Bijlage 1 - Ontwikkelvisie Spoorzone Dordrecht (deel 1).pdf
Tekst van het document
De Dordtse Spoorzone
Inhoud 1. Van ambitie naar visie
001
2 . Visie op de Spoorzone
004
3. Doelen
028
4. Ont wik kelingsvisie Spoorinfrastructuur
038
5. Ont wik kelingsvisie Stationsgebied
046
6. Ont wik kelingsvisie Maasterras
064
7. Ont wik kelingsvisie Leerpark en Gezondheidspark
090
8 . Ont wik kelingsvisie Amstelwijck
108
Een rijk verleden en de verre toekomst
Welke Dordtenaar kent de stadsbrug tussen Dordrecht
De ontwikkeling van de gebieden in de Spoorzone zal
en Zwijndrecht niet. De kenmerkende slinger de stad
tijd kosten, is ingewikkeld en vraagt veel van iedereen
in. Het zicht op de oude stad vanaf de brug. De trappen
die er bij betrokken is. Het is een uitdaging die de stad
die als fietser bijna niet op te komen zijn. De brug is
alleen aan kan gaan als ook de eigenaren in het gebied
onderdeel van onze stad en tegelijkertijd een barrière.
en partijen van buiten de stad verleid worden om mee
Een overblijfsel van de oude snelweg. Een icoon van
te doen.
industrialisatie. Zoals veel plekken in de Spoorzone
Dat het verleiden al op gang is gekomen,
is het gevoel dat beklijft dubbel. Trots en tegenzin.
bleek gedurende het maken van deze visie. De
Industrieel erfgoed en een barrière in de stad. Zomaar
gevoerde gesprekken met inwoners, bedrijven
een dilemma in de Spoorzone. Een van de vele.
en belanghebbenden vormden de start van de
Hoe kunnen we ondanks die vele dilemma’s toch
ontwikkeling. Zo besloten NS, ProRail, de provincie
mooie nieuwe binnenstedelijke wijken creëren die goed
en de gemeente om gezamenlijk een perspectief te
verbonden zijn met de stad, met haar geschiedenis en
maken voor een nieuw station Dordrecht. En zijn er
met elkaar? Die vraag heeft de gemeente Dordrecht aan
gesprekken op gang gekomen met grondeigenaren en
Mecanoo architecten gesteld met als opdracht een visie
woningbezitters op het Maasterras. Interessante eerste
te maken op de Spoorzone.
stappen.
Dat ik met dit boek als wethouder van Dordrecht de
Ik wil graag iedereen die meegewerkt heeft aan de
plannen voor de toekomst van de Spoorzone Dordrecht
totstandkoming van dit document hartelijk danken. De
Piet Sleeking
mag presenteren, maakt mij trots. Deze visie moet het
inbreng was divers, de suggesties waren talrijk en de
wethouder Ruimtelijke Ordening, Binnenstad, Cultuur en
vliegwiel zijn van de ontwikkeling van onze stad. Met
ideeën inspirerend. Wat mij betreft gaan we nu aan de
Toerisme, Personeel en Organisatie
veel nieuwe huizen, ruimte voor bedrijvigheid, cultuur en
slag om de ontwikkeling in de praktijk te brengen.
evenementen voor onze inwoners en bedrijven. Op een Met dank aan de vele ambtenaren, wethouders
plek waar het rijke verleden en de verre toekomst elkaar
en burgemeester die inspirerende bijdragen
ontmoeten.
hebben geleverd bij de totstandkoming van deze Ontwikkelingsvisie Dordtse Spoorzone.
Met je voeten aan de Oude Maas…
Dordrecht, stad van historie, water en de Hollandse
Stel je voor dat de Stadsbrug een bestemming wordt
delta, maritieme industrie en innovatie, cultuur en
als groen stadspark in plaats van een autoweg. Een
handel, natuur en de dijken... stad van Holland.
park op hoogte tussen de nieuwe woongebouwen op het Maasterras voorzien van een prachtige fietsroute.
Dordrecht mag gezien worden en mag zich laten zien.
Een plek waar je de Oude Maas en het zicht op de
De visie voor de Spoorzone van Dordrecht bouwt voort
stad beleeft. En stel je voor dat het Weizigtpark tot
op het veelzijdige karakter van de bestaande stad.
boven het spoor een stationslandgoed wordt waar
De schoonheid van de historische stad en de natuur
natuur en stad elkaar ontmoeten. Waar je straks met je
van het eiland, maar ook de rauwe kanten zoals de
voeten aan het water woont in een autovrije wijk aan
infrastructuur, het spoor en de industrie. Mooi en lelijk.
de Oude Maas. Een plek waar gezinnen en starters
Het zijn de plekken die de stad hebben gemaakt en ...
binnenstedelijk een woning vinden in de nabijheid van
we maken ze de nieuwe iconen van Dordt.
werk, voorzieningen, cultuur en goede bereikbaarheid
De groei met circa zesduizend nieuwe woningen gaat
met de regio over het spoor en het water. En stel je voor
evengoed over een toename van aangename publieke
dat het Gezondheidspark en Leerpark daadwerkelijk
ruimten, parken, stations, cultuur, fietspaden, scholen,
een omgeving wordt waar we gezonder wonen
evenementen, plekken om te verblijven en plekken om je
en leven. Waar educatie, innovatie en goede zorg
te mogen verwonderen. Met die gedachte zijn we gaan
elkaar versterken. Het zijn enkele voorbeelden van
kijken en ontdekken in en rond de Dordtse Spoorzone.
stadsruimten waar wonen, natuur, kennis, ondernemen
Bij de eerste blik niet de meest voor de hand liggende
en bereikbaarheid elkaar versterken en in samenhang
Francine M.J. Houben
locaties om te wonen, met de vele infrastructuur, belast
betekenis geven aan de toekomst van Dordrecht.
founding partner / creative director mecanoo
door geluid en veiligheidscontouren. De potentie is er... goed bereikbaar, dicht bij alle voorzieningen, op
Het spoor vormt dan niet langer een barrière in de stad,
het kruispunt van de Randstad, Brabant en Zeeland,
maar wordt een omgeving met plekken om te verblijven
Mecanoo team:
prachtig gelegen nabij de historische stad, de rivier,
en biedt ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Dordrecht
Armand Paardekooper Overman, Cris Mitry, Kai
landgoederen en het buitengebied. Wonen en werken
laat het zien met haar 800 jaar ervaring!
van Hollander, Rodrigo Louro, Anne-Marie van der
in de nieuwe spoorzone betekent een plek in de oudste
Stad van hout, van handel en innovatie, symbiose van
Weide, Erfan Farahmand, Ana Fontainhas, Paul van
stad van Holland, middenin de Hollandse delta en aan
natuur en stedelijke ontwikkeling, water, evenementen,
den Hof, Xian Chen, Coos van Ginkel, Jean-Pierre
de entree van de Randstad.
sport, fietsen en wandelen, stad met een prachtige
Droge, Tomasz Crompton
historie en toekomst.
Van ambitie naar visie 1
Aanleiding Dordrecht staat voor de opgave om tot 2030
Uit werk ing van het Ambitiedocument 2019
tienduizend extra woningen te bouwen. We benutten
regio bewegen. Deze visie is gebaseerd op de huidige beelden over hoe die transitie kan verlopen. Met de
die opgave om de regio sociaal-economisch sterker,
Deze Visie Dordtse Spoorzone is een uitwerking van
jaren zal meer duidelijkheid ontstaan over het tempo
duurzamer en gezonder te maken.
het Ambitiedocument ‘Naar een bereikbare stedelijke
waarin en de manier waarop. Die inzichten zullen
woon-werk leefomgeving langs het spoor’. Hierin
in gebiedsgerichte uitwerkingen worden verwerkt
Daarom bouwen we zoveel mogelijk binnenstedelijk, in
formuleren de gemeenten Dordrecht en Zwijndrecht
op het moment dat een nieuwe ontwikkeling van
de nabijheid van regionaal openbaar vervoer.
en de provincie Zuid-Holland gezamenlijk hun
start gaat. Daarbij horen gerichte onderzoeken naar
ambities voor de Spoorzone in beide gemeenten. De
bijvoorbeeld woningbehoefte, verkeerscirculatie en
Daarom werken we aan een mobiliteitstransitie,
90%-versie van december 2019 is aangeboden aan de
milieueffecten, maar ook experimenten en vormen van
aangejaagd door een cityrailsysteem op de bestaande
gemeenteraden van Dordrecht en Zwijndrecht.
tijdelijk ruimtegebruik. Er heeft al een eerste verkenning
spoorlijn naar Rotterdam.
