Dordrecht een kleurrijke stad.pdf

Dordrecht een kleurrijke stad Onderzoek naar het regenboogbeleid Rekenkamercommissie Dordrecht

Rekenkamercommissie

Rekenkamercommissie

Rekenkameronderzoek Regenboogbeleid gemeente Dordrecht Rekenkamercommissie Dordrecht

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

2

Rekenkamercommissie

Colofon Rekenkamercommissie Dordrecht: Steven Oostlander (voorzitter) Femke Sijbrandi Secretariaat RKC Postbus 8, 3300 AA Dordrecht rekenkamercommissie@dordrecht.nl dordrecht.nl/rekenkamercommissie X Instagram LinkedIn

@RKCDordrecht @rkdord https://www.linkedin.com/in/rekenkamer-dordrecht-b340081b6/

Mara Damen | Secretaris Tel: 078 7704984 E-mail: m.damen@dordrecht.nl Sylvia Khadjé | Bestuursassistent Tel: 078 7704998 E-mail: s.khadje@dordrecht.nl

Dit onderzoek is uitgevoerd door:

Auteurs

Vincent Boswijk & Jesse Hulsebosch

Opdrachtgever

Rekenkamercommissie Dordrecht

Publicatiedatum

28 november 2023

Voorkant fotografie

Stolk Fotografie/Dordt Centraal

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

3

Rekenkamercommissie

Inhoudsopgave DEEL I: 5 Conclusies en aanbevelingen en reactie college 5 Conclusies en aanbevelingen 6 DEEL II: 11 Onderzoeksbevindingen 11 1.

Inleiding 12

1.1

Achtergrond en aanleiding 12

1.2

Doelstelling 12

1.3

Onderzoeksvraag 12

1.4

Methoden 13

1.5

Leeswijzer 15

2.

Context 17

2.1

Bevolkingssamenstelling Dordrecht 17

2.2

Belangenorganisaties en ketenpartners in Dordrecht 18

2.3

Invulling regenboogbeleid in andere regenboogsteden 20

2.4

Landelijk advies en normen 26

3.

Beleid en kaders 30

3.1

Van landelijke doelen… 30

3.2

…naar lokale invulling 32

4.

Uitvoering 37

4.1

Invulling aan het regenboogbeleid 37

4.2

Het betrekken van belangenorganisaties, stakeholders en ketenpartners 40

4.3

Kosten 41

5.

Resultaten 42

5.1

Beschikbare resultaatinformatie 43

5.2

Bevindingen vragenlijstonderzoek 43

6.

Sturing 52

6.1

Sturing gemeenteraad 52

7.

Beantwoording normenkader 53

Bijlagen 58 Bijlage 1: De vragenlijst 59 Bijlage 2: Grafische weergave resultaten 68

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

4

Rekenkamercommissie

DEEL I: Conclusies en aanbevelingen en reactie college (Bestuurlijke nota)

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

5

Rekenkamercommissie

Conclusies en aanbevelingen Conclusies 1. Met de opgave Inclusieve Stad is de gemeente een positieve weg ingeslagen. Met de opgave Inclusieve Stad werkt de gemeente aan een nieuw beleids- en monitoringsplan. Daarbij haalt de gemeente actief input op bij relevante stakeholders zoals Dordrecht Pride en Stichting Roze 50+, en ketenpartners, zoals R-Newt Jongerenwerk. Dit leiderschap en eigenaarschap wordt gewaardeerd door betrokken organisaties. Zij zien hierin een duidelijk positieve beweging ten opzichte van de voorgaande bestuurlijke periode. Momenteel wordt dan ook gesignaleerd dat er bestuurlijke prioriteit is voor het onderwerp, bijvoorbeeld vanuit de Wethouder, terwijl dit in het verleden anders is geweest. Betrokkenen geven duidelijk aan dit verschil te merken in hun dagelijkse praktijk, bijvoorbeeld door meer inspraakmogelijkheden en kortere lijnen met de gemeente.

2. Er moet desondanks worden opgemerkt dat het gemeentelijk eigenaarschap op gebied van regenboogbeleid kwetsbaar is en afhankelijk van individuen. Zo maakt het kleine aantal beleidsmedewerkers dat structureel aandacht kan geven aan het thema en het relatief beperkte budget dat hiervoor beschikbaar is, dat de continuïteit op het thema sterk afhankelijk is van individuele inspanningen en prioritering.

3. Landelijke ambities uit de Intentieverklaring Regenboogsteden zijn op lokaal niveau niet uitgewerkt in concrete en meetbare doelstellingen. Hoewel de overkoepelende landelijke ambities ten aanzien van de regenbooggemeenschap worden onderschreven door de gemeente en bekend zijn bij beleidsmedewerkers, heeft er geen lokale uitwerking van deze ambities plaatsgevonden in de vorm van concrete meetbare doelstellingen. De uitwerking die wel heeft plaatsgevonden is operationeel van aard en te weinig concreet om op te kunnen sturen. Dit maakt dat de gemeente slechts een beperkt ijkpunt heeft voor haar eigen acties of initiatieven van belangenorganisaties. Ook een prioritering van acties is zonder doelstellingen op lokaal niveau slechts in beperkte mate mogelijk. Uit gesprekken met beleidsadviseurs blijkt dat beleid voor een belangrijk deel reactief is aan wat er vanuit de samenleving gebeurt. Hoewel hiermee kan worden aangesloten bij energie vanuit de samenleving, maakt het dat de gemeente minder regie neemt op het onderwerp dan zou kunnen. In andere gemeenten heeft men gemerkt dat er juist aan deze regierol behoefte is bij belangenorganisaties.

4. Uitwerking van het Charter Diversiteit in een lokaal plan van aanpak is nog niet vastgesteld, ondanks dat het Charter al in 2019 is ondertekend. Hoewel de gemeente in beleid aangeeft belang te hechten aan het zijn van een inclusieve organisatie en dit ook actief wil uitdragen, is het tegelijkertijd zo dat het lokale plan van aanpak voor het Charter Diversiteit nog niet is vastgesteld. Ook blijkt er pas werk gemaakt van uitwerking nadat de SER hierover bij de gemeente navraag deed. De gemeente geeft hiermee geen goed voorbeeld af aan andere organisaties.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

6

Rekenkamercommissie

5. Er is zeer beperkt sprake van monitoring van uitvoering van het regenboogbeleid wat de uitvoering feitelijk blind maakt. Hoewel er gefragmenteerd monitoring plaatsvindt is er geen sprake van gecentraliseerde en structurele monitoring. Het gevolg hiervan is dat beleidsmedewerkers onvoldoende zicht hebben op hoe het gesteld is met de acceptatie en veiligheid van de regenbooggemeenschap, met als uitwerking dat er geen goed beeld bestaat van de huidige situatie, hoe zich dit ontwikkelt of welke bijsturing dit vereist. Ook is hierdoor niet inzichtelijk in hoeverre de gerealiseerde uitvoering effectief bijdraagt aan de acceptatie en veiligheid van de regenbooggemeenschap.

6. De gebrekkige monitoring gecombineerd met de beperkte informatievoorziening richting de raad maakt dat deze niet in staat is om adequaat invulling te geven aan de controlerende taak aangaande het regenboogbeleid. Naast dat er weinig monitoringsinformatie beschikbaar is, is de raad sinds 2019 niet meer structureel op de hoogte gesteld van de voortgang ten aanzien van het thema. Dit maakt dat de gemeenteraad onvoldoende heeft kunnen controleren en sturen als het gaat om de voortgang van het regenboogbeleid.

