende bezoekersaantallen en verwachte bevolkingsgroei in Dordrecht kan zorgen voor een toenemende druk op de recreatieve buitengebieden. De populariteit van buitenrecreatie brengt echter ook risico’s met zich mee: toenemende conflicten tussen verschillende vormen en/of snelheden van recreatie, verstoring van flora en fauna, slijtage van routes en voorzieningen, en toenemende milieubelasting (Meer Ruimte voor Recreatie, ANWB, 2023). Daar komt bij dat steeds meer mensen bewust zoeken naar rust en balans in de natuur, bijvoorbeeld via wandelen en stiltebeleving, wat vraagt om extra aandacht voor rust en spreiding binnen recreatiegebieden (Vrijetijdskennis,
2024). De uitdaging voor gebiedspartijen zoals de gemeente Dordrecht, provincie Zuid-Holland en Staatsbosbeheer ligt in het waarborgen van de balans tussen toegankelijkheid en bescherming van de natuur. Dit vraagt om toekomstgerichte keuzes in ruimtelijke ordening, recreatiebeheer en natuurontwikkeling, zodat de kwaliteit van zowel recreatie als landschap behouden blijft. Horeca: lokaal, authentiek en in balans Horeca is een belangrijke factor binnen dagrecreatie en ontwikkelt zich richting maatwerk en beleving. Gasten willen een goede balans tussen gezond en lekker eten. Hoewel gezondheid een rol blijft spelen, is de vraag naar puur gezond eten wat afgenomen; consumenten zoeken vaker naar ‘genietmomenten’ (KHN, 2024; Van Geloven, 2024). Daarnaast wordt authenticiteit gewaardeerd: streekproducten, duurzaamheid en persoonlijke keuzes zijn gewild. Concepten als foodtruckfestivals en unieke horecaervaringen met lokale identiteit passen goed bij deze trend (horecamagazine, 2024). Dit biedt kansen voor ondernemers in en rondom Dordrecht om met een onderscheidend aanbod bij te dragen aan de aantrekkelijkheid van de regio, denk bijvoorbeeld aan een foodtruckfestival of horeca met eigen (moes-)tuin. Tekort aan plaatsen voor buiten zwemrecreatie In Dordrecht is er één officiële buiten zwemlocatie, dit is bij Recreatieplas De Merwelanden.
Om deze recreatieplas is vanwege Pfas veel te doen geweest en is deze sinds 1 mei 2025 weer geopend voor zwemrecreatie. Eerder mocht er ook gezwommen worden bij de Viersprong maar dit is wegens meerdere redenen waaronder Kader Richtlijn Water (KRW) geen officiële zwemplek meer. In 2006 is hier een negatief zwemwaterprofiel voor opgesteld (RTV Rijnmond, 2023; zwemwater.nl, 2025). Klimaatverandering zal zowel aan de aanbodkant, denk aan verminderde zwemwaterkwaliteit, als aan de vraagkant gevolgen hebben. Langere periodes van warmer weer zullen leiden tot meer mensen die verkoeling in buitenwater zoeken. Tekorten aan
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
18 van 80
buitenzwemwater kunnen leiden tot risico’s, zoals mensen die gaan zwemmen op ongewenste locaties (gevaarlijke plekken of slechte waterkwaliteit), te drukke zwemplekken met bijbehorende problematiek (overlast, verkeerstopstoppingen) en gezondheidsklachten (door hittestress in de dichtbevolkte stad). Momenteel zijn er wel plannen om in de nieuwbouwwijk Stadswerven, dichtbij het historische centrum zowel een havenbad als stadsstrand te realiseren, (Wantij in de rondte, 2024). Zelfs met die uitbreiding is het aanbod beperkt voor het (stijgende) aantal inwoners van de gemeente Dordrecht. Dordrecht als riviercruise bestemming De afgelopen tien jaar heeft de riviercruisemarkt een sterke groei doorgemaakt. De sector is niet alleen in omvang toegenomen, maar ook verbreed qua aanbod en doelgroep. Dordrecht is door de nabijheid van Kinderdijk, de ligging van de stad aan het water en de historische uitstraling niet langer slechts een 'tussenstop' maar is in korte tijd uitgegroeid tot een volwaardige cruisebestemming met grote potenties voor een verdere groei. Om die rol goed te kunnen blijven vervullen is een strategische en integrale aanpak nodig, gericht op infrastructuur, samenwerking, duurzaamheid en het versterken van het aanbod. Dordrecht heeft voor een duurzame ontwikkeling van de riviercruisemarkt gekozen, waarbij levendigheid hand in hand gaat met leefbaarheid.
