Bijlage 1. Cultuurnota Dordrecht 2030.pdf
Tekst van het document
Cultuurnota Dordrecht 2030 De kunst van het verbinden
Voorwoord Dordrecht is een stad van grote verhalen. Meer dan 800 jaar oud, gevormd door het water, de handel, en door historische gebeurtenissen. De sporen ervan zie je nog terug in de Biesbosch, de oude binnenstad, de monumenten en de musea. Het Dordrecht van nu is ook een gevarieerde stad. 122000 inwoners hebben allemaal hun eigen verhaal. Ze willen tentoonstellingen zien en voorstellingen meemaken, ze willen luisteren en ervaren. En ze willen misschien zelf ook aan de slag. Op een podium staan, zingen, tekenen, fotograferen. Of dat hun kinderen of kleinkinderen zien doen. Al deze grote en kleine, oude en nieuwe verhalen vinden een plek in deze nieuwe cultuurnota. We bouwen door op de voorgaande nota De kracht van cultuur. Natuurlijk zetten we in de komende jaren weer wat andere accenten. •
We blijven inzetten op het vergroten van de aantrekkelijkheid en de levendigheid van de stad. Dordrecht komt steeds meer in beeld als plek kom te wonen, te werken en te verblijven. Hier hoort een cultuurbeleid bij dat bijdraagt aan een goed en gevarieerd leefklimaat in de stad.
•
Nog meer dan voorheen zetten we hierbij in op cultuur voor iedereen. Dordrecht is de plek voor de toevallige bezoeker of toerist, maar ook voor de geboren Dordtenaar uit Krispijn of de nieuwe bewoner van Stadswerven.
•
Dit kan alleen als we inzetten op een stabiele basis voor een
Cutluurnota Dordrecht 2030
toekomstbestendige sector. De financiële positie van alle gemeenten staat
2
onder druk, en cultuur wordt vanouds voor een deel gefinancierd met incidentele middelen. Met een heldere nota willen we de komende jaren een sterke basis bieden voor de instellingen en cultuurmakers van Dordt. We willen de stad laten zien in alle facetten, en daarmee ook laten zien dat cultuur verbindt. Rik van der Linden, wethouder
Cutluurnota Dordrecht 2030
Inhoudsopgave
3
Voorwoord Inleiding De waarde van cultuur voor Dordrecht 2.3 Cultuur als ecosysteem 2.4 Rollen van de gemeente 2.5 Afbakening en relaties met andere terreinen 2.6 Pijlers
2 7 7 8 9 9 9
3
Cultuur voor en door iedereen 3.1 Bereik van doelgroepen en spreiding over de stad 3.2 Cultuureducatie op school 3.4 Kunst, cultuur, sociaal domein en gezondheid
13 13 15 18
4
Vergroten aantrekkelijkheid en levendigheid van de stad 4.1 Aantrekkelijke culturele voorzieningen 4.2 Bijdrage aan gebiedsontwikkeling 4.3 Kunst in de openbare ruimte 4.4 Versterken Dordts imago
20 20 21 22 23
5
Toekomstbestendige cultuursector 5.1 Een stevige basis 5.2 Duurzaamheid 5.3 Innovatiekracht en ondernemerschap 5.4 Samenwerking 5.5 Vitaal makersklimaat 5.6 Wisselwerking cultuur en andere beleidsdoelstellingen
25 25 28 28 29 30 32
6
Financiën en uitvoering
34
1 2
Bijlagen Bijlage 1 Proces met de stad Bijlage 2 SWOT-analyse Bijlage 3 Samenvatting onderzoek cultureel doelgroepenmodel Bijlage 4 Landelijk, provinciaal en lokaal beleid Bijlage 5 Subsidiesystematiek Bijlage 6 Begrippenlijst
36 37 38 41 43 45 47
Cutluurnota Dordrecht 2030
H1
4
1 Inleiding Cultuur geeft uitdrukking aan wat leeft in de stad. Cultuur gaat over verbeelding,
Horizon en uitvoeringsprogramma
verwondering en het delen van verhalen. Het proberen te begrijpen, duiden en
De horizon voor deze cultuurnota is 2030. We sluiten hiermee aan op Agenda 2030
vormgeven van elkaar en de wereld, al spiegelend, noemen we ‘cultuur’.
en landelijke adviezen om meer rust en zekerheid te bieden aan de culturele sector. Culturele organisaties kunnen hierdoor plannen voor de lange termijn maken.
Cultuur is in vele vormen zichtbaar. Het is zowel actief als passief te ervaren op
Aansluitend op de cultuurnota hebben we een uitvoeringsprogramma
diverse plekken in Dordrecht. Van bekende culturele voorzieningen zoals het
opgesteld. Indien nodig kunnen we dit tussentijds bijstellen op basis van nieuwe
Dordrechts Museum, Schouwburg Kunstmin, het Energiehuis, bioscopen en de
ontwikkelingen en kansen.
Bibliotheek Aan Zet tot kleinere locaties als Pictura, Muziekpodium DJS. En van muurschilderingen in de openbare ruimte tot theater in de wijk. Er is kunst en
Proces
cultuur om te bekijken en bewonderen en je kunt het er zelf maken. Dordrecht
De keuzes vloeien voort uit ervaringen met het huidige beleid, onderzoek en een
heeft een breed cultureel aanbod van muziek, theater, dans, beeldende kunst en
breed proces in de stad. Het Onderzoekcentrum Dordrecht heeft het onderzoek
letteren, verzorgd door professionele organisaties, amateurkunstverenigingen en
naar de behoefte aan cultuur uit 2020 herhaald1 en het Cultureel Platform, waar
individuele makers. De musea en podia laten ook interessante kunst, concerten en
de professionele culturele organisaties van de stad in deelnemen, heeft advies
voorstellingen uit de rest van het land zien.
uitgebracht. Er zijn ook bijeenkomsten met amateurkunstverenigingen gehouden, een brede bijeenkomst met alle partners in de stad (waarvoor ook organisaties
Doel en aanleiding
uit andere sectoren waren uitgenodigd) en diverse kleinere gesprekken en
Met deze nieuwe cultuurnota schetsen we een perspectief voor de ontwikkeling
bijeenkomsten. Zie bijlage 1 voor een overzicht van de stappen in het proces.
van het culturele aanbod in onze stad voor de komende jaren. De nota is bedoeld
Uit dit proces bleek dat veel doelstellingen uit de huidige cultuurnota nog steeds
als inspirerend kader voor de culturele sector in de stad en als basis voor het
worden onderschreven. Het heeft ook geleid tot aanscherpingen en concrete
stimuleren en ondersteunen van gewenste ontwikkelingen. Een voorbeeld hiervan
aanbevelingen voor het uitvoeringsprogramma, dat aanvullend op deze nota is
is ons subsidiebeleid. Deze nieuwe cultuurnota bouwt voort op de nota ‘De kracht
opgesteld.
2022-2026 ‘Samen bouwen aan een sterk en groen Dordrecht’ is afgesproken om in
Leeswijzer
samenspraak met het Cultureel Platform, een geactualiseerd, toekomstbestendig
In deze nota staan de hoofdlijnen van ons cultuurbeleid voor de komende jaren.
Cutluurnota Dordrecht 2030
van cultuur. Voor en door iedere Dordtenaar 2020-2024’. In het Politiek Akkoord
beleidsplan voor cultuur op te stellen. Door het huidige beleid tegen het licht te
Eerst geven we aan welke waarden cultuur voor ons als stad heeft. Dan vertalen we
houden en de accenten voor de komende periode te bepalen, bieden we een helder
deze naar een aantal pijlers. Aan deze pijlers koppelen we ambities: waar willen
perspectief aan de culturele sector en geven we richting voor de komende jaren.
we in 2030 staan als culturele stad en waar staan we nu? In ieder hoofdstuk geven
5
1 Onderzoek Behoefte aan cultuur, OCD’ (2023)
we per pijler een nadere uitwerking van de ambities en de huidige situatie. Tot slot benoemen we concrete acties om deze ambities waar te maken.