plaatsgevonden naar de effecten op het verkeer. Dit visiedocument is het eerste van twee delen over
Daarom zorgen we voor een gevarieerd aanbod
de toekomst van de Dordtse Spoorzone. Dit deel 1 is in
Binnenstedelijke ontwikkelingen hebben
aan woonmilieus, aantrekkelijk voor verschillende
de eerste plaats een stedenbouwkundige uitwerking.
belemmeringen en hindernissen te overwinnen; de
doelgroepen en voorzien van alle bijbehorende
De ambities zijn omgezet in ruimtelijke beelden; een
Dordtse Spoorzone is daar geen uitzondering op.
voorzieningen.
wenkend toekomstperspectief voor een nieuwe fase in
Dat gaat over milieuzones en grondeigendommen,
de ontwikkeling van Dordrecht. Het brengt in beeld hoe
maar ook over de financiële opgave. Deze visie laat
Daarom maken we ruimte voor economische groei,
de samenhang in de Spoorzone versterkt kan worden
de ruimtelijke belemmeringen en hindernissen zien.
eveneens zoveel mogelijk binnenstedelijk.
en hoe Dordrecht daar een hechtere en meer duurzame
Er is ook een eerste globale inschatting gemaakt van
stad door wordt. Er komen mogelijkheden in beeld voor
kosten en opbrengsten. Die is onderdeel van deel 2 van
Daarom bouwen we duurzaam en klimaatbestendig, en
nieuwe buurten met een heel eigen stadse sfeer, en
dit document over de ontwikkelingsstrategie, waarin
zorgen we voor meer groen en water in de stad.
nieuwe routes door de stad, in de eerste plaats voor
onder meer ook aandacht is voor de inbreng vanuit
fietsers en voetgangers.
de stad, de organisatiestructuur en de benodigde
Daarom werken we aan een openbare ruimte die aanleiding geeft voor verblijf, ontmoeting en interactie.
samenwerkingsverbanden. Deze stedenbouwkundige uitwerking schetst een beeld voor de lange termijn, tot pakweg 2040. In die tijd kan
De Dordtse Spoorzone biedt daar volop kansen voor,
en zal er veel gebeuren. Aanjagers van verandering zijn
met capaciteit voor ongeveer 6000 woningen en
onder meer de klimaatverandering, de eindigheid van
84.000 m 2 bruto vloeroppervlak voor andere functies
veel grondstoffen en de technologische ontwikkeling.
Stedelijke ontwikkeling bij stations en haltes en
– naar verwachting is dat goed voor zo’n 2500 nieuwe
Die zullen hun weerslag hebben op hoe we wonen,
investeringen in het spoor hangen nauw met
banen.
werken, ontspannen en hoe we ons door de stad en de
elkaar samen. Daarom werken acht gemeenten, de
1
Regionale inbedding
Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en de provincie
op basis van informatie die volledig up-to-date is.
Zuid-Holland samen in de ‘Verstedelijkingsalliantie’. Die
Het Integraal Verstedelijkingsakkoord spreekt ook
heeft de Spoorzone aangewezen als een van de dertien
van het toewerken naar een ’S-Bahnconcept’ op
primaire transformatielocaties. De meeste daarvan
de Oude Lijn. Voor Dordrecht betekent dat een
liggen langs de Oude Lijn tussen Dordrecht en Leiden.
directe verbetering van de verbinding met de regio
De partners in de Verstedelijkingalliantie hebben
Rotterdam en – met nieuwe stopplaatsen in de stad
formele afspraken gemaakt met de rijksoverheid. In juni
– voor het openbaarvervoersnetwerk in de stad zelf.
2019 is de Woondeal ondertekend. In november 2019 is
Rijk en regio onderzoeken de voorwaarden om de
aanvullend daarop het Integraal Verstedelijkingsakkoord
huidige sprinterverbinding om te bouwen tot zo’n
gesloten.
cityrailverbinding (ook wel S-Bahn, citysprinter of lightrail genoemd) in de ‘Pre-verkenning
Deze bestuurlijke samenwerking is ook een antwoord
Schaalsprong Metropolitaan OV Zuidelijke Randstad en
op de grote urgentie van nieuwe woningen. De
Verstedelijking’.
Zuidelijke Randstad is een van de drukste regio’s van Nederland en blijft groeien. Er is sprake van een
Met de plannen voor de Spoorzone geeft de gemeente
duidelijke trek naar de stad en er ligt een opgave om de
Dordrecht invulling aan haar deel van de afspraken.
steden bereikbaar te houden. In de zuidelijke Randstad als geheel zijn 210.000 woningen tot 2040 nodig. Dit zijn vooral woningen in (hoog)stedelijke woonmilieus. In deze akkoorden is onder meer afgesproken welke bouwproductie globaal op de openbaarvervoerslocaties wordt nagestreefd. Tezamen zijn de bouwlocaties langs de Oude Lijn goed voor zo’n 170.000 woningen. Er zijn ook afspraken gemaakt over bijvoorbeeld een evenwichtige spreiding van de sociale woningvoorraad, en hoe het Rijk deze ontwikkelingen
We zien een duidelijke trek naar de stad en er ligt een opgave om de steden bereikbaar te houden
ondersteunt. Afgesproken is ook dat een ‘adaptieve ontwikkelstrategie’ wordt toegepast. Dat betekent dat alle relevante ontwikkelingen voortdurend worden bijgehouden, zodat besluiten steeds worden genomen
2
Visie op de Spoorzone 2
De ontwikkeling van de Spoorzone markeert een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling van Dordrecht
Oriëntatie op knooppunten Met de Ontwikkelingsvisie Spoorzone kiest Dordrecht
Een oriëntatie op knooppunten van openbaar vervoer
Dordrecht zet grote stappen in zijn ontwikkeling.
voor stedelijke ontwikkeling binnen bestaand stedelijk
is tegelijk een keuze voor binnenstedelijk bouwen.
Geregeld zijn opleveringen en openingen te vieren.
gebied, op loop- of fietsafstand van stations. Dat
We zetten de urgente behoefte aan nieuwe woningen
Met Stadswerven krijgt Dordrecht er een uniek
markeert een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling
en extra werkgelegenheid in om de bestaande stad
stedelijk woonmilieu bij, omsloten door het water van
van de stad, een keuze voor een groene en duurzame
duurzaam en aantrekkelijk in te richten. Het mes
de Merwede en het Wantij. In Wielwijk wordt hard
toekomst.
snijdt aan vele kanten: er is geen inbreuk op het
gebouwd aan het vervolg van de herstructurering die al
landschap nodig, we maken gebruik van bestaande
zo’n vijftien jaar geleden is ingezet. In het zuiden groeit
Stedelijke ontwikkeling en verbetering van het
stedelijke voorzieningen, we versterken het sociale
het economische complex van Dordtse Kil verder met
openbaar vervoer gaan hand in hand rond de ‘Oude
en economische draagvlak voor een vitale stad én we
de realisatie van het Distripark Dordrecht. En ook in de
Lijn’ tussen Dordrecht en Leiden. Ze hebben elkaar
scheppen gunstige voorwaarden voor het gebruik van
Spoorzone zelf staan op diverse plekken al bouwkranen.
nodig. Omvorming van de huidige sprinterverbinding
de fiets en het openbaar vervoer. Het belang daarvan is
Stadsontwikkeling vergt een lange adem; de plannen
tot een vorm van cityrail, met lichter materieel dat
groot.
voor de huidige bouwactiviteiten zijn al jaren geleden
sneller optrekt en afremt, vergroot de mogelijke
gemaakt. Deze Visie Dordtse Spoorzone is het begin
frequentie en de reizigerscapaciteit. Dergelijk materieel
Inherent is dat er extra inspanningen nodig zijn om
van een volgende generatie projecten. Tussen nu en
maakt stopplaatsen mogelijk op kortere afstand van
de plannen te realiseren. Die hebben te maken met
2040 zullen de resultaten zichtbaar worden in de stad.
elkaar. Door woningbouw en economische functies
milieufactoren (bodem, geluid, veiligheid), met het
te ontwikkelen rond deze stopplaatsen, stijgt het
grondeigendom dat over meer partijen is verdeeld dan
reizigersaanbod. Andersom maakt een kwaliteitssprong
buiten de stad, en met hogere kosten. Een intensiever
in het openbaar vervoer het aantrekkelijker voor
stedelijk ruimtegebruik betekent doorgaans ook
investeerders om woningen te bouwen rond de
meer verharding, en daardoor minder capaciteit om
halteplaatsen. Zo kan de Oude Lijn een grotere rol
regenwater vast te houden en een grotere opwarming
op zich nemen in de regionale mobiliteitsketens en
bij warm weer. In de Spoorzone wordt daarom ook
vermindert de afhankelijkheid van de eigen auto.
substantieel nieuw groen toegevoegd.
