Concept Gebiedsprioritering Dordt Centrum.pdf

6.4 Gezond Mentale en fysiek gezondheid

Uit de analyse blijkt dat gebied Centrum over het algemeen dicht bij het stedelijk gemiddelde scoort, hoewel het iets meer inwoners met angst, eenzaamheid en stress heeft, en een lichte toename in schuldhulpgebruikers. De Staart kampt met meer overgewicht en weinig sportactiviteit van inwoners. Buurten zoals Beekmanstraat e.o. en Noorderkwartier vallen op door hogere percentages rokers, stress, en ernstig overgewicht, evenals een toename in eenzaamheid en moeite met rondkomen. Merwedepolder-Oost (o.a. Haringvlietstraat e.o. en Wielingenstraat e.o.) kent veel WMO-gebruikers en een hoog percentage kinderen in GGZgezinnen, terwijl Merwedepolder-West juist lage scores toont op deze factoren. Deze resultaten suggereren dat beleid gericht op specifieke buurtbehoeften nodig is.

Leefstijl

Gebied Centrum scoort gemiddeld qua gezondheid, met iets meer drinkers en rokers, maar minder ernstig overgewicht en meer wekelijkse sporters. De Staart, en specifiek de buurten Beekmanstraat e.o., Noorderkwartier en Merwedepolder-Oost, tonen een ongezondere leefstijl, met meer rokers, een hoger percentage ernstig overgewicht en lagere scores voor wekelijkse 6. De Staart

54

Conceptversie 9 april 2025 sport en naleving van de bewegingsrichtlijn. Vooral de buurten Beekmanstraat e.o. en Merwedepolder-Oost scoren slecht op roken en fysieke activiteit

Gezonde leefomgeving

De concentratie van geluidsgevoelige panden in wijken zoals De Staart, met name langs wegen als Merwedestraat en Baanhoekweg, benadrukt de noodzaak van maatregelen om de geluidbelasting te verminderen, gezien de potentiële impact op de gezondheid van de bewoners. De grootste concentratie industrielawaai is te vinden in de 2e Merwedehaven, waar onder meer Chemours is gevestigd. Inwoners van met name de buurt Merwedepolder oost kunnen hier last van ervaren. Een bijzondere categorie stoffen, de Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS0 en Potentieel Zeer Zorgwekkende Stoffen (PZZS) vraagt ook aandacht. De industrie op De Staart laat zijn sporen na. Uit verschillende bronnen is er historische vervuiling met Zeer Zorgwekkende Stoffen, waaronder PFAS. Bestaande verontreiniging moet worden opgeruimd en met ‘Nul uit de pijp’ kan er geen nieuwe uitstoot aan worden toegevoegd. In het industriegebied Merwedehavens is nieuwe vestiging van risicorelevante bedrijven niet mogelijk. Dit als gevolg van de al aanwezige functiemenging in dit gebied, de slechte kwaliteit van de route gevaarlijke stoffen en de nabijheid van bestaande woonwijken. Een gezonde leefomgeving vraagt ook om een uitnodigende openbare ruimte. In de buurt Amerstraat e.o. lijken extra speel- beweeg- en sportplekken nodig te zijn.

Prioriteiten voor een gezonde wijk Staart De bevindingen op de verschillende aspecten van het doel 'gezond' leiden tot de volgende prioriteiten voor de wijk: ➢ Gezonde leefstijl bevorderen in kwetsbare buurten. Met name in de buurten Beekmanstraat e.o. Noorderkwartier en Merwedepolder-Oost. Door initiatieven (te ontwikkelen) die roken, stress, en ernstig overgewicht aanpakken en sport en sociale verbinding bevorderen. ➢ Ondersteuning voor kwetsbare gezinnen en WMO-gebruikers in Merwedepolder-Oost: Bied gerichte ondersteuning aan WMO-gebruikers en gezinnen met kinderen in GGZtrajecten in Merwedepolder-Oost, om hun welzijn en toegang tot zorg te verbeteren. ➢ Aanpak van geluidsoverlast en milieuverontreiniging op De Staart door verminderen van de geluidbelasting langs wegen zoals Merwedestraat en Baanhoekweg en beperk de impact van industrielawaai en historische vervuiling met Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), zoals PFAS. Prioriteer het opruimen van verontreiniging en werk aan ‘Nul uit de pijp’ om nieuwe uitstoot te voorkomen.