Aanbevelingen 1. Stel doelen vast voor het regenboogbeleid, waar mogelijk gekoppeld aan landelijke ambities. Maak deze concreet en bepaal streefwaarden. Het is raadzaam hiervoor aan te sluiten bij deskundigennormen, zoals de triggerfactoren van Movisie of andere handreikingen van het kenniscentrum. Daarnaast kunnen werkzame factoren bekend van andere gemeenten in overweging worden genomen. Zo geeft men in Deventer aan dat het raadzaam is een centrale regiefunctie neer te leggen bij één contactpersoon. Daarnaast onderschrijven zij het belang van het uitdragen van inclusie binnen de gemeentelijke organisatie. De ervaring leert dat dit tot mooie, laagdrempelige connecties tussen beleidsterreinen kan leiden. In Enschede heeft men er voor gekozen om participatie in het gemeentelijk regenboogbeleid een voorwaarde te maken voor het ontvangen van subsidie. Ook noemt men het belang van een goed functionerende antidiscriminatievoorziening en aandacht voor de meldingsbereidheid na incidenten. In Groningen wijst men tot slot op het belang van voldoende tijd en budget om gedegen aandacht te kunnen geven aan het regenboogbeleid. Verschillen in acceptatie en veiligheid op wijkniveau verdienen mogelijkerwijs een wijkgerichte aanpak. Zo blijkt uit het vragenlijstonderzoek dat er opvallende verschillen tussen wijken zijn aan te wijzen.

Zo is men over veiligheid en acceptatie bijvoorbeeld minder positief in de wijken Crabbehof, Staart en Nieuw-Krispijn dan in andere wijken.

2. Bepaal indicatoren voor een succesvol regenboogbeleid en stel een monitoringsplan op. Stel per doelstelling indicatoren vast waarmee de voortgang op de doelstellingen bepaald kan worden. Leg in een monitoringsplan vast hoe en wanneer de voortgang wordt gemeten. Gezien het beschikbare budget vraagt dit enig pragmatisme, bijvoorbeeld door jaarlijks een (beknopte) vragenlijst voor te leggen aan belangenorganisaties en ketenpartners of door waar mogelijk aan te sluiten bij beschikbare monitoren.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

7

Rekenkamercommissie

3. Bepaal hoe er periodiek terugkoppeling plaatsvindt over de voortgang van het regenboogbeleid vanuit het college richting de raad. Om de gemeenteraad als volksvertegenwoordigend orgaan in staat te stellen haar controlerende en sturende rol te vervullen, is het voor de raad belangrijk dat er sprake is van een structurele terugkoppeling van de voortgang op het gebied van regenboogbeleid. Ga het gesprek aan met de raad en bepaal wat en hoe er periodiek wordt teruggekoppeld over het regenboogbeleid.

4. Behoud de pro-actieve houding richting maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met acceptatie en veiligheid van de regenbooggemeenschap. Op basis van ervaringen van belangenorganisaties valt te concluderen dat op dit gebied een recente verbetering is ingezet. Het is belangrijk om dit door te zetten. Neem als gemeente waar mogelijk het voortouw in het realiseren van de doelstellingen en facilitair maatschappelijke organisaties waar mogelijk en wenselijk. Deze houding is door belangenorganisaties gemist in de afgelopen jaren. Ook in andere gemeenten merkt men dat een centrale regiefunctie vanuit de gemeente gewaardeerd wordt door betrokkenen bij het regenboogbeleid.

5. Investeer in de zichtbaarheid van Dordrecht als Regenboogstad. Uit de vragenlijst komt duidelijk naar voren dat de bekendheid van Dordrecht als Regenboogstad laag is. Door de zichtbaarheid van Dordrecht als regenboogstad te vergroten zou het draagvlak voor het onderwerp ook kunnen toenemen. Een middel om de zichtbaarheid te vergroten zou een communicatieplan kunnen zijn zoals nu al genoemd in de uitvoeringsplannen. Het belang van zichtbaarheid van Dordrecht als regenboogstad wordt ook teruggeven door een deel van de respondenten op de vragenlijst, die aangeven dat zij het belangrijk vinden dat de gemeente inclusie (nog meer) zichtbaar uitdraagt. Hierbij benoemt men regelmatig het dilemma tussen het creëren van zichtbaarheid enerzijds en het gevoel dat het wordt opgedrongen anderzijds. Ook noemen respondenten het belang van een integrale benadering van diversiteit en inclusie (breder dan enkel regenboogbeleid), zodat een breder publiek zich met het inclusiebeleid kan identificeren. Deze beweging is met de Opgave Inclusieve Stad feitelijk al ingezet.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

8

Rekenkamercommissie

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

9

Rekenkamercommissie

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

10

Rekenkamercommissie

DEEL II: Onderzoeksbevindingen (nota van bevindingen)

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

11

Rekenkamercommissie

1. Inleiding 1.1

Achtergrond en aanleiding

In januari 2009 ondertekende Dordrecht de intentieverklaring regenboogsteden van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Dordrecht is daarmee één van de 56 Regenboogsteden die zich actief inzetten voor een diverse en inclusieve stad. In het Coalitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Dordrecht staat dat Dordrecht “een stad [wil] zijn waar iedereen zich thuis kan voelen en kan meedoen. […] We accepteren geen uitsluiting en discriminatie. Wat je achtergrond ook is en met welke mensen je je ook verbonden voelt: er is plek voor jou in Dordrecht”. De rekenkamercommissie Dordrecht wil onderzoeken hoe hier vervolg aan is gegeven en wat de resultaten hiervan zijn.

1.2

Doelstelling

Dit onderzoek moet inzicht bieden in het regenboogbeleid dat de gemeente Dordrecht de afgelopen jaren heeft gevoerd. Meer specifiek moet dit onderzoek in kaart brengen welke doelstellingen de gemeente heeft geformuleerd als het gaat om de leefbaarheid voor en acceptatie van LHBTQIA+’ers. Dit heeft als doel om de gemeenteraad handvatten mee te kunnen geven bij de vorming en aanscherping van beleidskaders.

1.3

Onderzoeksvraag

Hiertoe zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld:

Hoe is het gesteld met de ervaren veiligheid, acceptatie en gastvrijheid onder LHBTQIA+’ers binnen de gemeente Dordrecht, op welke manier draagt de gemeente hieraan bij en in hoeverre is er sprake van een doeltreffende en doelmatige uitvoering van het regenboogbeleid?

Deelvragen context • Hoe ziet de bevolkingssamenstelling van de gemeente Dordrecht eruit? • Welke belangenorganisaties, stakeholders en ketenpartners ten aanzien van het regenboogbeleid zijn er te onderscheiden binnen de gemeente? • Hoe geven andere gemeenten, de VNG en Movisie invulling aan het regenboogbeleid en wat kan hier van geleerd worden? Deelvragen beleid • Welk regenboogbeleid heeft de gemeente Dordrecht vastgesteld? • In hoeverre is er binnen deze beleidsstukken aandacht voor gebiedsgericht werken? • In hoeverre zijn de doelstellingen duidelijk geformuleerd en welke streefwaarden worden hieraan gekoppeld? • Hoe krijgt de gemeente een goed beeld van mogelijkheden ter vergroting van ervaren

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

12

Rekenkamercommissie

veiligheid, acceptatie en gastvrijheid van de regenbooggemeenschap? • Welke acties neemt de gemeente om beleidsvoornemens zo nodig tijdig bij te sturen? • In hoeverre is het beleid in lijn met (zelf gestelde) kaders en deskundigennormen? Deelvragen uitvoering • Hoe heeft de gemeente invulling gegeven aan haar regenboogbeleid en de ambitie om als (regenboog)stad een plek te bieden waar iedereen zich veilig, welkom en geaccepteerd voelt? • Wat zijn de begrote en gerealiseerde kosten die gemoeid gaan met de uitvoering van dit beleid? • Hoe stuurt de gemeente op kostenbewaking en/of op een doelmatige inzet van middelen? • Hoe worden belangenorganisaties, stakeholders en ketenpartners betrokken bij de uitvoering van het regenboogbeleid? Deelvragen resultaten • Hoe is het volgens inwoners van de gemeente gesteld met de veiligheid, acceptatie en gastvrijheid richting LHBTI+’ers ? • Is er een verschil in resultaten uit (lokale) monitors zichtbaar sinds de uitvoering van plannen rondom sociale veiligheid van LHBTI+’ers? • Zijn hierin verschillen waarneembaar tussen de wijken van de stad? • Hoe verhouden deze resultaten zich tot de gestelde beleidsdoelstellingen? Deelvragen sturing • Op welke wijze wordt de raad geïnformeerd over en betrokken bij de beleidsvorming en uitvoering rondom regenboogbeleid? • Welke moties en amendementen heeft de raad ingediend rondom het regenboogbeleid?

