Bijlage 5 Sportvisie 2030 - rapport onderzoek tarieven sportaccommodaties Dordrecht.pdf

Wat we wel mogen concluderen, ook in combinatie met de contributies, is dat ijshockey en kunstschaatsen een zeer hoge huur per lid hebben en dat vertaalt zich ook in een zeer hoge contributie die de sporter betaalt. Bij zwemmen en duiken is de oorspronkelijke huur per lid duidelijk hoger dan in tabel 5.3, maar deze verenigingen ontvangen een subsidie op de zwembadhuur. De ijshockeyvereniging Lions heeft aangegeven dat er onvoldoende ijstijd beschikbaar is voor de ijsverenigingen, waardoor ze niet kunnen groeien (geldt in ieder geval voor de Lions) en ze de (huur)kosten per lid daarom ook niet kunnen verlagen (meer leden zou efficiënter zijn).

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

29 / 36

Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam

6

Samenvatting en mogelijkheden

6.1

Samenvatting

Inleiding Op verzoek van de gemeente Dordrecht is een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de achtergrond van de tarieven van sportaccommodaties in de gemeente Dordrecht, de kostprijs, de dekkingsgraad (huur ten opzichte van de kostprijs), de tarieven in de regio en in andere grotere gemeenten, de verenigingshuur per lid en de bijdrage (contributie) die sporters zelf betalen. Ook is in het onderzoek gekeken naar subsidies voor verenigingsaccommodaties en garantieregelingen. Achtergrond tarieven gemeentelijke sportaccommodaties Er zijn verschillende manieren om sporttarieven vast te stellen, zoals:     

historisch gegroeide tarieven tarieven op basis van een percentage van de kostprijs tarieven gebaseerd op (gelijke) bijdrage per gebruiker tarieven gebaseerd op tarieven in de regio tarieven rekening houdend met functionaliteit en gebruiksmogelijkheden.

Heel vaak is binnen gemeenten sprake van een combinatie waarop tarieven zijn vastgesteld: dus historisch gegroeid, deels rekening houdend met de kostprijs, met functionaliteit en met tarieven in de regio. De opbouw of grondslag van de sporttarieven in Dordrecht is niet formeel gedocumenteerd. Op basis van diverse beleidsstukken en interviews is wel af te leiden dat kostprijs en toegankelijkheid een rol hebben gespeeld bij de tarieven, naast een historische ontwikkeling. Voor de hoogte van de verschillende tarieven verwijzen we naar hoofdstuk 2 of tabel 6.1 en 6.2. Subsidies voor clubaccommodaties De gemeente Dordrecht kent enkele specifieke subsidies voor sportaccommodaties. Voor verenigingen die de zwembaden huren, ontvangen 37% subsidie van de gemeente op de huurprijs. In het verleden kende Dordrecht een subsidie voor kleedruimten (50% van de norm-bouwkosten). Het is niet mogelijk om nog nieuwe aanvragen te doen. Er zijn nog enkele verenigingen die een bijdrage ontvangen, omdat de betaling van de subsidie plaats vindt in maximaal 30 jaarlijkse termijnen. De stichtingen die de VHP-hallen exploiteren ontvangen een bijdrage van de gemeente en dat geldt ook voor de exploitanten van de Sportboulevard en overige zwembaden. Er zijn gemeenten met subsidies voor verenigingen met eigen accommodaties. Dergelijke regelingen komen wel voor, maar zijn niet algemeen gangbaar.

Sommige gemeenten bieden verenigingen extra subsidie voor verduurzaming van accommodaties. Er zijn ook gemeenten die de lokale OZB compenseren. Landelijk is er één subsidie voor investeringen en onderhoud van sportaccommodaties en dat is de BOSA-subsidieregeling. Deze regeling bestaat vanaf 2019 en de aanleiding was om het wegvallen van de btw-aftrek voor niet-winstbeogende exploitanten van sportaccommodaties te compenseren. De BOSA-regeling eindigt per 1 januari 2024. Er is nog geen duidelijkheid of en op welke wijze de regeling wordt voortgezet. In de sport verleent de Stichting Waarborgfonds Sport borgstellingen op leningen van banken. De SWS stelt onder andere hypotheekrecht als eis. Daarop kan vanwege het Dordtse grondbeleid bij sportparken geen beroep worden gedaan. De gemeente Dordrecht hanteert daarom zelf borgstellingen en leningen.

