Dordrecht_Inventarisatie_PFAS_bronnen_rapport_20250909_public.pdf
Tekst van het document
Score
Omschrijving
Aantal
Aandeel
1
Zeer grote kans op bodemverontreiniging met PFAS
29
17%
2
Grote kans op bodemverontreiniging met PFAS
40
23%
3
Kans op bodemverontreiniging met PFAS
68
40%
4
Beperkte kans op bodemverontreiniging met PFAS
21
12%
5
Zeer beperkte kans op bodemverontreiniging met PFAS
13
8%
Totaal 171
22
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Producten van het onderzoek Naast deze rapportage zijn de resultaten van de inventarisatie vastgelegd in een Excel-bestand, Dordrecht Potentiële PFASbronnen 20250901 dat separaat aan de opdrachtgever is geleverd. In dit Excel-bestand zijn de volgende werkbladen opgenomen: • • • • • •
Groslijst: een beknopt overzicht met de relevante locaties die uit de inventarisatie naar voren zijn gekomen, inclusief de score met betrekking tot de kans op bodemverontreiniging; Uitgebreide groslijst: een overzicht met alle locaties die uit de inventarisatie naar voren zijn gekomen, inclusief de locaties die uiteindelijk als niet-relevant zijn beschouwd. Per locatie is alle informatie over de locatie in de uitgebreide groslijst opgenomen. Bronnen-Toepassingen: een overzicht van de categorieën c.q. bedrijfstakken waar PFAS worden geproduceerd, verwerkt of gebruikt en een nadere beschrijving van de productieprocessen, producten en dergelijke. PFAS_SBI_UBI: het schema met de koppeling tussen de bedrijfstakken en categorieën en de specifieke bedrijfsactiviteiten met de SBI- en UBI-codes, gebruikt om de relevante vermeldingen uit de gebruikte bestanden te selecteren. PFAS per Categorie: het overzicht waarbij specifieke typen PFAS aan de verschillende bedrijfstakken en categorieën zijn gekoppeld. Dit werkblad is een uitgebreide versie van tabel in paragraaf 2.2.2. Advieslijst PFAS-analyse: een overzicht van de verschillende PFAS die bij een standaard analyse in het kader van een bodemonderzoek worden geanalyseerd (als achtergrondinformatie bij paragraaf 2.2.2)
5.2
Conclusies
Geïnventariseerde locaties: de inventarisatie heeft een groslijst opgeleverd met 171 locaties waar activiteiten hebben plaatsgevonden die mogelijk tot bodemverontreiniging met PFAS hebben geleid. In hoofdzaak gaat het daarbij om bedrijven die mogelijk PFAS-houdende producten hebben geproduceerd, deze hebben verwerkt of in hun productieproces hebben toegepast. Daarnaast heeft de inventarisatie meerdere locaties opgeleverd waar als gevolg van het gebruik van PFAS-houdend blusschuim bodemverontreiniging kan zijn ontstaan. De dekking van de inventarisatie van PFAS-relevante bedrijven: de voor de inventarisatie gebruikte informatiebronnen geven een goed beeld van de potentiële PFAS-bronnen in de gemeente Dordrecht. Toch moet altijd een slag om de arm worden gehouden met betrekking tot de dekkingsgraad. Zo kunnen enerzijds bedrijven onder een afwijkende SBI-code bij de Kamer van Koophandel zijn ingeschreven, waardoor relevante bedrijven bij de selectie zijn gemist. Ook kunnen in de toekomst nieuwe toepassingen van PFAS opduiken die nu bij de inventarisatie buiten beeld zijn gebleven. Anderzijds kan bij verder onderzoek (zoals een bedrijfsbezoek of een bodemonderzoek) blijken dat een bedrijf dat nu op de groslijst staat toch geen PFAS heeft gebruikt of verwerkt en ook geen PFAS-bronlocatie blijkt te zijn.
De dekking van de inventarisatie voor relevante brandlocaties: uit de inventarisatie zijn 17 locaties naar voren gekomen waar in de periode vanaf circa 1975 brand heeft gewoed en waar bij het blussen zeker of waarschijnlijk PFAS-houdende blusmiddelen zijn gebruikt. Mogelijk zijn relevante brandlocaties gemist, want een bruikbaar, voor de gehele periode vanaf 1975 dekkend overzicht met branden of incidenten (verwijderen van gemorste olie op de weg bijvoorbeeld) bleek zowel in het archief als bij de Veiligheidsregio niet beschikbaar te zijn. Ook een dekkend overzicht van bedrijven met een stationair blussysteem met mogelijk PFAS-houdend blusschuim bleek niet beschikbaar. Tijdens het archiefonderzoek is hier voor individuele bedrijven wel informatie over gevonden, maar waarschijnlijk zijn er nog meer bedrijven waar een dergelijk systeem aanwezig is (geweest). Locaties met de grootste kans op bodemverontreiniging met PFAS: op grond van de verzamelde informatie is aan elke locatie een score gekoppeld van 1 tot 5. Deze score geeft aan hoe groot de kans wordt geacht dat als gevolg van de activiteiten (bedrijven, branden, blusmiddelen, stort) bodemverontreiniging met PFAS is ontstaan. Bij 26 van de 171 relevante locaties wordt die kans als zeer groot ingeschat. Bij de meeste locaties gaat het om het gebruik van PFAS-houdend blusschuim op de locatie.
Daarnaast om een aantal bedrijven waar PFAS wordt geproduceerd of op enige schaal verwerkt, een paar afvalverbrandingsinrichtingen en vijf stortplaatsen waar (vermoedelijk of zeker) PFASafval is gestort en/of PFAS in de bodem is aangetoond. Typen PFAS per bedrijfstak: geprobeerd is om per bedrijfstak of categorie het type PFAS nader te bepalen. Dit bleek erg lastig te zijn, omdat er zeer veel verschillende PFAS zijn en lang niet altijd bekend is welke PFAS precies binnen 23
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
een bedrijfsproces worden gebruikt. Daarom is de indeling enerzijds beperkt tot de belangrijkste, meest voorkomende typen PFAS en anderzijds tot negen categorieën waar de gebruikte typen PFAS het meest inzichtelijk zijn. Resultaat is een schema waarin voor de negen bedrijfstakken de relevante typen PFAS kunnen worden opgezocht. Dit schema kan bij de opzet en uitvoering van een analysestrategie worden gebruikt. Conclusie is wel dat de bruikbaarheid van het schema beperkt is, omdat het slechts een algemeen beeld schetst van het PFAS-gebruik binnen een bedrijfscategorie en het gebruik per bedrijf kan variëren. Typen PFAS in bodemonderzoek: geconcludeerd moet worden dat lang niet alle typen PFAS die in dit onderzoek aan een bepaalde bedrijfstak of categorie zijn gekoppeld, in het standaard PFAS-analysepakket bij bodemonderzoek zijn opgenomen. Met een meer uitgebreide PFAS-target analyse (zie paragraaf 2.2.2, p. 11) kunnen ook alsnog veel PFAS worden gemist. Om meer inzicht te krijgen in de aanwezigheid van andere PFAS dan die in een standaard analyse worden meegenomen, kunnen daarom aanvullende analyses, zoals bijvoorbeeld een TOP-analyse nodig zijn.
5.3
Aanbevelingen
Actueel houden van de groslijst: de groslijst is een eerste overzicht met de potentiële PFAS-bronlocaties. In de toekomst zal door verder onderzoek naar PFAS meer bekend worden over de locaties en zullen ook nieuwe locaties opduiken. Door deze informatie in de bestaande groslijst te verwerken kan de lijst actueel worden gehouden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het verwerken van informatie uit bodemonderzoeken (wel/geen PFAS gevonden, concentraties, typen PFAS), uit bedrijfsbezoeken vanwege VTH of vergunningaanvragen door bedrijven zelf (nadere precisering van de activiteiten, wel geen gebruik/verwerking PFAS). Beschikbaar stellen van de groslijst: met de inventarisatie is een zo compleet mogelijk beeld van mogelijke PFASbronlocaties in de gemeente Dordrecht samengesteld. Op basis van de lijst kan worden vastgesteld op welke locaties kans op bodemverontreiniging met PFAS bestaat. Aanbevolen wordt om de groslijst met de relevante locaties in het bodeminformatiesysteem of een specifieke kaartviewer op te nemen, zodat de informatie over de mogelijke PFASbronlocaties vrij beschikbaar is en door een initiatiefnemer kan worden gebruikt bij het opzetten en uitvoeren van toekomstig bodemonderzoek.