6
Bij de keuze voor binnenstedelijk bouwen snijdt het mes aan vele kanten
Stationsomgeving
Maasterras
Amstelwijck
Leerpark en Gezondheidspark
7
Ontwikkelingsgebieden In de Dordtse Spoorzone liggen vier grote
Ont wik keling Stationsgebied
Ont wik keling Leerpark en Gezondheidspark
met Spuiboulevard, het Maasterras, Leerpark/
Langs de Spuiboulevard, in de 19e-eeuwse schil op de
Het gebied op en rond Leerpark en Gezondheidspark
Gezondheidspark en Amstelwijck. De gecombineerde
grens met de binnenstad, zijn diverse transformaties
heeft in toenemende mate een regionale functie,
ontwikkeling van nieuwe stedelijke woon- en
in gang gezet. Verschillende bouwprojecten en
met name voor onderwijs, sport en zorg. Het trekt
werkmilieus en beter openbaar vervoer maakt
herinrichtingen van de openbare ruimte leiden tot
veel bezoekers uit Drechtsteden, maar is ook
Dordrecht aantrekkelijker als woonplaats, zowel
een intensief stedelijk woonmilieu met een gemixt
interessant voor bezoekers uit een wijdere omgeving
voor Dordtenaren die aan een volgende stap in hun
programma in de Schil-West (het gebied tussen de
(zoals Hoeksche Waard en West-Brabant). Er liggen
wooncarrière toe zijn als voor woningzoekenden van
spoorweg en de Spuiboulevard). Verouderde kantoren
kansen om het Leerpark en Gezondheidspark door
buiten. Tegelijk verstevigt zo’n verbinding de toch al
worden vervangen of getransformeerd. Er zijn plannen
te ontwikkelen tot een gemengd stedelijk gebied met
innige economische relaties met de regio Rotterdam. De
voor zo’n 700 nieuwe woningen en een nieuw Huis
nieuwe woningen en andere stedelijke functies. Ook
maritieme technologie en de zakelijke dienstverlening
van Stad en Regio ten noorden van het spoor en 400
de parkzone in de directe nabijheid kan een sterkere
die deel uitmaken van het economische complex rond
nieuwe woningen aan de zuidzijde van het station.
regionale functie krijgen. Een station op de locatie
ontwikkelingsgebieden: het Stationsgebied
de haven van Rotterdam gedijen in een stedelijke omgeving. De Dordtse Spoorzone kan zo’n omgeving
betekent een wezenlijke verhoging van de kwaliteit Ont wik keling Maasterras
en regionale betekenis van het gebied, en vergroot
bieden, als die een hoge kwaliteit heeft en uitstekend
daarmee ook het draagvlak voor het openbaar vervoer.
is verbonden met andere economische en stedelijke
Maasterras biedt ruimte voor woningbouw en stedelijk-
centra in de regio Rotterdam.
economische functies. Het huidige ruimtegebruik is
Ont wik keling Amstelwijck
extensief en wordt bepaald door handel, productie en infrastructuur. Intensivering van het ruimtegebruik is
Een nieuw station Amstelwijck, aan de zuidrand van
wenselijk gezien de positie ten opzichte van het spoor
de stad, markeert de positie van Dordrecht als poort
en het centrum. Het gehele gebied bevindt zich binnen
naar de Randstad. Het is het beginstation van de
een paar minuten fietsen van station Dordrecht en
cityrail en ligt nabij een knooppunt van hoofdroutes in
kan er goed op worden aangesloten. Verder naar het
het wegennet. De komst van cityrail is een must voor
zuiden, langs de Oude Maas en rond de A16, is verdere
verdere ontwikkelingen, in navolging van de woonwijken
stedelijke ontwikkeling denkbaar.
Wilgenwende en Amstelwijck Park en het Businesspark Amstelwijck, en kan daar een vliegwiel voor zijn. Het verbetert de bereikbaarheid van de bedrijventerreinen Dordtse Kil II en III, maar ook van een gebied als de Nieuwe Dordtse Biesbosch. Behalve een bestemming voor steeds meer mensen, wordt Amstelwijck ook een transferpunt in het mobiliteitsnetwerk.
8
Stationsomgeving Maasterras
Toekomstige herontwikkeling Duivelseiland & Louterbloemen Leerpark & Gezondheidspark
Amstelwijck
7,5 km kansen langs het spoor
Een nieuw stedelijk verband Vier ontwikkelingsgebieden, één Spoorzone. Hoewel
Steeds staat of valt het succes van zo’n lange lijn of
gespreid over een groot deel van Dordrecht en in
schakelpunt met de kwaliteit van de openbare ruimte.
ontwikkeling over een groot aantal jaren, hangen
Routes en plekken moeten prettig zijn om te volgen
de ontwikkelingsgebieden nauw samen. Omdat ze
of te verblijven. Een groene inrichting en leven op
allemaal worden ontsloten door de cityrail, omdat
straat helpen daarbij. Op te veel plekken in de stad
de ontwikkelingen allemaal bijdragen aan een
lopen wegen of spoorwegen die niet of moeilijk over
klimaatbestendige en duurzame inrichting van de stad,
te steken zijn. Of waar fietsers en voetgangers door
maar dat niet alleen. Veel ontwikkelingsruimte wordt
minder prettige passages in tunnels en onder viaducten
gevonden door gebieden beter aan elkaar te schakelen.
worden geleid. Behalve de spoorweg en de N3 gaat
Hoe beter een gebied toegankelijk is (van verschillende
dat bijvoorbeeld om de Laan der Verenigde Naties en
kanten, via verschillende verkeerssoorten, over
Overkampweg, de Dokweg die de stad van het water
aantrekkelijke routes), des te groter zijn de stedelijke
scheidt, en de Burgemeester De Raadtsingel en de
ontwikkelingskansen.
Spuiboulevard in het stadscentrum.
De dijken, het water en de infrastructuur in de
Wat nu barrières in de stad zijn, buigen we met
Spoorzone bieden volop aanknopingspunten om zulke
een aantal ingrepen om tot aantrekkelijke en soms
schakels te leggen. Lange lijnen tussen die schakels
spectaculaire stedelijke verbindingen. De belangrijkste
vormen een samenhangend stedelijk landschap,
zijn (1) de inbedding van het centraal station in de stad,
geënt op de historisch gegroeide structuur. Dat maakt
(2) de aanleg van het Maaspark, (3) het gebruik van
Dordrecht tot een hechtere stad. Dat is niet alleen van
de Stadsbrug, (4) de ontwikkeling van het Waterfront,
waarde voor de ontwikkelingen binnen de Spoorzone,
(5) de totstandkoming van de Dordtse Loper en (6) de
maar ook voor andere gebieden met betekenis voor heel
komst van een transferium bij Amstelwijck.
Dordrecht en de wijdere regio. Denk aan de binnenstad, die voor de meeste Dordtenaren achter het spoor ligt, of
Het zijn verbindingen die tegelijk bestemmingen op
de Biesbosch, die voor de meeste Dordtenaren achter
zichzelf zijn. Het zijn de ‘specials’ in de Spoorzone
de N3 ligt.
die allemaal op hun eigen manier bijdragen aan een gezond, duurzaam en evenwichtig Dordrecht met een hoge kwaliteit van leven. Op de volgende pagina’s worden ze een voor een getoond.
10
Station
Water front
Een uitbreiding van het
Hier krijgt de teloorgegane
Weizigtpark boven de sporen.
relatie met de Oude Maas
Een autovrije route naar de
opnieuw gestalte. Een
binnenstad. Het vernieuwde
eigentijds waterfront om te
station wordt een verbindende
wonen en te werken, voor
schakel in de stad.
cultuur, educatie en horeca.
Maaspark
Dordtse Loper
Een evenementenpark
Een aaneenschakeling van
waaronder een parkeergarage
bijzondere plekken tussen
verscholen gaat. Het
binnenstad en Biesbosch.
verbindt het centrum met het
Hoogtepunten zijn de Gezonde
Maasterras en houdt geluid
Kilometer en de nieuwe
van het spoor tegen.
verbinding bij het centraal station.
Stadsbrug
Poor t Amstelwijck
Wordt omgevormd tot een
De poort van de Randstad
spectaculaire wandel- en
bij Amstelwijck. Transferpunt
fietsroute. Ruimtes onder
tussen auto, fiets en openbaar
de brug worden bijzondere
vervoer, tevens uitvalsbasis
plekken in de woon-
voor de Nieuwe Hollandse
werkomgeving van het
Biesbosch.
Maasterras.
13
Station Dordrecht Een station tussen park en binnenstad. Waar verder in
Met de parktraverse wordt station Dordrecht het
Nederland vind je dat? Als er één plek is om een mooie
groenste van Nederland en een belevenis voor
verbinding te leggen over het spoor heen, dan is het wel
treinreizigers. Als zij het station verlaten aan de
hier. Het te vernieuwen centraal station, dat meer nog
centrumzijde, komen ze aan op een plein dat zowel
dan nu een compleet vervoersknooppunt zal zijn.
aansluit op het park boven de sporen als op een fraaie, bomenrijke promenade naar de binnenstad.