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

30 / 36

Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam

Kostprijs en dekkingsgraad In dit tarievenonderzoek is de kostprijs gebaseerd op normberekeningen. Daarmee bedoelen we dat de kostprijs is bepaald op basis van een reële ervaringscijfers en niet op basis van hetgeen in de begroting staat. De gemeentebegroting is meer een momentopname en een normberekening geeft een zuiverder beeld van de kostprijs. De normberekeningen zijn gebaseerd op de situatie 2019-2021, dus voor de sterke stijging van de bouwprijzen en de buitengewone sterke stijging van de energieprijzen. De kostprijs liggen anno 2022 dus hoger dan de kostprijzen die hier zijn aangeven en dat geldt in het bijzonder voor accommodaties met een hoog energieverbruik (zwembaden, ijshal). Het verenigingstarief bij de zwembaden is na verrekening van de zwembad-huursubsidie. Bij de atletiekbaan ligt de dekkingsgraad op 10% en bij de honk- en softbalvelden rond de 15%. De dekkingsgraad voor de voetbalvelden ligt tussen de 20% en 23%. De dekkingsgraad voor de korfbalvelden bedraagt 27% en dat is ook ongeveer de dekkingsgraad voor de zwembaden voor de verenigingen (26%-27%). Bij de binnensporten dekt de verenigingshuur globaal 25% tot 30% van de kostprijs. Bij de hockeyvelden ligt de dekkingsgraad hoger (rekening houdend met afspraken tussen gemeente en DMHC), namelijk tussen de 33% en 47% afhankelijk van het type veld.

De dekkingsgraad van de ijshal ramen wij ook op dat niveau (41%). Tabel 6.1

Binnensporten + zwembaden + ijshal seizoen 2021-2022 kostprijs/uur

ijshal

tarief

*)