6.5 Toekomstbestendige economie Bedrijvigheid

Wat betreft het aantal bedrijven scoort De Staart laag. Ongeveer 3,9% van de bedrijven in Dordrecht is gevestigd in deze wijk. De meeste bedrijven zijn gevestigd in de buurten Merwedepolder-Oost (105) en Merwedepolder-West (105). 35 bedrijven op De Staart hebben meer dan 20 werknemers. 13 bedrijven hebben zelfs meer dan 100 werknemers (waaronder Krohne New Technologies, Coolrec, HVC Grondstoffen, Stichting De Merwelanden Wonen). 6. De Staart

55

Conceptversie 9 april 2025 Binnen De Staart zijn de meeste bedrijven actief in de branches ‘Nijverheid en energie’ en ‘Handel en horeca’. Binnen De Staart zijn iets minder zelfstandigen dan gemiddeld in Dordrecht. Landelijk ligt het aantal zelfstandigen hoger dan in Dordrecht. Het uitgangspunt is dat we de Eerste, Tweede én Derde Merwedehaven zoveel mogelijk gebruiken voor activiteiten die daadwerkelijk haven gebonden zijn. Voor het gebied van de Eerste en Tweede Merwedehaven richten we ons op het versterken van de maritieme maakindustrie. Voor de Derde Merwedehaven zoeken we ook een meer ‘natte’ invulling.

Arbeidsparticipatie De Staart vertoont aanzienlijke uitdagingen op het gebied van opleidingsniveau, werkgelegenheid en sociaaleconomische positie. Het aandeel laagopgeleiden is hier beduidend hoger dan het Dordts gemiddelde, terwijl het percentage hoogopgeleiden juist fors lager is. Daarnaast zijn in buurten zoals Beekmanstraat e.o. en Noorderkwartier zowel de werkloosheidsals bijstandspercentages opvallend hoog, wat wijst op sociaaleconomische kwetsbaarheid. Dit wordt bevestigd door de lage gemiddelde inkomens in deze gebieden, met Beekmanstraat e.o. als uitschieter. Hoewel de arbeidsparticipatie op De Staart gemiddeld is, blijft het onbenutte arbeidspotentieel een uitdaging. Gerichte interventies zijn nodig om kansen te vergroten en sociaaleconomische ongelijkheden te verminderen.

Inkomen De Staart kent een lager gemiddeld jaarinkomen per inwoner dan het stedelijk gemiddelde, met aanzienlijke verschillen in buurten. De buurten Beekmanstraat e.o. en Noorderkwartier hebben de laagste inkomens, wat duidt op financiële kwetsbaarheid en inkomensarmoede. Dit wordt bevestigd door de hoge percentages lage inkomens en mensen onder het sociaal minimum in deze buurten. Daarentegen tonen de buurten Merwedepolder-Oost en -West een relatief stabiele financiële situatie, met lagere percentages inkomensarmoede. Binnen De Staart zijn grote sociaaleconomische ongelijkheden tussen buurten zichtbaar.

Onderwijs

Het onderwijs op De Staart scoort wat betreft niveau van uitstroom heel gemiddeld vergeleken met landelijk en Dordts cijfer. De te verwachten onderwijsachterstand is zeer hoog.

Prioriteiten voor een gunstig toekomstbestendige economie op de Staart: De bevindingen op de verschillende aspecten van het doel vestigingsklimaat leiden tot de volgende prioriteiten voor de wijk: ➢ Verhogen van opleidingsniveau en arbeidspotentieel in de buurten Beekmanstraat e.o. en Noorderkwartier door programma’s gericht op het verbeteren van het opleidingsniveau en door het aanbieden van scholingsmogelijkheden, loopbaanbegeleiding en samenwerking met lokale werkgevers om het onbenutte arbeidspotentieel te benutten. ➢ Verminderen van sociaaleconomische ongelijkheden door gerichte ondersteuning in de buurten met hoge werkloosheid en bijstandspercentages, zoals Beekmanstraat e.o. en Noorderkwartier door middel van inkomensondersteuning, schuldhulpverlening en programma’s die toegang tot werk en economische zelfstandigheid bevorderen. ➢ Verbeter de onderwijskwaliteit door specifieke ondersteuning te bieden aan scholen op de Staart, met focus op het verhogen van het niveau van het uitstroomprofiel en het verkleinen

6. De Staart

56

Conceptversie 9 april 2025 van de onderwijsachterstanden, om een gelijkwaardige basis voor alle leerlingen te garanderen.