Cutluurnota Dordrecht 2030
H2
6
2 De kunst van het verbinden
Kwalitatief en divers aanbod Sterk makersklimaat
2.1 Inleiding
Dordrecht is een stad aan het water met een verleden, maar ook met een toekomst: historie en ambitie. In Dordrecht zijn in het verleden veel bijzondere dingen begonnen en er beginnen nog steeds bijzondere dingen.2
Artistieke waarde
Cultuur
Dit is de kern van wat Dordrecht kenmerkt, het DNA van Dordrecht. Nuchter bijzondere dingen doen, soms wat dwars en eigenzinnig, maar ook een stad die waarde hecht aan sociale samenhang. Dat is wat we zijn en willen zijn als stad. Cultuur, in al haar vormen, brengt dit tot uiting: in voorstellingen, tentoonstellingen,
Bevorderen sociale samenhang Positieve gezondheid en talentontwikkeling
Maatschappelijke waarde
Economische waarde
Levendige en aantrekkelijke stad Werkgelegenheid Economische spin-off
kunst in de openbare ruimte, evenementen en sociale activiteiten. Cultuur die aansluit bij het verhaal van de stad en verbonden is met Dordrecht staat centraal in
Figuur 1: Culturele waardendriehoek
ons beleid. In dit hoofdstuk geven we aan welke culturele stad we willen zijn: welke waarde
Deze driehoek geeft aan wat de betekenis van cultuur is voor de stad, haar inwoners
cultuur voor Dordrecht heeft en wat het kader en de pijlers van deze cultuurnota zijn.
en bezoekers: •
2.2 De waarde van cultuur voor Dordrecht Cultuur verbindt. Het verbeeldt en deelt zo verhalen van de stad en de mensen
talentontwikkeling en (positieve) gezondheid van inwoners. •
Cutluurnota Dordrecht 2030
7
bron van plezier. Cultuur stimuleert creativiteit. Cultuur is van onschatbare waarde.
Economische waarde: door levendigheid en aantrekkelijkheid van de stad te versterken, werkgelegenheid te bieden en economische spin-off te genereren.
in die stad. Cultuur inspireert, biedt afleiding, zet aan tot nadenken en gesprek, verwondert en troost. Cultuur is onmisbaar voor de samenleving, verrijkt en is een
Maatschappelijke waarde: door het bevorderen van sociale samenhang,
•
Artistieke waarde: door een kwalitatief en divers aanbod van culturele activiteiten en een sterk makersklimaat.
De waarden die cultuur voor Dordrecht heeft, zijn in de culturele waardendriehoek
In deze nota is te zien hoe we de waarde van cultuur in onze stad zo groot mogelijk
hiernaast grafisch weergegeven:
laten zijn.
2 Het Merkboek, Dordrecht Marketing
Alle waarden zijn belangrijk en versterken elkaar. Deze waarden moeten in balans zijn. Voor inwoners is de maatschappelijke waarde net zo belangrijk als
Landelijk
de economische. Een sterke artistieke sector is nodig voor maatschappelijke en
Regionaal
Lokaal
economische impact. Cultuur kan meerdere waarden in zich hebben. Zo geeft het Dordrechts Museum mensen de kans om hun mentale gezondheid te bevorderen en zorgt het voor toeristische aantrekkingskracht. Onderwijs
Ons beleid voor de komende periode is vooral gericht op de maatschappelijke en economische waarde van cultuur. We sluiten aan bij de doelstellingen van de Agenda 2030 en andere beleidsterreinen zoals het sociaal domein en gezondheid,
Producten
economie en onderwijs.
Ideeën
2.3 Cultuur als ecosysteem
Cultuur
Crossovers en samenwerkingen tussen disciplines en tussen diverse culturele organisaties en individuele makers zorgen voor een aantrekkelijk, vernieuwend en interessant cultureel aanbod en een sector die blijft ontwikkelen en vernieuwen.
Bedrijfsleven
Sport
De ontwikkeling van cultuur reikt verder dan de grens van de stad. Door verbindingen met andere beleidsterreinen en invloeden van buitenaf, zowel landelijk, regionaal als lokaal, wordt de ontwikkeling sterker. Daarom zien we cultuur als ecosysteem. We stappen af van de ‘cultuurtaart’ met een indeling in disciplines,
Geld
Mensen
zoals in de vorige nota. Een ecosysteem draait om kruisbestuiving. In een organisch gevormd geheel van onderling verbonden netwerken zijn culturele voorzieningen
Zorg en welzijn
sterk met elkaar verweven. Deze netwerken zijn open en verbonden met andere Cutluurnota Dordrecht 2030
domeinen, zoals onderwijs, sport, bedrijfsleven, zorg en welzijn. Het is wel
8
belangrijk op te merken dat een ecosysteem vanzelf lijkt te werken, maar dat voor de ontwikkeling en bloei van het culturele ecosysteem organisatie en financiën
Financiën
Organisatie
nodig zijn.
Figuur 2: Cultuur als ecosysteem
2.4 Rollen van de gemeente
2.5 Afbakening en relaties met andere terreinen
Om cultuur als ecosysteem zoveel mogelijk tot zijn recht te laten komen, biedt de
Cultuur heeft veel relaties met andere beleidsterreinen, zoals het sociaal domein,
gemeente ruimte aan de creatieve sector in de stad. Ruimte om te ontwikkelen en
gezondheid en economie. Het versterken van de verbindingen en vergroten van de
te experimenteren. Vaak ontstaan daar de mooiste initiatieven uit. We zien dat de
impact van cultuur in de stad is een belangrijk thema in deze nota. Door de verbin-
culturele sector in onze stad vol ideeën zit en een ondernemende en verantwoor-
dingen met andere beleidsterreinen is een goede afbakening van deze nota lastig.
delijke houding heeft om zelf oplossingen te zoeken en kansen te grijpen. Maar we
Voor de volgende grensvlakken verwijzen we naar andere beleidsnota’s:
zien ook de uitdagingen die op de culturele sector afkomen. De gemeente kan hier verschillende rollen bij vervullen: • • •
Ondersteunen en garanderen van een stevige culturele sector, door structurele
Evenementen: Voor het uitgebreide beleid over evenementen verwijzen we naar de nieuwe visienota evenementen.
•
Erfgoed: In deze nota besteden we aandacht aan immaterieel erfgoed
subsidies en vastgoed.
(bijvoorbeeld dans, muziek, theater, rituelen en tradities die we willen
Richting geven: De sector vraagt naar onze visie en ambities om bij aan te
bewaren voor toekomstige generaties), materieel roerend erfgoed (archieven,
sluiten. Deze nota is bedoeld om de gewenste richting aan te geven.
collecties en dergelijke) en educatie over erfgoed. Het gemeentelijk beleid
Faciliteren: Door partijen binnen de cultuursector, maar ook met andere
voor behoud van monumenten, archeologie en cultuurhistorisch erfgoed
domeinen, bij elkaar te brengen, informatie en kennis te (laten) delen of door
staat in apart beleid en regelgeving3 en laten we hier buiten beschouwing.
subsidies te verlenen ter ondersteuning van organisaties en initiatieven die •
•
•
Media en audiovisuele sector: Uiteraard zien wij cross-overs als het gaat
uitvoering geven aan ons beleid.
om media en cultuur, zoals de lokale omroep, culturele ondernemers in de
Stimuleren: Dit doen we door, samen met culturele partijen, bijvoorbeeld
audiovisuele sector en de bioscopen in Dordrecht (De Witt en Kinepolis).
themabijeenkomsten te organiseren, door voorwaarden op te nemen in
Specifiek mediabeleid hebben we in Dordrecht (nog) niet, maar dit is in
subsidieregelingen en door de resultaten te monitoren, te delen en te
voorbereiding.
bespreken met de sector. In het uitvoeringsprogramma staat per actie welke van deze rollen de gemeente
2.6 Pijlers
hierin pakt.
De genoemde waarden en het idee van cultuur als ecosysteem vertalen we naar een
Cutluurnota Dordrecht 2030
aantal pijlers. Aan iedere pijler koppelen we ambities. In het volgende hoofdstuk
9
lichten we de ambities verder toe. We geven aan waar we nu staan en welke acties we ondernemen om in 2030 deze ambities gerealiseerd te hebben.
3 Erfgoedverordening, GRD verordening, Bestemmingsplannen, Welstandsnota, Erfgoedwet, Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) de Omgevingswet en de BOR (Besluit Omgevingsrecht)
Cultuurnota Dordrecht 2024-2030: De kunst van verbinding Pijlers en ambities
Cultuur voor en door iedereen •
•
De bloeiende culturele sector met het
heidsindex van de Atlas voor Gemeenten.
diverse aanbod, dat we nu kennen, blijft op
organisaties over doelgroepenbereik,
De scores op het gebied van het culturele
niveau.
aanbod leveren daar een grote bijdrage aan.
het lesprogramma bij alle Dordtse scholen.
zichtbaar in de stad. Het versterkt daarmee
•
Het bloeiende amateurkunstveld met een
het DNA van de stad.