dekkingsgraad 41%

25m bad

€ 320,18

€ 83,03

26%

50m bad

€ 640,35

€ 165,91

26%

25x10 doelgroepbad

€ 152,47

€ 41,55

27%

sporthal 28x48

€ 188,59

€ 42,63

23%

sporthal 24x44

€ 153,49

€ 42,63

28%

sportzaal 22x28

€ 98,60

€ 30,49

31%

gymzaal 14x22

€ 114,92

€ 14,20

12%

gymzaal 12x21

€ 94,27

€ 14,20

15%

kostprijs/seizoen

tarief

dekkingsgraad

voetbal grasveld

€ 18.536

€ 4.348

23%

voetbal grasveld+verlichting

€ 21.529

€ 4.348

20%

voetbal kunstgras

€ 51.381

€ 11.467

22%

hockey zandveld

€ 25.719

€ 8.491

33%

hockey semiwater

€ 36.294

€ 16.967

47%

hockey water e layer

€ 51.331

€ 23.997

47%

hockey water met asfalt fundering

€ 55.726

korfbal kunstgrasveld

€ 15.555

€ 4.186

27%

Tabel 6.2

Buitensporten

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

31 / 36

Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam

honkbalveld

€ 52.975

€ 7.752

15%

softbalveld atletiekbaan

€ 23.992

€ 3.366

14%

€ 109.002

€ 10.657

10%

Contributieverschillen De contributies van verenigingssporten lopen sterk uiteen: globaal van € 50 tot € 900 per jaar. De contributies bij de binnensporten (volleybal/basketbal) met 2x trainen en een wedstrijd zijn duidelijk hoger dan bij voetbal. Prestatief turnen en zwemmen hanteren nog hogere contributies en de hoogste contributies gelden voor ijshockey en kunstschaatsen (bij kunstschaatsen betaalt de sporter zelf de trainer). Gemeentehuur per verenigingslid Bij de buitensporten ligt de huur per lid grofweg tussen de €50 en € 110. Bij volleybal en basketbal met bondscompetitie is de range € 130-€ 160 per lid en korfbal zit daar weer boven met (afgerond) € 160-€220 huur per lid. De huur voor de zwemen duikverenigingen zit op een niveau van € 175 tot € 200 per actief lid. Bij de buitensporten heeft de vereniging nog meer lasten (en baten) behalve de huurlasten voor het veld of de baan. Naast kapitaallasten, kosten voor onderhoud en energie zijn er ook lasten voor schoonmaak, belastingen en heffingen en verzekering. De buitensporten met een kantine hebben naast de extra lasten ook extra baten vanuit de kantine, sponsorinkomsten en baten van evenementen en acties. Door die verschillen is het lastig om de huur per lid één op één te vergelijken.

Wat we wel mogen concluderen, ook in combinatie met de contributies, is dat ijshockey en kunstschaatsen een zeer hoge huur per lid hebben en dat vertaalt zich ook in een zeer hoge contributie die de sporter betaalt. Bij zwemmen en duiken is de oorspronkelijke huur per lid ook betrekkelijk hoog, maar deze verenigingen ontvangen een subsidie op de zwembadhuur. Tabel 6.3

Huur per spelend lid

€ 62

rugby

€ 47-€ 87

tennis

excl kleedkamers/energie

€ 53-€ 106

voetbal

excl kleedkamers/energie

€ 77

veldhockey

excl kleedkamers/energie

excl kleedkamers/energie

€ 106

veld- en zaalhockey

€ 110

atletiekbaan

excl kleedkamers/energie

€ 130-€ 157

volleybal/basketbal

competitie (NeVoBo/NBB)

€ 161-€ 218

korfbal

incl veld en hal

€ 173-€ 198

zwemmen/duiken

na verrekening zwembadsubsidie

€ 640-€ 1133

ijshockey en kunstschaatsen

niet primetime tijden

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

32 / 36

Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam

6.2

Ontwikkelingen die relevant zijn voor tarieven en subsidies in de sport

We beschrijven een aantal landelijke ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op tarieven en/of subsidies ten behoeve van accommodaties. 

Flexibilisering sport en bewegen. Een algemene ontwikkeling is dat de sportdeelname redelijk stabiel is maar dat de wijze waarop we sporten en bewegen wel verandert. Het aandeel mensen dat ongebonden, anders georganiseerd en/of bij een commerciële aanbieder sport neemt toe en het aandeel verenigingssport neemt langzaam af. Veel gemeenten buigen zich over de vraag of sportparken intensiever zijn te gebruiken, ook door niet-verenigingen? Het openstellen van velden wordt veel toegepast. Hoe daarbij moet worden omgegaan met vernielingen door publiek gebruik is bij openstelling altijd een punt van aandacht. Ook zien we initiatieven waarbij een sportpark meer wordt geïntegreerd in een landelijke of stedelijke omgeving (stadspark).



Dat de georganiseerde sport onder druk staat geldt in het algemeen voor de binnensport wat zwaarder dan voor de buitensport. Het kunnen beschikken over een eigen home om leden, ouders, sponsoren te ontmoeten is belangrijk voor verenigingen.



Door Covid-19 is de sportdeelname landelijk fors afgenomen. Het aantal mensen dat wekelijks sport daalde in 2021 opnieuw met 800.000 ten opzichte van het jaar ervoor. Er is een directe relatie tussen de drie lockdowns en de wekelijkse sportdeelname van Nederlanders. Tijdens elke lockdown daalde de sportdeelname. Wanneer we kijken naar de lidmaatschapscijfers – het aantal mensen dat sport bij een sportclub – dan is er een grote toename van het aantal leden bij vier sportbonden (De Koninklijke Nederlandse Lawn Tennis Bond, de Koninklijke Wandel Bond Nederland, de Nederlandse Golf Federatie en Sportvisserij Nederland). Laten we deze vier bonden buiten beschouwing dan zie je dat de lidmaatschapscijfers bij veruit de meeste sportbonden, net als in de voorgaande jaren, teruglopen.