6.6 Klimaatbestendig Groenblauw De wijk De Staart lijkt gekarakteriseerd te worden door water. Zowel in het noorden (BenedenMerwede) als het zuiden (Wantij) wordt de wijk door water begrensd, maar ook “binnen” de wijk zijn er verschillende grote waterstructuren te vinden (o.a. Grote Rug en Merwedehavens). Voor groen overheerst een ander beeld: Hoewel de wijk aan de andere kant van het Wantij grenst aan het Wantijpark, zijn de aanwezige groenstructuren binnen de wijk beperkt aanwezig (wel o.a. langs het Wantij, langs de Baanhoekweg en in de omgeving van Huis te Merwede). Vooral in het noorden van de wijk (omgeving 1e en 2e Merwedehaven) lijken groenstructuren overwegend afwezig. Overeenkomstig scoort de wijk op de 3-30-3005 overwegend matig (krappe voldoendes en onvoldoendes, met wat betere scores op de Staart-Oost). De Visie van de opgave Groenblauw is heel de Staart als groen getijdepark en een groene route langs het Wantij en ook de Baanhoekweg als een groene as richting de natuur in het Oosten.

Hitte Door de beperkte aanwezigheid van groen, is er in de wijk sprake van hittestress. Vooral de Staart-West komt naar voren als een hete woonbuurt. Bovendien lijkt er hier overlappend sprake te zijn van sociale kwetsbaarheid: hoge broosheid en hoge minima. In deze gebieden zijn mensen extra kwetsbaar voor hitte. Verder is het bedrijventerrein ten noorden van de Baanhoekweg erg heet.

Wateroverlast en droogte

In de wijk lijkt er sprake te zijn van watertekort/droogte én wateroverlast. Hoewel er geen overlastlocaties zijn geïdentificeerd, is het mogelijk dat er verspreid over de wijk “op kleine schaal” sprake van wateroverlast bij intense neerslag (o.a. in de omgeving van de Haringvlietstraat en Baanhoekweg). Anderzijds lijken grote delen van de wijk tijdens droge periodes overwegend lage grondwaterstanden te hebben. Overeenkomstig lijkt er veelvuldig en in bijna de gehele wijk (met uitzondering van de omgeving tussen de Baanhoekweg en het spoor) sprake te zijn van droogte.

Funderingen

Verder lijkt er binnen de wijk (Maasstraat e.o. en Beinemastraat, Noorderkwartier, Amerstraat e.o. en mogelijk ook Jekerstraat, Spaarnestraat en Berkelstraat en het Spaarbekken), sprake te zijn van relatief veel ondiepe funderingen.

Prioriteiten voor een klimaatbestendige wijk De Staart De bevindingen op de verschillende aspecten van het doel ‘klimaatbestendig’ leiden tot de volgende prioriteiten voor de wijk:

5

3: dicht bij elke woning staan minimaal 3 volwassen bomen. 30: elke buurt heeft minstens 30% boomkronen en daardoor schaduw. En dat zorgt voor een koelere buurt. 300: vanuit iedere woning is er binnen 300 meter een parkje waar je kunnen verblijven en recreëren.