Zou het niet mooi zijn om vanuit het Weizigtpark in één
Voorwaarde om zo’n vloeiende en uitnodigende
beweging naar de binnenstad te wandelen? Boven de
verbinding voor wandelaars en fietsers te maken, is dat
sporen, over een traverse die aanvoelt als onderdeel
we de route van de stationsentree naar de binnenstad
van het park zelf? Het maakt de oversteek van het
(via de Stationsweg en de Johan de Wittlaan) autoluw
spoor voor voetgangers niet alleen eenvoudiger, maar
maken. Dat betekent een knip in de Burgemeester De
tot een ware belevenis. Het maakt het Weizigtpark,
Raadtsingel, en geen doorgaand autoverkeer meer op
en in het verlengde daarvan het nieuwe Maaspark, tot
de Stationsweg en de Johan de Wittlaan. Precies op
een onderdeel van het het centrum van de stad. Voor
de kop van de Stationsweg staat het stationsgebouw.
fietsers verbeteren we de tunnel ten oosten van het
Het vormt een prachtig monumentaal geheel met
station.
de spooroverkapping. Dit gebouw uit 1872 heeft een gebruik nodig dat het terugbrengt in het hart van het stationscomplex. Wat is er immers mooier dan om deze monumentenstad te betreden via een rijksmonument?
Dordrecht krijgt het groenste station van Nederland
14
Maaspark Dordrecht heeft een paar mooie parken. Maar nog
Hoogteverschillen karakteriseren het park. Er loopt
niet zo’n park. Stel je voor: langs het spoor bij het
een groen talud tegen het spoor op. Dit parktalud
Maasterras ligt een bruisend groengebied waar op
functioneert als geluidsscherm voor de nieuwe
mooie dagen van alles gebeurt. Het Maaspark. Op
bebouwing van het Maasterras. Eronder staan auto’s
de grasweiden zijn tientallen mensen met hun hobby
geparkeerd en ligt een hub voor het goederentransport
bezig. Er zijn plekken om rustig te chatten; live of
naar de binnenstad. Bij de brug loopt het fietspad
digitaal. Er zijn plekken waar beginnende jongleurs
geleidelijk omhoog. Die hellingen voegen unieke
hun acts oefenen. Waar groepen jongeren hun
ruimtes toe aan het park. Mensen gebruiken ze als
bootcamps houden. Voortdurend fietsen er mensen
terras of tribune.
voorbij – de naar Amstelwijck verlengde fietssnelweg F16 is geïntegreerd in het park. Intercity’s passeren
Natuurlijk zijn er beschutte, schaduwrijke plekken
en cityrailtreinen stoppen op de halte Maasterras
onder bomen of bij bosschages. Misschien staat er een
die in het park, nabij de brug wordt gesitueerd. De
insectenhotel, een zomerse stadscamping of iets anders
goederenspoorlijn naar de haven is uitgegroeid tot een
bijzonders, als bewoners en organisaties in Dordrecht
attractie op zich. Mensen komen er speciaal voor naar
met zo’n idee zijn gekomen. En ieder jaar komt de
het park: de goederentrein die zich langzaam een weg
kermis naar het park.
baant door het stedelijke groen.
16
Stadsbrug Met een grote krul landt de Stadsbrug op Dordtse
En onder de brug? Daar lopen de straten van de
grond. Over het Maaspark heen, richting Maasterras.
vernieuwde stad. Daar zijn schaduwrijke plekken om
Voordat de Drechttunnel werd aangelegd, in 1977,
te zitten. Daar kunnen zich ondernemers nestelen, of
was al het doorgaande autoverkeer over de Oude
culturele instellingen. Onder het viaduct wordt een
Maas aangewezen op deze brug. Het huidige viaduct
begrip in de buurtcultuur van het Maasterras. Een
boven het Papegat is daar een restant van. Het heeft
eerste aanzet is al gemaakt met de streetart op de
de dimensies van een oude snelweg, maar is op dit
brugstaanders, gerealiseerd tijdens het Meeting of
moment alleen nog in gebruik bij fietsers, bussen en
Styles-festival deze zomer. Een vervolgstap kan zijn om
lokaal verkeer tussen Zwijndrecht en Dordrecht.
de brug alvast één of enkele dagen autovrij te maken, voor een markt, een pop-up park, een sportevenement
Monumentaal is de brug niet. Lang niet iedereen valt
of een andere manifestatie waar Dordrecht en
voor haar schoonheid. Maar Dordrecht zou haar toch
Zwijndrecht elkaar ontmoeten.
gaan missen, als ze er ineens niet meer zou zijn. De ranke betonnen staanders, de eigenwijze lijn door de stad, de herinnering aan de jaren toen we allemaal auto gingen rijden. Als we die brug nu eens reserveren voor voetgangers en fietsers? En verder alleen lijnbussen en alarmdiensten toelaten? Dat is nog eens een manier om de stad aan de rivier te beleven. Er is dan ineens ruimte bovenop voor beplanting en voor uitzichtpunten. Misschien zelfs voor een kiosk of andere kleinschalige bebouwing. Aan Dordtse zijde loop je zo het park langs het spoor in of het nieuwe Maasterras. Het wordt op zeker een populaire passage voor korte en lange wandelingen.
18
Nieuwe Waterfront Het Maasterras heeft zijn naam niet voor niets. Zoals Dordrecht zich manifesteert in de binnenstad en in een gebied als Stadswerven, als stad aan een knooppunt van rivieren, zo kan Dordrecht zich ook hier weer naar het water keren. Op een manier die past bij het gemengde, stedelijke woon-werkgebied dat hier ontstaat. Met een groene openbare ruimte aan de kade, ingericht voor fietsers en wandelaars. Ter hoogte van de Dokweg is dat een open rivierfront, in aansluiting op het Maaspark, met een hotel als architectonische blikvanger. En langs de Handelskade is ruimte voor woningen, werkruimtes, onderwijs en onderin de bebouwing publieke functies zoals culturele instellingen en horeca. Ooit lagen hier binnenschepen in de Spieringhaven, het Papegat en de Spoorweghaven. Later kwamen de industrie en de grote infrastructuur. Havens werden gedempt. De Oude Maas verdween in dit deel van de stad bijna letterlijk uit beeld. Straks wandel je zo, vanaf de binnenstad, het Maaspark of de Stadsbrug, door de straten van de nieuwe wijk naar het waterfront. En andersom: vanaf de aanlegplaats van de waterbus en –taxi aan het Maasterras wandel je zo Dordrecht in. Het wordt een gebied voor Dordtenaren, regiobewoners en toeristische bezoekers. Voorwaarde is dat de auto minder dominant wordt in het straatbeeld. De infraknoop wordt ontward.
Mede dankzij een hub aan de Weeskinderendijk voor autoverkeer en goederenvervoer met bestemming binnenstad, wordt de Dokweg een goed oversteekbare stadsweg.
20
Dordtse Loper Stap de trein uit op station Leerpark/Gezondheidspark
Als we deze twee routes nu eens met elkaar
en je staat direct op een levendig plein middenin het
verbinden? De Nassauweg loopt ertussen, een fraaie
Leerpark. Achter een royale onderdoorgang onder de
groene singel die al is klaargelegd als fietsroute.
N3, alleen bestemd voor voetgangers en fietsers, lonken
Die komt via het Weizigtpark uit bij het station – nu
het Stadspark XL en het Gezondheidspark. Hier loopt
een barrière, maar in de toekomst voorzien van een
de Gezonde Kilometer, een kilometer lang sport, cultuur,
aanlokkelijke parkverbinding bovenlangs. Voor fietsers
wandelen, water, ecologie, spelen, ontdekken, verblijven
en voetgangers ontstaat zo een fraaie doorgaande
en recreëren. Aan de ene kant ligt het stadspark dat
verbinding in de stad.
uitnodigt tot ontspannen en bewegen, en aan de andere kant de sportfaciliteiten en medische voorzieningen van
Een verbinding die aan twee kanten prachtig aansluit
het Gezondheidspark.
het bestaande stratenpatroon. Aan de centrumkant richting Oude Maas, waar je aan de Hooikade op de
Loop het centraal station uit en voor je ligt een
Waterbus naar Zwijndrecht kunt stappen. Aan de kant
uitnodigende promenade. Bomenrijen aan de zijkant en
van het Leerpark en Gezondheidspark richting Nieuwe
in het midden, uitnodigende tentjes in de plinten van de
Hollandse Biesbosch, via het park Stevenshof en de
gebouwen, nauwelijks tot geen autoverkeer. Meteen is
Schenkeldijk. Een verbinding tussen binnenstad en
duidelijk dat dit de looproute naar het stadscentrum is.
natuurgebied, langs oude en nieuwe delen van de stad
Zeker op dagen dat er activiteiten zijn georganiseerd.
