Dordrecht - Accountantsverslag 2020.pdf

13 juli 2021

ACCOUNTANTSVERSLAG 2020

Gemeente Dordrecht

13 juli 2021

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Dordrecht T.a.v. mevrouw A.E.T. Wepster, raadsgriffier Postbus 8 3300 AA DORDRECHT

Wij hebben de jaarrekening 2020 van gemeente Dordrecht (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 9 november 2020, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2020. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Rotterdam, 13 juli 2021

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Dit jaar kwamen daar nog de gevolgen van het coronavirus bij, waardoor wij niet bij u op locatie konden langskomen en alle informatie en vragen digitaal hebben moeten afstemmen. Het gevolg hiervan was een iets minder efficiënt proces vanwege de inherente beperkingen aan de digitale middelen. Desondanks is het proces goed is verlopen. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle.

Kenmerk: MS/MF/RA-292

Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

w.g. C.M. Steehouwer MSc RA

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING



De jaarrekening 2020 is getrouw.



De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn niet geheel in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen. Derhalve verstrekken wij een controleverklaring met beperking ten aanzien van rechtmatigheid.



De ongecorrigeerde controleverschillen blijven onder de goedkeuringstolerantie voor wat betreft getrouwheid.



Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.



De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.



De WNT is nageleefd.



Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.

ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN

Fors positieve ontwikkeling in grondexploitaties.



Zowel sprake van tussentijdse winstneming als verlaging van de verliesvoorziening.



Boekwaarde nu overwegend woningbouw, terwijl voorgaand jaar overwegend bedrijfsterreinen.



Aandachtsgebieden voorgaand jaar deels opgevolgd.



Tijdelijke ondersteuning zelfstandig ondernemers (Tozo) als maatregel n.a.v. COVID-19. Uitvoering belegd bij SDD en lang onduidelijkheid gebleven over wijze van verantwoorden en toepassing regels. Te verantwoorden in SiSa 2021.



Participatiewet en Tozo niet correct verantwoord, (presentatie)fout van € 4,6 mln. Algemene beeld; prestatieverklaringen zorginstellingen vertraagd, geen doorwerking naar gemeenten.

DASHBOARD

AANDACHTSPUNTEN VOOR 2021

RESULTAAT 2020

Naar aanleiding van de controle, de bevindingen en onze observaties zijn hieronder de vijf belangrijkste aandachtspunten voor 2021 opgenomen.

(x €1.000)

1.

Traject van integratie taken GR Drechtsteden.

2.

Invoering rechtmatigheidsverantwoording.

3.

Investeringen in het proces van totstandkoming van de concept jaarstukken en de accountantscontrole hierop.

4.

Te veel bevindingen uit controle die wellicht eerder gesignaleerd hadden kunnen worden.

5.

Tijdig actualiseren onderhoudsplannen.

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN





5

JAARREKENING







Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

289.109

254.533

Mutatie reserves

-262.643

-254.533

Resultaat

26.466

-

Relatief forsere afwijking van realisatie versus gewijzigde begroting, echter gezien verklaring en bijzondere omstandigheden die in 2020 van toepassing waren naar aanleiding van COVID-19 achten wij dit verklaarbaar.

UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN

Een geëxtrapoleerde fout van € 1,7 mln. in de investeringen betreffende een factuur die niet had mogen worden geactiveerd (extrapolatie uit steekproef).

3,50

Voor ruim € 4,5 mln. aan fouten m.b.t. Europese aanbestedingen.

3,00

Enkele nog te betalen bedragen voor een totaal bedrag van € 1.446 niet opgenomen. Van een bedrag van € 850k niet vast te stellen of dit nog besteed mag worden.



Enkele prestatieleveringen niet aangetoond waardoor voor een bedrag van € 3,6 mln. onzeker is of de prestatie is geleverd (extrapolatie uit steekproef).



Enkele presentatiefouten in de balans voor een totaal van € 6,8 mln. (waarvan 3,1 mln. betrekking op staat van baten en lasten).



2020

Enkele overschrijdingen op investeringskredieten voor € 0,6 mln. hetgeen onrechtmatig is.

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

3,10 2,40

2,50 2,00

1,70

1,50 1,00

1,40 2017

BIJLAGEN

2018

2019

2020

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw & rechtmatig 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Gecorrigeerde fouten 2.5 Top 5-aandachtspunten voor 2021

2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (1)

COVID-19 enorme impact op boekjaar 2020. Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie.

7

Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2020 De situatie en ontwikkelingen rond het coronavirus hebben een grote impact gehad het afgelopen jaar en dus ook op de jaarrekening over het boekjaar 2020. Ook voor 2021 zal dit naar verwachting nog in belangrijke mate het geval zijn. Wij hebben in onze managementletter u hierover ook al geïnformeerd en zijn de afgelopen periode meerdere keren in overleg geweest met uw organisatie. Eind februari is de BADO-notitie met betrekking COVID-19 “effecten en risico's voor decentrale overheden” uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is behandeld in de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA en is daarmee ook richtinggevend geweest bij onze controle van de jaarrekening 2020. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-en-risicos-corona-voor-jaarrekening2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en de specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en onze controleverklaring.

Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening en naar paragraaf 3.1 van dit verslag.

Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen.

De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle i.r.t. COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft zowel het samenstellen van de jaarrekening als onze controle grotendeels digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: • Ook al zijn we het digitale werken al meer dan een jaar gewend, het blijft bijzonder om te constateren dat het mogelijk is geweest de jaarrekening, zij het met enige vertraging op onderdelen op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID-19 maatregelen, plezierig en constructief. • Het proces heeft enige vertraging opgelopen door het op afstand werken waardoor afstemming van vragen meer doorlooptijd heeft. Daarnaast is in overleg enige fasering in de aanlevering gerealiseerd waardoor met name de controle van de rechtmatigheid later heeft plaatsgevonden. Hierover zijn proactief afspraken gemaakt. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren.