•
•
dat we nu kennen, blijft op niveau. Cultuur wordt in het sociaal domein ingezet als middel om gezondheid en kansengelijkheid te bevorderen en om sociale cohesie te versterken.
•
•
Het culturele karakter van Dordrecht is goed
Kunst en cultuur zijn een vast onderdeel van
divers aanbod aan amateurkunstverenigingen Cutluurnota Dordrecht 2030
•
Meer kennis en bewustwording bij culturele diversiteit en inclusie.
10
Dordrecht stijgt op de woonaantrekkelijk-
•
•
Toekomstbestendige culturele sector
Iedere Dordtenaar heeft de kans om passief en actief deel te nemen aan cultuur.
•
Vergroten aantrekkelijkheid & levendigheid van de stad
De sector omvat een breed veld van culturele organisaties en vrije makers die samenwerken.
•
Dordtenaren waarderen het culturele
Een stabiele en financieel gezonde basis.
aanbod met een 8 of hoger.
•
De sector is verduurzaamd.
Het aantal bezoekers aan de stad neemt toe.
•
De sector is wendbaar en weerbaar: in staat te vernieuwen.
In de volgende hoofdstukken lichten we per pijler de ambities voor 2030 toe. We geven aan waar we nu staan ten opzichte van die ambities en hoe we ze willen bereiken. Aan het eind van ieder hoofdstuk staat een overzicht van de verschillende actiepunten, die gekoppeld zijn aan de ambities. Deze actiepunten zijn ook terug te vinden in het uitvoeringsprogramma. Daar geven we aan met welke punten uit de vorige beleidsnota we verder gaan en wat we, waar mogelijk, willen versterken en vernieuwen. Zoals eerder benoemd, blijkt uit onderzoek en de gesprekken die we gevoerd hebben in de stad, dat de wens bestaat om veel actiepunten voort te zetten in de nieuwe nota. Een paar actiepunten vragen om aanpassingen of
Cutluurnota Dordrecht 2030
moeten andere accenten krijgen.
11
Cutluurnota Dordrecht 2030
H3
12
3 Cultuur voor en door iedereen
Hieronder geven we, aan de hand van diverse actiepunten, aan hoe we deze
De vorige nota had als ondertitel ‘Cultuur voor en door iedere Dordtenaar’. Ook
3.1 Bereik van doelgroepen en spreiding over de stad
de komende jaren blijft dit een belangrijk thema. Het doel is dat alle inwoners profijt hebben van de waarde van cultuur. Het is van belang dat zo veel mogelijk mensen alleen of samen kunnen deelnemen aan culturele activiteiten, zowel actief als passief. Bijvoorbeeld via amateurkunstverenigingen, door het volgen van workshops of lessen én door een bezoek te brengen aan voorstellingen, optredens, tentoonstellingen et cetera. Zo levert cultuur ook een maximale bijdrage aan beleidsterreinen als zorg, welzijn, onderwijs en economie. We streven naar een gevarieerd cultureel aanbod dat voor iedere Dordtenaar toegankelijk is. Niet elke culturele organisatie hoeft alle doelgroepen te bedienen, maar er moet wel voor iedere Dordtenaar cultureel aanbod zijn dat aansluit bij hun wensen. Het is van belang dat culturele activiteiten niet alleen plaatsvinden in de binnenstad, maar ook in de wijken eromheen.
ambities vormgeven.
Spreiding cultureel aanbod Op de Cultuurkaart is te zien dat cultuur op veel plekken in Dordrecht aanwezig is. Er zijn grote culturele voorzieningen zoals Schouwburg Kunstmin, Dordrechts Museum en Energiehuis en kleinere zoals Pictura en Muziekpodium DJS. Daarnaast vinden er culturele activiteiten plaats in kerken, buurtcentra en op pleinen. Wel valt op dat de meeste culturele instellingen zich in de binnenstad bevinden en dat de meeste culturele activiteiten daar plaatsvinden. Dit is logisch omdat ze onderdeel zijn van de centrumfunctie van de binnenstad. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat voor Dordtenaren die niet in de binnenstad wonen deze fysieke afstand een drempel kan zijn om deel te nemen aan cultuur, naast de financiële drempel die regelmatig genoemd wordt als reden om niet deel te nemen aan cultuur. We stimuleren culturele organisaties dan ook om niet alleen in de binnenstad, als ‘de huiskamer van de stad’, activiteiten aan te bieden. We willen dat ze ook actief
ONZE AMBITIES VOOR 2030 • •
Cutluurnota Dordrecht 2030
•
13
• •
de wijk in gaan om een breder publiek te bereiken.
Iedere Dordtenaar heeft de kans om passief en actief deel te nemen
Vergroten bereik van doelgroepen
aan cultuur.
We realiseren ons dat het bereiken van nieuwe, specifieke doelgroepen tijd en inzet
Meer kennis en bewustwording bij culturele organisaties over
vergt. Makkelijker te bereiken doelgroepen leveren soms meer publiek en inkomsten
doelgroepenbereik, diversiteit en inclusie.
op. Toch kiezen we ervoor om publieke middelen in te zetten om de doelgroepen te
Kunst en cultuur zijn een vast onderdeel van het lesprogramma bij alle
bereiken die niet vanzelfsprekend in contact komen met cultuur. Uit de onderzoeken
Dordtse scholen.
blijkt dat vooral jongeren in (v)mbo en volwassenen die een financiële drempel
Het bloeiende amateurkunstveld met een divers aanbod aan
ervaren minder bereikt worden.
amateurkunstverenigingen dat we nu kennen, houden we op niveau.
De financiële drempels verlagen we door gebruik te maken van de Dordtpas. Daarop
Cultuur wordt in het sociaal domein ingezet als middel om gezondheid en
bieden we ook tegoeden aan voor kinderen uit gezinnen met een kleine beurs.
kansengelijkheid te bevorderen en om sociale cohesie te versterken.
Dit kunnen ze besteden aan cultuur zoals cursussen en educatieve voorstellingen. Wat een belangrijke doelgroep blijft, gezien de demografische ontwikkeling van Dordrecht, zijn ouderen. Binnen deze groep is de vraag divers. Dit blijkt ook uit het Culturele doelgroepenmodel (zie bijlage 2). Mede door verder onderzoek kunnen ‘witte vlekken’ in het aanbod beter in beeld komen. Daarbij kunnen we benchmarks uitvoeren met andere steden, om realistische ambities te formuleren.
Diversiteit en inclusie
Jongeren
Doelgroepenbereik is onlosmakelijk verbonden met het thema diversiteit en
Dankzij de landelijke Impuls Jongerencultuur zijn recent extra culturele activiteiten
inclusie. Dordtse culturele organisaties streven naar diversiteit en inclusie in hun
gestart. Dit zijn onder andere een breed, multidisciplinair jongerenfestival, een
programma, personeel, partners en publiek. Diversiteit en inclusie is gewenst in
jongeren-netwerkorganisatie en een performance werkplaats in samenwerking met het
achtergronden, gender, opleidingsniveau, beperkingen, leeftijd, seksualiteit etc.
jongerenwerk. Gezien het belang van passend aanbod voor jongeren, blijven we hierop
In het algemeen geldt dat organisaties ervoor open staan om (meer) aandacht
inzetten.
te geven aan dit thema, maar is de invulling nog niet altijd duidelijk. De ene organisatie is hierin verder dan de ander. Zo worden programma’s ontwikkeld voor specifieke doelgroepen en wordt gekeken hoe fysieke toegankelijkheid kan
ACTIEPUNTEN
worden verbeterd. We stimuleren de onderlinge uitwisseling tussen organisaties, bijvoorbeeld tijdens bijeenkomsten van het Cultureel Platform. Het doel is om de
•
In overleg met organisaties uit de basisinfrastructuur (zie hoofdstuk 5)
komende jaren bewustwording om te
bepalen we hoe we de activiteiten zo goed mogelijk kunnen verdelen over
zetten naar concrete actie.
doelgroepen en de stadsdelen. We geven daarbij prioriteit aan wijken waar veel mensen wonen die minder in aanraking komen met cultuur.
Cultuurmakelaar en cultuurverbinders
•
Culturele organisaties zetten zich in om hun bereik in de wijken te vergroten.
diversiteit en inclusie te vergroten.
De gemeentelijke cultuurmakelaar en de cultuurverbinders van SOC (Samen
•
We laten tweejaarlijks onderzoek uitvoeren naar het publieksbereik.