– een echte ‘Dordtse Loper’.
Een beeldententoonstelling, een kunstmarkt, een voorproefje van de kerstmarkt...
22
23
Poort Amstelwijck Wie Dordrecht nadert over de Moerdijkbrug of door de Kiltunnel, moet bij Amstelwijck opmerken dat de entree van de Randstad is bereikt. Hier vandaan rijdt de cityrail iedere paar minuten richting Dordrecht-Centrum en regio Rotterdam. Op weg naar werk in het centrum van Dordrecht? Naar familie in Zwijndrecht? Of naar een interland in de Kuip? Dan is het wel zo makkelijk om de auto te stallen in Amstelwijck. De trein brengt je verder. Of anders wel een deelfiets, want behalve de cityrail start hier ook de snelfietsroute F16. Sommigen kiezen voor de snelle en comfortabele overstap. Anderen blijven hangen in Amstelwijck. Om een boodschap te doen, een postpakket af te halen, een snelle espresso te pakken. Of naar binnen te lopen in de streekwinkel. Een winkel die tegelijk dienst doet als voorpost van de Biesbosch. Alles wat nodig is om de rest van de dag door te brengen in de natuur van de Nieuwe Dordtse Biesbosch en het uitgestrekte Nationaal Park, is hier te vinden. Zo kan Amstelwijck zich ontwikkelen tot een volwaardige stedelijke ruimte. Mensen komen er om volstrekt uiteenlopende redenen. Zakenlieden en vogelspotters. Buurtbewoners en overstappers. Hotelgasten en doorfietsers. Ze bewegen zich er allemaal doorheen.
24
Sommigen kiezen voor de snelle en comfortabele overstap. Anderen blijven hangen
In 2040 ... rijdt acht keer per uur een cityrail tussen Amstelwijck en Rotterdam ... vinden duizenden Drechtstedelingen ontspanning in het Maaspark ... loop je door een park over de treinsporen heen naar de binnenstad ... heeft Dordrecht er een sprankelend, modern waterfront aan de Oude Maas bij ... is de stadsbrug over de Oude Maas geliefd erfgoed ... bouwen jongeren uit de wijde omtrek aan hun toekomst in een bruisend Leerpark ... blijven regiobewoners in conditie op en rond de Gezonde Kilometer in het Gezondheidspark ... komen bezoekers van nabij en ver weg naar Dordrecht voor zowel de binnenstad als de Biesbosch ... heeft Amstelwijck zich ontwikkeld tot een herkenbare toegangspoort van de Randstad ... fiets je over de fietssnelweg F16 diep de stad in ... genieten alle bewoners van een groene, gezonde en vitale stad.
26
Gezondheid en kennis
Entree van de randstad Fietsen en wandelen
Groen station
Stad aan het water
Het spoor verbindt
Doelen 3
Wat kunnen we bereiken en wat is daar voor nodig? Wat voor woningen willen we bouwen? Welke banen verwachten we? Hoe houden we Dordrecht bereikbaar? Hoe maken we de stad klimaatbestendiger?
29
3. Wat kunnen we bereiken en wat is daarvoor nodig? Ontwikkelingen in de Spoorzone dragen bij aan
opgeleide bevolkingsgroepen. Het gaat om kleine
de benodigde groei van het aantal woningen en
huishoudens maar zeker ook om gezinnen. Het
arbeidsplaatsen in Dordrecht. Maar de doelen reiken
aanbod in Dordrecht in dat segment is tot op heden
Bij een klimaatbestendige stad hoort een
veel verder. Ook kwalitatief zetten we grote stappen
bescheiden. Door de kansen in de Spoorzone te
klimaatbestendige manier van bouwen. De traditionele
vooruit. De drijvende kracht achter de ontwikkelingen
benutten, hoeven Dordtenaren niet uit te wijken naar
bouw met veel beton leidt tot een forse uitstoot van
is de wens om Dordrecht de toekomst in te loodsen
een andere stad. Andersom komt Dordrecht in beeld bij
CO 2 . Bouwen in hout betekent 55 ton minder uitstoot
met een veerkrachtige bevolking en een hoger
woningzoekenden in bijvoorbeeld de regio Rotterdam.
en 45 ton CO2-opslag per woning. Opgeteld is dat
welvaartsniveau, in een groene en schone omgeving
Dat heeft een positieve uitwerking op het aanbod aan
evenveel als de totale CO 2-emissie die een gemiddeld
die bestand is tegen de opwarming van het klimaat. Alle
winkels, scholen en andere voorzieningen in de stad
huishouden gedurende vijf jaar veroorzaakt (inclusief
plannen staan in dat teken.
en is een pre voor bedrijven die een vestigingslocatie
energieverbruik, mobiliteit, vliegreizen en de emissie
zoeken.
bij de productie van consumptieartikelen). Met
De Spoorzone heeft een capaciteit van zo’n 6000
streekmaterialen als vlas, hennep en elzenhout zijn
Wat voor woningen willen we bouwen?
Circulair en energieleverend bouwen
woningen, allemaal in de nabijheid van regionaal
prachtige, circulaire woonbuurten te maken – Dordrecht
Bouwlocaties of herontwikkelingen nabij stations
openbaar vervoer. Op iedere tien woningen die
zal dat laten zien. Op natuurinclusieve manier, die de
nodigen uit tot een stedelijk woonmilieu. Dat
Dordrecht nu heeft, komt er in de Spoorzone één bij.
biodiversiteit in de stad een zet in de goede richting
betekent relatief veel woningen per hectare, een hoog
Met die aantallen kunnen we serieus werk maken
geeft.
aandeel appartementen en een attractieve openbare
van de ambitie om een groter en gevarieerder
ruimte. Behalve woningbouw is er ook plaats voor
woningaanbod te realiseren. We geven uiteenlopende
De ambitie is om energieleverend te bouwen:
andere functies. Naast buurtvoorzieningen zoals
partijen de kans om te bouwen. Opdrachtgevers kunnen
de woningen en andere gebouwen leveren meer
huisarts, basisschool en plantsoen gaat dat ook om
gevestigde ontwikkelaars en corporaties zijn, maar ook
energie op dan ze verbruiken. Middelen daarvoor zijn
voorzieningen met een stedelijk of regionaal bereik,
collectieven van burgers of kleinschalige ondernemers.
bijvoorbeeld hoogwaardige isolatie, zonnepanelen en
om werkgelegenheid, om groene ruimte die uitnodigt
Daardoor krijgen nieuwe woonconcepten de ruimte.
zonneboilers, warmtepompen, warmte-koude opslag
om te sporten en te ontspannen. Juist de combinatie
Hier kunnen collectieven terecht die samen een tuin
of energieopwekkend vensterglas. Stedelijke milieus
van functies, zonder harde scheidslijnen, zorgt
beheren, die bijzondere voorzieningen delen zoals
in relatief hoge dichtheden, zoals die in de Spoorzone,
voor de spannende en veelzijdige woonomgeving
een muziekstudio en die voor de buurt openstellen,
lenen zich goed voor collectieve energievoorzieningen.
waar liefhebbers van het stedelijke leven zich toe
die gezamenlijk zorg inkopen. Er is ruimte voor
Afhankelijk van de plek kunnen nieuwe woningen ook
aangetrokken voelen.
tijdelijke huisvesting met een hoog serviceniveau. Met
op het warmtenet worden aangesloten. Drechtsteden
eenheden van twintig tot dertig woningen kunnen
wil in 2050 energieneutraal zijn. De woningbouw in de
De woningbouwbehoefte stijgt hard. Dat geldt in
gemeenschappen ontstaan die naar elkaar omzien,
Spoorzone zet die ambitie kracht bij.
het bijzonder voor de vraag naar wonen in een
informeel of via afspraken (denk aan studenten die een
stedelijke omgeving. Wonen in de stad is in trek bij
lage huur betalen, maar als tegenprestatie wel zorg
een breed scala aan doelgroepen, waaronder hoger
verlenen aan senioren in hetzelfde complex). 30
houtarchitectuur ver wijst naar de houthandel uit het verlegen en een duurzame toekomst
Welke banen ver wachten we?