De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in paragraaf ‘Coronacrisis en financiële huishouding Dordrecht’

DASHBOARD

Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft er daarom voor gekozen om in één overzichtelijke paragraaf toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op de gemeente Dordrecht heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft genomen. Hierin is een zo goed mogelijke inschatting opgenomen van de effecten op de uitgaven de baten en het netto effect. Samenvattend betreft het enerzijds besparingen en uitstel van lasten naar een later jaar, anderzijds zijn opbrengsten gemist, waaronder parkeeropbrengsten. Het netto effect over 2020 wordt geschat op € 160.000 voordeel. JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (2) Belangrijkste bevindingen en observaties: • afrekening 2020 niet correct verwerkt • Doorwerkende bevindingen vanuit GRD nog onbekend

Tozo resultaatneutraal in de jaarrekening 2020, afrekening op basis van SiSa 2020 van de GR Drechtsteden

8

Tozo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten:  Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020 

Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020



Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021

De Tozo-regeling is aanvankelijk als een regelluwe regeling geïntroduceerd, waarbij de minister heeft opgeroepen vooral snel te bevoorschotten. Pas in het voorjaar van 2021 is de regelgeving rondom Tozo en de verantwoording hiervan enigszins uitgekristalliseerd, al blijft sprake van onduidelijkheden. Met de SDD is een intensief traject doorlopen deze regelgeving te interpreteren en toe te passen en is een forse inspanning geleverd dossiers op orde te brengen en definitieve beschikkingen op te leggen. In de loop van juni wordt duidelijk wat de impact is voor uw gemeente, zowel wat betreft de omvang van de lasten als de doorwerking van bevindingen vanuit de SDD. Uw gemeente heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het rijk ontvangen van € 16,9 miljoen. In 2020 is voor een totaalbedrag van € 10,5 miljoen aan uitkeringen voor levensonderhoud verstrekt en voor een bedrag van € 1 miljoen aan bedrijfskapitaal verstrekt. Vanuit het rijk is een vergoeding voor uitvoeringskosten ontvangen van € 1,6 miljoen. Daarnaast is op basis van voorschotten een bedrag van € 1,4 miljoen uitbetaald waarvoor nog geen beschikking is opgelegd. Dit bedrag wordt dan ook pas als last verantwoord in 2021. Per saldo leiden deze bedragen tot een vordering-/schuldpositie ultimo 2020 van € 4,0 miljoen wat niet in de balans is verantwoord en teveel als baten en lasten is verantwoord.

Dit is per saldo geen getrouwheidsfout, echter wel een rechtmatigheidsfout. De uitvoering van deze regeling is in delegatie uitbesteed aan de Sociale Dienst Drechtsteden (hierna: SDD) als onderdeel van de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden (hierna: GRD). Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening van de GRD wordt verantwoording afgelegd aan het rijk. Op basis van de SiSa-bijlage van de GRD worden ook de definitieve afrekeningen door het Rijk bepaald. In uw SiSa-bijlage over 2021 is het dan ook de bedoeling de bedragen over te nemen van de beschikking die u van het Rijk zal ontvangen. Voor Tozo doet u over 2020 een zogenaamde nul-verantwoording. De juistheid van deze verantwoording hebben wij vastgesteld. Op grond van de Tozo-regeling worden fouten en onzekerheden verwerkt in de definitieve rijksbijdrage Tozo, onder de veronderstelling dat deze worden teruggevorderd. Uit onze controle op de Tozo-uitkeringen resteren geen fouten of onzekerheden. Om die reden is geen sprake van een terugbetalingsverplichting aan het Rijk. Evenmin is derhalve sprake van een impact op het resultaat van uw gemeente. Wij hebben deze fouten en onzekerheden in ons oordeel meegewogen aan de hand van de aanwijzingen zoals opgenomen in hoofdstuk 9 van de nota verwachtingen accountantscontrole en gerapporteerd in bijlage B bij dit rapport.

Overige corona gerelateerde bevindingen In onze controle hebben wij uitgebreid aandacht besteed aan de impact van het coronavirus op de jaarrekening 2020. Onder andere in de waardering van vorderingen, prestatielevering rondom inkopen en inschattingen voor de grondexploitaties hebben onze bijzondere aandacht gehad. Wij hebben geen bevindingen die in dit kader vanwege corona zijn geconstateerd. In het vervolg van dit verslag gaan wij nog nader in op de bevindingen uit de controle als geheel.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2020 is getrouw en rechtmatig

9

Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2020 een goedkeurende controleverklaring af te geven met betrekking tot de getrouwheid en rechtmatigheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2020 als van de activa en passiva per 31 december 2020 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang welke door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid welke niet zijn gecorrigeerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 300.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

-/- 1.773

-

§4.4

Aankoop inzake Tennet-regeling niet geactiveerd (presentatiefout)

0

-

§4.4

Uitzettingen – schuld aan Belastingdienst voor BTW verrekend met vordering voor BCF. Betreft presentatiefout

0

-

§4.4

615

-

§4.4

-/- 1.446

825

§4.4

-

3.631

§4.4

465

-

§4.2

Getrouwheid Investeringen ten onrechte geactiveerd

Overlopende activa – vordering inzake SiSa-regeling E27B en vordering inzake Algemene uitkering niet juist verwerkt Overlopende passiva – Schuld inzake Beschermd wonen en enkele nog te besteden middelen SiSa-regelingen niet juist verwerkt Inkopen goederen en diensten – Prestatielevering niet aangetoond Te laag verantwoorde overgedragen regelingen SDD Afrekening Tozo 2020 (verschil tussen voorschot en beschikte bedragen)

0

§2.1

Totaal

-2.139

4.588

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

11.173

33.520

Performance materialiteit (46% van de materialiteit)

5.168

15.506

300

300

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

Wij hebben aangedrongen op het verwerken van de geconstateerde fouten (excl. extrapolaties), mede ook gezien de mogelijke impact op het rechtmatigheidsoordeel. Het college heeft aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dit ook gedeeld met de raad, ondanks dat deze naar verwachting van invloed zijn op het rechtmatigheidsoordeel. Deze verschillen en de analyse van de impact worden bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken met betrekking tot de getrouwheid. DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn niet geheel in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.