Ontwikkelen door Cultuur) spelen hier een verbindende rol in. De cultuurmakelaar
•
We stimuleren organisaties om samen te werken met de Dordtpas.
legt stedelijke verbindingen tussen culturele organisaties, initiatieven en inwoners
•
Dordrecht Marketing & Partners voert samen met culturele organisaties
en ondersteunt bij het aanvragen van subsidies. De cultuurverbinders richten zich op het ontwikkelen en aanjagen van culturele activiteiten in een aantal wijken. Hun
het plan uit om het culturele aanbod beter te promoten. •
kennis van en contacten binnen het netwerk in de wijk bieden de mogelijkheid om nog meer de behoefte in de wijk op te halen, activiteiten te stimuleren en culturele interventies in het sociaal domein op te zetten. Dankzij extra Rijksmiddelen kunnen deze functies worden voortgezet.
Cutluurnota Dordrecht 2030
Promotie en communicatie
14
We stimuleren culturele organisaties om de bewustwording over
Er is ruimte voor verbetering van promotie en communicatie van het culturele aanbod. Dat bleek uit de gesprekken met de stad en het onderzoek van Onderzoekscentrum Drechtsteden. Als mensen niet voldoende op hoogte zijn van de culturele activiteiten, maken zij minder gebruik maken van het aanbod. Met een impuls uit coronamiddelen is door Dordrecht Marketing, samen met culturele partners, een plan ontwikkeld om dit te verbeteren. Een gezamenlijke campagne, Uit-kalender en de vernieuwde website Cultuurindordrecht.nl maken hier deel van uit.
We gaan door met de inzet van cultuurverkenners waarmee we cultuurparticipatie en -educatie in de wijk bevorderen.
•
We investeren extra in cultuurparticipatie van jongeren, onder andere dankzij de Impuls Jongerencultuur vanuit het rijk voor de periode 2022-2024.
3.2 Cultuureducatie op school
Cultuur met Kwaliteit Mede dankzij het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK) ver-
Waarom cultuureducatie op school? We vinden het belangrijk dat in het hele Dordtse onderwijs leerlingen in aanraking komen met kunst en cultuur: zowel in het (speciaal) primair onderwijs, voortgezet onderwijs als in het beroepsonderwijs. Cultuureducatie bevordert creatieve uitdaging, wakkert nieuwsgierigheid aan en draagt bij aan brede talentontwikkeling. Het kan het zelfvertrouwen vergroten door veel vaardigheden te ontdekken en te ontwikkelen. Dit sluit aan op de Dordtse onderwijsvisie. Daarin is brede talentontwikkeling, naast ‘taal en rekenen’ en ‘preventie en zorg’, één van de drie speerpunten. Taal en rekenen en kunst en cultuur (denk aan beeldende vorming, drama, dans en muziek) kunnen elkaar versterken in het basisonderwijs.4 Dit zien we bijvoorbeeld terug in het Dordts Leerprogramma. Dit programma richt zich op het bevorderen van gelijke kansen door verlengde leertijd. Leerlingen van basisscholen met hoge risico’s op achterstanden krijgen extra onderwijstijd. De focus ligt hierbij op taal en rekenen,
groten wij binnen het onderwijs de deelname aan cultuureducatie. Hiervoor ontvangt het SOC geld vanuit het Rijk, naast de reguliere gemeentelijke subsidie aan de SCe (matching).5 De regeling biedt ruimte aan het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs. De huidige CmK-periode loopt van 2021-2024. Het wordt voortgezet in de periode 2025-2028. Qua vorm en inhoud zal de regeling vergelijkbaar zijn als in de vorige periode. De doelstellingen als kennis- en deskundigheidsbevordering, vakintegratie en de verbinding tussen binnen- en buitenschoolse educatie komen hierin terug. Een verschil is dat de nieuwe regeling extra focus legt op het bereiken van nieuwe doelgroepen in het kader van kansengelijkheid. Cultuurmenu, Cultuurpaspoort en ‘LessonUp’ Een voorbeeld van cultuureducatie in het primair onderwijs, mede dankzij CmK, is het Cultuurmenu. Hierbinnen kunnen alle groepen in het basisonderwijs jaarlijks meedoen aan een gratis culturele activiteit, zoals een bezoek aan het museum of
maar dit wordt verrijkt met onder andere cultuur.
theater of een workshop op school. Zo krijgen alle kinderen de kans om kunst en
Rolverdeling en verantwoordelijkheden
is daar een mooie aanvulling op. Dit paspoort legt de verbinding met het vak
Scholen hebben een eigen rol als het gaat om cultuureducatie, met financiering door het Rijk, maar de gemeente heeft een stimulerende en faciliterende rol hierin.
cultuur te ervaren, actief en passief. Het in 2022 ontwikkelde Cultuurpaspoort burgerschapsvorming in het voortgezet onderwijs. We onderzoeken of dit het Cultuurmenu kan vervangen voor alle leerlingen in Dordrecht.
De stichting Cultuureducatie (SCe) draagt zorg voor de uitvoering. De SCe is georganiseerd in drie labels: ToBe Cultuurcentrum, de Popcentrale en Samen Ontwikkelen door Cultuur (SOC).
Cutluurnota Dordrecht 2030
Dialooggestuurd
15
Het uitgangspunt blijft, net als in de cultuurnota ‘De kracht van cultuur. Voor en door iedere Dordtenaar’, dat het programma voor cultuureducatie dialooggestuurd tot stand moet komen, samen met culturele organisaties en de scholen. Om deze dialoog te bevorderen treedt SOC, een van de labels van SCe, op als onafhankelijke intermediair.
4 Rapport ‘Werken met verhalen: inspirerende combinaties van leesbevordering en cultuureducatie’, Sardes, LKCA, Stichting Lezen en Schrijven. 5 O p dit moment is de maximale bijdrage vanuit het Rijk € 0,79 per leerling, op voorwaarde dat gemeenten een gelijk bedrag matchen. Het maximale bedrag vanuit het Rijk voor 2025-2028 wordt € 0,85 per leerling.
Een andere ontwikkeling is het digitale cultuureducatieplatform ‘LessonUp’. Hier doen zes culturele organisaties aan mee. Via dit digitale platform kunnen scholen
3.3 Buitenschoolse cultuureducatie en actieve cultuurparticipatie
binnen en buiten Dordrecht gebruikmaken van gratis kant-en-klare online lessen. De thema’s van deze lessen sluiten aan bij het onderwijs op de basisscholen.
Brede talentontwikkeling jeugd
De komende jaren wordt dit uitgebreid naar meer culturele organisaties en het
Het na schooltijd actief deelnemen aan cultuur, met brede talentontwikkeling als
voortgezet onderwijs.
voornaamste doel, noemen we buitenschoolse cultuureducatie. Dat bieden we aan via verschillende activiteiten, lessen, cursussen, workshops in het Energiehuis bij
Voortgezet en beroepsonderwijs
ToBe, maar ook in de wijken. Binnen de Dordtse Onderwijsvisie en het programma
Het SOC organiseert ieder jaar de Cultuursafari en de ArtTechTour voor leerlingen
School en Omgeving is cultuur een belangrijk onderdeel. Kinderen moeten in zoveel
uit het voortgezet onderwijs. Met deze activiteiten kunnen ze kennis maken met
mogelijk wijken actief kunnen meedoen aan diverse activiteiten. De wijkcoördinato-
culturele organisaties in de stad en meer leren over het snijvlak van kunst en
ren organiseren dit per wijk. Zij kennen de wijk en de kinderen en kunnen eenvoudig
technologie. Als gemeente ondersteunen we dit.
andere partners uitnodigen om aan te haken in een gezamenlijk programma. Vanuit
Binnen het vmbo en mbo heeft cultuureducatie nog geen vaste plek binnen het
het programma Leefbaarheid en Veiligheid besteedt het focusgebied Dordt West
curriculum, ook al zijn er wel scholen die cultuurprofielen aanbieden als specialisme.
ook aandacht aan het jonge kind. Bijvoorbeeld ouder-kind (leeftijd 0-4 jaar) activi-
Hier liggen nog veel kansen. Samen met het onderwijs kijken we hoe we cultuure-
teiten waar cultuur een onderdeel van is. Toppie Dordrecht organiseert activiteiten
ducatie hier beter kunnen integreren. Op dit moment zijn hier nog geen structurele
voor kinderen in de leeftijd van 0-12 jaar. Toppie ondersteunt de wijkcoördinatoren
afspraken over gemaakt.
waar nodig, verzorgt de communicatie en organiseert samen met andere partijen seizoensdagen en andere activiteiten voor kinderen.