Bonden spelen in op flexibilisering. In de buitensport is de KNVB jaren terug begonnen met 7x7 voetbal op vrijdagavond (vaak eens per 2 of 3 weken een toernooiavond). Deze competitie is erg succesvol. De KNHB heeft nu ook het initiatief genomen om op vrijdagavond een 7x7 competitie te starten, waarbij teams zich per kwartaal kunnen inschrijven.



Een belangrijke ontwikkeling in het veldvoetbal is de verschuiving van zondag naar de zaterdag als speeldag. Het houdt de zondag vrij voor familie/gezin en het is ook mogelijk om zaterdagavond uit te gaan. Door de afname van zondagteams worden de reisafstanden ook weer groter op zondag en dat versterkt de verschuiving naar zaterdagvoetbal. Doordat meer teams op zaterdag spelen groeit de druk op de accommodaties op zaterdag, terwijl op zondag de accommodaties nauwelijks of niet worden bespeeld. Vanuit efficiënt gebruik van maatschappelijk vastgoed is dat geen goede ontwikkeling. Het helpt wanneer verenigingen en bonden bereid zijn ook bijvoorbeeld de vrijdagavond te benutten voor wedstrijden. In Vlaanderen is het overigens heel gebruikelijk dat voetbalverenigingen door de weeks competitiewedstrijden spelen. Meer velden aanleggen op de zaterdag is geen optie voor de gemeente in verband met de beschikbare ruimte en om efficiënt om te gaan met maatschappelijke voorzieningen.



Verduurzaming van sportaccommodaties is een trend die al jaren in gang is gezet. Er zijn gemeenten die specifieke subsidieregelingen hebben om led-verlichting of andere verduurzamingsinitiatieven te steunen. De Groene Club is een initiatief dat is gestart vanuit de KNVB, maar beschikbaar is voor alle sportverenigingen. De Groene Club licht een verenigingsaccommodatie kosteloos door en geeft aan waar de besparingsmogelijkheden liggen.

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

33 / 36

Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam



6.3

Landelijk zien we een toename van gemeenten die het eigendom van kleedkamers overdragen aan verenigingen. De twee belangrijkste ontwikkelingen daarachter zijn gemeentelijke herindelingen (uniform beleid) en bezuinigingsoperaties.- De ervaring van Drijver en Partners is dat vele jaren na privatisering verenigingen behoefte hebben aan renovatie of nieuwbouw. Sommige gemeente hebben hiervoor subsidieregelingen. Landelijk heeft de BNG een sportlening met een lage rente indien gemeente en SWS garant staan voor de lening.

Sturen op beleidsdoelen via tarieven en subsidies

Sturen met tarieven in de binnensport De meeste gemeente hanteren één uurtarief voor een sporthal en één uurtarief voor een gymzaal. Vrij gangbaar is dat voor grote sporthallen (bijvoorbeeld 28x48 meter zaal) wel een hoger tarief geldt dan voor een standaard sporthal van 24x44 meter. Er zijn gemeenten die een binnensporttarief hanteren voor het weekend en voor door de week of een tarief voor wedstrijden en een tarief voor trainingen. Het werken met een hoger tarief voor grotere sporthallen is ingegeven door de hogere exploitatiekosten. Bij een hoger tarief voor weekendgebruik geldt hetzelfde (personeelskosten zijn hoger). Er zijn verschillende initiatieven geweest om te bezien of via tarieven de bezetting van accommodaties kan worden verbeterd. De gemeente Utrecht heeft daarvoor een pilot uitgevoerd onder binnensportaccommodaties en deze ook geëvalueerd. Uit de evaluatie bleek dat een verlaagd tarief voor daluren bij sporthallen nauwelijks werkte, omdat gedurende de daluren of de trainers niet beschikbaar zijn of de sporters niet. Bij gymzalen was de uitkomst positiever. In Utrecht bleek dat er diverse maatschappelijke organisaties waren, die activiteiten konden verplaatsen naar gymzalen met een lage bezetting (en lager tarief). Het hanteren van een daltarief of verlaagd tarief, naast een gewoon tarief, kan dus in sommige situaties aantrekkelijk zijn.