10

Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij geconstateerde afwijkingen boven de € 300.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDE N

VERWIJZING

1.773

-

§4.4

Negatieve bedragen in MVA-lijst (presentatiefout)

173

-

§4.4

Aankoop inzake tennetregeling niet geactiveerd (presentatiefout)

451

-

§4.4

Uitzettingen – schuld aan Belastingdienst voor BTW verrekend met vordering voor BCF. Betreft presentatiefout

2.213

-

Overlopende activa – vordering inzake SiSa-regeling E27B en vordering inzake Algemene uitkering niet juist verwerkt

636

-

Overlopende passiva – Schuld inzake Beschermd wonen en enkele nog te besteden middelen SiSa-regelingen niet juist verwerkt

1.446

825

Inkopen goederen en diensten – Prestatielevering niet aangetoond

-

3.631

§4.4

SPUK-regeling 2020 terug te betalen aan Rijk fout gepresenteerd

255

-

§4.4

Te laag verantwoorde overgedragen regelingen SDD

465

-

§4.2

3.994

-

§2.1

593

-

§4.7

4.574

-

§4.7

Totaal

16.573

4.456

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

11.173

33.520

Performance materialiteit (46% van de materialiteit)

5.168

15.506

300

300

Rechtmatigheid Investeringen ten onrechte geactiveerd (extrapolatie)

Afrekening Tozo 2020 (verschil tussen voorschot en beschikte bedragen) Overschrijding op investeringskredieten Europese aanbestedingen

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

-

§4.4 §4.4 §4.4

Door de nog niet afrondbare controles van Tozo en Europese aanbestedingen kunnen wij nog geen conclusie formuleren ten aanzien van de rechtmatigheid. De op dit moment geconstateerde zaken neigen echter reeds naar materieel.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Gecorrigeerde fouten Overzicht gecorrigeerde fouten in de jaarrekening naar aanleiding van de controle.

11

Naast de ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect getrouwheid geconstateerd en gecorrigeerd door de gemeente Dordrecht. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

2.129

-

484

-

2.613

-

Getrouwheid Grondexploitaties – onjuiste berekeningen van winst- of verliesneming enkele complexen Liquide middelen – presentatiefout deel van saldi van bankrekening (positief dus liquide middelen) Totaal

Naast bovengenoemde fouten is er nog een BBV-vereiste aangepast en doorgevoerd in de definitieve jaarrekening van de gemeente: • Het eigen vermogen is onjuist gepresenteerd in de toelichting op de balans. De gemeente laat niet per reserve zien hoe het resultaat over 2019 is verdeeld over de reserves n.a.v. de vaststelling van het resultaat 2019. Bovenstaande correctieposten zijn in de definitieve jaarstukken gecorrigeerd. De gemeente heeft voor aanvang van onze controle zelf enkele correctieposten op de concept jaarstukken kenbaar gemaakt die samen met onze bevindingen gecorrigeerd moesten worden. Deze correctieposten maken geen deel uit van dit overzicht. Bovenstaande betreft alleen de correctieposten die op basis van de accountantscontrole zijn gecorrigeerd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.5 Top 5-aandachtspunten voor 2021 De belangrijkste aandachtspunten voor het komende jaar

12

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2020 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende top 5 van aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1. Traject van integratie taken GR Drechtsteden In het eerste kwartaal 2021 hebben de gemeenteraden van de Drechtstedengemeenten ingestemd met de omvorming van de GRD en de overheveling van taken vanuit de GRD naar de gemeente Dordrecht als servicegemeente. Naast dat dit organisatorisch veel betekent voor de gemeente, heeft dit ook op financieel en juridisch vlak grote consequenties. Een belangrijk aspect dat daarnaast ook raakvlakken heeft met de jaarrekening 2021 is de overnamebalans zoals deze opgemaakt zal moeten worden. Voor de organisatorische invlechting zien wij ook tal van aandachtspunten, waaronder mandatering, borging van de juiste rollen- en rechtenstructuur in de IT-applicaties en de inrichting van de doorbelastingsstructuur in de regio. Wij staan u graag met woord en daad terzijde om u door dit veelomvattende traject te helpen en de eerste gesprekken worden hierover op ambtelijk niveau inmiddels gevoerd. 2. Invoering rechtmatigheidsverantwoording Al enkele keren hebben wij u gerapporteerd over de op handen zijnde invoering van de rechtmatigheidsverantwoording.

Vooralsnog heeft behandeling van deze wetgeving nog niet plaatsgevonden, waarmee invoering in 2021 meer en meer onzeker wordt. Wij adviseren u door te gaan op de ingeslagen weg (zie ook de managementletter 2020) en de eventueel extra tijd die wordt gegeven optimaal te benutten, zeker ook in het licht van voorgaande regionale ontwikkeling. 3. Investeringen in het proces van totstandkoming van de concept jaarstukken en de accountantscontrole hierop Ook dit jaar was het proces van de controle een intensief traject. Dit mede door het op afstand werken wat de controle voor beide partijen er soms niet makkelijker op maakt. In het traject van totstandkoming van de jaarrekening 2020 en de controle hierop zijn enkele verbeterpunten gerealiseerd maar zijn ook nog genoeg verbeterpunten te realiseren voor komend jaar. Wij gaan, net als vorig jaar, weer graag met uw organisatie in overleg om gezamenlijk de doelstellingen voor de controle van 2021 te bepalen. Een controlejaar waarbij we hopelijk weer op locatie kunnen controleren. 4. Te veel bevindingen uit controle die wellicht eerder gesignaleerd hadden kunnen worden Uit de controle blijken diverse bevindingen die niet zijn aangepast in de jaarrekening maar wel eerder tot actie hadden kunnen en moeten leiden.