Rijk geschakeerd aanbod aan werkomgevingen
Publieksgerichte voorzieningen ondersteunen het stedelijke milieu en leggen een basis onder een
De ‘stedelijke milieus’ uit de vorige paragraaf zijn
Er bestaat steeds meer behoefte aan een grote
veelzijdige, gezonde economie. Voor banen in de zorg
gemengde milieus. Er is ruimte om te wonen en
variatie in werkomgevingen. De Spoorzone biedt daar
en het onderwijs, voor zover niet direct verbonden
te werken. De ‘nieuwe economie’ is een stedelijk
gelegenheid voor: werkplekken thuis, in flexkantoren,
aan de woonomgeving, zijn het Gezondheidspark
georiënteerde economie, nauw vervlochten met
in studio’s en ateliers, in vrijgekomen hallen, in kleine
en het Leerpark de eerst aangewezen locatie. Het
meer traditionele economische omgevingen zoals
en grote kantoren waar ook publieksfuncties aan
Leerpark is ook de plek waar start-ups ruimte
havens, industrieterreinen en kantoorparken. Kleine en
verbonden zijn. Bij de vestigingsplaatskeuze van
krijgen. De Duurzaamheidsfabriek en binnenkort
middelgrote ondernemingen werken samen met of in
bedrijven speelt een inspirerende en goed bereikbare
ook de Maakfabriek laten zien dat daar een goede
opdracht van grote bedrijven aan hooggespecialiseerde
woonomgeving een grote rol. Zij zoeken hun
voedingsbodem voor aanwezig is. Tot slot liggen
diensten en producten, en zoeken naar innovatieve
werknemers op in plaats van andersom, zoals vroeger
er kansen om de bereikbaarheid van toeristisch-
oplossingen voor een duurzame productie of
vaak het geval was.
recreatieve trekpleisters zoals de historische binnenstad
bedrijfsvoering. Onderzoeks- en onderwijsinstellingen
en de Dordtse Biesbosch te verbeteren. Ook dat is goed
zijn onmisbaar in zo’n economisch ‘ecosysteem’ – de
We zorgen in de Spoorzone daarom voor een rijk
voor de werkgelegenheid. In totaal verwachten we dat
bestaande samenwerking in het Leerpark is daar een
geschakeerd aanbod aan werkomgevingen, en we
de nieuwe ontwikkelingen ruimte bieden aan 84.000 m 2
toonbeeld van. Op maritiem-technologisch gebied
geven ondernemers ruimte om een eigen plek te
bruto vloeroppervlak voor andere functies dan wonen,
maakt Drechtsteden deel uit van het cluster van de
creëren, zolang zo’n initiatief de ontwikkeling van
waaronder economische functies.
Rotterdamse haven, een van de redenen om de fysieke
het beoogde stedelijke milieu ondersteunt. Denk aan
verbinding met de regio Rotterdam te versterken.
een waterfront aan de Handelskade, ruimtes onder de aanlanding van de Stadsbrug, kleine kantoren bij centraal station en multifunctionele nieuwbouw met publieke functies in de plinten. Aan de voet van de Stadsbrug is ruimte voor een hotel en in een geluidsscherm langs de A16 kan ruimte voor retail worden geïntegreerd.
32
Hoe houden we Dordrecht bereik baar?
mogelijk om autoverkeer in het stadscentrum terug
schakelen.
te dringen. Automobilisten wandelen vanaf daar
Stations groeien uit tot knooppunten in zulke
Groei van de bevolking en de economie leidt tot
naar hun bestemming, pakken een deelfiets of
ketenreizen. Zo’n knooppunt functioneert het beste
meer mobiliteit. Om Dordrecht duurzaam, leefbaar
stappen over op openbaar vervoer. In de Spoorzone
als er ook iets te doen is, als de openbare ruimte
en bereikbaar te houden, moet de dominantie van
zijn de Weeskinderendijk en Amstelwijck in beeld
aangenaam is ingericht en er voldoende publiek op
het autoverkeer verminderen. Dat vraagt om een
voor zo’n centrale parkeervoorziening, waarbij de
straat is. Daar zijn weer woningen, bedrijven, winkels,
mobiliteitstransitie. Het geeft kans om openbare
Weeskinderendijk ook een functie heeft voor het
horeca en andere publieksvoorzieningen voor nodig.
ruimten autoluw of autovrij te maken en zo een grotere
buurtparkeren en kan gaan fungeren als een hub voor
Het zijn geliefde vestigingsplekken bij bewoners en
betekenis voor het publieke leven te geven. Met name in
de distributie van goederen in de binnenstad. Buiten de
ondernemers die zich aangetrokken voelen tot het
het stadscentrum, bij uitstek het domein waar mensen
Spoorzone heeft het parkeerterrein bij het Energiehuis
stedelijke leven, en bedrijven die baat hebben bij
samenkomen, is dat belangrijk. Met de ontwikkeling
aan de Noordendijk zo’n functie. Voor bewoners van
passerende publieksstromen.
van de Spoorzone zetten we daarom een volgende stap
de binnenstad zal voldoende parkeergelegenheid
in het autoluw maken van de 19e-eeuwse schil om de
beschikbaar moeten blijven. Bestaande parkeergarages
binnenstad.
kunnen daar een rol in krijgen.
Herstructureringsgebieden als het Maasterras krijgen
Introductie van cit yrail
Bevorderen van het fietsverkeer Ook de fiets heeft een prominente positie in het mobiliteitsbeeld van de toekomst. Binnenstedelijke
een autoluwe inrichting met een beperkt aantal
ontwikkelingen zoals in de Spoorzone, met de korte
parkeerplaatsen op straat. Dat is een voorwaarde om
Wie woont of werkt nabij het openbaar vervoer, is
verplaatsingsafstanden die daarbij horen, zorgen voor
een woon- en werkmilieu in stedelijke dichtheden
sneller geneigd om te kiezen voor het openbaar
een nieuwe stimulans voor het fietsverkeer. Dordrecht
te combineren met een groene, aantrekkelijke
vervoer. Door woningbouw en werkgelegenheid toe
maakt al langer werk van de verbetering van de
leefomgeving. We verminderen het oppervlak aan asfalt
te voegen rond stations van de Oude Lijn, neemt
fietsinfrastructuur. Dat krijgt een vervolg met nieuwe
in het Maasterras en omgeving met een op voetgangers
het reizigersaanbod toe. Met meer reizigers kan een
en goede verbindingen onder of over het spoor, meer
en fietsers afgestemde inrichting van de Stadsbrug, een
kwaliteitsslag gemaakt worden in deze spoorverbinding,
faciliteiten voor stalling en deelfietsen bij stations en
overzichtelijkere aansluiting van het stedelijke wegennet
met lichter materieel, een hogere frequentie en meer
haltes, en aantrekkelijke fietsroutes op verbindingen
op de A16 en een smaller profiel voor de Dokweg,
stations. Dat maakt het spoor weer voor meer reizigers
waar nu het autoverkeer nog dominant is. Met de
zodat een goede en aantrekkelijke verbinding ontstaat
interessant. Dat geldt zeker als de cityrail soepel
opkomst van de e-bike is de fiets ook voor langere
tussen Maasterras en de Oude Maas. Op de N3 kan de
aansluit op andere vervoersvormen. Denk aan bus,
afstanden in beeld gekomen. Dordrecht speelt daarop
maximumsnelheid worden teruggebracht, om de invloed
taxi, waterbus, eigen auto, deelauto, eigen fiets of
in met een netwerk van snelfietsroutes. Ontwikkelingen
van het autoverkeer op de omgeving te verminderen.
e-bike, deelfiets, enzovoort. Mensen zullen hun rit in
in de Spoorzone geven aanleiding om parallel aan het
de toekomst nog beter dan nu kunnen optimaliseren
spoor de regionale snelfietsroute te verlengen: de F16
door al deze verschillende vervoerssystemen aaneen te
die nu tussen Rotterdam en de Stadsbrug loopt.
Centrale parkeeraccommodaties maken het
34
Hoe maken we de stad k limaatbestendiger?