Bij sporthallen is de ervaring dat richtlijnen voor inroostering en verhuur het meest geschikt zijn om te sturen op een goede bezetting. Veel gemeenten hanteren bijvoorbeeld dat op primetime uren (vaak 18.00 uur-22.00 uur) een sporthal alleen volledig (dus niet in delen) gehuurd kan worden. Een andere keuze is bijvoorbeeld om sporten met een jaarrond sportbehoefte (volleybal, gymnastiek, badminton et cetera) voorrang te geven boven sporten met een tijdelijke behoefte (korfbal, zaalhockey). Ook worden er ‘richtlijnen’ gesteld aan het aantal sporters dat gebruik maakt van een hal om te voorkomen dat verenigingen een uur ‘vasthouden’ omdat ze anders het jaar erop dat uur kwijt zijn. Onze ervaring is dat een goede bezetting in de eerste plaats wordt verkregen door een goede accommodatieplanning. Dat wil zeggen een planning/visie van de benodigde sporthallen in nauwe afstemming met onderwijs (sport in de avond en weekend en onderwijs overdag). Daarna helpen regels bij verhuur en inroostering. De impact van tarieven op bezetting komt pas op de derde plaats. Het belang van een goede accommodatieplanning (sport en onderwijs) is ook benadrukt bij de Startnotitie Toekomst Verenigingshallenplan (VHP) 2.0 (2021-0087760). Sturen met tarieven in de buitensport Bij de binnensport hanteren gemeenten in doorsnee een uurtarief voor een sporthal of gymzaal.

In de buitensport zijn er verschillende stelsel, zoals:   

een tarief per veld/baan per seizoen. een tarief per uur (of een tarief voor wedstrijddag en training per uur) een exploitatiebijdrage en geen huur bij verzelfstandigde verenigingen.

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

34 / 36

Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam

Het tarief per wedstrijddag en per trainingsuur   

biedt meer ruimte voor nieuwe initiatieven maakt het mogelijk om een kunstgrasveld door verschillende verenigingen te gebruiken (maandag, dinsdag…) voorkomt claimgedrag en onderverhuur (zonder toestemming).

Een tarief per uur heeft ook nadelen, want het is fraudegevoeliger en er is een controle nodig. In Groningen (stad) worden verhuuropgaven bijvoorbeeld vergeleken met planningsnormen en controle op locatie is natuurlijk ook mogelijk. Sturen met subsidies Subsidies zijn bij uitstek bedoeld om beleidsdoelen te ondersteunen, die zonder subsidie niet worden verwezenlijkt. Twintig jaar terug hadden gemeenten een breed pallet aan sportsubsidies: een algemene jeugdledensubsidie, een sportevenementensubsidie, een subsidie voor jubilea, subsidie voor topsport, subsidie voor minder validen, subsidie voor kaderopleidingen et cetera. In de loop der jaren zijn veel subsidies in de sport verdwenen of beperkt tot een enkele regeling. Overheden willen subsidies ook veel meer koppelen aan een concreet beleidsdoel. Een subsidie per lid of jeugdlid is vooral een waarderingssubsidie en de bijdrage van de subsidie per lid voor het sportbeleid is heel indirect en weinig concreet. Omdat het afschaffen van een jeugdledensubsidie politiek gevoelig ligt, bestaat deze vorm nog steeds in diverse gemeenten.

6.4

Adviezen aanpassingen subsidies en tarieven

Het aanpassen van sporttarieven is in het algemeen geen dossier dat op veel sympathie kan rekenen. Tarieven worden zelden naar beneden bijgesteld, dus het gaat meestal om een lastenverzwaring voor de verenigingen of een deel daarvan. Het huidige momentum is om twee reden bijzonder precair: 



een groot deel van de sportverenigingen (landelijk) heeft te maken gehad met een afname van leden door drie lockdowns en verenigingen hebben ingeteerd op hun vermogen door vooral minder kantine-inkomsten, maar ook afname van leden en sponsoren; juist nu het verenigingsleven in de eerste helft van 2022 weer leek te normaliseren, hebben we te maken met een hoge inflatie en sterk stijgende energieprijzen in het bijzonder.