6. De Staart

57

Conceptversie 9 april 2025 ➢ Vergroenen van de wijk, met nadruk op Staart-West. Hoewel de wijk grotendeels beperkt groen lijkt te zijn en vergroening dus algemeen nodig is (om bijvoorbeeld de scores op de 330-3006 regels te verbeteren), lijkt de prioriteit bij Staart-West te liggen. Hier is gecombineerd sprake van hittestress en sociale kwetsbaarheid. ➢ Verbinden van bestaand groen en blauw. Hoewel het zuiden van de wijk een duidelijke groenstructuur langs het Wantij lijkt te hebben, ontbreekt verbinding met de rest van de wijk en met name Staart-West. De Baanhoekweg moet een groene as worden richting de natuur in het oosten en er moet een betere route komen vanuit het woongebied richting het water (Huis te Merwede). ➢ Wateroverlast verminderen en omgaan met droogte. De Staart is vanwege de hoogte en de bodem een van de drogere locaties in Dordrecht. Bij de keuze van type groen moet hier rekening mee worden gehouden. Ook kan er op een paar plekken mogelijk wat wateroverlast ontstaan bij een hevige bui. ➢ Onderzoek naar ondiepe fundering en bodemdaling. Er is meer informatie nodig over de risico’s en de verwachte gevolgen van ondiepe funderingen (o.a. omgeving Noorderkwartier, Amerstraat e.o. Beekmanstraat e.o. en Jekerstraat, Spaarnestraat en Berkelstraat) en bodemdaling.

6.7 Duurzaam en klimaatneutraal Energie- en warmtetransitie

De energietransitie opgave op De Staart is groot. Ongeveer 43% van het totaal aantal woningen in de wijk dient nog verbeterd te worden. De buurten Amerstraat en Noorderkwartier, met vooral sociale huurwoningen en kleine koopwoningen blijven het sterkst achter. Het aantal daken dat geschikt is voor het plaatsen van zonAnepanelen is niet heel groot. Maar de totale dakoppervlakte voor zonnepanelen dat geschikt is wel relatief groot (bedrijven). De woonbuurten binnen de wijk De Staart zijn al aangesloten op het warmtenet of dit staat gepland voor de langere termijn.

Laadinfra

Er zijn op dit moment ongeveer 35 laadpalen aanwezig of in voorbereiding in de openbare ruimte in De Staart. Er worden tot 2026 ongeveer 18 laadpalen (strategisch) bijgeplaatst. Richting 2030 zijn nog 14 extra laadpalen nodig.

Verzwaring elektriciteitsnet

De noodzaak voor het toevoegen van extra stroomstations op De Staart is met een aantal van 19 gemiddeld te noemen. In de buurten Plein 1940-1945 en 2e Merwedehaven zijn de meeste nieuwe stroomstations nodig, beide 6.

Prioriteiten voor een duurzaam en klimaatneutrale wijk De Staart

6

Zie bovenstaand

6. De Staart

58

Conceptversie 9 april 2025 De bevindingen op de verschillende aspecten van het doel 'energieneutraal' leiden tot de volgende prioriteiten voor de wijk: ➢ Opstellen van een wijkuitvoeringsplan aardgasvrij/besparingsplan. Het opstellen van een uitvoeringsplan waarin definitieve keuzes gemaakt worden over hoe en wanneer de wijk aardgasvrij/minder aardgas verbruikt wordt. Bewoners, huiseigenaren en andere belanghebbende worden hier actief bij betrokken. ➢ Onderzoek naar de mogelijkheden voor de verduurzaming van woningen. Bijna de helft van de woningen op De Staart scoort energielabel D of lager.

➢ Verzwaring van het elektriciteitsnet met ongeveer 19 stroomstations.

6.8 Biodivers Groenblauw structuren

Hoewel De Staart gekarakteriseerd lijkt te worden door een ruime aanwezigheid van water (Beneden-Merwede in het noorden, Wantij in het zuiden en o.a. Merwedehavens en Grote Rug binnen de wijk), lijken de oevers/kades in het noorden veelal beperkt groen. Dit beeld lijkt haaks op de ambitie voor natuurvriendelijke overs te staan. De aanwezig van groen kent een sterke tweedeling. Het noorden van de wijk (omgeving Merwedehavens) lijkt overeenkomstig met de beperkt natuurvriendelijke oevers weinig groen op meerdere niveaus (bomen, groenstructuur, etc.). Het zuiden van de wijk lijkt relatief groen te zijn, al vallen ook hier duidelijke gaten in het groenbestand (o.a. omgeving Noorderkwartier en Amerstraat). Hoewel vergroenen van de gehele wijk dus gepast lijkt, lijkt de prioriteit in het noorden te liggen.