24
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Bijlage A Toelichting per categorie In dit hoofdstuk worden per categorie de bevindingen tijden de inventarisatie beschreven. In onderstaande tabel staan de aantallen relevante vermeldingen per categorie. Tabel 5: Aantallen relevante potentiële PFAS-emissiebronnen per categorie Categorie
Aantal
Categorie
Aantal
Categorie
Aantal
Afval
30
Distributie/opslag
20
Papier en karton
5
Automotive
10
Elektronica
4
Reiniging
8
Beton
2
Farmacie
4
Scheepsbouw
6
Blusmiddelen
7
Galvano
4
Textiel en leer
3
Brandweer
7
Grafisch
5
Zeep, onderhoud
3
Chemie
5
Jachthavens
2
Overige
6
Coating
7
Kunststof
6
Cosmetica
1
Metaalindustrie
26
Totaal
171
Per categorie wordt hierna toegelicht welk type bedrijven en locaties binnen de categorieën als potentiële PFASemissiebron zijn geïdentificeerd. Afval De categorie afval is de laatste schakel in de keten van het PFAS-gebruik. Het gaat hier zowel om bedrijven die afval inzamelen, het verwerken of recyclen, verbanden ten behoeve van de productie van energie, als de uiteindelijke stortplaatsen. Het kan daarbij gaan om bedrijfsafval en om huishoudelijk afval, want PFAS is ook in een groot aantal consumentenartikelen verwerkt die na gebruik bij het afval terecht komen. Cat.
SBI
Afval
Omschrijving
Aantal
Stortplaats
13
Afval
3811
Inzameling van onschadelijk afval
5
Afval
3821
Behandeling van onschadelijk afval
5
Afval
3832
Gesorteerd materiaal voorbereiden tot recycling
1
Afval
4312
Grondverzet
1
Afval
45312
Groothandel en handelsbemiddeling in banden
1
Afval
46771
Groothandel in autosloopmateriaal
1
Afval
46772
Groothandel in ijzer- en staalschroot en oude non-ferrometalen
3
•
25
De bedrijven met SBI-code 3811 en 3821 doen allemaal ‘iets’ met afval, maar de activiteiten verschillen van elkaar: – Drie van de bedrijven met deze SBI-codes zijn locaties waar alleen afval wordt ingezameld en voor zover bekend geen verwerking van het afval plaats vindt, maar omdat deze locaties wel voorkomen op de lijsten van emissiebronnen van PFAS naar de lucht en indirect naar het water, zijn ze wel als relevante locaties beschouwd (Id 8, 9 en 73). – Onder deze codes vallen ook twee afvalenergiecentrales, waar afval wordt gebruikt voor het opwekken van energie (Id 13 en 16) – Verder gaat het om een verwerker van rioolslib, een stortplaats waar twee afvalverwerkers zijn gevestigd, een nog bestaand en een voormalig afval recyclingbedrijf en een recyclingbedrijf op een locatie waar volgens het HBB in het verleden ook afval is gestort. De meeste van deze bedrijven worden ook op de lijst van PFASemissiebronnen naar de lucht of en/of op de lijst met afgevoerd PFAS-houdend afvalwater genoemd. Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
•
• • • •
•
Het bedrijf met SBI-code 3832 verwerkt afgedankte elektrische apparaten, voornamelijk koelkasten. Bij de verwerking komen mogelijk PFAS-houdende koelvloeistoffen vrij. Het bedrijf stond ook op de lijst van emissiebronnen van PFAS naar de lucht en in 2019 in de landelijke Emissieregistratie voor Vluchtige Organische Stoffen (VOS). Het grondverzetbedrijf (code 4312) is een grondbank. Het kan zijn dat op de locatie tijdelijk met PFASverontreinigde grond kan zijn opgeslagen, wat mogelijk tot bodemverontreiniging kan leiden. De groothandel in banden (45312) houdt zich bezig met het shredden van banden ten behoeve van pyrolyse. Bij de productie van rubber wordt PFAS gebruikt, wat bij het verwerken van de banden mogelijk kan vrijkomen. De groothandel in autosloopmateriaal (46771) is een autodemontagebedrijf waar autowrakken in de open lucht staan opgesteld. Als gevolg van de demontage van de auto’s kunnen delen van PFAS-houdende materialen als coatings, smeerolie en textielproducten in de bodem terecht komen. Hetzelfde geldt voor de drie schroothandelaren (code 46772). Op een van de drie locaties was voorheen een producent van koelinstallaties gevestigd, waar mogelijk PFAS-houdende koelmiddelen zijn gebruikt. Een van de schrootbedrijven staat op de lijst met emissiebronnen van PFAS naar lucht en indirect water.
Daarom zijn alle bedrijven met vergelijkbare activiteiten en een zekere schaalgrootte als relevant beschouwd. Tenslotte zijn in deze categorie 13 stortplaatsen opgenomen. Deze stortplaatsen zijn voor zover bekend in de voor PFAS relevante periode (vanaf circa 1960) in gebruik geweest en moeten allemaal als verdacht worden beschouwd omdat er PFAS-houdend afval kan zijn gestort.
Automotive De belangrijkste toepassing van PFAS in de automotive sector is in vuil- en waterafstotende coatings die op de auto’s worden aangebracht. Daarnaast kan om dezelfde ‘anti-stick’ kwaliteiten PFAS in de bekleding van stoelen en interieur zijn verwerkt of aangebracht. Andere toepassingen zijn in smeerolie, koelvloeistoffen en ruitenwisservloeistof, als anticorrosiemiddel op onderdelen van de motor en als coating op het aandrijfmechanisme. De kans op emissie van PFAS naar de bodem is het grootst bij het aanbrengen of herstellen van de coatings. Cat.
SBI
Omschrijving
Aantal
Automotive
2910
Vervaardiging van auto's
1
Automotive
45204
Carrosserieherstel
9
Bij alle in deze categorie in Dordrecht geselecteerde bedrijven gaat het om het herstellen of aanbrengen van autolakken of andere vormen van coatings. Het bedrijf met SBI-code 2910 is geen autofabriek, maar een bedrijf dat zich richt op het verfraaien, ‘pimpen’ van auto’s en daarbij specifieke coatings aanbrengt (Id 110). In de schadeherstelen autospuitbedrijven wordt de coating door middel van spuiten aangebracht. De werkplaatsen zijn meestal voorzien van een afzuiginstallatie waarlangs dampen naar buiten worden afgevoerd. Beton PFAS kan in de betonindustrie zijn gebruikt als additieven om de krimp van het cement te beperken. Wanneer betonelementen met behulp van vormen worden gemaakt kan PFAS als release-agent worden gebruikt, bedoeld om het beton gemakkelijker uit de vormen te krijgen. Cat.
SBI
Omschrijving
Aantal
Beton
23611
Vervaardiging van producten van beton voor de bouw
1
Beton
2364
Vervaardiging van mortel in droge vorm
1
Op beide geselecteerde locaties zitten al geruime tijd (meerdere decennia) grote bedrijven voor de productie van betonwaren en mortels. Over het mogelijke gebruik van PFAS in het productieproces of de toevoeging ervan aan de mortel, zijn tijdens het onderzoek geen aanwijzingen gevonden.