Voorbeelden hiervan zijn de fout in de activering van de materiële vaste activa (gemeente had nog de tijd om dit te corrigeren als alle investeringen waren doorgenomen) of de fouten inzake de onderhoudsvoorzieningen. De gemeente is té laat begonnen met het actualiseren of heeft verkeerde uitgangspunten gehanteerd (zoals boekjaar 2020 vergeten). Wij adviseren om de betrokkenheid van de verbijzonderde interne controle (tussentijds) te verbreden zodat ook dit soort fouten in een vroeg stadium worden ontdekt en gecorrigeerd. De gemeente kan overwegen om verbijzonderde interne controlewerkzaamheden t.a.v. de meest risicovolle balansposten te laten uitvoeren. 5. Tijdig actualiseren onderhoudsplannen Wij attenderen u op het voldoende actueel houden van onderhoudsplannen. Op grond van het BBV mogen deze niet ouder zijn dan 5 jaar om hier ook een voorziening voor te mogen opnemen. Voor 2020 leidt dit nog niet tot bevindingen, echter kan dit in de komende jaren wel aan de orde zijn.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

13

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2020 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente 3.4 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2020 Resultaat 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 26 miljoen

Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2020 op programma’s zijn afdoende toegelicht in de jaarrekening

DASHBOARD

14

Het resultaat van de gemeente Dordrecht over het jaar 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 26,4 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: 2020

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

IN %

Saldo van baten en lasten

289.109

254.533

34.576

14

Mutatie reserves

-262.643

-254.533

-8.110

4

Resultaat

26.466

-

26.466

3,9

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)

Dit beeld wordt beïnvloed door overhevelingen van budgetten voor een totaalbedrag van € 8,4mln dat is gebaseerd op eerdere besluitvorming. In de jaarrekening is een uitputtende uiteenzetting opgenomen van voordelige en nadelige afwijkingen tussen de realisatie en de begroting, inclusief de incidentele baten en lasten die de realisatie hebben beïnvloed. Kortheidshalve verwijzen wij naar deze toelichting. Het resultaat 2020 wijkt ongeveer 3,9% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Wij concluderen dan ook dat sprake is van een relatief wat forsere afwijking die evenwel op adequate wijze is verklaard en gezien de moeilijk te ramen omstandigheden gedurende 2020 voor ons geen aanleiding geven hier procesmatige aanbevelingen te doen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Dashboard financiële positie

NETTO SCHULDQUOTE

15

BELASTINGCAPACITEIT

SOLVABILITEIT 50

90

105

95

130

-6% 220

-100

< 90%

68%

20

90-130%

0

> 130%

(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE

< 20%

95% 100

20-50%

> 50%

50

150

< 95%

95-105%

> 105%

STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE

GRONDEXPLOITATIE

0

90

35 130

-8% -100

< 90%

DASHBOARD

220

90-130%

5%

20

> 130%

JAARREKENING

100

0

< 20%

FINANCIËLE POSITIE

1,8%

20-35%

> 35%

BEVINDINGEN

5

-5

< 0%

BIJLAGEN

0%

> 0%

3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente

16

Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen

3,50

3,10

3,00 2,50

2,40

2,00

1,70 1,40

1,50 1,00 2017

2018

2019

2020

Toelichting financiële positie De gemeente Dordrecht heeft op basis van de hiervoor getoonde kengetallen een solide financiële positie, wat ook naar voren komt uit de Benchmark Nederlandse gemeenten zoals deze begin 2021 door BDO is gepubliceerd. De toevoeging van een fors deel van de Enecogelden aan de vrije reserves heeft een sterk positieve invloed op de weerstandsratio. Dit wordt verder versterkt door de positieve ontwikkelingen in het grondbedrijf, waarbij sprake is van een toegenomen reservepositie en een afname van het netto risicoprofiel (meer positieve risico’s (kansen)). De schuldquote en solvabiliteit onderstrepen dit beeld. De structurele exploitatieruimte is bij veel gemeenten een aandachtspunt die aanleiding geeft tot bezuinigingsopgaven. Dit op het oog tegenstrijdige beeld ten opzichte van de financiële positie is landelijk zichtbaar, waarbij we opmerken dat het beeld voor Dordrecht perspectief biedt. Op de volgende pagina lichten wij de achtergrond van de verschillende ratio’s nader aan u toe. Onderstaand een weergaven vanuit de benchmark gemeenten waarin Dordrecht in de top-3 is geëindigd bij de 100.000+ gemeenten.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.4 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden Uw financiële positie is sterk te noemen Uw weerstandsvermogen is uitstekend

De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

17

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 gaat gelden. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.

Weerstandsvermogen is uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 55,9 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2020 is de reserve grondbedrijf meegeteld als vrij aanwendbare reserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om (een deel van) deze reserve een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 18 miljoen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Dordrecht is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2020 68%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt -6%. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Het feit dat deze negatief is geeft aan dat deze druk bijzonder laag is te noemen.

Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag

DASHBOARD

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie, bestaande uit de grondpositie (de boekwaarde) ten opzichte van de totale baten, laag is. Dit betekent dat risico’s voor een groot deel zijn afgedekt of voorzien. Volgens het GTK 2020 is een ratio grondexploitatie < 20% het minst risicovol te noemen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

18

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 Overige bevindingen 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Begrotingsrechtmatigheid 4.7 Toelichtingen onrechtmatigheden 4.8 Significante schattingsposten

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1/2)

Nog aandachtspunten in de interne beheersing. Onze controle vooral gegevensgericht. Zie ook managementletter 2020.

Ambities zijn vastgelegd in IC-plan Integratie taken en organisatie GRD heeft hierin nog geen plek en is een aandachtspunt Meer nadruk op risicoanalyse inclusief frauderisico’s

19

Interne beheersing en onze aanpak voor 2021 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 4 januari 2021. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als veel andere gemeenten, nog aandachtspunten zijn. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons veelal niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven etc.). Wij hebben in onze managementletter opgeroepen om uw ambities en mogelijkheden op het gebied van de interne beheersing te bepalen, zodat wij ook onze controleaanpak daarop kunnen aanpassen. Enerzijds omdat het niveau van interne beheersing de primaire verantwoordelijkheid is van het college / de organisatie en anderzijds om te voorkomen dat wij de lat in onze controleaanpak te hoog leggen en daar elk jaar met dezelfde bevindingen over blijven rapporteren. In het IC-plan dat in 2020 is geactualiseerd is deze ambitie weergegeven.