1.4

Methoden

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden is een mix van methoden ingezet. Hieronder worden de methoden uiteengezet. 1.4.1 Deskresearch en Documentstudie Om te beginnen is door middel van deskresearch en documentstudie inzicht verkregen in de lokale context en bestaande beleidsdoelstellingen. Voor de deskresearch hebben de onderzoekers verschillende landelijke, openbare bronnen gebruikt, zoals publicaties van Movisie en het Sociaal Plan Bureau. Voor de documentstudie is de rekenkamercommissie gevraagd een eerste schifting in documenten te maken zodat enkel de meest relevante documenten bij de onderzoekers terecht zijn gekomen. Het gaat hierbij om de volgende documenten:

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

13

Rekenkamercommissie

Landelijke documenten en normen Geen ruimte voor discriminatie Intentieverklaring 2019-2022 Regenboogsteden en Ministerie OCW Intentieverklaring 2023-2026 Regenboogsteden en Ministerie OCW SCP LHBT Monitor 2022 SER Plan van aanpak Charter Diversiteit Spithoven (2014) – Een terughoudende praktijk Wat werkt bij gemeentelijk LHBT beleid

Documenten gemeente Dordrecht Besluit Akkoord gaan met Uitgangspunten startnotitie Inclusieve Stad Factsheet Opgave Veilige Stad (OCD) Factsheet Straatintimidatie 2021 Integraal Plan van aanpak Leefbaarheid Kromhout en omgeving IVP Dordrecht 2019-2022 IVP Dordrecht 2023-2026 Memo aanvullende informatie Akkoord gaan met Uitgangspunten Inclusieve Stad Memo commissiebespreking – Stand van zaken nov 2018 Memo commissiebespreking – Stand van zaken 1e kwartaal 2019 Memo commissiebespreking – Stand van zaken 2e en 3e kwartaal 2019 Nederlandse Inclusiviteitsmonitor – Rapportage 2021 Dordrecht OCD onderzoek leefsituatie Kromhout 2020 Concept Plan van Aanpak Charter Diversiteit Raadsinformatiebrief deelname programma Regenboogsteden 2023-2026 Raadsinformatiebrief over uitvoeringsplan en begroting Dordrecht Regenboogstad 2018 Raadsvoorstel – Uitgangspunten startnotitie Inclusieve Stad Rapportage Verenigingsmonitor Dordrecht 2022 Sportvisie 2030 Niemand buitenspel in Dordrecht Uitvoeringsplan Dordrecht Regenboogstad 2019-2022 Uitvoeringsplan Dordrecht Regenboogstad 2023 Uitvoeringsplan Veilige Steden Dordrecht 2020-2022 Uitvoeringsplan Veilige Steden Dordrecht 2023-2026 Uitvoeringsplan verklaring van Dordrecht 2018 Veiligheid in Dordrecht Veiligheidsbeleving Rotterdam Veiligheidsmonitor 2021 Veiligheidsprioriteiten inwoners Dordrecht 2022 Verklaring van Dordrecht 2022

Tabel 1: Documenten

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

14

Rekenkamercommissie

1.4.2 Interviews Om duiding te geven aan de opgestelde beleidsdocumenten is gesproken met verschillende betrokkenen vanuit de gemeente en de gemeenschap. Hiertoe hebben veelal digitale gesprekken plaatsgevonden. De gesprekken met maatschappelijke organisaties vonden plaats in groepsverband en op locatie in het Stadskantoor. Gemeente Dordrecht

Onderwerp

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid

Opgavemanager Inclusieve Stad

Regenboogbeleid

Oud Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid

Beleidsadviseur Sport

Regenboogbeleid in relatie tot Sport

HR adviseur

Regenboogbeleid binnen de eigen organisatie, specifiek Charter Diversiteit

Handhaving

Regenboogbeleid in relatie tot handhaving

Wethouder met o.a. portefeuille Diversiteit

Regenboogbeleid

Burgemeester

Regenboogbeleid en de rol van burgervader

Maatschappelijke organisaties

Regenboogbeleid en betrokkenheid van maatschappelijke organisaties

Overige gemeenten

Onderwerp

Arnhem: Geen gehoor

-

Deventer: Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid in Deventer

Enschede: Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid in Enschede

Groningen: Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid in Groningen

Tabel 2: Interviews 1.4.3 Vragenlijst Om inzicht te krijgen in de huidige stand van zaken aangaande de (ervaren) veiligheid en acceptatie van de regenbooggemeenschap is gebruik gemaakt van een schriftelijke uitvraag onder inwoners van de gemeente Dordrecht. In deze uitvraag is enerzijds aandacht besteed aan de vraag hoe het is gesteld met de (ervaren) veiligheid en acceptatie van de regenbooggemeenschap in Dordrecht. Anderzijds is aandacht besteed aan de ervaren rol van de gemeente (is de gemeente hierin zichtbaar? Geeft de gemeente het goede voorbeeld? Etc.). Voor het verspreiden van de vragenlijst is gebruik gemaakt van het Stadspanel van het Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD).

1.5

Leeswijzer

Er zijn diverse manieren om te verwijzen naar de geaardheid of genderidentiteit van mensen. Veelal worden hiervoor verschillende lettercombinaties gebruikt. Zo spreekt men soms van LHBT of LHBTI. Vanuit ons streven om inclusief te zijn spreken we in deze rapportage van de combinatie LHBTQIA+. De letters in deze combinatie staan voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender, queer, intersekse en aseksueel. Het plusteken (+) staat voor overige manieren waarop mensen zich kunnen identificeren, zoals bijvoorbeeld panseksueel of aromantisch. In sommige gevallen maken we gebruik van andere lettercombinaties wanneer dit specifiek terugslaat op de aanduiding die betreffende organisaties of publicaties gebruiken. DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

15

Rekenkamercommissie

In dit rapport spreken we van de regenbooggemeenschap wanneer we het hebben over LHBTQIA+ inwoners van Dordrecht. Hierbij is het belangrijk om op te merken dat niet al deze inwoners zich noodzakelijkerwijs identificeren als onderdeel van de regenbooggemeenschap. In Hoofdstuk 2 wordt stilgestaan bij de context. Het gaat dan om thema’s als de bevolkingssamenstelling in Dordrecht en de verschillende partners die in de Dordtse context actief zijn op het gebied van seksuele en genderdiversiteit. Ook wordt besproken hoe elders in het land invulling wordt gegeven aan het regenboogbeleid. Hoofdstuk 3 bevat een uiteenzetting van het regenboogbeleid van de gemeente Dordrecht. In Hoofdstuk 4 wordt vervolgens ingegaan op de uitvoering van het regenboogbeleid in Dordrecht, waarbij aandacht is voor de manier waarop er invulling wordt gegeven aan de doelstellingen, de manier waarop er wordt samengewerkt met ketenpartners en belangenorganisaties en de kosten die gemoeid gaan met het regenboogbeleid in de gemeente Dordrecht. Hoofdstuk 5 staat stil bij de beschikbare resultaatinformatie. Hierbij staan we ook stil bij de resultaten van de uitvraag onder inwoners van de gemeente Dordrecht en de ervaren veiligheid en acceptatie van de regenbooggemeenschap. In Hoofdstuk 6 staat de manier waarop de gemeenteraad sturing geeft aan het regenboogbeleid centraal.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

16

Rekenkamercommissie

2. Context 2.1

Bevolkingssamenstelling Dordrecht

In 2023 telt Dordrecht een bevolking van in totaal 121.434 inwoners1 verspreid over 55.514 huishoudens. 49,6% van de Dordtenaren is man (60.264). De leeftijdsopbouw ziet er in 2023 als volgt uit:

Figuur 1: Leeftijdsopbouw Dordrecht 2023 In 2022 had 11,8% van de inwoners (14.132) een westerse migratieachtergrond. 19,7% van de inwoners (23.591) had in dat jaar een niet-westerse migratieachtergrond. Van de inwoners tussen de 15 en 75 jaar heeft 30,1% een lager opleidingsniveau, dat wil zeggen onderwijs op het niveau van basisonderwijs, het VMBO, de eerste 3 leerjaren van HAVO of VWO en de entreeopleiding, de voormalige assistentenopleiding (MBO-1) of het praktijkonderwijs. 42.9% heeft een middelbaar onderwijsniveau, dat omvat de bovenbouw van HAVO of VWO, de basisberoepsopleiding (MBO-2), de vakopleiding (MBO-3) en de middenkader- en specialistenopleidingen (MBO-4). De overige 27,0% heeft een hoger onderwijsniveau, oftewel HBO- of WO-opleiding. Dordrecht is opgedeeld in 13 (stads)wijken, zoals te zien op de overzichtskaart op de volgende pagina. De nummers op de kaart staan voor de wijken 1. Staart, 2. Noordflank, 3. Binnenstad, 4. Het Reeland, 5. Stadspolders, 6. Nieuw-Krispijn, 7. Oud-Krispijn, 8. Crabbehof/Zuidhoven, 9. Dubbeldam, 10. Wielwijk. 11. Industriegebied West, 12. Sterrenburg, 13. Verspreide bebouwing. 1 CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/regionaal/inwoners DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

17

Rekenkamercommissie

Figuur 2: Kaart van Dordrecht

2.2

Belangenorganisaties en ketenpartners in Dordrecht

De gemeente Dordrecht zet zich actief in voor een inclusief beleid. Dat doet zij niet alleen. Zo werkt de gemeente samen met verschillende belangenorganisaties en ketenpartners rondom het regenboogbeleid. Bij deze belangenorganisaties en ketenpartners staan we in dit hoofdstuk stil. Hoe de samenwerking tussen de gemeente en deze partijen vorm heeft gekregen wordt in latere hoofdstukken beschreven.

COC Het COC zet zich actief in voor een diverse en inclusieve samenleving. Het COC wil de regenboogbeweging verbinden en opkomen voor emancipatie, acceptatie en gelijke rechten voor alle lhbti+ personen, zowel in Nederland als wereldwijd. Het COC is hiervoor actief op verschillende gebieden, zoals jongeren en onderwijs, cultuur en geloof, veiligheid en welzijn. Het COC is opgericht in 1946 en daarmee de langst bestaande belangenvereniging voor de regenbooggemeenschap ter wereld. Het COC is georganiseerd in 20 lokale verenigingen.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

18

Rekenkamercommissie

Dordrecht pride Dordrecht Pride is in 2012 opgericht om te voorzien in lokale roze evenementen. De organisatie maakt zich hard voor een stad waarin iedereen gelijk is ongeacht geaardheid en wil zich blijvend inzetten voor zichtbaarheid en acceptatie, om zo de knelpunten op een positieve en inhoudelijke wijze aan te pakken. Veel organisaties sloten zich aan bij dit initiatief, zoals de Grote Kerk, scholen, horeca en vele ondernemers. Dordrecht Pride wil meer tolerantie en zichtbaarheid van diversiteit in de regio realiseren door het organiseren en ondersteunen van roze activiteiten. Zo organiseert Dordrecht Pride jaarlijks ons meerdaags Pride festival, worden lokale horeca initiatieven voor de LHBT+ community ondersteund en wordt doorlopend in gesprek gegaan met de lokale politiek.

TNN Het Transgender Netwerk Nederland (TNN) is de belangenbehartiger van transgender personen in Nederland. Het TNN mengt zich actief in de politieke discussie en geeft handreikingen aan de beleidsmakers. Het doel hiervan is om transgender personen steeds meer in het zicht van maatschappelijke organisaties en de overheid te krijgen.

Stichting Wijdekerk Stichting Wijdekerk is een initiatief van een groep christenen, zelf LHBT+-persoon of nauw betrokken bij LHBT+-mensen. Stichting Wijdekerk vindt dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn in zijn of haar kerk. Daarom worden binnen Stichting Wijdekerk ervaringen en krachten gebundeld en gedeeld via hun website. Via de website wil de stichting laten zien hoe LHBT+-mensen en andere betrokkenen hun gemeente ervaren. Wat doet het met hen als ze anders behandeld worden omdat ze LHBT+-mens zijn? Door het delen van deze ervaringen hoopt de stichting begrip te creëren en een open en respectvol gesprek op gang te brengen. Om LHBT+-mensen te ondersteunen bij het vinden van een kerk, roept Wijdekerk kerken daarnaast op om inzicht te verschaffen in hun beleid rond LHBT+-mensen.

Stichting Roze 50+ De Stichting Roze 50+ zet zich in om de leefsituatie en het welzijn van LHBTIQIA+’ers te verbeteren door de bundeling van kennis en ervaring, en belangenbehartiging. Roze 50+ wil mensen uit de achterban activeren, stimuleren en faciliteren bij het leggen van contacten en het gesprek met de omgeving aan te gaan. Om dit te bewerkstelligen werkt Roze 50+ aan ontmoeting en empowerment van LHBTI ouderen (ter voorkoming van sociaal isolement), zichtbaarheid ten behoeve van community building, het vergroten van maatschappelijke acceptatie, de belangenbehartiging van LHBTI ouderen bij de landelijke overheid en gemeenten en het bevorderen van (kennis over) LHBTI vriendelijkheid in zorg- en welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties en het relevante beroepsonderwijs.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

19

Rekenkamercommissie

Roze in Blauw Roze in Blauw is het politienetwerk voor de LHBTI-gemeenschap en is in de afgelopen jaren een zeer herkenbaar beeldmerk voor de LHBT-gemeenschap geworden. Politiemensen uit alle onderdelen van de organisatie proberen, door zelf als LHBT’er herkenbaar te zijn, verbinding te maken met de buitenwereld. Dit doen zij om te laten zien dat melding en aangifte doen belangrijk is wanneer je slachtoffer bent geworden van een incident dat gerelateerd is aan geaardheid of genderidentiteit. Roze in Blauw wil door zichtbaar te zijn de drempel om naar de politie te stappen verlagen en het vertrouwen in de politie positief beïnvloeden. Momenteel wordt gewerkt aan het opnieuw opstarten van het contact vanuit de gemeente.

Schoolmaatschappelijk werk (Vivenz) De missie van Vivenz, is het op deskundige wijze ondersteunen van kwetsbaren in de samenleving en het zoveel mogelijk op eigen kracht deelnemen aan de samenleving. Hiertoe biedt Vivenz professionele eerstelijnsvoorziening hulp- en dienstverlening op het gebied van het persoonlijk en/of maatschappelijk functioneren. De werkzaamheden van Vivenz zijn breed maar omvatten onder andere schoolmaatschappelijk werk. In deze hoedanigheid is er tevens aandacht voor seksuele en genderdiversiteit.

R-Newt Jongerenwerk (rnewt@school) R-Newt is een jeugd- en jongerenwerkorganisatie. R-newt organiseert activiteiten, ondersteunt wanneer jongeren zelf een activiteit willen organiseren en biedt een luisterend oor voor jongeren die daar behoefte aan hebben, zowel fysiek als digitaal. R-newt zet zich in brede zin in voor jeugd en jongeren, maar is onder andere actief als het gaat om vraagstukken op het gebied van seksuele en genderdiversiteit. Medewerkers van R-newt denken daarnaast al geruime tijd mee met de gemeente als het gaat om regenboogbeleid. Zo zijn er diverse praatgroepen voor en met de doelgroep en is R-Newt betrokken geweest bij het opzetten van verschillende gay-straight alliance (GSA) groepen op middelbare scholen in Dordrecht.

ContourdeTwern ContourdeTwern is een brede maatschappelijke welzijnsorganisatie die zich inzet voor een samenleving waarin iedereen meetelt en meedoet. Dit doet de organisatie door sociaal werk en maatschappelijke projecten in de buurt en in wijkcentra.