Het Rijksprogramma School en Omgeving geeft kansen om, op de scholen met hoge risico’s op achterstanden, na schooltijd een cultuuraanbod te organiseren.
Jongeren
De Dordtse visie voor voortgezet onderwijs is in de maak. Deze gaat leiden tot
Buitenschoolse cultuureducatie bij ToBe subsidiëren we voor cursisten in de leeftijd tot
concrete afspraken. Onder het speerpunt ‘brede vaardigheden en interesses’ wordt
25 jaar. Zo stimuleren we ook jongeren, die nog studeren of net met hun eerste baan
ook cultuureducatie opgenomen.
zijn begonnen, om deel te (blijven) nemen. Ook stimuleren we de samenwerking met en het gebruik van de Dordtpas, om de financiële drempel zoveel mogelijk te verlagen. De Popcentrale blijft een belangrijke plek waar jongeren hun muzikale talenten
Cutluurnota Dordrecht 2030
ACTIEPUNTEN
16
•
We blijven deelnemen aan het landelijke programma Cultuur met Kwaliteit (CmK) met extra focus op het bevorderen van cultuureducatie binnen het v(mb)o, mbo en (v)so.
•
We nemen cultuureducatie mee in de Dordtse visie voor het voortgezet onderwijs.
•
We onderzoeken of het Cultuurpaspoort het Cultuurmenu kan vervangen.
kunnen ontwikkelen en tonen. De oefenruimtes, opnamestudio’s, het podium, activiteiten en de begeleiding bieden daarvoor de ruimte. Het nieuwe project Popcentrale On Wheels, een mobiele studio die de wijken in gaat, zal de brug slaan tussen de wijken en het Energiehuis. Amateurkunst Amateurkunst is een waardevol onderdeel van het culturele ecosysteem in Dordrecht. Amateurkunst draagt bij aan de sociale cohesie; niet alleen door het beoefenen, maar ook door het organiseren en als vrijwilliger actief te zijn binnen de Amateurkunstsector, bijvoorbeeld in het bestuur van de vereniging.
Uit het OCD-onderzoek Behoefte aan Cultuur (2023) blijkt dat iets meer dan de helft van de Dordtenaren actief aan cultuur doet. Bijvoorbeeld aan fotografie, zingen,
ACTIEPUNTEN
muziek maken, tekenen en schilderen. Ruim een derde hiervan doet dit in georganiseerd verband. Dat kan bij een amateurkunstvereniging zijn, tijdens een cursus of in
•
informele groepen.
Het faciliteren van de rol van cultuur in een integrale invulling van het Programma School en Omgeving voor het primair onderwijs.
• In Dordrecht hebben we een bloeiend amateurkunstveld met ongeveer 40 actieve
Het voortzetten van het Netwerk Amateurkunst voor kennisdeling en stimulering van de samenwerking onderling.
verenigingen (zie de Cultuurkaart), in uiteenlopende disciplines, van muziek, zang,
•
Het continueren van het festival Cultuur op de Hoek
(volks)dans, theater, beeldende kunst, fotografie, media tot literatuur. Wel zien we
•
Het continueren van de subsidieregeling Amateurkunst, waar
een daling in het aantal inwoners dat in georganiseerd verband cultuur beoefent.
amateurkunstverenigingen en -stichtingen één keer per jaar gebruik van
Dit is niet een specifiek Dordtse trend, maar in lijn met landelijke ontwikkelingen.
kunnen maken voor een presentatieactiviteit. We onderzoeken waar
Zo bevestigt onder andere onderzoek van de Boekmanstichting.
we de regeling kunnen verbeteren. Zo werkt de regel dat er per jaar maar één keer aangevraagd kan worden voor grotere verenigingen met
Veel Dordtse amateurkunstverenigingen maken zich zorgen over een dalend aantal leden, maar ook over een tekort aan vrijwilligers, vergrijzing en in sommige geval-
van promotie en communicatie van het aanbod buitenschoolse
van het Netwerk Amateurkunst, maar het zijn ook terugkerende thema’s in de
cultuureducatie en actieve cultuurbeoefening.
enigingen zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor zaken als betaalbare geschikte ruimte en voldoende vrijwilligers. Als gemeente pakken we, waar mogelijk en nodig, wel een ondersteunende en meedenkende rol. Uit de Monitor Amateurkunst blijkt dat in meer stedelijke gebieden, naast amateurkunst binnen verenigingen, veel beoefenaars actief zijn in informele groepen. Ook voor deze vorm van amateurkunstbeoefening neemt de gemeente een ondersteunende en meedenkende rol in. De cultuurverbinders zetten zich er ook voor in door Cutluurnota Dordrecht 2030
Samen met Dordrecht Marketing & Partners en Dordt Sport verbeteren
len gebrek aan een geschikte ruimte. Dit horen we vaak tijdens de bijeenkomsten Toekomstscan Amateurkunst die het Kunstgebouw uitvoerde in Dordrecht. De ver-
17
bijvoorbeeld meerdere orkesten belemmerend. •
(groepen) inwoners en organisaties met elkaar in contact te brengen en bijvoorbeeld samen ruimte te zoeken. Vanuit het Netwerk Amateurkunst is het succesvolle festival Cultuur op de Hoek ontstaan.Bij dit festival laten amateurkunstverenigingen zich zien en horen om zo meer aandacht te geven aan de amateurkunst in de stad. Het is ook een mooi promotiemiddel voor de verenigingen om nieuwe leden te werven.
•
Voor informele vormen van amateurkunstbeoefening neemt de gemeente een ondersteunende en meedenkende rol in.
3.4 Kunst, cultuur, sociaal domein en gezondheid Positieve bijdrage
Sociaal makelaar
Het actief of passief beleven van kunst en cultuur heeft een positief effect op ons
Voor de sociaal makelaars zien we een rol in het bevorderen van deelname aan
algehele welbevinden, zo blijkt uit divers internationaal onderzoek. Cultuur is
cultuur als preventief middel of ‘medicijn’ door mensen die hier niet vanzelfsprekend
een goed middel om maatschappelijke doelen te bereiken, zoals het vergroten van
mee in aanraking komen. Zij zijn in de wijken actief en kunnen het aanbod onder de
kansengelijkheid, het verminderen van eenzaamheid, het bevorderen van mentale
aandacht brengen. Ze kunnen mensen helpen bij het kiezen uit het brede aanbod
gezondheid en het stimuleren van ontmoeting. Dit kan bijvoorbeeld door te zingen
van sport- en welzijnsactiviteiten én kunst en cultuur.
6
in een koor, deel te nemen aan een schilderworkshop, samen naar kunst te kijken, of door als vrijwilliger actief te zijn bij een culturele organisatie. We vinden het belangrijk dat iedereen, ook mensen in een kwetsbare situatie, kunst en cultuur kan beleven. In Dordrecht zijn al mooie voorbeelden van de wisselwerking tussen kunst, cultuur en positieve gezondheid, zoals de Bachkliniek, Gouden Dans, de inloop Kunst en
ACTIEPUNTEN •
cultuur effectief kunnen bijdragen aan positieve gezondheid, bijvoorbeeld
Cultuur voor ouderen met beginnende dementie en Kunst op de Koffie. Culturele
door een expert op dit gebied uit te nodigen binnen het Cultureel
organisaties werken binnen deze projecten samen met zorg- en welzijnsorganisaties. Ook de bibliotheek verbindt kunst, cultuur en het sociaal domein. De bibliotheek zet zich onder andere in voor het bestrijden en voorkomen van laaggeletterdheid, hulp
Platform. •
De wisselwerking tussen kunst, cultuur en het sociaal domein gaan we de komende periode extra versterken. We willen culturele partijen en experts op het gebied van (positieve) gezondheid samen laten zoeken naar nieuwe interventies. Zij kunnen
We stimuleren sociale partners, in navolging van de Integrale visie sociaal domein, om meer samen te werken met culturele organisaties en
bij digitale vaardigheden, ontmoetingen en het toegankelijk maken van literatuur, kunst en cultuur.
We stimuleren culturele organisaties om na te denken over hoe zij vanuit
culturele interventies in te zetten met hulp van de sociaal makelaar. •
Aanvragen voor culturele activiteiten die primair een maatschappelijk doel dienen zoals opgenomen in de subsidieregeling Jeugd en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) laten we onder deze regeling vallen. We promoten deze regeling actief bij culturele organisaties.