Flora en fauna

Overeenkomstig met de beperkte hoeveelheid groen in het noorden van de wijk, zijn de waarnemingen beperkt en ontbreken faunavoorzieningen. Omdat de oevers en bebouwing voor verschillende dieren een habitat kunnen bieden (o.a. zwaluwen en egels), lijkt het introduceren van faunavoorzieningen een passende maatregel. Hoewel het zuiden van de wijk wel enkele faunavoorzieningen heeft, refereren de waarnemingen in dit gebied voornamelijk naar vaatplanten. Precieze informatie over (1) waar welke diersoorten voorkomen (waarnemingen geven naar verwachting geen compleet beeld) en (2) de variatie/kwaliteit van planten/bomen (en hun bijdrage aan de biodiversiteit) ontbreekt momenteel echter. Om kansrijke locaties voor ingrepen te kunnen identificeren en specifieke prioriteiten te kunnen stellen is er aanvullend onderzoek nodig.

Prioriteiten voor een biodiverse wijk De Staart De bevindingen op de verschillende aspecten van het doel 'biodivers' leiden tot de volgende prioriteiten voor de wijk:

6. De Staart

59

Conceptversie 9 april 2025 ➢ Verder onderzoek naar de kwaliteit van groen en de verspreiding van diersoorten. Dit moet meer inzicht geven in de huidige bijdrage aan de biodiversiteit binnen de wijk en helpen om specifieke prioriteiten te kunnen stellen. ➢ Vergroenen van de oevers/kades (Beneden-Merwede en Merwedehavens). Voornamelijk de Beneden-Merwede en de Merwedehavens vallen op in termen van “beperkt groen”. Het vergroenen hiervan moet bijdragen aan de ambitie voor natuurvriendelijke oevers en de biodiversiteit in de wijk verbeteren. ➢ Vergroenen van de wijk (en het creëren van verbindingen tussen bestaand groen), met nadruk op het noorden (Merwedehavens). Dit moet de leefomgeving van mens en dier verbeteren en bijdragen aan de biodiversiteit in de wijk.

6. De Staart

60

Conceptversie 9 april 2025

6.9 Overzicht prioriteiten voor De Staart Buurt Noorderkwartier

Beekmanstraat e.o.

Merwedepolder-West

Merwedepolder-Oost

Amerstraat e.o.

Merwedehavens

6. De Staart

Prioriteit Gezonde leefstijl bevorderen Verhogen van opleidingsniveau en arbeidspotentieel Verminderen van sociaaleconomische ongelijkheden Verbeteren van veiligheid en sociale omstandigheden Verbeteren van woningkwaliteit en aanpak van problematiek rond particuliere verhuurders en VvE’s, Gezonde leefstijl bevorderen Verhogen van opleidingsniveau en arbeidspotentieel Verminderen van sociaaleconomische ongelijkheden Verbeteren van woningkwaliteit en aanpak van problematiek rond particuliere verhuurders en VvE’s, Versterken van sociale cohesie en buurtbetrokkenheid Verbeteren van woningkwaliteit en aanpak van problematiek rond particuliere verhuurders en VvE’s, Versterken van sociale cohesie en buurtbetrokkenheid Gezonde leefstijl bevorderen Ondersteuning voor kwetsbare gezinnen en WMOgebruikers Onderzoek naar en toepassing van waterbeheer omgeving Haringvlietstraat en Baanhoekweg Vergroten van de diversiteit en spreiding van speelbeweeg en sportplekken Onderzoek en indien nodig maatregelen naar potentiële verkeersonveilige locatie Merwedestraat; specifiek de kruising met de Maasstraat en de kruising bij de Jumbo Vergroenen van de wijk

Dordtse doelen Gezond Toekomstbestendige economie Toekomstbestendige economie Aantrekkelijk Aantrekkelijk Gezond Toekomstbestendige economie Toekomstbestendige economie Aantrekkelijk Aantrekkelijk Aantrekkelijk Aantrekkelijk Gezond Gezond Klimaatbestendig Aantrekkelijk Bereikbaar

Biodivers

61

Conceptversie 9 april 2025 Daarnaast zijn er prioriteiten van toepassing op de hele (of grote delen van) de wijk: Wijk Staart