2.3

Invulling regenboogbeleid in andere regenboogsteden

Naast Dordrecht bestaat het netwerk van Regenboogsteden uit nog 55 andere steden die zich inzetten voor het verbeteren van de sociale acceptatie van de regenbooggemeenschap. Om het gevoerde regenboogbeleid in Dordrecht in perspectief te plaatsen en werkzame factoren bij andere gemeenten te onderscheiden, gaan we in deze paragraaf in op de manier waarop vier andere regenboogsteden invulling geven aan het regenboogbeleid. Het gaat om de steden Arnhem, Deventer, Enschede en Groningen. Net als Dordrecht zijn ook deze vier steden aangesloten bij het netwerk van Regenboogsteden sinds het tekenen van de eerste intentieverklaring in 2008.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

20

Rekenkamercommissie

Arnhem In het Arnhems coalitieakkoord 2022-2026 wordt Arnhem een inclusieve stad genoemd, waar iedereen zichzelf kan zijn. Alle Arnhemmers moeten zichzelf kunnen zijn, ongeacht sekse, seksuele geaardheid, genderidentiteit, huidskleur, (etnische) afkomst, religie, levensovertuiging, leeftijd of beperking. Want, juist de optelsom van eigenheid en veelzijdigheid maakt de stad, aldus het coalitieakkoord. In de Regenboogagenda 2020-2022 zet de gemeente Arnhem de agenda voor de periode 2020-2022 op gebied van acceptatie uiteen. In de Regenboogagenda spreekt de gemeente Arnhem de ambitie uit dat alle Arnhemmers zich thuis en welkom voelen in hun stad en onderschrijft de gemeente de doelstellingen uit de intentieverklaring regenboogsteden. Om hier vorm aan te geven stelt de gemeente een aantal speerpunten vast in de regenboogagenda. Allereerst wil de gemeente zelf het goede voorbeeld geven als het gaat om acceptatie van de regenbooggemeenschap. Daarnaast zet Arnhem in op de thema’s veiligheid, zorg en welzijn, onderwijs en sport. Daarbij is er extra aandacht voor de doelgroepen transgenders, LHBTI ouderen en nieuwkomers. Onderdeel van het regenboogbeleid is een activiteitensubsidie waarmee de gemeente verschillende organisaties steunt die zich inzetten voor LHBTQIA+-personen in Arnhem.

Naast de financiering vanuit de regenbooggelden van het Rijk (€20.000) is er een jaarlijks budget van €30.000 beschikbaar. Een meer recente uitvoering van de plannen op gebied van diversiteit en inclusie staat beschreven in het actieplan en het uitvoeringsplan Vrij zijn in Arnhem waarbij het regenboogbeleid onderdeel wordt van een bredere aanpak op gebied van diversiteit en inclusie. In samenspraak met organisaties, sleutelfiguren, docenten, ondernemers, professionals en jongeren uit de stad is gesproken over racisme en discriminatie. Deze gesprekken hebben als input gediend voor het actieplan Vrij zijn in Arnhem. Het actieplan is op haar beurt de basis voor het uitvoeringsplan dat dezelfde naam draagt. Met het uitvoeringsplan werkt de gemeente Arnhem aan drie doelen: • Meer mensen hebben kennis en besef over discriminatie en racisme • Mensen die discriminatie en racisme ervaren voelen zich veiliger en vrijer • Er is een hogere meldingsbereidheid Monitoring en evaluatie van het actieplan moet gebeuren middels stadsgesprekken/wijkgesprekken, stadsenquête en een digipanel. Voor de monitoring hiervan is jaarlijks €5.000 beschikbaar. Voor het volledige actieplan Vrij zijn in Arnhem is structureel €200.000 per jaar beschikbaar.

Daarnaast kent de gemeente Arnhem het uitvoeringsplan inclusieve en diverse gemeentelijke organisatie, waarin de gemeente uitwerkt hoe zij een inclusieve gemeentelijke organisatie wil zijn. Zo is vastgelegd dat de gemeente wil toewerken naar een organisatie die in alle opzichten een afspiegeling is van de Arnhemse beroepsbevolking. Om dit tot uitvoering te brengen is er jaarlijks € 100.000 toegekend voor het aanstellen van een Diversity Officer. Daarnaast is structureel vanaf €50.000 beschikbaar gesteld voor het worden van een ‘inclusieve gemeentelijke organisatie’. Helaas is het ondanks herhaaldelijke pogingen niet gelukt om een vertegenwoordiger van de gemeente Arnhem te spreken over het gevoerde regenboogbeleid aldaar.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

21

Rekenkamercommissie

Deventer In het coalitieakkoord Dichtbij, Betrokken & Bevlogen, schrijft het college van Deventer inclusiviteit als de norm te stellen. Ook wordt geschreven dat Deventer zich actief inzet als regenbooggemeente, conform de gestelde afspraken in het Regenboogakkoord. Daarnaast moet de bekendheid van het meldpunt discriminatie worden vergroot. Ook in de eigen organisatie moet de diversiteit en inclusiviteit worden vergroot. Bovendien worden andere organisaties die hier aan werken ondersteund. In 2021 is in Deventer besloten tot het aanstellen van een kwartiermaker voor de periode van één jaar met de taak om te komen tot een duurzame implementatie van een Deventer Inclusie Deal dat gedragen wordt door de stad. Het doel van deze Deventer Inclusiedeal is dat organisaties, instellingen en bedrijven zich gezamenlijk actief inzetten voor een inclusieve stad en voor meer diversiteit en inclusie binnen hun eigen organisatie. De functie van kwartiermaker is na dit jaar niet gecontinueerd. Het is uit documenten niet duidelijk geworden waarom hiertoe is besloten. Ook de gesproken beleidsadviseur kon dit niet verhelderen.

In het gesprek met de verantwoordelijk beleidsmedewerker van de gemeente Deventer worden een aantal werkzame factoren onderscheiden bij het uitvoeren van het regenboogbeleid: 1.

De ervaring leert dat het prettig is als er iemand met een trekkersrol is die de partijen verbind.

2.

Binnen de organisatie moet er ook aandacht zijn voor diversiteit en inclusie. Binnen de gemeente Deventer hebben ze een goede ervaring met een initiatief waarbij middels een informatiestand binnen de organisatie aandacht werd gevraagd voor het onderwerp. Zo kwamen de beleidsmedewerkers ook collega’s tegen die iets die konden betekenen op andere beleidsterrein en bleken er mooie cross-overs te ontstaan. De ervaring is dat dit leidde tot laagdrempelige lijnen met andere beleidsterreinen.

3.

Je moet als gemeente (ook als werkgever) laten zien dat je inclusief bent. Het is meer dan het alleen zeggen. Als voorbeeld wordt een gender neutraal toilet genoemd (ook in de publiekshal). Het zit vaak in relatief simpele (symbolische) zaken die je makkelijk aan kunt pakken die een groot gebaar kunnen zijn.

4.

Je kunt het niet afdwingen dat andere organisaties inclusief worden, maar als je het op een positieve manier kunt stimuleren en een voorbeeld kunt geven zullen anderen volgen.

5.

Het thema is vaak een portefeuille dat ‘er bij komt’, (naast andere portefeuilles) waardoor het vaak niet de aandacht krijgt die het verdient. Het is belangrijk om daar oog voor te hebben.

Voor de periode 2020-2024 is de Deventer Inclusieagenda opgesteld. Hierin wordt onder meer het bevorderen van de positieve beeldvorming van LHBTI-personen genoemd. Ook heeft de gemeente Deventer in maart 2022 het Charter Diversiteit ondertekend en werd in april 2022 het Inclusiefestival#1 georganiseerd. Momenteel werkt de gemeente daarnaast aan nieuw beleid op gebied van diversiteit en inclusie. Dit beleid moet het vraagstuk breed aanpakken (dus niet enkel het regenboogbeleid). Samenwerkingspartners (momenteel vier) worden actief betrokken bij het opstellen van het beleid. Een punt van aan-

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

22

Rekenkamercommissie

dacht hierbij is de meldingsbereidheid van incidenten. Met het opstellen van het nieuwe beleid gaat het regenboogbeleid in de gemeente Deventer een nieuwe fase in. Uit een gesprek met een vertegenwoordiger van de gemeente komt naar voren dat de rol van de gemeente tot voor kort beperkt bleef tot het uitgeven van subsidies aan maatschappelijke partners. Op dit moment werkt de gemeente aan een grotere regiefunctie voor zichzelf waarbij actiever zal worden gewerkt aan het stellen van kaders binnen het regenboogbeleid.