De riviercruise moet niet alleen bezoekers brengen, maar ook: economische meerwaarde, samenwerking met aanbieders en lokale betrokkenheid. Momenteel is de Franse overheid een nieuw kanaal aan het ontwikkelen; het nieuwe Canal Seine-Nord Europe, een 107 kilometer lang kanaal dat de Seine bij Parijs verbindt met de Schelde richting België en Nederland. Dit kanaal biedt kansen voor Dordtse toerismemogelijkheden. Met een geplande oplevering rond 2030 zal er een nieuwe route openen waarbij er direct vanaf Amsterdam naar Parijs kan worden gevaren. Tegelijkertijd kent riviercruise een autonome groei. Er worden elk jaar flink cruiseschepen bijgebouwd en er
komen meer toetreders op deze markt. Tegelijkertijd willen steden zoals Amsterdam het aantal riviercruise aankomsten halveren. Dat betekent dat maatschappijen driftig op zoek zijn naar alternatieve geschikte afmeerlocaties Ook keren veel cruisebezoekers, vaak oudere, gezondheidsbewuste reizigers, terug naar eerdere bestemmingen en willen daar nieuwe ervaringen (NRIT, 2023). Hoewel het uitgavepatroon van riviercruisepassagiers relatief laag blijft (gemiddeld €56 p.p., Toerisme Vlaanderen 2023), helpt de spreiding van toerisme lokale economieën en vergroot het Dordrechts rol als groene en toegankelijke waterstad (NRIT, 2024; Erasmus Universiteit Rotterdam, 2024). Tot nu toe is de gemeente Dordrecht vooral een dagbestemming. Door het verder ontwikkelen van het aanbod in de buitengebieden voor dagrecreatie, horeca en verblijfsrecreatie wordt Dordrecht interessanter voor meerdaags bezoek, ook voor de toenemende riviercruise in de combinatie van stad en buitengebieden. Monitoring van de impact op economie, leefbaarheid en leefomgeving is hierdoor essentieel Waterrecreatie; populair maar kwetsbaar Waterrecreatie blijft sinds de coronaperiode groeien. Het bezit van boten is gestegen en veel recreanten blijven het water trouw bezoeken (NRIT, 2024).
Tegelijkertijd is met name het aantal motorboten aan het stijgen, neemt het aantal zeilboten af en is waterrecreatie voor een deel aan het vergrijzen. Tegelijkertijd is het ecologisch systeem van de Biesbosch, met name in het zuiden, ernstig uit balans. Herstel is mogelijk, mits er voldoende ruimte wordt geboden aan natuurlijke processen (PAGW, 2024). De Biesbosch kent al decennia een toenemende recreatiedruk, vooral door de groei van waterrecreatie tussen 1970 en 2005. De aanwezigheid van het natuurgebied versterkt de aantrekkelijkheid voor recreatie en wonen. Verwacht wordt dat deze landelijke trend van toenemende bezoekers geen problemen oplevert, mits bestaande regels zoals de Vaarkaart en Biesboschverordening worden nageleefd. Het draagkrachtonderzoek (hoofdstuk 8) gaat dieper in op draagkracht en ecologische waarden.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
19 van 80
Duurzame vormen verblijfsrecreatie Een andere trend is het invoeren van het vrijwillige Biesbosch vaantje, hiermee worden inkomsten van vaarvoorzieningen mogelijk gemaakt. Op basis van een sessie met stakeholders uit vaarrecreatie lijkt hier in Dordrecht ook veel draagvlak voor te zijn, mits vrijwillig en inkomsten terugvloeien naar beheer/onderhoud van (nieuwe) vaarvoorzieningen. 3.2.3
Verblijfsrecreatieve trends
De vraag naar duurzame vormen van verblijfsrecreatie groeit. Bezoekers kiezen vaker voor verblijven waarbij aandacht is voor milieu, lokaal geproduceerd voedsel en een lage ecologische voetafdruk. Ondernemers spelen daarop in met circulaire bouw, energieneutrale voorzieningen en samenwerking met lokale producenten. Duurzaamheid wordt daarmee steeds meer een onderscheidende kwaliteitsfactor binnen de verblijfsrecreatie. Luxe ontspannen