26
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Blusmiddelen, brandweer en branden PFAS in blusschuim Schuim wordt al sinds het midden van de twintigste eeuw als blusmiddel gebruikt. Aanvankelijk betrof het proteïneschuim dat gemaakt wordt van dierlijk slachtafval en dat goed bleek te werken bij koolwaterstofbranden. Een andere benaming voor dit schuim is ‘ossenbloed’. In de jaren 1960 worden nieuwe synthetische schuimen ontwikkeld en wordt o.a. in het Rotterdamse havengebied geëxperimenteerd met de toepassing ervan. Het nieuwe product was een ‘fluorchemical foam’, bekend als ‘light water’ of AFFF (Aqueous Film Forming Foam). AR-AFFF is een variant die ook geschikt is voor het bestrijden van aceton- en alcoholbranden. De synthetische schuimen zijn met name geschikt voor het bestrijden van vloeistofbranden, waarbij een film of laagje over de brandende vloeistof wordt gelegd. Belangrijk voordeel van de synthetische blusmiddelen is dat ze met elke straalpijp kunnen worden opgebracht. Deze schuimen werken op basis van de toevoeging van meestal PFOS of een andere PFAS. Er zijn ook proteïne schuimconcentraten waaraan een kleine hoeveelheid fluorsurfactanten is toegevoegd. Deze schuimen worden aangeduid als FP (Fluor Proteïne) of FFFP (Film Forming Fluor Proteïne) en er bestaan ook alcoholbestendige uitvoeringen van. Figuur 2: De omstreeks 13 november 1975 door minister van Binnenlandse Zaken mr.
De Gaay Fortman aan de toenmalige brandweergemeenschap Lek en Merwede aangeboden nieuwe schuimbluswagen in te zetten bij ongelukken met gevaarlijke stoffen. Locatie: ergens ter hoogte van de toenmalige DSW aan de Rijksstraatweg (Id 168).
Na de introductie van AFFF in de jaren zestig wordt vanaf circa 1975 AFFF standaard door de brandweer gebruikt bij het blussen van vloeistofbranden. Een tweede toepassing is het verwijderen van olieresten van een weg, waarbij de olie wordt afgedekt met een schuimlaag, de olie door het schuim wordt opgelost en het schuim vervolgens met water wordt weggespoten naar de berm. AFFF wordt ook toegepast in zogenaamde stationaire blusinstallaties bij bedrijven, zoals sprinklers. Het betreft vooral olieterminals en de chemische industrie waar vaak grote hoeveelheden licht
27
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
ontvlambare stoffen worden opgeslagen. Wanneer het systeem bij een calamiteit wordt gebruikt of de installatie periodiek wordt getest, kan de bodem ter plaatse verontreinigd raken met PFAS. Vanaf 27 juni 2011 is een Europees verbod op PFOS in schuimvormende middelen in de EU van kracht. In de jaren daarna is het gebruik van fluorhoudende schuimen verder aan banden gelegd en worden steeds meer fluorvrije schuimen geïntroduceerd. Nog altijd zit echter in veel stationaire blusinstallaties PFAS-houdend blusschuim. Leveranciers van blusmiddelen Tijdens de inventarisatie in Dordrecht zijn geen bedrijven naar voren gekomen waar blusschuim wordt of is geproduceerd. Wel zijn verwijzingen gevonden naar leveranciers van blusmiddelen die het PFAS-houdende schuim mogelijk in apparatuur hebben verwerkt, zoals handblussers of stationaire blussystemen. Bovendien kunnen deze bedrijven ook oude systemen hebben vervangen of gereviseerd, waarna oud schuim of met schuim verontreinigde blusmiddelen op de bedrijfslocatie zijn verwerkt. Een derde groep bestaat uit bedrijven waar veiligheidstrainingen worden gegeven en mogelijk ook met handblussers wordt geoefend. Cat.
SBI
Omschrijving
Blusmiddelen
4321
Elektrotechnische bouwinstallatie
1
Blusmiddelen
46699
Groothandel in overige machines, apparaten en toebehoren voor industrie en handel (rest)
6
•
•
Aantal
Het bedrijf met SBI-code 4321 vervaardigt en monteert blussystemen bij bedrijven en instellingen. Of op de locatie ook schuimvormende middelen in de systemen worden verwerkt is niet duidelijk. Mogelijk worden de systemen op een vestiging in België gereed gemaakt. Het bedrijf wordt echter ook genoemd in het overzicht van de OZHZ met PFAS-houdende afvalwaterstromen (Id 730). Van de zes bedrijven met SBI-code 46699 zijn er drie leverancier van blusmiddelen en is een bedrijf een leverancier van persoonlijke beschermingsmiddelen dat op locatie ook trainingen verzorgt, mogelijk met gebruik van blusmiddelen (Id 82). De overige twee vermeldingen zijn twee vestigingen van hetzelfde bedrijf waar brandblusapparaten werden gemaakt. Het is wel de vraag of het bedrijf na 1975 nog actief was en er in de brandblussers dus mogelijk ook nog PFAS-houdend schuim is verwerkt.
Stationaire blusschuiminstallaties De zogenaamde stationaire systemen, dus schuimblusinstallaties met mogelijk PFAS-houdend schuim vallen niet onder een specifieke SBI-code. Daarom is in de groslijst een aparte kolom toegevoegd waarin is aangegeven of informatie over de aanwezigheid van een stationaire blusschuiminstallatie is gevonden of dat de aanwezigheid ervan wordt vermoed, gezien de activiteiten van het bedrijf. Het betreft 23 locaties. Hieronder vallen ook de bedrijven die over een bedrijfsbrandweer beschikten of nog steeds beschikken. De Veiligheidsregio kon geen dekkend overzicht van de stationaire blussystemen leveren, maar voor vier bedrijven wel expliciet bevestigen dat een dergelijke installatie aanwezig is. Specifiek moet in dit verband nog op de twee tunnels worden gewezen die in de inventarisatie zijn opgenomen; van een van de tunnels is bekend dat er AFFF in het systeem zat (id 700) (zie categorie tunnels). Brandweerkazernes en -oefenplaatsen Bij brandweerkazernes worden de blusvoertuigen en vaak ook de brandweerslangen na de inzet gereinigd. Dat gebeurt de laatste jaren op vloeistofdichte voorzieningen met opvangputten voor het vervulde waswater, maar in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw was dat niet altijd het geval. Daarnaast werd er bij kazernes doorgaans geoefend, waarbij mogelijk ook PFAS-houdend schuim werd gebruikt.
Specifieke brandweeroefenplaatsen zijn natuurlijk sowieso relevant, omdat daar immers regelmatig en op grotere schaal werd of wordt geoefend. Cat.
SBI
Omschrijving
Brandweer
1072
Vervaardiging van beschuit en koekjes en ander houdbaar banketbakkerswerk
1
Brandweer
8425
Brandweer
6
•
28
Aantal
De brandweerkazerne die sinds 1973 in gebruik is, is recent gesloopt en op dezelfde locatie komt een nieuwe kazerne. Op een oude tekening van deze locatie stonden een met klinkers verhard oefenterrein en een oefentoren Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
•
• •
•
aangegeven (Id 103). Hier is het zeker dat op deze locatie door de brandweer is geoefend, in de voor PFASschuim relevante periode. Sinds 2011 is een tweede kazerne in gebruik (Id 702). Deze is uitgerust met bodembeschermende voorzieningen waardoor de kans op bodemverontreiniging klein is. Er wordt op deze locatie niet geoefend. Vanaf 2020 is een tijdelijke kazerne in gebruik ter vervanging van de kazerne die nu wordt verbouwd (Id 703). Ook bij deze locatie wordt niet geoefend, maar hoewel de kans op bodemverontreiniging met PFAS hier erg klein is, is de locatie wel als relevant gehandhaafd. De brandweer oefent de laatste jaren bij een brandweeroefencentrum in Dordrecht. Op deze locatie is bodemverontreiniging met PFAS vastgesteld, dus zal er met fluorhoudend schuim zijn geoefend (Id 184). Uit het archiefonderzoek kwam een locatie naar voren waar door de brandweer in de jaren tachtig van de twintigste eeuw werd geoefend (Id 731). De Veiligheidsregio heeft bevestigd dat hier inderdaad is geoefend, vermoedelijk ook met PFAS-houdend schuim. Het op deze plek gevestigde bedrijf had zelf ook een bedrijfsbrandweer en kocht in 1983 van de gemeentelijke brandweer een brandweerwagen met een tank voor 400 liter ‘light water’, dus AFFF. Daarmee lijkt dit zeker een relevante locatie.
Uit de archieven kwam nog een tweede oefenplek van de brandweer naar voren die tot 1984 lijkt te zijn gebruikt. De precieze locatie hiervan kon niet worden vastgesteld, maar de verwijzing is wel als separate locatie in de lijst opgenomen (Id 823).