Naar onze indruk is dit een realiseerbare ambitie waar u enige jaren voor nodig zult hebben, gezien het aantal processen dat zich binnen de gemeente afspeelt. De ontwikkelingen op het vlak van integratie van taken van de GRD binnen de gemeentelijke organisatie is hierin nog niet ingebed en vraagt dan ook nog de nodige aandacht. Wij staan u hierbij graag met raad en daad terzijde. Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie de NBA heeft hiertoe een notitie “Best practice maatregelen frauderisicobeheersing voor bestuurders en toezichthouders” onderhanden. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen zoals de gemeenteraad bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude kunnen de gelegenheden tot fraude afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Landelijk vinden er diverse pilots plaats waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude. De best practice van de NBA is erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. Uw gemeente heeft nog geen geactualiseerde frauderisicoanalyse.

Wij hebben u geadviseerd deze toe te voegen aan het IC-plan, als onderdeel van de algehele risicoanalyse. die als basis dient voor het interne controleplan. Dit interne controleplan wordt jaarlijks door het college vastgesteld. In de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen in de begroting en het jaarverslag zijn de belangrijkste risico’s weergegeven. Ook de klokkenluidersregeling en het meldpunt misstanden zijn ingestelde beheersmaatregelen. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van de gemeenteraad / auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne audit afdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoekers.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2/2)

Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2021 nog steeds ongewis. Vooral doorgaan op ingezette weg van voorbereidingen treffen

20

Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2021 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt. Wij hebben vernomen dat op deze consultatie veel reacties zijn binnengekomen die door de commissie BBV worden verwerkt. Gelijktijdig vindt de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van het BBV en andere wetgeving. Met het uitstel van de wetsbehandeling dat nu diverse keren heeft plaatsgevonden is het nog allerminst zeker dat de rechtmatigheidsverantwoording per boekjaar 2021 wordt ingevoerd. Echter, zolang dit onzeker is adviseren wij u de ingezette weg en acties voort te zetten en ook de voorbereidingen in kaderstelling en normen te continueren. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing.

Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, wordt de gemeente met ingang van verslagjaar 2021 immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.

Stand van zaken binnen uw gemeente

Stand van zaken binnen uw gemeente De gemeente Dordrecht heeft inmiddels diverse stappen genomen ter voorbereiding op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Er is door de ambtelijke organisatie een geactualiseerd IC-plan opgesteld, vanuit de ambitie meer beheersing te borgen en zichtbaar te maken in de primaire procesgang. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen ten aanzien van mogelijk te hanteren normen en kaders om besluitvorming hierover door de raad mogelijk te maken. Binnen de gemeente is nog niets geformaliseerd in bijvoorbeeld werkgroepen. Wel is in de auditcommissie een korte presentatie gegeven over achtergrond en denkrichting. Zoals hiervoor ook aangegeven adviseren wij u met name de voorbereidingen in de organisatie voort te zetten, de (fraude)risicoanalyse uit te werken en na te denken over de impact van de integratie van de GRD-taken. Inzet van data-analyse zal vanaf 2021 door de VIC worden toegepast, wat naar verwachting ook inzichten geeft die aan voornoemde kan bijdragen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein uitgelicht (1/2) De afrekeningen in het kader van het Sociaal Domein zijn verwerkt in de jaarrekening.

21

Serviceorganisatie Jeugd De gemeente Dordrecht werkt met de gemeenten in Zuid-Holland-Zuid via de Serviceorganisatie Jeugd (SOJ) samen inzake de uitvoering van de jeugdzorg. De Serviceorganisatie Jeugd is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J). De meeste taken zijn aan de SOJ gedelegeerd, alleen de taken van de wijkteams zijn gemandateerd. Bij delegatie ligt de verantwoordelijkheid voor een rechtmatige uitvoering van de taken bij de gemeenschappelijke regeling. Derhalve is de rechtmatigheid van de uitgaven van de SOJ (verantwoordingen zorgaanbieders) geen onderdeel van ons accountantsoordeel bij de jaarrekening van de gemeente Dordrecht. Bij de jaarrekening 2020 van DG&J, waarvan SOJ onderdeel is, is op moment van afgifte van dit accountantsrapport nog geen controleverklaring verstrekt. De gemeente heeft de concept jaarcijfers ontvangen. De strekking van de controleverklaring van de accountant van SOJ is thans nog niet bekend. De gemeente Dordrecht heeft in de jaarrekening de lasten voor jeugdzorg op basis van de laatst bekende prognose verantwoord. Persoonsgebonden budgetten Jeugd De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert de persoonsgebonden budgetten. Facturen van de door de cliënten gecontracteerde zorgaanbieders worden door de SVB betaald.

SVB controleert deze facturen (factuur conform contract tussen cliënt en zorgaanbieder en of de gemeente een beschikking heeft verstuurd). De accountant van de SVB heeft onderzoek gedaan naar de rechtmatigheid van de bestedingen van de persoonsgebonden budgetten. Uit deze controle blijken fouten en onzekerheden. Controle op prestatielevering vindt niet door de SVB en/of de accountant van de SVB plaats. De persoonsgebonden budgetten voor de jeugdzorg zijn via de SOJ aan de SBV betaald. Het resultaat op de persoonsgebonden budgetten is onderdeel van het resultaat van de SOJ. Omdat de uitvoering van de jeugdzorg aan de SOJ is gedelegeerd, heeft het accountantsoordeel van de accountant van de SVB geen gevolgen voor het accountantsoordeel bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Dordrecht voor wat betreft de Persoonsgebonden budgetten Jeugd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein uitgelicht (2/2) De afrekeningen in het kader van het Sociaal Domein zijn verwerkt in de jaarrekening.