Back to basic vs. glamping We zien het “echte kamperen” met de katoenen tent terugkeren. Maar er is ook steeds meer vraag naar bijzondere en luxere vormen van kamperen. Zoals bijvoorbeeld boomhutten of glamping, waarbij gekampeerd kan worden in comfortabele onderkomens met veel voorzieningen. Kamperen in Nederland is weer in opkomst. Ten opzichte van 2022 zagen we in 2023 kamperen groeien met 13,3% (Pretwerk.nl, 2023). Beleving en onthaasten Een belangrijke trend binnen verblijfsrecreatie is de verschuiving richting beleving en onthaasting. Vanaf 2025 neemt de belangstelling toe voor kortdurende, betekenisvolle reizen – vaak aangeduid als ‘life-hacking journeys’. Deze variëren van retreats, mindfulness- en detoxprogramma’s tot off-grid ervaringen en work-from-anywhere-concepten. Dergelijke verblijven gaan vaak gepaard met diepe natuurbeleving en milieubewuste reiskeuzes, en kunnen zelfs elementen bevatten van natuurherstel en educatie. Er is daarnaast een groeiende vraag naar thematische reizen, waaronder intergenerationeel familietoerisme en natuur educatieve ervaringen. Deze ontwikkelingen onderstrepen de behoefte aan rust, verdieping en verbondenheid met de omgeving (NBTC, 2025).
De een wil van alle gemakken voorzien zijn op vakantie, terwijl de ander juist voor het avontuur gaat en de ervaring. We zien een toegenomen vraag naar luxe. Binnen de verblijfsrecreatie zien we dat sommige bedrijven zich inzetten luxe door bijvoorbeeld kant en klare safaritenten aan te bieden, eigen sanitair bij kampeerplaatsen of wellness faciliteiten. Uniek overnachten Verblijfsaccommodaties worden steeds unieker. Overnachten in een werkzame molen, je tent opzetten op een platform hoog in de bomen of ronddobberen op een kampeervlot: we zien steeds uniekere verblijfsaccommodaties voorbij komen. Vooral de jongere generatie, van 25 tot 35, heeft veel interesse in deze bijzondere of zogezegd ‘Instagram waardige’ verblijfsvormen (NRIT, 2024). 3.3
Conclusie
Hieronder staan de belangrijkste conclusies van dit hoofdstuk opgesomd: § Bezoekers besteden ca. €51 per persoon per bezoek (wat neerkomt op 150 miljoen per jaar). Daarmee lijkt het stedelijk gebied de economische motor Dordrecht. Ter referentie: in natuurgebieden in heel Nederland wordt er per bezoekers slechts €4 per persoon per bezoek
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
20 van 80
§
§
§
§
§
uitgegeven. Dat ligt deel aan de hoeveelheid voorzieningen en deels aan de doelen van recreatie in de natuur. De sector telt ca. 3090 R&T banen, wat neerkomt op 4,8% van de totale werkgelegenheid in Dordrecht. Dit is lager dan het gemiddelde in Nederland. Toerisme draagt daarnaast ook bij aan de leefomgeving. Vrijetijdsvoorzieningen voor bezoekers kunnen ook door inwoners worden gebruikt en andersom. De gemeente Dordrecht telt relatief veel (in verhouding tot het aantal inwoners) culturele voorzieningen, maar met name in de buitengebieden juist minder horecavoorzieningen en recreatieve voorzieningen. Kortom, de toeristische-recreatieve sector in Dordrecht draagt bij aan de economie en leefomgeving, maar de cijfers suggereren dat er kansen zijn om de toeristisch-recreatieve sector te versterken in voorzieningen, inspelend op de groeiende recreatiebehoefte van inwoners en de veranderende vrijetijdsvoorkeuren. De buitengebieden kunnen hier een waardevolle rol in spelen. De behoefte aan voorzieningen wordt alleen maar groter. Er wordt namelijk een groei van 10% van het aantal inwoners verwacht en ook het toerisme zal naar verwachting groeien. Dit leidt tot een grotere vraag naar recreatie.