Groene en waterrijke inrichting
Compleet pak ket k limaatmaatregelen
Stedelijke woonmilieus zijn in toenemende mate
Bij de inrichting van de openbare ruimte (en zo mogelijk
Stedelijke intensivering in de Spoorzone leidt zo tot
ook groene woonmilieus. Het terugdringen van het
ook in de architectuur van de bebouwing) volgen we
een meer klimaatbestendige inrichting. Samen met de
autoverkeer en vooral de parkeerruimte op straat
de drieslag in het waterbeleid: vasthouden, bergen,
mobiliteitstransitie (die tot een kleinere gemiddelde
legt de weg open naar een groene inrichting van de
afvoeren. Periodes van extreme buien wisselen
vervoersemissie per persoon moet leiden), bebouwing
openbare ruimte. Die kan allerlei vormen aannemen:
tegenwoordig af met lange periodes van droogte; in
die netto energie levert in plaats van verbruikt en de
parken, plantsoenen, groenstroken langs fiets- en
de toekomst lijkt deze tendens zich nog verder voort
nieuwe stimulansen voor een innoverend bedrijfsleven,
voetgangersroutes, bomenrijen, collectieve tuinen,
te zetten. Door regenwater zoveel mogelijk vast te
ontstaat een compleet pakket aan klimaatmaatregelen.
groene daken, groene wanden, enzovoort. Zeker in de
houden waar het valt, raakt de riolering niet overbelast
Spoorzone levert stedelijke intensivering netto extra
en ontstaan reservoirs voor lange perioden van
groen op. Het woningbouwprogramma krijgt tenslotte
droogte. Groen en open water maken dat mogelijk;
grotendeels vorm op bestaande bedrijventerreinen en
zeker als het waterpeil tijdelijk kan worden verhoogd
in te transformeren bestaande bebouwing. De overmaat
(bijvoorbeeld op een ‘waterplein’). Als vasthouden niet
in weginfrastructuur wordt afgebouwd. Een voorbeeld
mogelijk is, is ‘bergen’ de volgende optie. Daarvoor
is het nieuwe Maaspark: nu een parkeerterrein en
is een gescheiden rioolstelsel nodig. Regenwater dat
spooremplacement, straks een uitnodigend parkgebied.
op gebouwen en verharde oppervlakten valt, wordt dan opgevangen in een afzonderlijk riool waarin het
Groen in de stad is om meer dan één reden belangrijk.
niet naar een waterzuiveringsinstallatie stroomt, maar
Een groene, verkeersluwe openbare ruimte nodigt uit
naar een bergingsbassin. Pas als er echt geen andere
tot sociaal contact en tot wandelen, fietsen en sporten,
mogelijkheid is, wordt overtollig regenwater afgevoerd
kortom tot een gezonde leefstijl. Zeker in combinatie
naar de rivieren of het reguliere riool.
met open water en de schaduw van bomen gaat het ook het urban heat island-effect tegen, het fenomeen dat het in de stad tot zeven graden warmer is dan in het buitengebied. En groen en water vergroten de biodiversiteit in de stad en daarmee de veerkracht van het ecologische systeem in de wijde omgeving.
36
Ontwikkelvisie Spoorinfrastructuur 4
Ontwikkelingsvisie spoorinfrastructuur Nooit meer dan acht minuten op het perron. Zes halteplaatsen in Dordrecht, en nog veel meer op het traject naar Rotterdam Centraal. Toch een korte reistijd, omdat de treinen snel optrekken en afremmen. Overzichtelijke, comfortabele coupés. De komst van een cityrail op de Oude Lijn betekent een enorme kwaliteitsslag voor het openbaar vervoer in Dordrecht. Voor veel meer mensen dan nu wordt het openbaar vervoer een aantrekkelijke optie. Zeker naarmate het eenvoudiger is om in de buurt van het station de fiets te stallen of de auto te parkeren, om een deelfiets of –auto te pakken, of om over te stappen op een bus of een intercity. Met station Dordrecht als centraal vervoersknooppunt, nieuwe stations voor sprinter en cityrail in Amstelwijck en Leerpark/Gezondheidspark en nieuwe cityrailhaltes aan de Copernicusweg, de Galileïlaan (het huidige station Dordrecht Zuid) en Maasterras wonen tienduizenden Dordtenaren op loop- of fietsafstand van een halte of station. Dankzij de gebiedsontwikkelingen in de omgeving van de stations komen daar nog pakweg tien- tot vijftienduizend omwonenden bij. Tel daar de arbeidsplaatsen en de leerplekken bij op, plus de mensen die Dordrecht in hun vrije tijd of om zakelijke redenen bezoeken, en er ontstaat een
Nooit meer dan acht minuten op het perron
enorm reizigerspotentieel. Dat rechtvaardigt nieuwe investeringen in de spoorinfrastructuur van Dordrecht.
39
Aansluiting op ont wik kelingsgebieden
Ex tra haltes Galileïlaan en Copernicusweg
Goederenver voer over het spoor
Voorlopig is Dordrecht CS de spooraansluiting van
Bij de komst van een cityrailsysteem kunnen haltes
Omwille van de veiligheid en de leefbaarheid in de
Maasterras. Bij groeiende reizigersaantallen, als
dichterbij elkaar worden aangelegd. Grote delen van
Spoorzone, blijft de gemeente zich inzetten om het
onderdeel van een cityrailsysteem, kan Maasterras een
Dordrecht kunnen zo rechtstreeks op het regionale
vervoer van gevaarlijke stoffen van het spoor door
eigen halte krijgen, naast de spoorbrug over de Oude
openbaar vervoer worden aangesloten. Naast een halte
Dordrecht af te krijgen. Alternatieven zijn de aanleg
Maas. Deze halte ondersteunt ook de binnenstad en
aan de Galileïlaan, op de plek van het huidige station
van een exclusief goederenspoor tussen Rotterdam
ontwikkelingen in de omgeving van de Spuiboulevard.
Dordrecht Zuid, kan er ook een nieuwe halte komen op
en Brabant en het vervoer van gevaarlijke stoffen over
Bij Dordrecht CS komt in dit geval de nadruk
de kruising met de Copernicusweg. Dat betekent een
water.
meer te liggen op bovenregionale verbindingen en
verdere versterking van het openbaarvervoerssysteem,
overstapmogelijkheden.
vooral omdat de woonwijk Sterrenburg daarmee beter op het spoor wordt ontsloten. De aanleg van
Ook de kansen op een station Leerpark/
beide haltes kan aanleiding geven voor nieuwe
Gezondheidspark zijn niet afhankelijk van de komst
gebiedsontwikkelingen in de onmiddellijke omgeving.
van een cityrail. Zolang dat systeem er niet is, kan Leerpark/Gezondheidspark een (al dan niet tijdelijk)
Stations en haltes
sprinterstation krijgen. Daarvoor moet het huidige
Het gewenste eindbeeld bestaat wat betreft
station Dordrecht Zuid ongeveer een kilometer naar
de stopplaatsen uit één intercitystation, twee
het noorden worden verplaatst. Met cityrail kan op
stoptreinstations waar zowel de cityrail als de sprinters
dezelfde plek een halte terugkeren. Tussentijds moet
naar Brabant halteren, en drie haltes die alleen voor de
een alternatieve oplossing met bijvoorbeeld een
cityrail zijn bestemd:
R-netbus naar Dordrecht CS en deelsystemen (zoals
- de halte Maasterras,
een deelfiets) worden verzorgd voor de gebruikers van
- het te vernieuwen intercitystation Dordrecht,
dit station.
- het stoptreinstation Leerpark/Gezondheidspark, - de halte Galileïlaan (Dordrecht Zuid),
Als keerpunt van de cityrail biedt Amstelwijck de kans
- de halte Copernicusweg,
om uit te groeien tot een schakelpunt in ketenreizen.
- het stoptreinstation Amstelwijck.
Een ligging zo dicht mogelijk bij de aansluiting op de A16 en de N3 vergroot het perspectief op een functie als regionaal P&R-terrein. De ligging aan de zuidgrens van het stedelijk gebied zorgt voor kansen als recreatief transferium: als uitvalsbasis voor de Nieuwe Dordtse Biesbosch. 40
Huidige situatie
Nieuwe situatie sporen en stations
41
Nieuwe situatie met de cit yrail
Spoorcapaciteit
Vernieuwing Dordrecht Centraal
Spooremplacement
Tussen Dordrecht en Rotterdam kunnen acht treinen
Het centraal station van Dordrecht is verouderd en
De huidige spooremplacementen achter de perrons
per uur per richting gaan rijden. Dat is de maximale
aan vernieuwing toe. Het keert zich met de rug naar
van Dordrecht CS en aan de Dokweg worden gebruikt
frequentie die de spoorbrug over de Oude Maas kan
het Weizigtpark, terwijl aan die zijde van het spoor in
als opstelruimte voor treinstellen ’s nachts en tussen
verwerken. Het betekent een verdubbeling van de
Oud- en Nieuw Krispijn meer dan 16.000 Dordtenaren
de spitsen, en om het materieel te reinigen en klaar te
huidige sprinterfrequentie.
wonen en aan diezelfde zijde de ontwikkeling van
maken voor volgend gebruik. De ruimte schiet echter
het Maasterras zal plaatsvinden. Het station is de
tekort en op enkele plekken is sprake van hinder en
De cityrail (ook wel aangeduid als S-baan, citysprinter
aangewezen plek om de barrière die het spoor nu
gevoeligheid voor graffiti.
of lightrail) heeft zijn beginpunt in Amstelwijck.
vormt te doorbreken. Er is een transformatie wenselijk
Aankomende treinen kunnen daar keren en enige
tot verbindende schakel in de stad (zie hoofdstuk 5,
De ontwikkeling van de Spoorzone vergroot de
tijd gestald staan. Daardoor blijft op Dordrecht CS
Ontwikkelingsvisie Stationsgebied, mede gebaseerd
noodzaak om de emplacementen te verplaatsen.
voldoende ruimte beschikbaar voor de intercity’s,
op het ‘ontwerpperspectief’ voor het station dat
De ruimte van het emplacement achter de sporen
de sprinters naar Brabant en de stoptreinen naar
is opgemaakt in samenwerking met de kerngroep
is nodig voor de verbreding van de perrons en
Gorinchem en Geldermalsen. Het cityrailsysteem maakt
Toekomstbeeld OV 2040 met NS, ProRail, de provincie
het gedeelte aan de Dokweg is onderdeel van het
gebruik van hetzelfde spoorsysteem als de huidige
Zuid-Holland en de gemeente Dordrecht). Daarvoor
herontwikkelingsgebied Maasterras.
treinen. Wel is uitbreiding van de spoorcapaciteit
hoeft niet te worden gewacht op de beslissing om een
noodzakelijk. Op dit moment liggen er drie sporen
cityrail te introduceren. Wel moet het ontwerp erop
Uit onderzoek binnen het Programma Hoogfrequent
tussen Dordrecht CS en Leerpark, en verder naar het
voorbereid zijn.