Cutluurnota Dordrecht 2030
deze samen ontwikkelen en organiseren. De cultuurmakelaar en cultuurverbinders
18
stimuleren hen daarbij.
6 Fancourt, Daisy & Finn, Saoirse. (2019). What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? A scoping review. World Health Organization. Regional Office for Europe. CultureForHealth, Culture’s contribution to health and well-being: a report on evidence and policy recommendations for Europe.
Cutluurnota Dordrecht 2030
H4
19
4 Vergroten aantrekkelijkheid en levendigheid van de stad De aantrekkelijkheid en levendigheid van de stad hebben grote invloed op het
waardering van het culturele aanbod. Niet alle aspecten van het culturele aanbod
vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven, de tevredenheid van inwoners en
worden hierin gemeten. In deze meting staat Dordrecht op het gebied van toneel-
het toerisme. Cultuur speelt hierin een belangrijke rol, en het draagt bij aan de be-
en popcultuur op plek 11. Op klassieke muziek (plek 24) en dance (plek 21) scoren
kendheid en economische groei van Dordrecht. Onze musea en erfgoed zijn uniek.
we lager, maar nog steeds boven het gemiddelde. Daarnaast bleek uit eerder
Culturele activiteiten en evenementen versterken het DNA en daarmee ons imago.
onderzoek van de Atlas voor Gemeenten dat Dordrecht hoog scoorde op erfgoed en
De succesvolle Cuyp-tentoonstelling is hier een mooi voorbeeld van.
beeldende kunst ten opzichte van andere gemeenten.
Vanuit de ambitie uit de Agenda Dordrecht 2030 om meer inwoners én bezoekers aan
Waardering cultureel aanbod
de stad te binden, is het van belang om te blijven investeren in de culturele programme-
Dordtenaren zijn positief over het aanbod en de culturele voorzieningen. Het
ring. Kunst en cultuur dragen bij aan de aantrekkelijkheid en levendigheid van een stad
cultuuraanbod krijgt gemiddeld een 7,68. De aantrekkelijkheid van culturele
en spelen een rol bij de vestigingskeuze van mensen en bedrijven. Bezoekers van buiten
voorzieningen verschilt per doelgroep. Musea trekken bijvoorbeeld veel bezoekers
de stad zijn ook nodig voor een gezonde exploitatie. Een groeiende stad is daarvoor
van buiten Dordrecht en zijn daardoor belangrijk voor het toerisme. Dordtse
onmisbaar. De ontwikkeling van de stad versterkt het culturele aanbod en omgekeerd.
voorzieningen zoals musea, bioscopen en de schouwburg, zijn ook van belang voor inwoners uit de rest van de Drechtsteden. Voor het behoud van doelgroepen en het
ONZE AMBITIES VOOR 2030 •
Dordrecht stijgt op de woonaantrekkelijkheidsindex van de Atlas voor Gemeenten. De scores op gebied van het culturele aanbod leveren daar een significante bijdrage aan.
•
Het culturele karakter van Dordrecht is goed zichtbaar in de stad en versterkt daarmee het DNA van de stad.
•
Dordtenaren waarderen het culturele aanbod met een 8 of hoger.
•
Het aantal bezoekers aan de stad neemt toe.
aantrekken van nieuwe is gerichte programmering van belang. In paragraaf 3.1 gaven we al aan hoe belangrijk het is om op bepaalde doelgroepen meer in te zetten. Investeringen in ‘stenen’? In de afgelopen decennia is veel geïnvesteerd in cultureel vastgoed, bijvoorbeeld door de renovatie van het Dordrechts Museum, Schouwburg Kunstmin en de realisatie van het Onderwijsmuseum en het Energiehuis. Uitgangspunt blijft, in navolging van de vorige nota, dat we niet in extra ‘stenen’ investeren, maar in programmering. Uitbreiding van het aantal culturele voorzieningen lijkt niet nodig en is ook niet
Cutluurnota Dordrecht 2030
wenselijk. gezien de financiële uitdagingen om de sector toekomstbestendig te
20
4.1 Aantrekkelijke culturele voorzieningen Woonaantrekkelijkheid Dordrecht staat op de 17e plek van 50 grootste gemeenten in de woonaantrekkelijk-
houden (zie ook hoofdstuk 5). Wel willen we locaties zoals Energiehuis, gemeentelijke ateliers, buurtcentra, sportaccommodaties en de Munt 5 optimaler benutten. We streven hierbij naar meer multifunctioneel gebruik.
heidsindex van de Atlas voor Gemeenten 20237. Dit komt mede door een goede
7 De woonaantrekkelijkheidsindex laat zien hoe aantrekkelijk een gemeente gevonden wordt om in te wonen. Ook de score van het culturele aanbod wordt hierin meegewogen. Wel is het goed om ons te realiseren dat de plek op deze index afhankelijk is van meerdere indicatoren. Ook wordt het model door de jaren heen herijkt en worden er indicatoren toegevoegd, waardoor de vergelijking tussen scores uit diverse jaren enige nuance behoeft. 8 Onderzoek Behoefte aan cultuur, OCD’ (2023)
Energiehuis
faciliteren. Een paar mooie Dordtse voorbeelden zijn de brugwachtershuisjes, ETALAGE.
Het Energiehuis is een belangrijke plek voor podiumkunsten en cultuureducatie.
ART, Street-art festival Meeting of Styles en de kunstroute Geel, Groen, Staart. Dit zijn
Hier zijn diverse grotere en kleinere culturele organisaties gehuisvest. De drie grote
allemaal culturele projecten die zijn uitgevoerd in opdracht van gebieds- en project-
‘bewoners’ zijn Kunstmin, Stichting Cultuureducatie (SCe) en Bibelot. In 2020 heeft er
ontwikkelaars. Tegelijkertijd draagt placemaking ook bij aan een vitaal makersklimaat en
een evaluatie plaatsgevonden over het Energiehuis. Uit deze evaluatie (zie RIS 2021-
biedt het voor de culturele sector een nieuwe afzetmarkt. Het vergroot de bekendheid
0047669) blijkt dat de synergie tussen de organisaties gegroeid is; partijen weten
van makers en instellingen en versterkt hun relatie met huidige en toekomstige inwoners.
elkaar én partners in de stad beter te vinden en naast de voorgenomen gezamenlijke
We vinden het daarom belangrijk om ruimte te bieden aan innovatie en experiment.
activiteiten leidt dit ook tot nieuwe, spontane, samenwerkingsprojecten tussen
Dit kan in de vorm van tijdelijke projecten die in opdracht van de gemeente, vastgoed-
Energiehuis-partners onderling en met anderen in de stad. Tegelijkertijd staat het
ontwikkelaars, pandeigenaren, ondernemersverenigingen of buurtinstanties worden
gebruik en de exploitatie van het gebouw onder druk. Er is op korte termijn aandacht
uitgevoerd.
nodig voor bouwkundige verbeteringen, de verduurzaming van de energievoorziening, het gebruik van het gebouw en de invulling van de horeca. Ook is een betere verbinding
Focus ontwikkelingen rondom Wantij-west en Stadsas
nodig met de omgeving (via de gebiedsontwikkeling Wantij-west). In de loop van 2024
We koppelen cultuur actief aan de ontwikkelingen rondom Wantij-west en Stadsas.
worden hier, in nauw overleg met de verschillende gebruikers, voorstellen voor ontwikkeld.
Het doel van het ontwikkelplan Wantij-west is om het te ontwikkelen tot de meeste groene en aantrekkelijke binnenhaven van Dordrecht. Culturele activiteiten en
Economische spin-off
evenementen kunnen een belangrijke rol spelen in de verbinding die nodig is
De economische spin-off van investeringen in cultuur kan resulteren in hogere
om de levendigheid en de aantrekkingskracht van het gebied te versterken. We
woningwaarden, hogere bestedingen van bezoekers van buiten de stad, een
denken bijvoorbeeld aan een watertheater of het toevoegen van verrassende
toename van private investeringen als gevolg van een verbeterd vestigingsklimaat
kunstobjecten in de openbare ruimte. We zien Wantij-west als een schakel tussen
en meer werkgelegenheid. dere versterking Energiehuis.
de binnenstad en de Biesbosch. Om deze verbinding te versterken kan het creëren
· We stimuleren multifunctioneel gebruik in samenwerking met het
•
Vastgoedbedrijf van de gemeente Dordrecht en culturele organisaties. ACTIEPUNTEN •
Verdere versterking Energiehuis.