De stijgende vraag in absolute zin, in combinatie met de populariteit van buitenrecreatie (fietsen, wandelen, varen, etc.) en de behoefte aan het ‘uitstaan’, het beleven van de natuur en onthaasten in de buitenruimte, laat zien dat de buitengebieden kansrijk zijn om recreatief te gebruiken.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
21 van 80
§
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
22 van 80
4.
Verkennende gesprekken
In dit hoofdstuk geven we een samenvatting van de verkennende gesprekken met betrokken partijen. Deze gesprekken zijn gevoerd om een eerste beeld te vormen van eventuele aandachtspunten, kansen en gevoeligheden rondom recreatie en toerisme in de buitengebieden van Dordrecht die relevant zijn voor de verdere uitwerking van het programma. Er zijn gesprekken gevoerd met een tiental organisaties (zie tabel 4.1). In dit hoofdstuk worden de belangrijke inzichten beknopt samengevat. Tabel 4.1: Overzicht verkennende gesprekken Stakeholders Staatsbosbeheer Biesboschnetwerk Programma Landelijk Gebied Eiland van Dordrecht Waterschap Hollandse Delta Provincie Zuid-Holland Fietsersbond Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie Wandelvereniging te Voet Biesbosch Federatie Dordrecht Marketing en Partners
buitengebieden hierdoor aantrekkelijker worden. Daarnaast wordt benadrukt dat voorzieningen toegankelijk moeten zijn voor iedereen, inclusief mindervaliden, en geeft een enkele partij aan dat parkeren idealiter aan de rand van het gebied plaatsvindt zodat een gedeelte autoluw blijft. Daarnaast wordt openbaar vervoer gemist. Er worden kansen gezien voor innovatieve oplossingen zoals oproepbaar vervoer of fietshubs aan de randen van het gebied, in samenwerking met omliggende gemeenten. Een betere OV-verbinding zou niet alleen de toegankelijkheid vergroten, maar ook bijdragen aan duurzame mobiliteit en het ontlasten van drukke parkeerplaatsen in de natuurgebieden. Recreatieve Voorzieningen De buitengebieden wordt breed gewaardeerd, maar de recreatieve infrastructuur kan beter aansluiten op de behoeften van bezoekers. Er is behoefte aan onder andere meer rustpunten, uitkijkplekken, trappen over dijken en duidelijke bewegwijzering. Ook meer openbare toiletvoorzieningen worden genoemd. Bestaande wandel- en fietspaden functioneren goed, maar volgens enkele partijen weten veel bezoekers ze niet te vinden door een gebrek aan eenduidige communicatie. De kwaliteit en onderhoud van voorzieningen, zoals aanlegsteigers vragen om structurele aandacht.
Tot slot worden er kansen gezien om een nieuwe zwemlocatie te ontwikkelen in de Hania’s Polder en bestaande voorzieningen, zoals de horeca bij de Viersprong en Merwedeplas, nieuw leven in te blazen.