Uit het archiefonderzoek kwam naar voren dat elf bedrijven in Dordrecht op enig moment een bedrijfsbrandweer hebben gehad. Dit is aangegeven in de kolom ‘Blusschuim’ in de groslijst (zie hiervoor). Volgens de Veiligheidsregio zijn er nu nog drie bedrijven die een aangewezen bedrijfsbrandweer hebben. Bijzonder is dat voor een locatie met SBI-code 1072 verder geen vermoeden van de emissie van PFAS bestaat, maar dat het bedrijf wel een bedrijfsbrandweer heeft gehad. Het gaat om de brandweer van koekjesfabriek Victoria, die begin jaren tachtig werd gesloopt. Het lijkt niet erg waarschijnlijk dat bij Victoria schuimvormend middel werd gebruikt, maar geheel uitgesloten is het niet. Vandaar dat deze locatie toch in de lijst is opgenomen (Id 729). Figuur 3: Het met blusschuim gevulde wrak van het tankschip Manuela in de Julianahaven na de explosie en brand van 27 december 1972. (RAD, Afbeelding 552_322891)
Branden Met behulp van het archief van de brandweer en de krantenwebsite Delpher is geprobeerd te achterhalen waar in de gemeente Dordrecht sinds circa 1970 brand heeft gewoed en (mogelijk) PFAS-houdend blusschuim is gebruikt. Weliswaar werd PFAS-houdend schuim pas vanaf 1975 algemeen toegepast, maar omdat er voordien al mee werd geëxperimenteerd is 1970 als startjaar voor de inventarisatie genomen. Daarom is de brand in december 1972 op de tanker Manuela aan de kade van de Julianahaven ook in de groslijst opgenomen, al is het dus de vraag of daadwerkelijk PFAS-houdend schuim is gebruikt. Uiteindelijk zijn 17 locaties geïdentificeerd waar mogelijk PFAShoudend schuim bij het blussen is gebruikt. In de groslijst is een aparte kolom opgenomen waarin is aangegeven of op de locatie een brand heeft gewoed die zeker of mogelijk met PFAS-houdend schuim is geblust. Van twee grote
29
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
branden zijn in het archief van de brandweer dossiers gevonden, waarin het gebruik van AFFF op deze locaties ook wordt bevestigd (zie Id 62 en 707). Het is de vraag hoe dekkend dit overzicht is. In het archief van de brandweer zijn voor de periode 1929-1997 de brandrapporten gevonden, maar de daarin vermelde informatie over de gebruikte blusmiddelen is summier. Bovendien is het erg veel werk om de ruim honderd rapporten per jaar allemaal door te nemen. Vermoedelijk zijn alle grote branden uit de periode 1970-2000 wel in beeld. Aan de Veiligheidsregio is gevraagd of voor de jaren vanaf 2000 ook een overzicht beschikbaar was van branden waar schuim als blusmiddel is ingezet, maar dit bleek niet het geval te zijn. Chemie De chemische industrie is om twee redenen relevant voor deze inventarisatie: a) de productie of het gebruik van PFAS bij de productie van chemische stoffen en b) de aanwezigheid van een bedrijfsbrandweer of een stationaire blusinstallatie. Cat.
SBI
Omschrijving
Chemie
2011
Vervaardiging van industriële gassen
1
Chemie
2013
Vervaardiging van overige anorganische basischemicaliën
2
Chemie
20149
Vervaardiging van overige organische basischemicaliën (geen petrochemische producten)
1
Chemie
2059
Vervaardiging van overige chemische producten (rest)
1
• • •
Aantal
De drie bedrijven met SBI-code 2013 en 20149 zijn gevestigd op hetzelfde adres en van een van deze bedrijven is bekend dat er PFAS worden geproduceerd (Id 12, 827 en 828). Daarnaast valt in deze categorie een voormalige producent van medicijnen (SBI-code 2059). Dit bedrijf is in de jaren 1990 gesloten en de bebouwing is gesloopt. Op de bedrijfslocatie hebben ook meerdere branden gewoed en het bedrijf had een bedrijfsbrandweer. Het bedrijf met SBI-code 2011 heeft als producent van industriële gassen mogelijk een stationaire blusschuiminstallatie. Bovendien kunnen gefluoreerde gassen (koelmiddelen met name) zijn verwerkt.
Coating In deze categorie gaat het om bedrijven die zich richten op het produceren van verven, coatings of inkten of gericht zijn op het aanbrengen van specifieke coatings op metalen. PFAS worden in verven en coatings gebruikt om het beter te laten uitvloeien en te verspreiden en daarnaast als anticorrosief, als water- en vuilafstotend middel en in antifouling op schepen. Bovendien helpt het de verwering van de aangebrachte coating te beperken. Cat.
SBI
Omschrijving
Coating
2030
Vervaardiging van verf, vernis e.d., drukinkt en mastiek
1
Coating
2561
Oppervlaktebehandeling en bekleding van metaal
5
Coating
2821
Vervaardiging van industriële ovens en branders
1
• • •
30
Aantal
Het bedrijf met SBI-code 2030 produceert coatings specifiek gericht op de industrie en de scheepvaart, waardoor de kans bestaat dat daarin PFAS worden verwerkt (Id 109). De bedrijven met SBI-code 2561 zijn twee ondernemingen waar specifieke producten van een coating worden voorzien, twee straalbedrijven waar ook nieuwe coatings worden aangebracht en een bedrijf waar mogelijk ook coatings zijn geproduceerd, maar waar slechts heel weinig informatie over is gevonden (Id 118). Het bedrijf met SBI-code 2821 maakt specifieke coatings of voeringen (‘linings’) voor industriële ovens en branders, waarvan bekend is dat erin ook PFAS wordt verwerkt (anti-stick, hittebestendigheid) (id 107). Het is echter niet helemaal duidelijk geworden of op de locatie in Dordrecht ook productie plaatsvindt of dat het alleen een handelslocatie betreft.
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Cosmetica PFAS worden in cosmetica of persoonlijke verzorgingsproducten voor verschillende doeleinden gebruikt. Het verbetert de smeerbaarheid, de penetratie van het product e.d., maakt de huid lichter, maakt dat de huid beter zuurstof kan opnemen en dat de make-up langer houdbaar en weerbestendig blijft. Verder is het gebruikt in haarconditioner waardoor nat haar beter kambaar wordt en de vetafstotende eigenschappen van het product worden verbeterd. Cat.
SBI
Omschrijving
Cosmetica
2042
Vervaardiging van parfums en cosmetica
Aantal 1
In Dordrecht stond jarenlang een grote fabriek van haarverzorgingsproducten. De fabriek was tot 1996 in bedrijf en is toen naar het buitenland verplaatst. Op een deel van het bedrijfsterrein is bodemonderzoek naar PFAS gedaan, waarbij geen ernstige verontreiniging met PFAS is aangetroffen. (Id 167). Of dit onderzoek dekkend was voor de hele locatie kon niet worden bepaald. Distributie/opslag Opslag van goederen in pakhuizen of distributiecentra is op zich niet relevant als PFAS-emissiebron. Van belang is wel de mogelijke aanwezigheid van een stationaire schuimblusinstallatie waarin mogelijk PFAS-houdend blusschuim zit, wat bij het bestrijden van een brand, een test of per ongeluk vrijkomt en tot bodemverontreiniging kan leiden (zie paragraaf 3.4). Cat.
SBI
Omschrijving
Distributie/Opslag
19202
Aardolieverwerking (geen raffinage)
1
Distributie/Opslag
46216
Groothandel in ruwe plantaardige en dierlijke oliën en vetten en oliehoudende grondstoffen
1
Distributie/Opslag
46712
Groothandel in vloeibare en gasvormige brandstoffen
3
Distributie/opslag
46713
Groothandel in minerale olieproducten (geen brandstoffen)
5
Distributie/opslag
46751
Groothandel in chemische grondstoffen en chemicaliën voor industriële toepassing
2
Distributie/opslag
52101
Opslag in tanks
3
Distributie/Opslag
52102
Opslag in koelhuizen e.d.