•
We stimuleren multifunctioneel gebruik in samenwerking met het
Cutluurnota Dordrecht 2030
Vastgoedbedrijf van de gemeente Dordrecht en culturele organisaties.
21
van een creatieve as interessant zijn: een zichtbare culturele zone die de binnenstad via Schouwburg Kunstmin verbindt met het Energiehuis, Kinepolis en eventueel de Biesboschhal. We denken bijvoorbeeld aan investeringen in de uitstraling en beleving van het gebied met kunst in de openbare ruimte. Ook bij de ontwikkeling van Stadsas Dordrecht zien we een rol voor cultuur in het aantrekkelijker en levendiger maken van de gebieden. We onderzoeken bij beide gebiedsontwikkelingen hoe cultuur hier een versterkende rol in kan spelen.
4.2 Bijdrage aan gebiedsontwikkeling Cultuur als middel Creatieve ondernemers en culturele makers dragen bij aan een bloeiend klimaat van innovatie en experiment. Zij kunnen de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad vergroten. Placemaking, het gericht inzetten van cultuur als middel in gebiedsontwikkeling, kan menselijke interactie, economische uitwisseling, culturele identiteit en welzijn
ACTIEPUNTEN •
We zetten cultuur in bij de ontwikkelingen rondom Wantij-west en de Dordtse Stadsas.
•
We maken een plan voor het creëren van een creatieve as die de binnenstad via Schouwburg Kunstmin verbindt met Wantij-West.
4.3 Kunst in de openbare ruimte
Verbeterpunten We hebben al veel kunst in onze stad, zoals beelden, herdenkingsmonumenten en muur-
Waarde van kunst in de openbare ruimte
schilderingen. Deze zijn soms vanuit particulier initiatief of in opdracht van de gemeente
Kunst in de openbare ruimte verrijkt en verfraait de stad, draagt bij aan de identiteit
gerealiseerd. De informatie voor inwoners en bezoekers over deze kunstwerken kan beter.
van Dordrecht en biedt een laagdrempelige manier voor inwoners en bezoekers om
De inventarisatie van de collectie is daar een goede basis voor. We vinden het belangrijk
kunst te ervaren. Veel kunstwerken zijn, ook in het verleden, tot stand gekomen van-
om nader beleid op te stellen voor kunst in de openbare ruimte en de financiering ervan.
uit maatschappelijke betrokkenheid. Mensen hebben behoefte aan het verrijken van
Met daarbij een plan voor vervanging, vernieuwing en uitbreiding van de collectie.
hun buurt, het delen van (veranderende) denkbeelden, invalshoeken en ideeën door
We maken daarbij gebruik van ervaringen in andere gemeenten en houden rekening
kunst. Het kan verhalen uit de stad verbeelden. We vinden het daarom belangrijk om
met actuele regelgeving ten aanzien van financiering.
de komende periode meer aandacht te besteden aan kunst in de openbare ruimte. Uitgangspunten •
Spreiding van kunst in de openbare ruimte over de stad en wijken.
•
Per gebiedsontwikkeling verkenning van de mogelijkheden om de kwaliteit van de openbare ruimte te bevorderen door middel van kunst. Dit in samenspraak met inwoners, kunstenaars en andere belanghebbenden. Focus op kunstwerken die betekenisvol zijn voor de context waarin ze zijn
•
gesitueerd, die aansluiten bij de identiteit van de stad en de kwaliteit en beleving van de openbare ruimte verbeteren. Ondersteuning van initiatieven uit de stad die aansluiten bij de identiteit van
•
de stad, de kwaliteit en beleving van de openbare ruimte verbeteren en waarvan minimaal 50% van de kosten door de initiatiefnemer worden gefinancierd. •
We borgen het beheer en onderhoud van kunst in de openbare ruimte.
•
We besteden bij gebiedsontwikkelingen 1% van de investeringen in de
Cutluurnota Dordrecht 2030
openbare ruimte aan kunst in de openbare ruimte.
22
ACTIEPUNTEN •
•
We stellen nader beleid op voor kunst in de openbare ruimte en de financiering ervan met daarbij een plan voor vervanging, vernieuwing en uitbreiding van de collectie. De bestaande collectie kunstwerken in de openbare ruimte geven we meer bekendheid, onder andere via de website van het Dordrechts Museum.
4.4 Versterken Dordts imago ACTIEPUNTEN
Culturele evenementen Zoals eerder genoemd verwijzen we voor het beleid omtrent evenementen naar de
•
nieuwe visienota Evenementen, die verder wordt uitgewerkt in nieuw evenementenbeleid. Wel willen we, in het kader van de aantrekkelijkheid en levendigheid van de stad,
•
We continueren het concept van bijzondere makers in de stad: de stadsdichter, stadskunstenaar, stadsorganist en stadsbeiaardier versterken
aan. Ze kunnen beeldbepalend zijn voor de stad. Vooral als ze aansluiten bij de kern van
het culturele DNA van de stad.
ook met een toekomst: historie en ambitie’. Een mooi voorbeeld is Dordt in Cello en het Bachfestival, waar klassieke en elektronische muziek, dans en erfgoed elkaar vinden en vernieuwende composities ontstaan. Andere typische Dordtse evenementen zoals Big Rivers en Wantijpop zijn laagdrempelig en spreken een breed publiek aan. Vervolg mijlpalen De afgelopen jaren hebben we belangrijke historische Dordtse mijlpalen gevierd, zoals de Dordtse synode, 800 jaar stad en de St. Elisabethsvloed. De stadsopera Maria Keizerin van Dordrecht is een voorbeeld van een van de vele bijzondere evenementen en projecten rondom 800 jaar stad. De samenwerking binnen de culturele sector heeft hiermee een impuls gekregen. En deze evenementen versterkten het imago van de stad, ook landelijk. Verleden en heden werden verbonden, waarbij het accent op het verleden lag. In 2025 staan we stil bij de geboorte van Johan de Witt, 400 jaar geleden. We leggen de focus hierbij meer op het heden en de toekomst, onder andere door het te verbinden aan hedendaagse thema’s zoals burgerschap en democratie. Deze accentverschuiving is ook te zien bij ‘Voor de vloed’, het themaevenement dat in 2023 voor het eerst plaatsvond en dat we de komende jaren verder ontwikkelen. De focus bij dit evenement ligt op Cutluurnota Dordrecht 2030
van verleden naar heden en toekomst.
toch kort culturele evenementen benoemen. Zij leveren hier een belangrijke bijdrage onze identiteit en het imago van Dordrecht versterken als ‘stad met een verleden, maar
23
Bij grote DNA versterkende themaevenementen verschuiven we de focus
waterveiligheid en klimaatverandering. Bijzondere makers Dordrecht kent een aantal bijzondere makers die bijdragen aan het culturele DNA van de stad: de stadsdichter, stadskunstenaar, stadsorganist en stadsbeiaardier. Zij brengen kunst op een toegankelijke manier voor het voetlicht en onderstrepen het imago van Dordrecht als cultuurstad. We moedigen daarbij onderlinge kruisbestuiving en verbinding met het sociaal domein en gebiedsontwikkeling aan, waarbij de cultuurmakelaar en het Beeldend Kunst Loket een ondersteunende rol hebben.
Cutluurnota Dordrecht 2030
H5
24
5 Toekomstbestendige cultuursector Een sterke, toekomstbestendig culturele sector vormt een stevige basis voor (nieuwe)
5.1 Een stevige basis
culturele activiteiten en draagt bij aan maatschappelijke opgaven van de stad. Dit is daarom een belangrijke voorwaarde voor het behalen van de eerdergenoemde
Dordtse basisinfrastructuur
ambities.
Een toekomstbestendige sector bestaat uit een stevige culturele basisinfrastructuur,
In de eerdere hoofdstukken noemden we veel kansen voor de culturele sector. Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen. De coronapandemie en de huidige economische ontwikkelingen hebben veel invloed gehad. Ze stellen de sector ook de komende jaren nog voor onzekerheden en uitdagingen. Kostenstijgingen, publiek dat bij sommige culturele instellingen (nog) niet volledig is teruggekeerd, krapte op de arbeidsmarkt, weinig ruimte voor nieuwe, talentvolle makers en de sterke afhankelijkheid van vrijwilligers zijn daar voorbeelden van. Overigens is dit een landelijke trend. De Dordtse situatie is niet uniek. Deze uitdagingen vereisen een culturele sector die klaar is voor de toekomst. Wat dat inhoudt, beschrijven we in dit hoofdstuk.