Veiligheid en Bereikbaarheid De veiligheid en bereikbaarheid van de buitengebieden vormen volgens een aantal partijen een belangrijk aandachtspunt, o.a. de Oude Veerweg, Van Elzelingenweg, oversteek Provinciale Weg naar het nieuwe dagrecreatieterrein en de kruising bij Kop van ’t Land. Veel routes tussen de stad en de buitengebieden worden als onveilig of onaantrekkelijk ervaren, vooral bij overgangen en drukke verkeerspunten. Daarnaast leeft er ook de wens om fietsers, wandelaars en autoverkeer in het gebied beter van elkaar te scheiden, zodat recreatief verkeer zich vrijer en veiliger kan bewegen en de
Natuur en landschap Het behoud van natuurwaarden en landschappelijke kwaliteit wordt gezien als voorwaarde voor ontwikkelingen in het gebied. Tegelijk is er behoefte aan ruimte voor recreatie, waardoor de balans tussen rust en gebruik zorgvuldig bewaakt moet worden. Het versterken van biodiversiteit via blauwgroene dooradering biedt kansen om natuurontwikkeling te koppelen aan recreatief gebruik. Dit vraagt om gebiedsgerichte afwegingen, waarin het programma recreatie en toerisme een bijdrage kan leveren.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
23 van 80
Routenetwerken De basis van het wandel-, fiets-, ruiter- en vaarroutenetwerk is aanwezig, maar kent hiaten en onduidelijkheden. Wandelaars ervaren dat de bestaande knooppuntroutes sterk zijn, maar dat verbindingen tussen deelgebieden door bijvoorbeeld laarzenpaden over dijken of door polders ontbreken. Voor fietsers wordt vooral de slechte aansluiting tussen de stad en de buitengebieden genoemd. De routes in de buitengebieden zelf zijn over het algemeen goed, met uitzondering van de wens voor meer scheiding met autoverkeer. Voor ruiters is er behoefte aan een rondje door de Nieuwe Dordtse Biesbosch, maar ook duidelijkheid over waar ruiters en/of maneges terecht kunnen met vragen over beheer en onderhoud. Op het water is vraag naar extra aanlegmogelijkheden (zoals via eenvoudige palen waar kan worden aangelegd in combinatie met een achteranker) en onderhoud van bestaande voorzieningen. De wens leeft om alle netwerken te verduidelijken en te verbinden tot één herkenbaar geheel. Promotie en positionering Er is een brede consensus dat de bekendheid van de buitengebieden onder bezoekers nog beperkt is. Informatie over routes, voorzieningen en bezienswaardigheden is versnipperd of verouderd. Een gezamenlijke, uniforme communicatie – zowel digitaal als in het veld – kan helpen om de diverse bestaande belevingen in het gebied beter op de kaart te zetten.
Tegelijk zijn er kansen om de unieke combinatie van stad, water en natuur sterker te profileren. Door de stedelijke voorzieningen te verbinden met de groene omgeving ontstaat een onderscheidende identiteit. Ook het vertellen van het agrarische verhaal en het zichtbaar maken van lokale producten kan bijdragen aan een sterkere beleving en merkwaarde van het gebied. Landbouw en multifunctioneel gebruik De landbouw vormt een belangrijk onderdeel van de buitengebieden en biedt kansen voor verbreding van functies. Denk aan agrarische nevenactiviteiten zoals educatie, verkoop van streekproducten of agrotoerisme. Er is belangstelling om landbouwpercelen te verbinden met recreatieve routes,
bijvoorbeeld via laarzenpaden of paden langs kreken, mits dit in overleg en met passende compensatie gebeurt. Het combineren van landbouw, waterbeheer en natuur via groenblauwe dooradering biedt niet alleen ecologische voordelen, maar ook mogelijkheden voor recreatief medegebruik. De agrarische sector is over het algemeen gezond, maar waterkwaliteit en ruimte blijven belangrijke aandachtspunten. Beheer, financiering en samenwerking Een terugkerend punt is het gebrek aan structurele middelen voor beheer en onderhoud sinds het Parkschap is opgeheven. Veel voorzieningen, zoals steigers, bebording en recreatieve infrastructuur, zijn verouderd of vragen om herstel. Ook is onduidelijk wie verantwoordelijk is voor het beheer van bepaalde routes of voorzieningen. Er wordt gepleit voor meer samenhang in de organisatie van de buitengebieden en voor nieuwe vormen van financiering, zoals subsidies, publiek-private samenwerking of via instrumenten, zoals het Biesbosch Vaantje. De wens leeft om afspraken over beheer, kwaliteit en prioritering structureel vast te leggen. Toerisme en economische kansen De buitengebieden worden gezien als belangrijke troef voor de stad en haar omgeving. Recreatie dichtbij huis versterkt niet alleen de kwaliteit van de leefomgeving voor inwoners, maar biedt ook economische kansen via zowel daghoreca en verblijfsrecreatie.