Rekening houdend met de hiervoor genoemde ontwikkelingen, geven we de volgende adviezen in overweging. 1.

2. 3. 4.

Het sporthaltarief in Dordrecht is erg laag ten opzichte van regiogemeenten en andere grotere gemeenten. Het tarief tot 6 maanden huur is € 49,70 en het tarief na 6 maanden bedraagt € 29,50 per uur. Bij 40 weken huur komt het tarief uit op € 42,63 en dat is globaal € 10 lager per uur in de regio en andere grotere gemeenten. We adviseren het verlaagde tarief na 6 maanden (26 weken) gefaseerd af te bouwen en gewoon 1 uurtarief te hanteren van € 49,70 prijspeil 2022. Bij grotere sporthallen kan een hoger tarief worden toegepast, omdat een grotere oppervlakte van de hal doorwerkt in de kostprijs, maar ook meer sportruimte biedt. Bij buitensport (met name voetbal) is een pilot te overwegen waarbij een vast seizoenstarief geldt voor een wedstrijddag en trainingsgebruik op uurbasis wordt verrekend. Voor de verschillende type hockeyvelden geldt volgens het tarievenoverzicht eenzelfde tarief (€ 8.491). Feitelijk klopt dat niet omdat gemeente en DMHC in de periode 2012-2017 afspraken hebben gemaakt waardoor DMHC meer betaalt dan het standaardtarief voor opwaardering naar (2) semiwater en een volwaterveld. Ons advies is afzonderlijke tarieven vast te stellen voor een zandingestrooid kunstgrasveld, een semi waterveld en een volwaterveld (eventueel met onderscheid naar fundering).

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

35 / 36

Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam

5.

6.

7.

8.

Ijshockey en kunstschaatsen zijn landelijk en in Dordrecht de sporten met de hoogste huurtarieven per sporter en de hoogste contributies/eigen bijdrage voor de sporter. Dat komt door de duurdere accommodaties en het aantal sporters dat tegelijk gebruik kan maken van de accommodatie. Voor de zwembadhuur hanteert de gemeente een huursubsidie voor zwemverenigingen. Voor de ijssporten is die subsidie er niet. Een gemeente hoeft niet alle sporten in gelijke mate te ondersteunen. Verenigingszwemmen is een bredere sport qua beoefening dan ijshockey of kunstschaatsen. Dit is een politiek-bestuurlijke keuze. Tussen geen of 37% subsidie, bestaan nog tussenvormen. De Groene Club is een initiatief van de KNVB maar door landelijke subsidiegelden beschikbaar voor alle sportverenigingen. De Groene Club adviseert verenigingen (kosteloos) om de accommodatie te verduurzamen met concreet inzicht in de kosten en terugverdientijd van diverse maatregelen. Wij adviseren alle verenigingsaccommodaties door te lichten met hulp van De Groene Club. Van oudsher heeft het grootste deel van de gemeenten geen bemoeienis met tennis (zoals ook in Dordrecht). In sommige gemeenten is dat beleid aangepast in die zin dat tussen geen bemoeienis of heel veel bemoeienis (bijvoorbeeld voetbal), ook tussenvormen mogelijk zijn, door bijvoorbeeld een bepaalde bijdrage te geven bij renovaties (zie ook punt 8).

De gemeente kan voor verduurzaming van verenigingsaccommodaties een bijdrageregeling overwegen. Ook de lage rentelening van de BNG is een mogelijkheid met dien verstande dat de gemeente dan volledig garant moet staan in plaats van een gezamenlijke garantstelling met de Stichting Waarborgfonds Sport. De gemeentelijke beleidsnota garantstelling en leningen (2021) biedt mogelijkheden voor investeringen in verenigingsaccommodaties.

Gemeente Dordrecht | Onderzoek tarieven sportaccommodaties

36 / 36