22

Sociale Dienst Drechtsteden (Participatiewet en WMO) Het beleid en het beheer van de WMO is door de gemeente overgedragen aan de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden (GRD). Dit geldt zowel voor de WMO taken als de uitvoering van de Participatiewet (verstrekken van uitkeringen en loonkostensubsidies). Beide taken zijn in delegatie overgedragen aan de GRD (feitelijk aan Sociale Dienst Drechtsteden) en tellen derhalve niet meer voor het accountantsoordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Dordrecht. Voor de SiSa-bijlage moeten echter wel in t+1 de fouten die zijn gerapporteerd door GRD ten aanzien van uitvoering van de Participatiewet voor de gemeente Dordrecht. De fouten t.a.v. de uitvoering van de Participatiewet over 2019 zijn derhalve opgenomen in deze rapportage bij het onderdeel SiSa (Bijlage B). Deze zijn hoger dan de rapporteringstolerantie van € 125.000 voor de SiSa-bijlage waardoor voor fouten een bedrag van € 181.794 en voor onzekerheden € 42.992. Bedragen zijn lager dan de rapporteringstolerantie zoals deze wordt gehanteerd voor de jaarrekeningcontrole van € 300.000. Derhalve is deze fout wel opgenomen in de SiSa-bijlage maar niet in paragraaf 2.2 en 2.3 van dit verslag. De uitvoering van de taken voor beschermd wonen worden door de gemeente Dordrecht (als zijnde centrumgemeente) uitgevoerd.

Dordrecht heeft met de regiogemeenten een samenwerkingsovereenkomst beschermd wonen en opvang 2017-2018 afgesloten. In deze overeenkomst is in 5lid 5 opgenomen dat eventuele overschotten en tekorten conform een gedefinieerde verdeelsleutel na afloop van het kalenderjaar zal verdelen. Voor 200 is een concept verantwoording beschikbaar, deze (concept) te verrekenen bedragen met de deelnemende gemeenten zijn in de administratie opgenomen. Op basis van de definitieve verantwoording dient nog verrekend te worden met de deelnemende gemeenten. Wij hebben nog geen definitieve afrekening van de Sociale Dienst Drechtsteden ontvangen. De gemeente Dordrecht heeft in de jaarrekening de lasten voor beschermd wonen op basis van de laatst bekende prognose verantwoord. Persoonsgebonden budgetten WMO De hiervoor beschreven situatie ten aanzien van de uitkomsten van de controles uitgevoerd door de accountant van de SVB gelden ook ten aanzien van de persoonsgebonden budgetten voor WMO. De persoonsgebonden budgetten voor de WMO zijn via de SDD aan de SBV betaald. Het resultaat op de persoonsgebonden budgetten is onderdeel van het resultaat van de SDD/GRD ad € 102.070 (opgenomen als schuld voor de afwikkeling van de overgedragen regelingen over 2020).

Bij deze verantwoording is nog geen controleverklaring door de accountant van SDD verstrekt waardoor deze afrekening nog het oordeel concept heeft en er mogelijk nog wijzingen kunnen volgen. Omdat de uitvoering van de WMO aan de SDD (onderdeel GRD) is gedelegeerd, heeft het accountantsoordeel van de accountant van de SVB geen gevolgen voor het accountantsoordeel bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Dordrecht voor wat betreft de Persoonsgebonden budgetten WMO. Uitgaven Tozo Voor de uitgaven en afrekening Tozo met de Sociale Dienst Drechtsteden verwijzen wij naar paragraaf 2.1 van dit accountantsverslag. Verantwoording overgedragen regelingen Voor de totale uitgaven ten aanzien van de overgedragen regelingen (Participatiewet en Wmo) wordt vanuit de SDD een totaalverantwoording verstrekt met een controleverklaring. Uit de aansluiting hiervan met de jaarrekening blijkt een verschil van €465.000. Dit is derhalve als ongecorrigeerd verschil opgenomen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (1/4)

23

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? 

Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2020 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2.

De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).

Fors positieve ontwikkeling in eindwaarden ten opzichte van voorgaand jaar

DASHBOARD

Het jaar 2020 kenmerkt zich door een verder opgelopen spanning op de woningmarkt met een navenante positieve impact op de marktprijzen en het perspectief voor de verschillende exploitaties. Relatief bezien minder hard toenemende bouwkosten geeft nog een extra positieve impuls aan deze waardeontwikkeling en daarmee ook op de (tussentijdse) winstneming en een afname van de verliesvoorziening. De totale (tussentijdse) winstneming 2020 bedraagt € 12,9 miljoen en de verliesvoorziening is met € 8,2 miljoen afgenomen. De grondexploitaties Stadswerven Dordtse Kil IV hebben een belangrijk aandeel in deze positieve resultaten. Een uitsplitsing van de bouwgronden in exploitatie naar soort project is in het schema op de volgende pagina weergegeven. JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (2/4) Boekwaarde verschuift van bedrijventerreinen naar woningbouw

24

De totale netto boekwaarde na aftrek van de verliesvoorziening bedraagt ultimo 2020 € 46,0 miljoen (2019: € 36,1 miljoen) en wordt voornamelijk gevormd door de grondexploitaties Stadswerven en Amstelwijck Wonen. De totale voorziening voor verwachte verliezen is in 2020 afgenomen van € 72,1 miljoen ultimo 2019 naar € 63,9 miljoen ultimo 2020 en ziet overwegend op de grondexploitaties Stadswerven en het Leerpark. Het grootste deel van de boekwaarde komt voor rekening van bouwgrondexploitatie met betrekking tot woningbouw, terwijl ultimo 2019 nog een omgekeerd beeld zichtbaar was. De exploitaties Stadswerven (afname voorziening) en Amstelwijck Wonen (nieuw geopend in 2020) zijn hierin het meest bepalend qua woningbouw. Het forse aantal verkopen in Dordtse Kil IV leidt daarbij tot een afname van de boekwaarde voor bedrijventerreinen. In de hierna volgende paragraaf gaan wij dieper in op de ontwikkelingen en onze observaties en bevindingen.

ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2020–2019 (x € 1 miljoen) 50,0 46,0 45,0

40,0 36,1 35,0 31,8 28,8

30,0

25,0

20,0 14,2

15,0

10,0

7,3

5,0

0,0

BIE - woningbouw

BIE - bedrijventerreinen

2020

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2019

Totaal

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (3/4)

Hanteren van projectspecifieke risico’s niet altijd conform BBV

Fors hogere waardering gronden Stadswerven ten opzichte van voorgaand jaar. Geen foutieve inschatting ultimo 2019

Positiever dan geraamde realisatie Dordtse Kil IV

Amstelwijck Wonen nog geen winstneming DASHBOARD

25

Projectspecifieke risico’s De Commissie BBV heeft bepaald dat de bij de bepaling van tussentijdse resultaten alleen projectspecifieke risico’s mogen worden verdisconteerd. Algemene (markt)risico’s over bijvoorbeeld mogelijke prijsdalingen mogen hierin niet betrokken worden. De risico’s moet zijn gebaseerd op de beste schatting (beste schatting van de impact en kans) hiervan. Het gaat dus uitdrukkelijk niet om risico’s ten aanzien van (macro) ontwikkelingen voor de totale grondexploitatie. De gemeente Dordrecht maakt gebruikt van de monte carlo simulatie, ofwel een probabilistische berekening. Voor de berekening van de risico’s in het kader van het weerstandsvermogen is dit een adequaat systeem. Echter voor de berekening van de project-specifieke risico’s laat dit systeem niet de beste schatting zien. Dit wordt veroorzaakt doordat de monte carlo simulatie rekening houdt met het profiel van de gemeente Dordrecht, ofwel de gemeentebrede risico’s. Hierdoor zijn in onze ogen de projectspecifieke risico’s voor een te hoog bedrag meegenomen. Hierdoor was de tussentijdse winstneming aanvankelijk te laag verantwoord voor een bedrag van circa € 1,9 miljoen. Dit heeft met name betrekking op de grondexploitaties Dordtse Kil IV en Amstelwijck Businesspark.

Ontwikkeling Stadswerven Bij de controle van de grondexploitatie Stadwerven ultimo 2019 is uitvoerig gediscussieerd over de waardering van de gronden, met name als gevolg van een fors hogere taxatiewaarde van één specifiek deelgebied ten opzichte van de andere deelgebieden (zie pagina 24 van het accountantsverslag 2019 voor meer detailinformatie). Mede naar aanleiding hiervan en als opvolging van onze aanbeveling heeft de ambtelijke organisatie een nieuwe richtlijn ontwikkeld die meer structuur en duiding geeft bij de bepaling of noodzaak is ontstaan voor het opnieuw taxeren van de gronden. In het kader van de actualisatie van de grondexploitaties ultimo 2020 is voor Stadswerven een integrale taxatie door een extern taxateur uitgevoerd op de grondwaarden, uitgaande van de vastgestelde plannen. Deze taxatie resulteerde in een aanzienlijk hogere waardering ten opzichte van voorgaand jaar. Mede ook gezien de voorgaand jaar gevoerde discussie hebben wij moeten onderzoeken in hoeverre er mogelijk toch een hogere waarde in de jaarrekening van 2019 opgenomen had moeten worden. Hiervoor is door de organisatie een analyse gemaakt en zijn diverse doorrekeningen gemaakt om hier inzicht in te geven.

Op grond van deze analyse en doorrekeningen komen wij tot de conclusie dat, rekening houdend met het destijds gerapporteerde positieve risico, de juiste waardering is opgenomen in de jaarrekening 2019. De doorrekening van de nieuwe taxaties in 2020 hebben wij eveneens getoetst, alsmede de impact hiervan op de eindwaarde en de tussentijds te nemen winst (vrijval voorziening). Op grond van deze werkzaamheden concluderen wij dat de doorrekeningen juist zijn en dat wij ons kunnen vinden in de gehanteerde uitgangspunten en verwerking in de jaarrekening. Ontwikkeling Dordtse Kil IV De boekwaarde van Dordtse Kil IV is teruggelopen van € 22,3 miljoen ultimo 2019 naar € 5,7 miljoen ultimo 2020. Waar in de achterliggende jaren nog geen sprake was van grondverkopen en –leveringen is in 2020 gestart met de levering van gronden. Dit heeft over het gehele jaar geleid tot een gerealiseerde grondverkoop van € 30,5 miljoen, terwijl € 25,7 miljoen aan leveringen was geraamd. Voor de komende jaren zijn nog verkopen geraamd voor een bedrag van ruim € 35 miljoen, waarmee dus ultimo 2020 al bijna de helft van de totale verkopen is gerealiseerd. Ontwikkeling Amstelwijck Wonen In 2020 is de grondexploitatie Amstelwijck Wonen geopend en is voor een totaalbedrag van ruim € 11 miljoen kosten gemaakt.

Omdat nog geen verkopen zijn gerealiseerd (geen levering plaatsgevonden) wordt op deze grondexploitatie nog geen tussentijdse winst genomen. JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (4/4) Tijdens de controle van de grondexploitaties hebben wij een aantal observaties gedaan waarvan wij u op de hoogte brengen en tevens verbeteradviezen doen

26

Opvolging aanbevelingen Voorgaand jaar hebben wij met name naar aanleiding van de controle op de grote grondexploitaties een aantal aanbevelingen gerapporteerd. De status van deze zaken is gedurende de controle 2020 vrij ongewijzigd gebleken, om welke reden wij deze zaken nogmaals onder uw aandacht brengen met daarbij ons advies hier opvolging aan te geven. De gemeente Dordrecht hanteert voor de exploitatieberekeningen van al haar grondexploitaties eenzelfde format. Dit format, ook wel de prognose, is een overwegend goed leesbare berekening. Zeker voor de kleinere grondexploitaties, waar over het algemeen relatief weinig wijzigingen plaatsvinden, is dit een cijfermatig transparant document. Voor de grote projecten, zoals Dordtse Kil IV en Stadswerven, is dit format ook bruikbaar. Echter vinden bij dergelijke projecten meer wijzigingen plaats waardoor vergelijking tussen exploitatieberekeningen minder transparant kan worden. Wij zijn gedurende onze controle onder andere tegen de volgende zaken aangelopen, overigens met name bij grondexploitatie Stadswerven, die in onze ogen niet bijdragen aan de transparantie en inzichtelijkheid van de exploitatieberekeningen van de grondexploitaties: Logboek onvoldoende gedetailleerd Indien het logboek onvoldoende gedetailleerd wordt bij gehouden, is de ‘audit trail’ achteraf niet eenvoudig te achterhalen.