Spoor kwam naar voren dat een locatie in de omgeving
zuiden twee sporen. Met name zuidelijk van Leerpark
van Amstelwijck het meest geschikte alternatief is voor
zal versterking noodzakelijk zijn. Verder onderzoek moet
Die vernieuwingsoperatie wordt benut om de perrons
de emplacementen bij Dordrecht CS en de Dokweg.
uitwijzen wat haalbaar is en wat nodig is. Daarbij wordt
veiliger en comfortabeler te maken. Nu zijn ze te smal,
Deze locatie brengt met zich mee dat de sporen tussen
ook de vernieuwing van station Dordrecht Centraal
te kort en niet altijd op een logische manier ontsloten.
Dordrecht CS en Amstelwijck ook gebruikt gaan worden
betrokken.
De breedte van elk perron zal van zo’n 7 meter nu tot 11
door treinverkeer van en naar het emplacement.
meter moeten worden opgevoerd.
42
Wissels maken het mogelijk om
Kopspoor; voornamelijk
5 doorgaande sporen die
Kleinschalig rangeerterrein aan
stilstaande treinen aan hetzelfde
gebruikt door treinen van de
aansluiten op de ‘Oude Lijn’ tussen
zuidzijde van het station
perron te passeren
MerwedeLingelijn
Rotterdam - Breda
560m 11m 11m 11m 300m
Maximale uitbreiding sporen en perrons
Fasering Realisering van het complete pak ket aan spoorinfrastructuur, stations en haltes zal vele jaren in beslag nemen. Wij zien de volgende stappen voor ons:
4. Vervolgens vindt in samenwerking met in elk geval NS en ProRail besluitvorming plaats 2. De vernieuwing kan niet los worden
over de verplaatsing van station Dordrecht
gezien van de toekomst van het
Zuid naar Leerpark/Gezondheidspark (als deel
emplacement. Parallel zal daarom een
van de integrale gebiedsontwikkeling). Dit kan
principebesluit moeten worden genomen
een sprinterstation of een cityrailstation zijn.
over een nieuw emplacement bij
Direct na ingebruikname van station Leerpark/
Amstelwijck. Bij locatiekeuze en inrichting
Gezondheidspark wordt het huidige station
moet worden geanticipeerd op een
Dordrecht Zuid vervangen door een R-Net
keerpunt bij Amstelwijck voor de cityrail.
busverbinding met Dordrecht CS.
1. Op korte termijn is een principebesluit
3. Gelijktijdig moet onderzoek worden
gewenst over de vernieuwing van
gestart naar de spoorverbreding die
Dordrecht CS. Daarbij zal het station
noodzakelijk is bij de verplaatsing van
ook geschikt worden gemaakt voor de
het emplacement en de komst van een
mogelijke komst van een cityrailsysteem.
cityrailsysteem.
7. Vervolgens vindt besluitvorming plaats over de bouw van de haltes Galileïlaan (nu Dordrecht Zuid) en Copernicusweg, mits de spoorlogistiek dat toelaat (de busverbinding van R-Net tussen Galileïlaan en Dordrecht 5. Daarna valt een besluit over de
CS kan dan weer vervallen). Deze haltes
invoering van een cityrailsysteem over
zijn afhankelijk van de komst van een
de Oude Lijn vanaf Amstelwijck.
cityrailsysteem.
6. Dat is het moment om
8. Tot slot vindt besluitvorming plaats over de
Amstelwijck uit te werken als
bouw van de halte Maasterras. Deze komt in
mogelijk station.
beeld als de ontwikkeling van het Maasterras ver genoeg is gevorderd. Dat zal pas op lange termijn zover zijn.
45
ontwikkelvisie Stationsgebied 5
Ontwikkelingsvisie Stationsgebied De ontwikkeling van de Spoorzone brengt een volgende stap in de verbetering van de stationsomgeving, aan zowel de centrumzijde als de parkzijde. Aan de centrumzijde wordt al gewerkt aan een openbare ruimte met een hoge verblijfskwaliteit. Doorgaand autoverkeer wordt teruggedrongen, onder meer met een knip in de Spuiboulevard ter hoogte van het nieuwe Huis van Stad en Regio. Een volgende stap is om ook de belangrijkste route naar het station autoluw te maken: de Johan de Wittstraat en Stationsweg, met inbegrip van de Burgemeester De Raadtsingel ter hoogte van het station. Aan de parkzijde wordt gewerkt aan de herinrichting van het Weizigtpark en een nieuwe stationsfietsenstalling. Daar zetten we een volgende stap door deze stationsingang uit te bouwen tot een volwaardige entree, geïntegreerd met de verbreding van de perrons en een passage onder de sporen waarin ook plaats is voor een grote fietsenstalling. De sfeer van het park trekken we door in een groene traverse over de sporen heen – een spectaculaire verbinding die een overtuigend antwoord biedt op de barrière die station en spoor nu zijn.
47
Station als schakel in de stad Stations van veel middelgrote steden verkeren in een
Nieuwe fietsverbindingen
soortgelijke positie als Dordrecht Centraal. Ze hebben een duidelijke voorkant en een ontoegankelijke of
F16 parallel aan spoor
matig ontsloten achterkant. Daardoor vormen ze een
Hoge Bakstraat - Weeskinderendijk
scheiding in de stad in plaats van een schakel in een
Tunnel station
stedelijk landschap. Nu stations steeds nadrukkelijker
F16 richting Leerpark
gaan functioneren als complete vervoersknooppunten, met een aanzienlijke stallingscapaciteit voor fietsen, betere overstapmogelijkheden en veel voorzieningen
Te verbeteren fietsverbindingen
voor deelmobiliteit (zoals OV-fietsen en deelauto’s), kan daar niet meer mee worden volstaan. Een plek waar
Dokweg - Spuiboulevard
zoveel mensen komen, wachten en passeren hoort een
Krispijntunnel voor fietsers
onbetwiste kwaliteit te hebben en volledig opgenomen
Fietstunnel onder spoor Transvaalstraat
te zijn in de netwerken van de stad.
Verbreding fietspad Burgemeester De Raadtsingel
De ontwikkelingsvisie heeft die ambitie. Het station wordt een vitale schakel in de stad. Het verbindt
Nieuwe voetgangersverbindingen
Dordrecht met de buitenwereld, maar verbindt ook de nieuwe en bestaande stadsdelen ten zuiden van het
Dordtse Loper over het spoor
spoor met het stadscentrum noordelijk van het spoor.
Johan de Wittstraat voor voetgangers
Daarvoor wordt aangesloten bij de vernieuwing van het
Verbeterde verbinding richting Hugo de Grootlaan
station die hoe dan ook noodzakelijk is (zie hoofdstuk 4 ‘Ontwikkelingsvisie Spoorinfrastructuur’) en bij de andere lopende projecten aan weerszijden van het spoor.
48
49
Om het station door te ontwikkelen als schakel in de
1 - Verbindingen over en onder de sporen
stad, zijn drie ingrepen noodzakelijk: De unieke omstandigheid van een station dat direct - aanleg van openbaar toegankelijke en aantrekkelijke verbindingen over en onder de sporen;
grenst aan een stadspark, levert een heel aanlokkelijk perspectief op: het doortrekken van het Weizigtpark tot aan de overzijde van het spoor. Met een brede, groene
- opwaardering van de entree aan het Weizigtpark,
verbinding over de sporen heen ontstaat een vloeiende
in aansluiting op het voorgestelde Maaspark in het
verbinding tussen het park en het station, maar ook
Maasterras;
tussen het park en het stadscentrum. Een verbinding die het station van Dordrecht nadrukkelijk een eigen