1
Distributie/Opslag
52109
Opslag in distributiecentra en overige opslag (niet in tanks, koelhuizen e.d.)
3
Distributie/Opslag
52242
Laad-, los- en overslagactiviteiten niet voor zeevaart
1
•
•
•
•
31
Aantal
Bij 18 van de 20 bedrijven worden in de loodsen of in tanks in de openlucht brandbare en licht-ontvlambare stoffen opgeslagen, zoals aardolieproducten, plantaardige oliën en bitumen. Bij meerdere van deze bedrijven is het zeker dat een stationaire blusinstallatie aanwezig is, bij andere wordt het gezien de aard van de opgeslagen producten aannemelijk geacht en aangenomen dat PFAS-houdende schuimmiddelen in die systemen aanwezig waren of zijn. Vier van deze bedrijven zijn grote op- en overslaglocaties van chemicaliën, olie, smeermiddelen en bio-fuels. De Veiligheidsregio heeft bevestigd dat bij twee van deze bedrijven een stationair blussysteem aanwezig is. Uit het archiefonderzoek bleek dat zeker bij een bedrijf in de jaren 1990 AFFF als blusmiddel werd gebruikt (Id 138). Of dat nog steeds het geval is, is niet bekend. Bij vijf bedrijven van de bedrijven in deze categorie is in het verleden daadwerkelijk brand uitgebroken en bij het blussen waarschijnlijk blusschuim gebruikt. Een brand was in 1972 op een tanker die bij een bedrijf lag afgemeerd en met schuim is geblust. Gezien het jaar waarin de brand plaats vond (voor 1975) is het de vraag of hierbij toen al PFAS-houdend blusschuim werd gebruikt (id 176). (Zie afbeelding 3) Twee bedrijven slaan geen licht-ontvlambare stoffen op.
Bij het ene bedrijf woedde in oktober 1993 een grote brand in een opslag voor computers, sigaretten, drank en scheepsonderdelen. Mogelijk is bij het blussen blusschuim gebruikt (Id 722). Het andere bedrijf (52102) is een groot koelpakhuis waarbij voor het koelen mogelijk PFAS-houdende koelmiddelen worden gebruikt, al zijn daar geen specifieke aanwijzingen voor gevonden (Id 214).
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Elektronica In elektronische apparatuur wordt PFAS voor veel verschillende onderdelen gebruikt, zoals vezel versterkte fluorpolymeren, in vochtgevoelige coatings voor displays en om de statische elektriciteit en stofgevoeligheid in productieruimtes en in de apparatuur zelf te verminderen. Cat.
SBI
Omschrijving
Elektronica
2651
Vervaardiging van meet-, regel-, navigatie- en controleapparatuur
3
Elektronica
2711
Vervaardiging van elektromotoren, elektrische generatoren en transformatoren
1
• •
Aantal
De bedrijven met SBI-code 2651 zijn alle drie bedrijven waar meet- en regelapparatuur wordt gemaakt, zoals flowmeters. Daarvan is bekend dat er PFAS in kan zijn verwerkt. Hoewel niet van alle bedrijven precies bekend is wat ze produceren zijn ze op basis van de SBI-code als mogelijke emissiebronnen van PFAS beschouwd. Het bedrijf met SBI-code 2711 is een productiebedrijf van elektrische motoren waar, gezien de bekende toepassingen van PFAS, mogelijk PFAS in het productieproces is gebruikt of verwerkt.
Farmacie Onder de noemer Farmacie is een wat ruimere groep bedrijven gevat. Deels gaat het om farmaceutische bedrijven, maar de groep bestaat ook uit ziekenhuizen, laboratoria en producenten van hulpmiddelen, zoals contactlenzen en orthopedische hulpmiddelen. De toepassingen van PFAS zijn in deze groep zeer uiteenlopend. Cat.
SBI
Omschrijving
Farmacie
32502
Vervaardiging van medische instrumenten en hulpmiddelen (geen tandtechniek)
1
Farmacie
46461
Groothandel in farmaceutische producten
1
Farmacie
72112
Biotechnologisch speur- en ontwikkelingswerk
1
Farmacie
86102
Algemene ziekenhuizen
1
• •
• •
Aantal
Het bedrijf met SBI-code 32505 is een producent van orthopedische hulpmiddelen, zoals ‘zitsystemen’, waarmee kussens voor ondersteuning bijvoorbeeld in rolstoelen worden bedoeld. Dergelijke kussens kunnen van een watervet- en vuilafstotende coating zijn voorzien. De groothandel in farmaceutische producten is een bedrijf voor het formuleren, verpakken en opslaan van chemische producten voor de chemische en farmaceutische industrie. PFAS kan als dispersant of als actief bestanddeel in de medicijnen zijn verwerkt. Ook kan PFAS zijn gebruikt in de coating die aan de binnenzijde van de verpakkingen wordt aangebracht als anti-stick of vochtbeschermer. In de fabriek heeft brand gewoed die mogelijk met PFAS-houdend schuim is geblust. Het bedrijf wordt genoemd op het overzicht met bedrijven die in 2024 PFAS-houdend afvalwater hebben laten afvoeren (Id 181). Het bedrijf met SBI-code 72112 is een laboratorium waar bij een bodemonderzoek PFAS in de bodem is aangetroffen. In veel van de door laboratoria gebruikte instrumenten, oplosmiddelen, filters, beschermende kleding, maskers en apparatuur zit PFAS verwerkt (Id 715). Het ziekenhuis is grotendeels vanwege dezelfde redenen als een mogelijke PFAS-emissiebron geïdentificeerd. In het pand zit o.a. een regionaal laboratorium voor medische microbiologie.
Ziekenhuiskleding, beddengoed en specifieke artikelen die in operatiekamers worden gebruikt. zijn vaak voorzien van een vocht- en bloed-afstotende coating. Bij gebruik en wassen kan deze coating vrijkomen.
Galvano (metaaloppervlaktebehandeling) De meest bekende toepassing van PFAS bij metaaloppervlaktebehandelingsbedrijven is het gebruik als damponderdrukker bij het verchromen van metalen, specifiek bij het werken met chroom-6, wat een zeer gevaarlijke stof is. Verder werkt het als anti-foaming agent, bevordert het de neerslag van de aan te brengen laag op het oppervlak en verlaagt het de oppervlaktespanning. Daarnaast kunnen de aangebrachte (poeder-) coatings ook PFAS bevatten (zie categorie coatings).
32
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Cat.
SBI
Omschrijving
Galvano
2561
Oppervlaktebehandeling en bekleding van metaal
Aantal 4
Bij alle vier geselecteerde bedrijven wordt aan oppervlaktebehandeling gedaan. Twee bedrijven zijn metalliseerbedrijven, een bedrijf brengt poedercoatings aan en het vierde bedrijf is een algemene werkplaats waar volgens de omschrijving ook aan oppervlaktebehandeling wordt gedaan. Grafisch PFAS wordt binnen de grafische sector gebruikt om de uitvloeiing van de gebruikte inkt te verbeteren, op printerkoppen in printers om ze inktafstotend te maken en als coating op het gebruikte papier, bijvoorbeeld bij het drukken van etiketten. In deze categorie vallen ook de textieldrukkerijen, waar PFAS wordt gebruikt als wetting- en release agent en antischuimmiddel in de gebruikte verven. Uit deze laatste categorie is een voorbeeld bekend waarbij het bedrukken van textiel tot een omvangrijke verontreiniging met PFAS heeft geleid. Maar dat was wel een groot bedrijf, terwijl textieldrukkerijen vaak kleinschalig zijn. De grafische sector is nauw verbonden met de categorie Papier & Karton. Cat.
SBI
Omschrijving
Aantal
Grafisch
18123
Drukkerijen van reclame
1
Grafisch
18129
Overige drukkerijen (rest)
3
Grafisch
1813
Prepress- en premedia-activiteiten
1
De SBI-codes bieden in deze categorie niet zoveel houvast met betrekking tot de activiteiten van het bedrijf. • • •
Twee bedrijven houden zich bezig met het bedrukken van textiel, waaronder werkkleding en zijn om die reden mogelijk relevant. Twee andere vermeldingen zijn twee vestigingen van hetzelfde bedrijf, een grafisch bedrijf dat zich naast met drukken ook bezig houdt met het vouwen, binden en sealen van drukwerk. Het laatste bedrijf is een meer traditionele handelsdrukkerij. Aan de opstallen te zien die tot de drukkerij worden gerekend gaat het om een groot bedrijf.