6. De Staart

Prioriteit Verbeteren van toegang tot zorgvoorzieningen zoals huisartsen en apotheken De woningvoorraad gevarieerder en toekomstbestendiger maken. Onderzoek naar mobiliteitsbehoefte van de inwoners van De Staart Verbeteren van bereikbaarheid basisvoorzieningen, met name in het oostelijk deel van De Staart Aanpak van geluidsoverlast en milieuverontreiniging op De Staart

Dordtse doelen Aantrekkelijk

Verbeter de onderwijskwaliteit door specifieke ondersteuning te bieden aan scholen Verbinden van bestaand groen en blauw Onderzoek naar ondiepe fundering en bodemdaling Wateroverlast verminderen en omgaan met droogte Opstellen van een wijkuitvoeringsplan aardgasvrij/besparingsplan Onderzoek naar de mogelijkheden voor de verduurzaming van woningen Verzwaring van het elektriciteitsnet met ongeveer 19 stroomstations Verder onderzoek naar de kwaliteit van groen en de verspreiding van diersoorten Vergroenen van de oevers/kades (BenedenMerwede en Merwedehavens) Vergroenen van de wijk - Staart-West

Toekomstbestendige economie Klimaatbestendig/biodivers Klimaatbestendig Klimaatbestendig Duurzaam en klimaatneutraal Duurzaam en klimaatneutraal Duurzaam en klimaatneutraal Biodivers

Aantrekkelijk Bereikbaar Bereikbaar Gezond

Biodivers Biodivers/klimaatbestendig

62

Conceptversie 9 april 2025

7. Aanbevelingen en vervolg 7.1 Aanbevelingen voor een gebiedsgerichte uitvoering De ontwikkeling en de uitvoering van het gebiedsprogramma vraagt commitment van de organisatie, externe partners en de inwoners. Zoals in paragraaf 1.1 verwoord is, gaat het hier om een cyclisch proces. Voor het vervolg gelden de volgende aanbevelingen: ➢ Inrichten van een governance-structuur gericht op netwerksamenwerking en afstemming tussen het sociale en fysieke domein, zowel intern als extern. ➢ Verbinden van opgaven en koppelen van budgetten voor het creëren van duurzame oplossingen, bijvoorbeeld MOP (MeerjarenOnderhoudsPlanning) projecten als vliegwiel. ➢ Ontwikkelen van een dashboard om data snel en toegankelijk beschikbaar te hebben als vervolg op gebiedsanalyse die nu voor ligt. De resultaten en ontwikkelingen uit de uitvoering van de gebiedsagenda kunnen zodoende regelmatig worden geëvalueerd, wat leidt tot nieuwe inzichten en aanpassingen in de analyse en prioritering. Dit iteratieve proces zorgt ervoor dat het gebiedsprogramma flexibel blijft en kan inspelen op veranderende omstandigheden, nieuwe data en voortschrijdende inzichten.

7.2 Vervolg: naar een gebiedsagenda Na vaststelling van de gebiedsprioritering door het college wordt gestart met het opstellen van een gebiedsagenda (deel 3 van het gebiedsprogramma). Deze agenda vertaalt de prioriteiten naar concrete activiteiten en een heldere planning met financiering. Ook worden hier de aanbevelingen uit paragraaf 7.1 verder uitgewerkt. Het gebiedsprogramma is daarmee compleet.

7. Aanbevelingen en vervolg

63

Conceptversie 9 april 2025

Nawoord Deze gebiedsprioritering is het resultaat van een zoektocht naar de juiste methode voor een complexe opgave. Het in kaart brengen van sociaal-maatschappelijke en fysieke prioriteiten tot op buurtniveau en soms zelfs straatniveau. Het is geen vanzelfsprekend proces geweest: collega’s uit sociale en fysieke disciplines spreken vaak een andere taal en benaderen uitdagingen vanuit uiteenlopende perspectieven. Juist die diversiteit heeft geholpen om nieuwe inzichten te ontwikkelen en stappen te zetten in een nieuwe manier van gebiedsgericht werken. Hoewel het werk nog niet af is, zijn wij met elkaar op de goede weg!

Nawoord

64