ONZE AMBITIES VOOR 2030 •
De bloeiende culturele sector met een divers aanbod aan culturele instellingen dat we nu kennen, houden we op niveau.
•
De sector omvat een breed scala aan culturele organisaties en vrije makers
Cutluurnota Dordrecht 2030
die samenwerken.
25
•
Een stabiele en financieel gezonde basis.
•
De sector moet duurzaam zijn.
•
De sector is wendbaar en weerbaar: in staat zichzelf te vernieuwen door middel van ontwikkeling en innovatie.
de ruggengraat, met daarnaast een breed veld van kleinere organisaties en vrije makers. Deze organisaties vormen in de basisinfrastructuur samen de kern van het cultureel ecosysteem. Ze zijn in staat om gezamenlijk alle Dordtenaren te bereiken. Binnen de basisinfrastructuur maken we onderscheid in: •
Kerninstellingen: grotere organisaties die een breed aanbod hebben voor een breed publiek en stevig geworteld zijn in Dordrecht.
•
Specifieke organisaties: kleinere organisaties met een aanvullende functie in het culturele ecosysteem. en die bijdragen aan de diversiteit van het Dordtse culturele aanbod.
De samenstelling van de Dordtse culturele basisinfrastructuur blijft komende jaren
steuning in de vorm van subsidie of maken deel uit van de gemeentelijke organisatie
gelijk aan die uit de vorige nota. De samenstelling en indeling zien er als volgt uit:
(Dordrechts Museum). Naast de gemeentelijke financiering, verwachten we van de organisaties in de basisinfrastructuur dat ze zich blijven inzetten voor het vergroten van hun inkomsten om meer te kunnen bereiken. Deze inkomsten komen bijvoor-
Dordtse basisinfrastructuur Kerninstellingen
beeld uit (kaart)verkoop, contributies, donaties en fondsen. Specifieke organisaties Meerjarige subsidiesystematiek • Nationaal Onderwijsmuseum
De basisinfrastructuur willen we verstevigen door vanaf 2025 te gaan werken met
• Kunstmin
• DOOR
een nieuwe meerjarige subsidiesystematiek. Daarmee spreken we onze waardering
• SCe (ToBe, SOC en Popcentrale)
• Pictura
en vertrouwen uit richting culturele organisaties en geven we hen meer financiële
• Bibelot
• Muziektheater Hollands Diep
zekerheid. In bijlage 5 staat een aantal voorlopige uitgangspunten voor deze systema-
• Museum 40 – 45
tiek. De komende tijd werken we deze verder uit.
• Dordrechts Museum
9
• Stichting Torenmuziek • Muziekpodium DJS
Rol en verantwoordelijkheid basisinfrastructuur
• Bachfestival
In de meerjarenafspraken leggen we onder andere de verwachtingen over de rol van de organisaties in de culturele basisinfrastructuur vast. Deze organisaties krijgen
De samenstelling is compleet en divers genoeg en een goede basis voor verdere bloei
de opdracht om nieuwe samenwerkingsverbanden aan te gaan, ruimte te bieden voor
en vernieuwing van het culturele ecosysteem. Ze bestaat uit diverse podia en musea/
experiment van bijvoorbeeld kleine, onafhankelijke makers, in te zetten op talentontwik-
presentatie-instellingen, een brede organisatie voor cultuureducatie, een muziek-
keling en op het bereiken van nieuwe doelgroepen aan de hand van het Culturele Doel-
theatergezelschap dat verbinding legt met amateurkunst en wijken, een culturele
groepenmodel. De kerninstellingen krijgen een nadrukkelijker taak in het ondersteunen
broedplaats, activiteiten van de stadsbeiaardier en een cultureel festival dat goed past
van de kleinere organisaties en vrije makers. Dit kan alle partijen versterken, vernieu-
bij versterken profilering DNA van Dordrecht. Deze organisaties bedienen samen een
wing bevorderen en draagt bij aan een goed makersklimaat (zie ook 5.5. ‘Vitaal Makers-
breed en divers publiek van zowel Dordtse inwoners als bezoekers en toeristen.
klimaat’). Het meer beschikbaar stellen van ruimte en podia door de kerninstellingen is een wens van kleinere organisaties en vrije makers. We streven hierbij naar een passend
In aanloop naar de periode 2029-2032 evalueren we de samenstelling opnieuw. We
gebruik van beschikbare ruimtes en spreiding van activiteiten over de stad. Zo hoort bij
sluiten daarmee aan de periode van landelijke regelingen voor meerjarensubsidies.
een kleinere voorstelling een ander podium dan bij een concert voor een groot publiek.
Cutluurnota Dordrecht 2030
We kijken dan waar aanpassing nodig is ter verbreding van het bereik van doelgroepen en versterking van het cultureel ecosysteem. Het vergt een zorgvuldige voorbereiding
Overige organisaties en zelfstandige makers
voor de gemeente en organisaties en daarom nemen daar voldoende tijd voor. We
Culturele organisaties die niet onder de Dordtse basisinfrastructuur vallen, zoals
richten een open en transparant proces in, waarbij alle Dordtse culturele organisaties
Kunstkerk, Weeshuistheater, Dordts Patriciërshuis en zelfstandige makers, kunnen
die voldoen aan de voorwaarden (zie bijlage 5 ‘Subsidiesystematiek’) en passen binnen
gebruik maken van incidentele subsidies. Deze bieden mogelijkheden voor het
het beleid kans maken om toegevoegd te worden aan de Dordtse basisinfrastructuur.
ontwikkelen van nieuwe activiteiten. De subsidieregelingen hiervoor evalueren we. Om deze organisaties en makers zo goed mogelijk te ondersteunen en stimuleren,
Het is belangrijk dat de basisinfrastructuur stabiel en financieel gezond is. De orga-
passen we ze aan waar nodig. Een overzicht van deze subsidiemogelijkheden is te
nisaties in de basisinfrastructuur ontvangen daarom structureel financiële onder-
vinden in bijlage 5 ‘Subsidiesystematiek’.
26 9 Inclusief Huis van Gijn, Hof van Nederland en Regionaal Archief
Drie culturele codes
De Fair Practice Code is een gedragscode voor ondernemen en werken in kunst, cultuur
De Fair Practice Code, Governance Code cultuur en de Code Diversiteit & Inclusie
en creatieve industrie. Deze code zorgt voor
spelen een steeds belangrijkere rol binnen de culturele sector. Deze codes zijn erop
versteviging van de economische positie van de
gericht om culturele organisaties te ondersteunen bij het professionaliseren van
cultuursector en van makers. De Fair Practice
hun organisatie en hun maatschappelijke impact te vergroten. Veel (rijks)fondsen
Code is een belangrijke waarborg dat de sector
en de rijksoverheid stellen deze codes verplicht voor hun aanvragers. In Dordrecht
haar medewerkers en zzp’ers eerlijk betaalt.
vinden we het belangrijk dat de culturele organisaties, die een structurele subsidie
De Governance Code Cultuur biedt een
ontvangen, aangeven in hun aanvraag hoe zij invulling geven aan de codes. De
normatief kader voor goed bestuur en toezicht
instellingen in de basisinfrastructuur werken de afgelopen jaren al aan toepassing
in culturele organisaties. Governance gaat over
van deze codes. We stellen het onderschrijven van de codes vanaf 2025 verplicht.
het besturen en de continuïteit van organisaties.
We vragen organisaties om zowel in hun aanvraag als verantwoording te reflecteren
Daarnaast speelt governance een belangrijke
op het toepassen van de codes. We stellen indien nodig gezamenlijk een tijdspad
rol in het vertrouwen en de legitimiteit die de
op om binnen afzienbare tijd te voldoen aan de codes en in voorkomende gevallen
organisaties in de buitenwereld genieten.
heeft het college de mogelijkheid om een uitzondering te maken.
De Code Diversiteit & Inclusie is een
We accepteren de consequentie dat het binnen de huidige financiële mogelijkheden
gedragscode van, voor en door de Nederlandse
ten koste zal gaan van het aantal culturele activiteiten. Ook blijven we organisaties
culturele en creatieve sector over diversiteit
wijzen op externe financieringsbronnen zoals het Nationaal Podium Plan.
en inclusie. De code is een instrument van zelfregulering. Het doel van de code is dat de culturele en creatieve sector de brede diversiteit van de Nederlandse samenleving representeert. Een basisvereiste is dat de sector gelijkwaardig toegankelijk is voor iedereen: als maker,