Jachthavens Eerder kwam al ter sprake dat PFAS wordt toegepast in antifoulings die op schepen wordt aangebracht om de aangroei van waterplanten en -diertjes te beperken. Dergelijke antifoulings kunnen losraken, zeker wanneer een schip, meestal voordat het de winterberging ingaat, op de walkant van een jachthaven of scheepswerf (zie paragraaf 3.18) wordt schoongespoten. Cat.
SBI
Omschrijving
Aantal
Jachthavens
93291
Jachthavens
2
Er zijn in Dordrecht twee jachthavens geselecteerd, waarbij de ene jachthaven eigenlijk uit twee jachthavens bestaat. Op luchtfoto’s is zichtbaar dat boten op de walkant staan opgesteld en dus mogelijk zijn schoongespoten en eventueel van een nieuwe laag antifouling kunnen zijn voorzien. Kunststof PFAS worden in rubbers, plastics, harsen en andere kunststoffen als additief toegepast om deze specifieke kwaliteiten te geven, zoals anti-stick, vet-, water- en vuilafstotend, hittebestendig, antistatisch en brandvertragend. Daarom zijn bedrijven waar kunststofproducten worden gemaakt relevant als mogelijke PFAS-emissiebron.
33
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Cat.
SBI
Omschrijving
Kunststof
2221
Vervaardiging van platen, folie, buizen en profielen van kunststof
1
Kunststof
2223
Vervaardiging van kunststofproducten voor de bouw
3
Kunststof
2229
Vervaardiging van overige producten van kunststof
2
• • •
Aantal
Het bedrijf met SBI-code 2221 produceert en levert kunststofproducten voor het beschermen, signaleren en markeren van (ondergrondse) kabels en leidingen, waarbij veel producten worden gemaakt van polyetheen. De vermeldingen met SBI-code 2223 betreffen twee vestigingen van hetzelfde bedrijf dat kunststofvloeren maakt waarin mogelijk PFAS-houdende primers en bindmiddelen zijn verwerkt. Het derde bedrijf met deze code is een producent van scheidingswanden en akoestische plafonds waar in 1975 een grote brand heeft gewoed. Onder code 2229 valt een bedrijf waar o.a. brandwerende composieten worden gemaakt en bewerkt, met name bedoeld voor de maritieme sector. Bij het andere bedrijf met deze SBI-code worden kunststofartikelen voor elektrotechnische toepassing geproduceerd (zie ook Elektronica).
Metaalindustrie De metaalindustrie is een brede sector met een grote diversiteit aan bedrijven. De belangrijkste zijn constructiebedrijven en machinefabrieken. Wat PFAS betreft gaat het vooral om metaaloppervlaktebehandeling die mogelijk binnen het bedrijf zelf plaatsvindt, in plaats van dat dit wordt uitbesteed aan daarin gespecialiseerde bedrijven (zie de categorie Galvano). Daarnaast worden vaak smeermiddelen gebruikt (vooral bij hydraulische installaties), coatings of ‘linings’ (voeringen of bekleding) aangebracht of specifieke onderdelen gebruikt waarin PFAS is verwerkt, zoals pompen, pijpen, kleppen, ventielen, druk- en flowmeters. Cat.
SBI
Omschrijving
Aantal
Metaalindustrie
2511
Vervaardiging van metalen constructiewerken en delen daarvan
7
Metaalindustrie
2529
Vervaardiging van metalen tanks en reservoirs
1
Metaalindustrie
2562
Algemene metaalbewerking
1
Metaalindustrie
2599
Vervaardiging van overige producten van metaal (rest)
5
Metaalindustrie
2811
Vervaardiging van motoren en turbines
2
Metaalindustrie
2814
Vervaardiging van appendages
4
Metaalindustrie
2815
Vervaardiging van tandwielen, lagers en overige drijfwerkelementen
2
Metaalindustrie
2821
Vervaardiging van industriële ovens en branders
1
Metaalindustrie
2822
Vervaardiging van hijs-, hef- en transportwerktuigen
1
Metaalindustrie
2825
Vervaardiging van machines en apparaten voor industriële koeltechniek en klimaatregeling
1
Metaalindustrie
2899
Vervaardiging van overige machines, apparaten en werktuigen voor specifieke doeleinden
1
Een onderscheid maken naar SBI-code is voor deze categorie weinig zinvol, want de activiteiten van de bedrijven komen wat mogelijke emissie van PFAS betreft wel ongeveer op hetzelfde neer. Papier en Karton PFAS worden in de papier- en kartonindustrie vooral gebruikt om het papier en verpakkingen van karton water- en vetafstotend te maken en algemeen als ‘anti-stick’ om te voorkomen dat bijvoorbeeld etenswaren of geneesmiddelen zich aan de verpakking gaan hechten. Bekende toepassingen zijn die in pizzadozen en op labels en etiketten. Verder wordt in de literatuur ook het gebruik als release-agent voor vormen waarin coatings op papier worden aangebracht. Cat.
SBI
Omschrijving
Papier en Karton
17211
Vervaardiging van verpakkingsmiddelen van papier en karton
3
Papier en Karton
1729
Vervaardiging van overige papier- en kartonwaren
1
Papier en Karton
46779
Groothandel in overige oude materialen en afvalstoffen
1
34
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
Aantal
PFAS BRONNENONDERZOEK
•
•
•
Twee van de drie bedrijven met SBI-code 17211 zijn bedrijven waar vermoedelijk coatings worden aangebracht op de verpakkingsmaterialen. Bij het ene bedrijf (Id 829) gaat het om het waterafstotend maken van de verpakkingen, bij het andere (Id 26) om het maken van verpakkingen voor levensmiddelen. Het derde bedrijf is opgericht in de jaren 1970 en maakte verpakkingen voor de zeepindustrie (Id 163). Het is niet bekend hoe lang deze onderneming in bedrijf was. Mogelijk was het bedrijf ook nog op een andere locatie gevestigd (Id 87). Het bedrijf met SBI-code 1729 heeft een bedrijfsnaam die verwijst naar het maken van etiketten. Het bedrijf is geselecteerd omdat op de website de nadruk wordt gelegd op het gebruik van speciale lijmen en naar de productie van etiketten voor monsters/buisjes/flesjes/bloedzakken en andere toepassingen in de medische sector wordt verwezen (‘veegvaste’ etiketten, mogelijk vuilafstotend?). De groothandel in overige oude materialen en afvalstoffen is een papierrecyclingbedrijf dat recent uit Dordrecht is verhuisd. Mogelijk komt bij de recycling van gecoat papier en karton PFAS vrij. Het bedrijf lijkt in de eerste plaats een inzamel- en sorteerbedrijf te zijn en geen daadwerkelijke hergebruiker van het papier en karton. Op het bedrijfsterrein hebben meerdere branden gewoed, maar er zijn geen aanwijzingen dat bij het blussen PFAShoudend schuim is gebruikt.
Reiniging In de categorie reiniging gaat het om het toepassen van schoonmaakmiddelen waaraan PFAS kan zijn toegevoegd, vooral om de uitvloeiing van het middel op harde oppervlakken te verbeteren. Daarnaast zijn vooral de reinigingsbedrijven relevant die zich richten op het schoonmaken van containers, tanks, scheepsruimen en andere transport- en opslagmogelijkheden van chemische stoffen, zeker wanneer de reiniging op de bedrijfslocatie van het reinigingsbedrijf gebeurt. De stoffen die uit de tanks worden verwijderd kunnen PFAS bevatten en door het schoonmaken in de bodem of het water terecht komen. Tegenwoordig zijn veel van deze bedrijven uitgerust met voorzieningen die afvloeiing van het schoonmaak- en afvalwater in het milieu moeten voorkomen, maar dat is niet altijd zo geweest. Bovendien kan zich altijd een calamiteit voordoen. Cat.