Enschede In het coalitieakkoord 2022-2026 Samen Trots op Enschede spreekt Enschede de ambitie uit een inclusieve stad te zijn waarin iedereen mag zijn wie zij zijn, ongeacht afkomst, geloof of geslacht. Hiertoe schrijft de gemeente Enschede inclusief beleid te maken, zodat iedereen in Enschede mee kan doen en Enschede bovendien onderscheidend én aantrekkelijk is als stad. Hierbij heeft en houdt Enschede aandacht voor LHBTI+-vraagstukken, zo geven zij aan. Zo wordt er bijvoorbeeld voorlichting gegeven op scholen en moet het pride netwerk Enschede uitgroeien naar een Twents netwerk. Begrip en verbinding staan centraal. In de beleidsvisie regenboogstad Enschede (uit 2018) valt te lezen dat Enschede als regenboogstad inzet op de thema’s onderwijs, religie & cultuur, veiligheid, zorg & welzijn en het zijn van een voorbeeld. De gemeente Enschede heeft hiermee als doel de sociale acceptatie van seksuele en genderdiversiteit (in onderwijs, sport, zorg en welzijn) te bevorderen. Daarnaast moet de kennis over het thema worden vergroot en moet seksuele- en genderdiversiteit bespreekbaar worden gemaakt. Ook is het bevorderen van de sociale veiligheid van LHBTI+’ers in de stad een doelstelling. Het beleidsplan is tot stand gekomen na een regenboogworkshop met maatschappelijke partners en inwoners.

Het beleid moet bovendien jaarlijks samen met lokale partners worden vormgegeven en vastgesteld.

In het gesprek met de verantwoordelijk beleidsmedewerker van de gemeente Enschede worden een aantal werkzame factoren onderscheiden bij het uitvoeren van het regenboogbeleid: 6.

Het is belangrijk maatschappelijke partners actief te betrekken bij het vormen van een regenboogbeleid. In Enschede is deze betrokkenheid een voorwaarde voor het ontvangen van subsidie.

7.

De ervaring leert dat het bevorderend werkt wanneer er één specifiek aangewezen coördinator wordt aangesteld die het contact verzorgt tussen de gemeente en organisaties. Dit zorgt voor korte lijnen en herkenbaarheid.

8.

Er wordt daarnaast gewezen op het belang van het hebben van aandacht voor de meldingsbereidheid van incidenten in samenwerking met een antidiscriminatievoorziening. De meldingsbereidheid is doorgaans laag, waardoor het veelal lastig is een volledig beeld te krijgen van de frequentie, aard en effecten van incidenten.

Recent is de intentieverklaring regenboogsteden opnieuw ondertekend voor de periode 2023 – 2026. Uit de bijbehorende begroting blijkt dat naast de jaarlijks te ontvangen subsidie van OCW van €20.000 de gemeente Enschede co-financiert voor €25.000 en daarnaast 0.5 fte ambtelijke capaciteit beschikbaar stelt. De gemeente Enschede heeft het Charter Diversiteit niet onderschreven. DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

23

Rekenkamercommissie

In een gesprek over het regenboogbeleid in de gemeente Enschede geeft de beleidsadviseur Sociaal Domein aan dat er veel wordt samengewerkt met het antidiscriminatiebureau Vizier. In Enschede signaleert men namelijk dat discriminatie niet vaak wordt gemeld. Wel denkt de gemeente goed in beeld te hebben waar de acceptatie precies in het geding is. Daarom zetten ze in Enschede op dit moment actief in op het thema sport met de AlliantieGelijkspelen en op eenzaamheid onder LHBTQIA+-ouderen. Ook wordt actief ingezet op de studentenweken om tolerantie aan te moedigen. Om aandacht te geven aan de diverse thema’s en te zorgen dat het onderwerp integraal kan worden aangepakt is er sprake van verschillende themagroepen, zoals de themagroepen sport, jongeren en onderwijs. Er is daarnaast sprake van een intensieve samenwerking met maatschappelijke organisaties onder de noemer Pride Netwerk Twente. Dit netwerk is door de gemeente opgezet en alle maatschappelijke organisaties die subsidie ontvangen in het kader van diversiteit en inclusie moeten lid zijn van het netwerk. Samen met het netwerk wordt jaarlijks het beleid vastgesteld. Ook worden vanuit het netwerk de lokale regenboogdagen georganiseerd. Vanuit de gemeente is één coördinator verantwoordelijk voor de communicatie met de maatschappelijke organisaties in het netwerk.

Elk jaar wordt samen met het Pride Netwerk één specifiek thema uitgelicht. De gemeente is ook actief bezig met het onderzoeken van de mogelijkheid voor andere, omliggende gemeenten om toe te treden tot dit netwerk. Wat betreft monitoring geeft de beleidsadviseur aan dat het niet heel strikt wordt genomen met de monitoring van het regenboogbeleid. Men richt zich vooral op cijfers van het antidiscriminatiebureau en het meldpunt seksuele intimidatie. Wel ontvangt de raad een jaarlijkse schriftelijke update over de voortgang. Hierin wordt teruggekoppeld wat voor activiteiten er georganiseerd zijn en welke subsidies er verstrekt zijn. Momenteel is er een beweging gaande om thema’s als het regenboogbeleid breder aan te vliegen onder een bredere paraplu van diversiteit en inclusie. Hierbij is het de bedoeling dat er vanuit de ambtelijke organisatie één schakel is die oog houdt op alle sub thema’s die vallen onder diversiteit en inclusie. De verwachting is dat dit de monitoring van het gevoerde beleid makkelijker maakt.

Groningen In het coalitieakkoord 2022-2026 Het begint in Groningen: Voor wat echt van waarde is schrijft het college dat Groningen binnen Nederland voorloper wil blijven op het gebied van gelijke rechten, inclusie en acceptatie van LHBTQIA+’ers. Iedereen hoort thuis in Groningen, ongeacht hun gender, geslacht, geaardheid, religie, achtergrond, inkomensniveau of klasse. Ook onderschrijft de gemeente Groningen het belang van het Charter Diversiteit. Het regenboogbeleid heeft in Groningen een plaats gekregen binnen het bredere diversiteitsbeleid. Hieronder ligt in Groningen de visie dat iedereen in Groningen, ongeacht etniciteit, seksuele gerichtheid, leeftijd, gender of beperking, kansen moet krijgen om actief aan de samenleving mee te doen, deze mede vorm te geven en zich in Groningen thuis moet kunnen voelen. Diversiteit wordt hierbij bovendien gezien als een verrijking van de samenleving. De uitvoering van het diversiteitsbeleid staat beschreven in de Diversiteitsagenda 2.0, waarin de gemeente Groningen haar visie uitwerkt aan de hand van de volgende zes pijlers: zichtbaarheid, sociale acceptatie, emancipatie, antidiscriminatie, gedeelde geschiedenis en mensenrechten.

Voor de pijler zichtbaarheid staan de vragen wat, wie, waar, wanneer, waarom en hoe centraal om zo de waarde van diversiteit en inclusie onder de aandacht van alle Groningers en de gemeentelijke organisatie te brengen. DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

24

Rekenkamercommissie

In relatie tot de pijler sociale acceptatie spreekt de gemeente Groningen de overtuiging uit dat de leefbaarheid, de gezondheid en het gevoel van veiligheid en welbevinden van onze inwoners toeneemt door sociale acceptatie te vergroten. Emancipatiebeleid is vormgegeven rondom de keten gezondheid, taal, participatie en arbeidsmarkt. De door de gemeente geformuleerde opdracht onder deze pijler is om in Groningen een klimaat te scheppen waarin iedereen, ongeacht gender, zichzelf kan ontplooien, zo zelfstandig en actief mogelijk aan de maatschappij kan deelnemen en waarin iedereen kansen krijgt. Wat betreft antidiscriminatie spreekt de gemeente uit dat discriminatie op basis van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, niet wordt getolereerd. Discriminatie en intolerante opvattingen moeten worden tegengegaan om bij te dragen aan een veilig en gezond leefklimaat in Groningen. Vanuit de pijler gedeelde geschiedenis zet de gemeente in om bewoners hun eigen verhaal of geschiedenis te laten vertellen, ongeacht waar zij vandaan komen. Bekend maakt immers bekend en zo kunnen Groningers ervaren dat Groningen een optelsom is van een meerstemmig verleden, zo is de gedachte. Wat betreft mensenrechten spreekt de gemeente uit dat zij een verantwoordelijkheid heeft om de mensenrechten van inwoners te respecteren en bescherming.