De gemeente Dordrecht is nu vooral een eendaagse bestemming, maar er lijkt ruimte voor meer verblijfsrecreatie in de vorm van kleine accommodaties, campings en camperplekken. De combinatie van binnenstad, cultuurhistorie en natuur maakt het gebied aantrekkelijk voor zowel binnenlandse bezoekers als internationale reizigers, waaronder riviercruises. Zeker met de toekomstige cruise verbinding ParijsAmsterdam.
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
24 van 80
Documentnaam
Versie
Eigenaar document
Datum
Pagina
Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B
1.0
Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Oktober 2025
25 van 80
5.
Vraag, aanbod en ontwikkelrichtingen
In dit hoofdstuk geven we allereerst inzicht in de vraag van en het aanbod voor (potentiële) bezoekers aan de buitengebieden volgens de leefstijlvinder (paragraaf 4.1). Vervolgens gaan we in paragraaf 4.2 in op een audit van het aanbod. In paragraaf 4.3 schetsen we de kansrijke ontwikkelrichtingen die hieruit voortkomen. 5.1
Leefstijlanalyse
In deze analyse onderzoeken we voor welke doelgroepen het aanbod aantrekkelijk is. Daarbij kijken we naar leefstijlen: een indeling van mensen op basis van hun vrijetijdsgedrag en -voorkeuren. 5.1.1
De Leefstijlvinder onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel. De zeven leefstijlen zijn: avontuur-, plezier-, harmonie-, verbindings-, rust-, inzicht en stijlzoekers (zie figuur 5.1). Eén persoon vertoont doorgaans overeenkomsten met meerdere leefstijlen, maar op basis van een aantal waarden, kenmerken en wensen en behoeftes op het gebied van vrije tijd, vertoont men de meeste overeenkomst met één profiel: de dominante leefstijl. De zeven leefstijlen hebben ook hun eigen voorkeuren wat betreft (het beleven van) natuur. Aangezien de beleving in de buitengebieden voor een groot deel draait om ontspannen in de natuur, zijn deze voorkeuren erg relevant voor het huidige onderzoek (zie bijlage 1). Hierna gaan we in op de vraag vanuit de verschillende leefstijlen, daarna kijken we naar voor welke leefstijlen het huidige aanbod aantrekkelijk is en tot slot brengen we vraag en aanbod samen om te zien voor welke leefstijlen er kansen liggen.
Introductie Leefstijlvinder
De Leefstijlvinder laat zien wat mensen belangrijk vinden in hun vrije tijd of op vakantie. De één zoekt rust en ontspanning, de ander juist actie en vermaak. Iedereen heeft andere wensen en de Leefstijlvinder helpt om die verschillende recreanten in kaart te brengen. Dit maakt het mogelijk om beter in te spelen op de gewenste beleving van inwoners en (potentiële) bezoekers. Figuur 5.1: De zeven leefstijlen uit de Leefstijlvinder
Avontuurzoeker
Plezierzoeker
‘Ik ontdek liever iets ‘Ik houd van plekken nieuws dan dat ik de waar veel gebeurt’ Documentnaam Versie massa achterna ga’ loop’ Programma R&T buitengebieden Dordrecht– Deel B 1.0
Harmoniezoeker
Verbindingszoeker
‘Als het maar gezellig ‘Ik zoek een is’ gemoedelijke knusse Eigenaar documentsfeer’
Rustzoeker
‘Ik blijf liever dichtbij huis dan dat ik ver weg ga’ Gemeente Dordrecht + Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd
Inzichtzoeker ‘Ik trek graag mijn eigen plan’ Datum Oktober 2025