SBI
Omschrijving
Aantal
Reiniging
52291
Expediteurs, cargadoors, bevrachters en andere tussenpersonen in het goederenvervoer
1
Reiniging
8129
Overige reiniging
7
• •
Het bedrijf met SBI-code 52291 is een groot logistiek bedrijf waar mogelijk ook containers worden gereinigd. Voorheen was op deze locatie een ijzergieterij annex machinefabriek en constructiebedrijf met een bedrijfsbrandweer gevestigd. De bedrijven die onder de noemer ‘overige reiniging’ vallen verschillen onderling wat hun activiteiten betreft: – Drie locaties vallen tegenwoordig onder hetzelfde bedrijf en zijn gericht op het schoonmaken van schepen en het verzamelen van afval uit de maritieme sector; – Twee bedrijven die zich bezighouden met het reconditioneren van schepen en scheepsinstallaties, bijvoorbeeld na een brand. Het is niet helemaal duidelijk of de schoonmaakactiviteiten ook deels op de bedrijfslocatie plaats vinden; – Een voormalig classificeerbedrijf, waar verder weinig informatie over is gevonden; – Een bestaand bedrijf gericht op het reinigen van tankauto’s. Op deze locatie heeft in 1996 een omvangrijke brand gewoed die met AFFF-schuim is geblust. Van de brand is een uitgebreid proces-verbaal beschikbaar in het archief [Id 62].
Scheepsbouw De belangrijkste activiteiten in de scheepsbouw waarbij mogelijk PFAS in het milieu terecht kunnen komen, zijn het stralen van schepen waarbij PFAS-houdende coatings worden verwijderd, het aanbrengen door middel van spuiten van nieuwe coatings en het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden aan roterende delen waarbij smeermiddelen worden gebruikt. Cat.
Omschrijving
Aantal
Scheepsbouw 3011
Bouw van schepen en drijvend materieel (geen sport- en recreatievaartuigen)
4
Scheepsbouw 3315
Reparatie en onderhoud van schepen
2
35
SBI
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
De SBI-codes zijn bij deze bedrijven niet erg onderscheidend. Drie van de bedrijven houden zich bezig met de bouw en het onderhoud aan met name de romp van schepen en daar speelt mogelijk het vrijkomen van coatings bij het aanbrengen of verwijderen ervan. De andere drie bedrijven zijn gericht op het vervaardigen of plegen van onderhoud aan schroeven en motoren en zijn dus relevant vanwege het mogelijke gebruik van PFAS bevattende smeermiddelen. Textiel en Leer Dit is een divers samengesteld categorie. Enerzijds gaat het om bedrijven waar vezels worden gemaakt of verwerkt tot textielwaren, zoals touwen, kleding en andere stoffen en waar coatings met PFAS worden gebruik om de stoffen of vezels water-, vet- en vuilafstotend te maken. Daaronder vallen ook tapijtfabrieken. Dezelfde toepassing hebben PFAS-coatings in de leerindustrie of in de leerbewerking; als finishing wordt het product met een coating bespoten. De tweede groep bestaat uit chemische wasserijen waar specifieke kleding wordt gewassen en de PFAS-houdende coating wordt verwijderd of beschadigd raakt en deze vervolgens opnieuw wordt aangebracht. Van dergelijke wasserijen is bekend dat door het intensieve gebruik van oplosmiddelen er vrijwel altijd sprake is van bodemverontreiniging, waarbij dan ook PFAS in de bodem terecht kan zijn gekomen. Cat.
Omschrijving
Aantal
Textiel en Leer 1394
Vervaardiging van koord, bindgaren, touw en netten
1
Textiel en Leer 96012
Chemische wasserijen en ververijen
2
•
•
SBI
De vermelding onder SBI-code 1394 is een nevenvestiging van een bedrijf waar touwen, netten en andere vezelproducten worden gemaakt. Het bedrijf richt zich ook op de recycling van kunststoffen. Wat er precies op de vestiging van het bedrijf in Dordrecht wordt gedaan is niet duidelijk. Het is de vraag of er ook productie en verwerking plaatsvindt, of dat er alleen in eindproducten gehandeld wordt. In het archief is ook een aanwijzing gevonden dat op deze locatie enige tijd een fabriek van kartonverpakkingen gevestigd was. De beide chemische wasserijen zijn bedrijven waar op grotere schaal textiel wordt of werd gewassen. Er zijn veel meer stomerijen\chemische wasserijen in Dordrecht, maar dat zijn kleine bedrijven die gericht zijn op particulieren. Die zijn hier buiten beschouwing gelaten. – De ene chemische wasserij adverteert met het wassen van bedrijfskleding en heeft tot 2023 ook tapijten en vloerkleden gewassen waarvan bekend is dat er dikwijls coatings op zijn aangebracht [Id 143]. – Op de tweede locatie was een grote, industriële wasserij gevestigd, waar vrijwel zeker ook bedrijfskleding is gereinigd. De wasserij was van 1914 tot in ieder geval 1995 als zodanig in gebruik. De opstallen zijn gesloopt en het voormalige bedrijfsterrein ligt braak [Id 174].
De inventarisatie heeft geen relevante tapijtfabrieken, leerlooierijen en leerbewerkingsbedrijven opgeleverd. Zeep & Onderhoud In schoonmaakmiddelen worden PFAS gebruikt om het beter te laten uitvloeien of het middel andere eigenschappen te geven waardoor het vuil beter verwijderd kan worden. Onder deze categorie vallen in de eerste plaats de fabrieken van schoonmaakmiddelen. Bij dergelijke bedrijven wordt vaak ook met gevaarlijke en brandbare stoffen gewerkt, waardoor op productielocaties stationaire blusinstallaties aanwezig kunnen zijn waarin AR-AFFF kan zijn gebruikt dat specifiek geschikt is voor branden met alcohol. Overigens heeft de inventarisatie in Dordrecht niet een dergelijk bedrijf opgeleverd. Naast de locaties waar schoonmaakmiddelen worden geproduceerd, zijn de plekken waar ze gebruikt worden van belang. Enerzijds gaat het om specifieke bedrijven, zoals die in de categorie ‘Reiniging’ al aan de orde kwamen. Anderzijds gaat het om wasserijen van auto’s, treinen en vliegtuigen. Naast dat daar de voertuigen worden gewassen, kunnen ook coatings of speciale waxen met PFAS zijn aangebracht om de carrosserie water-, vet-, en vuilafstotend te maken. Over daadwerkelijke bodemverontreiniging met PFAS bij autowasserijen is (nog) geen informatie beschikbaar.
Reguliere schoonmaakbedrijven van gebouwen zijn buiten beschouwing gelaten, omdat dergelijke bedrijven alleen op locatie schoonmaken.
36
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Cat.
SBI
Omschrijving
Aantal
Zeep, onderhoud
45205
Overige gespecialiseerde reparatie en slepen van auto's
3
In de selectie zijn drie autowasserijen opgenomen die momenteel bij de Kamer van Koophandel staan ingeschreven, al langere tijd op dezelfde locatie gevestigd zijn en waarvan twee ook grotere wasstraten zijn. Overige Uiteindelijk zijn een aantal activiteiten en locaties geselecteerd die niet of moeilijk op basis van de gebruikte bestanden en de SBI-codes kunnen worden geselecteerd. De aard van de mogelijke PFAS-emissiebronnen verschilt dan ook sterk. Cat.
SBI
Overige
Omschrijving
Aantal
Tunnel
2
Overige
1621
Vervaardiging van fineer en plaatmateriaal op basis van hout
1
Overige
3700
Afvalwaterinzameling en -behandeling
1
Overige
4910
Personenvervoer per spoor (geen tram of metro)
1
Overige
93128
Wintersport
1
•
•
• •
37
Tunnels: de twee grotere tunnels bij Dordrecht in de A 16 (de Drechttunnel) en de N 217 (Kiltunnel) zijn beide van blusmiddelen voorzien. Of het om losse blusmiddelen gaat of een stationaire installatie zou nog nader moeten worden vastgesteld. In het archief zijn over de tunnels en de brandveiligheid enkele dossiers gevonden, maar een volledig beeld van de aanwezige blusmiddelen kan daaruit niet worden opgemaakt. – In een partij grond afkomstig van civieltechnische werken ter plaatse van de fietspaden bij de Kiltunnel, is PFOS aangetroffen. Of de verontreiniging is veroorzaakt door het gebruik van blusmiddelen is niet bekend. De partij grond ligt in het kildepot. – In een dossier over de brandveiligheid in de Drechttunnel wordt in 1989 gesteld, dat er onvoldoende ‘light water’ (AFFF) in de tunnel beschikbaar is om vrachtwagens met gevaarlijke stoffen door de tunnel te laten rijden. Dit zou erop wijzen dat er toen al AFFF in de tunnel beschikbaar was. De locaties met SBI-code 1621 en 4910 zijn plekken waar in het verleden brand heeft gewoed en bij het blussen mogelijk AFFF is gebruikt. De locatie met code 1621 is een fabriek waar triplex werd gemaakt, een activiteit waarbij lijmen worden gebruikt, vandaar het vermoeden dat mogelijk AFFF is gebruikt bij het blussen. De locatie met SBIcode 4910 is het station van Dordrecht waar in 1988 een brand is geblust in een trein.
De ‘wintersport-locatie’ is een skiborstelbaan. In skiwas zit PFAS verwerkt om deze beter uitvloeibaar en waterafstotend te maken. Ten slotte is deze categorie de rwzi van Dordrecht opgenomen, omdat het zuiveringsslib mogelijk met PFAS is verontreinigd en bij opslag tot bodemverontreiniging kan hebben geleid.
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Bijlage B Literatuurlijst • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
38
Accenture/Cefic, The use of PFAS in chemical plant equipment, an inventory study. [September 2023] Arcadis, Blusschuim en PFOS in kaart. Historisch onderzoek en identificatie van de belangrijkste bronnen [2018]. Arcadis, PFAS in products and waste streams in the Netherlands [28-05-2021] Arcadis, Inventarisatie potentiële PFAS-bronnen in de provincie Zuid-Holland. [Oktober 2024] Arcadis, Historisch onderzoek PFAS-verdachte locaties. Provincie Drenthe. [Februari, 2023] Arcadis, Aanvullend HO vliegveld Eelde. Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe. [Januari 2025] Beesoon S. S.J. Benuis, J.P. Benskin, J.W. Martin. Exceptionally high serum concentrations of perfluorohexanesulfonate in a Canadian family are linked to home carpet treatment applications. Environmental Science & Technology. 46(23):12960-7 [2012] Chemical Book [2025] Danish Ministry of the Environment. Survey and environmental/health assessment of fluorinated substances in impregnated consumer products and impregnating agents. [2008] ECHA, procedure betreffende de voorgenomen beperking van het gebruik van PFAS en PFAS-houdende producten [2023-2024] (Betreft de bedrijven en instellingen die bezwaar hebben gemaakt tegen de uitfasering van PFAS) Expertisecentrum PFAS, Aanwezigheid van PFAS in Nederland. Deelrapport B Verdachte locaties [2018] Global Automotive Declarable Substance List. GADSL Reference List.
https://www.gadsl.org/. [February 1. 2022] Glüge et al. 2020. An overview of the uses of per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS). In: Environmental Science Processes & Impacts. [October 30, 2020] National Industrial Chemicals Notification and Assessment Scheme (NICNAS). "Direct precursors to perfluoroheptanesulfonate (PFHpS), perfluorohexanesulfonate (PFHxS) and perfluoropentanesulfonate (PFPeS): Environment tier II assessment." [2015] OECD. 2011. PFCs: Outcome of the 2009 Survey. Survey on the production, use and release of POFS, PFAS, PFOA PFCA, their related substances and products/mixtures containing these substances. [2011] OECD. Results of survey on production and use of PFOS, PFAS and PFOA, related substances and products/mixtures containing these substances [2005]. OVAM, PFAS-suspected activities for soil, groundwater and sediment contamination [2025] Rijkswaterstaat, Aanvullend onderzoek naar PFAS in afvalwaterlozingen [25-10-2021] Rijkswaterstaat, Bronnen van PFAS voor het Nederlandse oppervlaktewater [14-07-2020] Sensient Cosmetics. Surface Treatment Technology. [2011] STOWA, Literatuuronderzoek naar bronnen en gedrag van PFAS in afvalwater [2021] The Royal Society of Chemistry, An overview of the uses of per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) [30-102020]
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Bijlage C Veldenlijst Groslijst en Uitgebreide Groslijst
Veldnaam
Omschrijving
Id
Volgnummer in de lijst
Relevant
Ja/Nee, PFAS relevant
Categorie
Type bedrijf, bedrijfstak
Kvk
Volgnummer vestiging in het LISA-bestand
Naam
Bedrijfsnaam
Rechtsvorm
Zoals in het LISA-bestond of op websites van bedrijven vermeld
SBI-omschrijving
Omschrijving van de bedrijfsactiviteit
SBI_code
SBI-code in het LISA-bestand of toegekend
Personen
Aantal werkzame personen op de vestiging volgens het LISA-bestand
Straatnaam
Straatnaam van de vestiging
Huisnummer
Huisnummer vestiging
Huisnummertoevoeging
Eventuele toevoeging aan huisnummer (a, 2e nummer)
Postcode
Postcode vestiging
Plaatsnaam
Plaats waar de vestiging staat
HBB
Cluster-id van de locatie in het HBB
Start
Start van het bedrijf op de locatie
Einde
Einde van het bedrijf op de locatie
Vergunning
Eventuele verwijzing naar een WM-vergunning op de website van de Omgevingsdienst
BRZO
Volgnummer in de BRZO-lijst
ER
ID van het bedrijf in de emissieregistratie
BIS
Code waaronder de locatie in het bodeminformatiesysteem staat
Blusschuim
Is informatie gevonden over een stationaire blusschuiminstallatie of wordt deze vermoed, dan wel is/was een bedrijfsbrandweer aanwezig?
Brand
Is informatie gevonden over brand op de locatie?
Score
Kans op bodemverontreiniging met PFAS
Opmerkingen-1
Informatie over het bedrijf verzameld tijdens de screening
Opmerkingen-2
Aanvullende informatie over het bedrijf verzameld tijdens de screening
Reden
Reden waarom een locatie of bedrijf wel/niet als een relevante PFAS-emissiebron wordt gezien.
x-coördinaat
Ligging
y-coördinaat
Ligging
39
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Colofon PFAS BRONNENONDERZOEK INVENTARISATIE POTENTIËLE PFAS-EMISSIEBRONNEN KLANT Gemeente Dordrecht AUTEUR Sible Harmsma PROJECTNUMMER 30252786 ONZE REFERENTIE DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 DATUM 9 september 2025 STATUS Definitief GECONTROLEERD DOOR
VRIJGEGEVEN DOOR
Tessa Pancras Senior Specialist
Sible Harmsma Senior projectmanager
40
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public
PFAS BRONNENONDERZOEK
Over Arcadis Arcadis is dé wereldwijde partner die vooraan staat bij de meest impactvolle projecten van onze tijd. We helpen onze klanten duurzame keuzes te maken via de combinatie van digitale innovatie, expertise en toekomstgerichte vaardigheden in onder meer milieu, energie, water, gebouwen, transport en infrastructuur. Wij zetten die extra stap om onze klanten op maat gemaakte oplossingen te bieden voor ontwerp, engineering en advies. Door data-gedreven inzichten in te zetten geven we de natuurlijke en gebouwde omgeving samen vorm. Met meer dan 35.000 mensen bundelen we wereldwijde expertise en pakken we samen uitdagingen als klimaat, betaalbare energie en leefbare steden aan. We verbeteren de levenskwaliteit door onze aanwezigheid in meer dan 30 landen. In 2024 behaalden we een bruto-omzet van €5,0 miljard. www.arcadis.com
Arcadis Nederland B.V. Postbus 63 9400 AB Assen Nederland T +31 (0)88 4261 261
Arcadis. Improving quality of life
Volg ons op 41
Arcadis
Onze referentie: DX35EF6AEJSD-812315103-204:1.1 - Datum: 9 september 2025 - Public