Mensenrechten vormen weliswaar geen eigen beleidsterrein, maar vormen wel een perspectief waarmee naar al het andere beleid wordt gekeken. Onder de zes pijlers hangen negen thema’s die in samenspraak met inwoners tot stand zijn gekomen: Alle Stadjers [red. Groningers] doen mee, veiligheid en mogen zijn wie je bent, nieuwe plannen voor onderwijs, werken voor iedereen, inkomen verdienen, variaties van gezond leven, organiseren van ontmoetingen, mede mogelijk gemaakt door subsidie, gemeente als rolmodel voor diversiteit. De gemeente stelt dat zij gedurende het ontwikkelen en uitvoeren van het diversiteitsbeleid verschillende rollen op zich neemt, afhankelijk van de vraag of het vraagstuk. Het gaat dan om het bepalen van de agenda, agenderen en adviseren, initiëren, ondersteunen en financieren. Bovendien werkt de gemeente met een aantal primaire uitvoeringspartners op het gebied van diversiteit, namelijk het COC Groningen en Drenthe, Maatschappelijk Juridische Dienstverlening, Multicultureel Vrouwencentrum Jasmijn, WIJ Groningen (de uitvoeringsorganisatie voor het sociaal domein) en het Discriminatie Meldpunt Groningen. Het structurele budget voor diversiteit en inclusie bedraagt €738.200 per jaar. Het grootste deel van dit budget (€594.000) gaat direct naar de uitvoeringspartners.

Waar mogelijk zijn activiteiten die voortvloeien uit de diversiteitsagenda daarom ook onder gebracht bij de uitvoeringspartners. Extra inzet wordt (bij voorkeur) gefinancierd in cofinancieringsconstructies vanuit een flexibel inzetbaar deel van het diversiteitsbudget van €101.200 of vanuit landelijke en provinciale regelingen en fondsen. Hierop is bijvoorbeeld een beroep gedaan in het kader van de bevordering van lhbti-emancipatie (in 2021 bijvoorbeeld €26.000), veilige steden en het tegengaan van discriminatie. Specifiek voor de LHBTQIA+-gemeenschap is €20.000 subsidie vanuit het ministerie van OCW beschikbaar. De gemeente Groningen stelt daarnaast €30.000 beschikbaar uit eigen gelden. Indicatoren op de jaarrekening zijn: • het aantal samenwerkingspartners dat zich verbindt aan de thema’s van de diversiteitsagenda

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

25

Rekenkamercommissie

• het aantal activiteiten dat vanuit het activiteitenbudget mede gesubsidieerd wordt. In de gemeente Groningen is verder geen sprake van monitoring van het diversiteitsbeleid.

In het gesprek met de verantwoordelijk beleidsmedewerker van de gemeente Groningen worden een aantal werkzame factoren onderscheiden bij het uitvoeren van het regenboogbeleid: 9.

Korte lijnen en doorlopend dialoog met belangenorganisaties en uitvoeringsorganisaties. Door de korte lijnen kun je snel afstemmen, informatie inwinnen en actie ondernemen. Dit is behulpzaam in zowel het opstellen van beleid als het uitvoeren ervan. Daarbij wordt genoemd dat je elkaar nodig hebt.

10.

Een politiek klimaat dat regenboogbeleid draagt en stimuleert. In Groningen is de raad betrokken bij het regenboogbeleid. Dit uit zich in het steunen van voorstellen, maar ook in een proactieve houding blijkens uit moties en vragen.

11.

Tijd is een belangrijke factor. Acceptatie kun je niet forceren en is een proces met kleine stapjes. Het is daarbij belangrijk om ook echt stappen te zetten: ‘begin, ook al is het klein’. Niet iedereen hoeft aan boord te zijn voordat je kan starten.

12.

Budget. Van de beschikbare €50.000 geeft de beleidsmedewerker aan dat dit een ‘enorm beknellende factor’ is. De gemeente moet nu een groot beroep doen op vrijwilligers en niet alles is daardoor mogelijk.

13.

Empathie. De beleidsmedewerker geeft aan dat de juiste mensen op de juiste plek nodig zijn. Mensen die hart voor de zaak hebben en werken vanuit een intrinsieke motivatie.

2.4

Landelijk advies en normen

Naast de doelstellingen van de landelijke overheid en binnen de gemeente Dordrecht kijken we in dit hoofdstuk ook naar landelijk geldende adviezen en normen aangaande het regenboogbeleid. Daarbij stellen we ons de vraag wat nastrevenswaardige normen zijn voor de gemeente op dit dossier. Kenniscentrum Movisie In de kennissynthese Wat werkt bij gemeentelijke LHBT beleid zet Movisie een theoretische basis uiteen voor de vormgeving van gemeentelijke LHBT beleid. De focus ligt hierbij bewust enkel op LHBT, en (nog) niet op andere onderdelen van de regenbooggemeenschap (zoals q, i en +), omdat deze nog niet overal aandacht krijgen wanneer het gaat om het regenboogbeleid. In de kennissynthese wordt het regenboogbeleid besproken aan de hand van twee modellen. Enerzijds een model aangaande transitiemanagement in relatie tot maatschappelijke veranderingen, van onderzoekscollectief DRIFT, en anderzijds de visie van Frank Hendriks, waarin een inhoudelijk kader voor bestuurlijke innovaties wordt geschetst aan de hand van de principes responsiviteit, productiviteit, betrokkenheid, tegendruk, creativiteit en behoorlijkheid. Volgens Movisie hangt het succes van lokaal LHBTI-beleid nauw samen met de ambitie en betrokkenheid van de gemeente en samenwerkingspartners. Hiertoe is het belangrijk dat het college van B&W

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

26

Rekenkamercommissie

leiderschap toont, dat een aangewezen beleidsmedewerker werkzaam is op het thema en dat er een infrastructuur is bestaande uit belangenorganisaties en uitvoeringspartners voor de regenbooggemeenschap. De duurzaamheid van regenboogbeleid is een blijvend punt van aandacht. Aangezien het regenboogbeleid moet bijdragen aan een verandering over de lange termijn, is het belangrijk dat beleid voor een langere periode wordt ingericht, voorzien van een monitoringsstructuur. De principes uit het model van Hendriks en de interventietypen van onderzoekscollectief DRIFT kunnen door gemeenten als instrument worden gebruikt om de praktijk kritisch tegen het licht te houden. Om gemeenten te ondersteunen bij het tegengaan van discriminatie heeft Movisie daarnaast de handreiking Geen ruimte voor discriminatie geschreven. Hierin wordt onder andere ingegaan op discriminatie van de regenbooggemeenschap. Movisie onderscheid hierbij tussen bewuste, of expliciete discriminatie; onbewuste, of impliciete discriminatie en zowel bewuste als onbewuste discriminatie. Onder bewuste discriminatie valt te verstaan openlijke en bewuste negatieve handelingen ten overstaan van de lhbtqia+ personen. Het gaat dan bijvoorbeeld om fysiek of verbaal geweld.

Van onbewuste discriminatie spreken we wanneer het gaat om ongerichte handelingen of uitspraken die niet per se discriminerend bedoeld zijn, maar wel dat effect kunnen hebben. Sommige vormen van discriminatie kunnen zowel bewust als onbewust zijn, zoals bijvoorbeeld misgenderen van personen (het aanspreken van een persoon met een voornaamwoord dat niet aansluit bij de genderidentiteit).