De inzichtelijkheid in de wijzigingen ontbreekt daardoor en de analyse achteraf wordt daardoor een stuk lastiger. Harde cijfers In de exploitatieberekening, of de prognose, worden soms harde cijfers gebruikt in plaats van formules c.q. verwijzingen naar de begroting. Dit zorgt voor minder betrouwbare cijfers en een groter risico op menselijke fouten, zeker ook omdat de aansluiting naar de begrotingscijfers ontbreekt. Ontbreken van verwijzingen naar bronbestanden Wij constateren dat bij diverse berekeningen de verwijzingen naar de bronbestanden ontbreekt. Er is dan sprake van gedetailleerde berekeningen over bijvoorbeeld de inzet van personeel, maar er wordt niet aangegeven hoe deze gegevens tot stand zijn gekomen en of de gehanteerde hoeveelheden en stuksprijzen betrouwbaar zijn. Tekstuele toelichtingen van onvoldoende niveau De tekstuele toelichtingen, zowel in de exploitatieberekening als in de opgestelde toelichtingen daarbuiten, hebben soms onvoldoende diepgang en roepen op enkele plekken vragen op, terwijl deze als doel hebben e.e.a. te verduidelijken. Met name bij Stadswerven wat een complexe grondexploitatie is en door bovenstaande items niet transparant is aangeleverd, vinden wij een meer en diepgaandere beschrijvende toelichting c.q. onderbouwing noodzakelijk.

Concluderend Het is noodzakelijk dat het geheel aan exploitatieberekeningen gestructureerder en transparanter wordt ingericht, inclusief borging van diepgang en getrouwheid. Hierin is slechts summier sprake van enige toelichting ten aanzien van de gehanteerde eigen aannames en wordt beperkt gewerkt met bronverwijzingen voor bijvoorbeeld aannames door derden. De onderlinge samenhang en aansluitingen tussen deze bestanden, samen met toereikende toelichtingen (leeswijzer), maar ook consistentiechecks zijn zeker bij een grondexploitatie met deze omvang in onze ogen essentieel en zullen tevens de controleerbaarheid, analyse en sturing positief beïnvloeden.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Overige bevindingen

Onjuiste activering van jaarlijks beveiligingscontract leidt tot fout van € 1,772 mln.

27

Materiële vaste activa In 2020 heeft de gemeente Dordrecht volgens de jaarrekening circa € 54,647 mln. geïnvesteerd in materiële vaste activa. Het werkelijke bedrag dat door de gemeente Dordrecht in 2020 is geïnvesteerd is € 63,272 mln. Het verschil van € 8,625 mln wordt veroorzaakt door een desinvestering (overboeking van gronden van materiële vaste activa naar voorraden (grondexploitaties). Deze fout in de toelichting op de balans is niet door de gemeente Dordrecht in de definitieve jaarrekening aangepast. De investeringen in de materiële vaste activa zijn vaak op basis van inkoopcontract met derden aangegaan en hiervan ontvangt de gemeente dan een factuur van de derde waarbij vastgesteld moet worden dat het in rekening gebrachte bedrag in overeenstemming is met het afgesloten inkoopcontract (waarin onder meer de prijsafspraken staan) en de prestatie is geleverd (met name kwaliteit en hoeveelheid). Wij controleren dit proces aan de hand van door ons geselecteerde steekproeven gedurende het boekjaar. Wij hebben van één aankoop vastgesteld dat deze kosten, voor een bedrag van € 55.998 ten onrechte als materiële vaste activa is geactiveerd. Dit betreft een activering van een jaarlijks beveiligingsabonnement van het Dordts Museum. Omdat dit de uitkomst is van een steekproef moet dit worden geëxtrapoleerd, waardoor een fout over de totale massa resulteert van € 1.772.719.

De totale massa bedraagt € 63,272 mln.

Presentatiefouten materiële vaste activa

In de materiële vaste activa zijn enkele panden opgenomen met een negatieve boekwaarde of een negatief bedrag voor bijdragen van derden. Deze negatieve bedragen zijn het resultaat van niet-gecorrigeerde aanpassingen in de balans (niet opgenomen als vooruit ontvangen bedragen voor € 187.628 of nog te ontvangen bedragen voor € 360.226) voor een saldo van € 172.598.

Aankoop pand en bijdrage van derde voor € 451.008 niet juist verwekt.

Naast bovenstaande fout ten aanzien van de investeringen heeft de gemeente Dordrecht in 2020 voor € 451.008 via de zogenaamde ‘Tennetregeling’ – SiSa Regeling F1 Regeling aankoop woningen onder een hoogspanningsverbinding een pand aangekocht. Dit pand is niet geactiveerd onder de materiële vaste activa. Ook de ontvangen subsidie is niet als bijdragen van derden gepresenteerd onder de materiële vaste activa. Derhalve zijn zowel de aankoop als de subsidie verwerkt in de staat van baten en lasten. Per saldo is geen sprake van effect op het resultaat van de gemeente Dordrecht maar wordt niet voldaan aan de presentatievereisten van het BBV.

Vaststelling bestaan en eigendom van alle activa een speerpunt voor 2020

Jaarlijks wordt voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat de grootste activa nog bestaat en in eigendom is van de gemeente Dordrecht. Dit zijn dan vaak de grote gebouwen zoals schoolgebouwen en investeringen in rioleringen. Hierdoor is het risico gemitigeerd maar bestaat nog wel een zogenaamd restrisico. De gemeente beschikt niet over procedures inzake registratie van activa dat niet meer in gebruik is of geen eigendom meer is. Derhalve adviseren wij de gemeente nogmaals maar nu voor 2021 de gehele activalijst integraal door te nemen en vast te stellen dat de activa nog bestaan, in gebruik zijn en in eigendom zijn.