Ook op institutioneel niveau komt discriminatie voor. Dit is bijvoorbeeld zo wanneer regels of beleid van instanties leiden tot een ongelijke behandeling van een bepaalde groep. Triggerfactoren voor discriminatie zijn volgens Movisie: • • • •

Niet voldoen aan gendernormen Zichtbare vertoning van seksuele oriëntatie Angst en seksualiteit Religie

Hierbij valt op te merken dat deze triggers vrij algemeen te noemen zijn. Het is daarmee lastig om hieruit concrete normen te destilleren. Wel kunnen deze triggerpunten mogelijkerwijs gezien worden als aandachtsgebied. Ook in Dordrecht is er bijvoorbeeld aandacht voor religie in het regenboogbeleid. In de handreiking stelt Movisie dat gemeenten om discriminatie tegen te gaan zouden moeten werken aan: •

De samenwerking met lhbti+ personen en hun organisaties en met de antidiscriminatievoorziening

• • • • • •

Het bepalen van een visie en draagvlak creëren Verkennen wat er lokaal speelt Apart beleid afstemmen met bestaand beleid Doelen en een plan vaststellen Uitvoering van vastgestelde activiteiten Monitoring, evaluatie en borging.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

27

Rekenkamercommissie

Norm

Bron

Het college van B&W toont leiderschap

Kennissynthese Wat werkt bij gemeentelijk LHBT beleid, Movisie

Er is een aangewezen beleidsmedewerker werkzaam op Kennissynthese Wat werkt bij gemeentelijk LHBT het thema beleid, Movisie Er is sprake van een infrastructuur bestaande uit belan- Kennissynthese Wat werkt bij gemeentelijk LHBT genorganisaties en uitvoeringspartners voor de regenbeleid, Movisie booggemeenschap. Regenboogbeleid is voor een langere (duurzame) periode ingericht

Kennissynthese Wat werkt bij gemeentelijk LHBT beleid, Movisie

Er is sprake van een monitoring van de voortgang van het regenboogbeleid

Kennissynthese Wat werkt bij gemeentelijk LHBT beleid, Movisie

Er is binnen het regenboogbeleid aandacht voor de triggerfactoren a) niet voldoen aan gendernormen, b) Zichtbare vertoning van seksuele oriëntatie, c) Angst en seksualiteit, d) Religie

Handreiking Geen ruimte voor discriminatie, Movisie

Er wordt draagvlak gecreëerd voor het regenboogbeleid Handreiking Geen ruimte voor discriminatie, Movisie De gemeente brengt in kaart wat er landelijk speelt

Handreiking Geen ruimte voor discriminatie, Movisie

Regenboogbeleid wordt afgestemd met bestaand beleid

Handreiking Geen ruimte voor discriminatie, Movisie

Arnhem: Geen gehoor

-

Deventer: Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid in Deventer

Enschede: Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid in Enschede

Groningen: Beleidsadviseur Sociaal Domein

Regenboogbeleid in Groningen

Tabel 3: Normen vanuit kenniscentrum Movisie

VNG Magazine De VNG stelt in haar magazine (nr 3, 2023) dat het in veel gemeenten ontbreekt aan antidiscriminatiebeleid. Het merendeel van gemeenten dat dit wel voert doet dit door middel van een antidiscriminatievoorziening . Meestal gaat het hierbij om projecten met betrekking tot het onderwijs, sportverenigingen of de arbeidsmarkt. Norm

Bron

Voer specifiek antidiscriminatiebeleid, bijvoorbeeld door VNG Magazine het inrichten van een antidiscriminatievoorziening

Charter Diversiteit Arbeidsorganisaties met meer dan 20 werknemers kunnen zich aansluiten bij het Charter Diversiteit. Bedrijven die zich hebben aangesloten bij het Charter Diversiteit geven hiermee aan dat zij diversiteit en inclusie zien als een meerwaarde voor hun bedrijf. In het kader van het Charter Diversiteit omschrijven zij de concrete uitdagingen op het gebied van diversiteit en inclusie op de werkvloer en committeren organisaties zich eraan deze uitdagingen aan te gaan. Hiertoe dienen organisaties na ondertekening een plan van aanpak in, waarin zij omschrijven op welke gebieden de organisatie zich focust en

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

28

Rekenkamercommissie

welke strategische middelen hiervoor worden ingezet. Daarnaast rapporteert de organisatie ieder jaar over de voortgang. Jaarlijks wordt deze informatie geanonimiseerd gedeeld met de ondertekenaars, met als doel gezamenlijk vorm te geven aan een succesvol diversiteits- en inclusiebeleid. Ruim 400 Nederlandse en 12.000 Europese bedrijven ondertekenden het Charter Diversiteit. Norm

Bron

Deelnemers aan het Charter Diversiteit stellen eigen normen vast

Plan van aanpak Charter Diversiteit

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

29

Rekenkamercommissie

3. Beleid en kaders In dit hoofdstuk gaan we in op de geldende (beleids)doelstellingen en kaders ten aanzien van acceptatie van de LHBTQIA+ gemeenschap. Daarbij focussen we allereerst op landelijke ontwikkelingen en doelstellingen, alvorens we meer specifiek ingaan op de doelstellingen die de gemeente op lokaal niveau heeft vastgesteld. Vervolgens wordt ingegaan op landelijke adviezen en normen. Op basis van de doelen en normen uit dit hoofdstuk wordt een normenkader opgesteld waar de bevindingen van dit onderzoek aan worden getoetst.

3.1

Van landelijke doelen…

Over de afgelopen jaren zien we dat wat ooit begon als het lesbisch- en homo-activisme van de jaren ’60, langzaam maar zeker is ontwikkeld tot het landelijke LHBTQIA+ beleid van vandaag de dag. Tegenwoordig gaat het acceptatievraagstuk verder dan enkel lesbische vrouwen en homoseksuele mannen en is er aandacht voor meerdere doelgroepen, waaronder biseksuelen, transgender personen en intersekse personen. Waar het emancipatie vraagstuk zich in de beginjaren nog veelal richtte op emancipatie en gelijkstelling volgens de wet (bijvoorbeeld omstreeks de jaren ’80), zien we de laatste jaren een verschuiving naar de sociale acceptatie van de regenbooggemeenschap. In 2008 startte het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) hiertoe met het Koplopersprogramma, waarbinnen achttien grotere gemeenten die reeds actief waren op het gebied van de acceptatie van de LHBT gemeenschap verder ondersteund werden (de zogenaamde Koplopersgelden). In 2014 werd het Koplopersprogramma opgevolgd door het Convenant Regenboogsteden. 42 gemeenten namen deel aan dit vervolg en verklaarden hierbij dat zij aandacht voor LHBTI-emancipatie duurzaam in hun lokale beleid zouden opnemen.

In 2022 kreeg het convenant een vervolg met 56 officiële Regenboogsteden door heel Nederland, die bovendien werden aangevuld met nog eens 40 gemeenten die op een andere manier invulling geven aan de acceptatie van de regenbooggemeenschap. Intentieverklaring ‘Lokaal Emancipatiebeleid 2019-2022 lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgender- en intersekse personen’ Deelnemers aan het Convenant Regenboogsteden, waaronder de gemeente Dordrecht, hebben hiertoe een gezamenlijke intentieverklaring ondertekend. In deze intentieverklaring wordt uiteengezet dat de Nederlandse overheid samen met de Regenboogsteden wil werken aan het verbeteren van de sociale acceptatie en sociale veiligheid van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele mannen en vrouwen, transgender en intersekse personen (lhbti). Directe aanleiding is dat Wethouders en de minister van OCW zich zorgen maken over intimidatie, geweldsincidenten, uitingen van vijandigheid en de gevoelens van onveiligheid bij veel lhbti-personen. Door ondertekening van de intentieverklaring spreken steden uit dat zij het onacceptabel vinden dat lhbti-personen op veel plekken niet durven uitkomen voor hun identiteit: op school, op straat, op het werk, in de zorg, in de sport en in hun eigen sociale kring. Het directe doel van de intentieverklaring is het lokale lhbti-emancipatiebeleid verder te bevorderen.

Hiertoe spreken Regenboogsteden en de minister af zich in te zetten voor het bevorderen van de veiligheid, weerbaarheid en sociale acceptatie van lhbti-inwoners. Hierbij zijn de ambities dat de sociale acceptatie van lhbti-personen toeneemt onder de hele bevolking, maar zeker onder jongeren, ouderen en in kringen waar dat nog een taboe is. Daarnaast moeten vooroordelen, discriminatie, intimidatie en geweld tegen lhbti-personen afnemen. Verder voelen lhbti-personen zich gesteund, veilig en weerbaar op school, op straat, op het werk, in de zorg en thuis, in de sport en in hun eigen sociale kring.

DORDRECHT EEN KLEURRIJKE STAD | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT